Accountantsverslag VLD 2023
Tekst van het document
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Accountantsverslag 2023 Gemeente Vlaardingen, 11 juli 2024
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024 Deloitte Accountants B.V. Wilhelminakade 1 Postbus 2031 3000 CA Rotterdam Nederland Tel: 088 288 2888 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Vlaardingen Postbus 1002 3130 EB VLAARDINGEN Onderwerp Accountantsverslag 2023 Datum 11 juli 2024 Ons kenmerk 2407EFAFD4/TMO Behandeld door J. M. de Winter MSc RA 088 288 2180 amdewinter@deloitte.nl
Geachte leden van de raad, Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2023 van de gemeente Vlaardingen. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2023 van de gemeente Vlaardingen. De jaarrekening 2023 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vlaardingen. Bij deze jaarrekening hebben wij op 11 juli 2024 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld verstrekt. Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging d.d. 15 november 2023 en met ons auditplan, dat op 25 oktober 2023 is besproken in uw auditcommissie. Wij hebben het concept van dit accountantsverslag ambtelijk besproken en wij hebben de belangrijkste bevindingen naar aanleiding van de accountantscontrole 2023 op 26 juni jl. toegelicht aan de auditcommissie. Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V.
drs. R. M. J. van Vugt RA 088 288 1108 rvanvugt@deloitte.nl drs. R. M. J. van Vugt RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is een zogenoemde affiliate van Deloitte NSE LLP en maakt onderdeel uit van het internationale netwerk van Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
• Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
Bevindingen jaarrekening
8
• De financiële positie van uw gemeente
9
• Belangrijkste bevindingen uit onze controle
14
Interne beheersing
19
• Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
20
Bijlagen
22
• Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
23
• Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
24
• Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
25
• Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023
26
• Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
30
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/3
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Bestuurlijke samenvatting Bestuurlijk relevante bevindingen en aanbevelingen jaarrekeningcontrole
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/4
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid
Rechtmatigheid
Welke verbeteringen en aandachtspunten zien wij?
•
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld van de jaarrekening, inclusief de daarin opgenomen rechtmatigheidsverantwoording van het college.
•
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 3,62 miljoen respectievelijk € 10,86 miljoen.
•
Naast onze opdrachtbevestiging zijn het Bado en de controleverordening die door uw raad is vastgesteld op 2 februari 2023 bepalend (geweest) voor onze controle.
•
Wij hebben tijdens onze controle van de WNT geen niet-gecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd die de materialiteitsgrens conform het controleprotocol WNT te boven gaan.
•
Het college van B&W heeft in zijn rechtmatigheidsverantwoording wel fouten maar geen onduidelijkheden gerapporteerd die boven de verantwoordingsgrens liggen.
•
In de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ zijn de bevindingen boven de rapporteringstolerantie toegelicht door het college.
•
De gehanteerde verantwoordings- en rapportagegrens bedraagt € 3,62 miljoen respectievelijk € 0,2 miljoen.
•
Wij hebben de conclusies van het college in ons getrouwheidsoordeel betrokken en daaruit zijn geen materiële tekortkomingen gebleken.
•
Wij hebben geen fouten en/of onzekerheden geconstateerd ten aanzien van de SiSa-bijlage die als bijlage bij de jaarstukken is opgenomen. In Bijlage B - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2023 is de voorgeschreven tabel met fouten en onzekerheden opgenomen.
Wij zien dat uw gemeente de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd: •
Medio 2023 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2022 geëvalueerd, en waar nodig hebben wij aanscherpingen verwerkt in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekening. Dankzij deze aanpassingen is het proces geoptimaliseerd ten opzichte van 2022 en wordt, in tegensteling tot vorig jaar, de wettelijk deadline van 15 juli gehaald.
•
In het proces en het opstel- en controledossier voor de jaarrekening 2023 zijn enkele belangrijke verbetertrajecten gestart, wat wij een positieve ontwikkeling vinden. Gedurende het opstel- en samensteltraject van de jaarrekening 2023 is gebleken dat de verbetertrajecten nog niet volledig gerealiseerd konden worden door de ambtelijke organisatie, wat wij logisch vinden gezien de opgave die er voor de gemeente Vlaardingen ligt.
•
Met het oog op verdere optimalisatie van het opstel- en controleproces van de jaarrekening zien wij voor 2024 e.v. de volgende aandachtspunten: •
Het zorgen voor een tijdige afronding van het opstelproces en van de uitvoering van de interne-controlewerkzaamheden inzake de actieve en faciliterende grondexploitaties (MPG en MPR).
•
Het zorgen voor een tijdige afronding van het opstelproces en van de uitvoering van de interne-controlewerkzaamheden ten aanzien van de SiSa-regelingen en de overige doeluitkeringen (o.a. BBV-gelden en provinciale subsidies).
•
Het verhogen van de algehele kwaliteit van het opstel- en samensteldossier, door extra aandacht te schenken aan het beschikbaar zijn van opgeschoonde en gespecificeerde tussenrekeningen (overlopende posten). Verder dient te worden geïnvesteerd in het structureel borgen van (dossier)kennis, ook gezien de verdubbeling van de externe inhuur.
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/5
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Frauderisicoanalyse
Financiële positie
Realiteitsgehalte begroting
•
Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat de gemeente Vlaardingen inmiddels beschikt over een actuele frauderisicoanalyse. Wij vinden dit een positieve ontwikkeling.
•
Wij merken echter op dat de frauderisicoanalyse tot op heden niet formeel is vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders. Wel is de frauderisicoanalyse in het CDT van 21 maart 2024 en in het college van burgemeester en wethouders van 23 april 2024 besproken. Wij adviseren u om de frauderisocanalyse in de toekomst wel formeel op bestuurlijk niveau vast te stellen.
•
Wij hebben vastgesteld dat u op een adequate wijze opvolging geeft aan integriteitsmeldingen. Tijdens onze controle over 2023 zijn door ons geen fraudegevallen geconstateerd.
•
De financiële positie ultimo 2023 is verbeterd ten opzichte van 2022.
•
De beschikbare weerstandscapaciteit ultimo 2023 bedraagt € 62 miljoen (2022: € 45,5 miljoen). Deze weerstandscapaciteit is hoger dan de door de gemeente Vlaardingen onderkende en aanwezige risico’s van € 44,5 miljoen (2022: € 27,5 miljoen).
•
Uw jaarrekening toont wat betreft de baten en lasten een verschil tussen de begroting en de realisatie, en kent een relatief hoog voordelig rekeningresultaat 2023 ad € 16,6 miljoen (2022: voordelig € 22,9 miljoen).
•
Uit het overzicht van baten en lasten over 2023 blijken afwijkingen c.q. volumeverschillen in zowel de lasten, baten als saldi. Deze afwijkingen in combinatie met de absolute omvang en de oorzaken van het voordelig resultaat van circa € 16,6 miljoen, geven ons de indruk dat de ramingen in de begroting en de tussentijdse informatie over (investerings)projecten en activiteiten te ambitieus zijn en mogelijk niet in lijn zijn met de beschikbare (personele) capaciteit om alle geplande (investerings)projecten en activiteiten daadwerkelijk in het boekjaar te realiseren.
•
Wij adviseren u om in 2024 nader onderzoek te doen naar de (structurele) oorzaken van het rekeningsaldo 2023 en te bezien hoe het realiteitsgehalte en de voorspellende waarde van de begroting en tussentijdse informatievoorziening kunnen worden verbeterd. Een mogelijke aanpak hiervoor is het ‘zero-based’ opbouwen van de begroting 2025. Feitelijk houdt dit in dat de begroting ‘vanaf nul’ wordt opgezet in plaats van deze – sterk vereenvoudigd gesteld – enkel te indexeren en aan te vullen met nieuwe projecten, investeringen en activiteiten. Dit dwingt de organisatie opnieuw te kijken naar de werkelijk uit te voeren taken en het analyseren daarvan ten opzichte van de beschikbare personele capaciteit, wat zorgt voor een realistischer begroting.
Kwaliteit verslaggeving
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Hierbij valt te denken aan het proces om tot schattingen te komen, zoals bij de grondexploitatie en de voorzieningen. Over de parameters ten aanzien van de grondexploitatie (schatting kosten- en opbrengstenstijging) heeft uw gemeente een position paper opgesteld. Mede op basis van de beoordeling van de rapportage ter zake kunnen wij ons vinden in de door de gemeente gekozen en gehanteerde parameters (zie ook onder ‘Grondexploitatie’ hierna).
Grondexploitatie
•
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2023 geanalyseerd in vergelijking met de schattingen in de jaarrekening 2022 (‘backtesting’).
•
Wij zijn van mening dat de waardering van de grondexploitatie op basis van de hiervoor beschreven werkzaamheden en bevindingen juist is en consistent is met voorgaand jaar.
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/6
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Sociaal domein
Interne beheersing
Speerpunten auditcommissie
•
De gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts MVS voert voor de gemeente Vlaardingen het gedeelte Werk en Inkomen uit. Ook de sociale werkplaats van de gemeente is van Stroomopwaarts. Hoewel Stroomopwaarts met ingang van 2023 deze activiteiten in delegatie uitvoert, blijft Vlaardingen zelf verantwoordelijk voor de rechtmatigheid van de verstrekte uitkeringen, waaronder die in het kader van de Participatiewet. Dit betekent voor de rechtmatigheidsverantwoording dat fouten en onduidelijkheden uit de jaarrekening 2023 van Stroomopwaarts meewegen in het rechtmatigheidsoordeel van het college over de jaarrekening 2023 van de gemeente Vlaardingen. Uit de rapportage van de accountant van Stroomopwaarts MVS blijkt voor een bedrag ad € 0,1 miljoen aan fouten die betrekking hebben op de gemeente Vlaardingen. Deze fouten zijn meegenomen in de rechtmatigheidsveranwoording van het college.
•
De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) wordt voor de gemeente Vlaardingen uitgevoerd door Rogplus en de regionale jeugdzorg door de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond. De verantwoorde lasten 2023 inzake de Wmo en de regionale jeugdzorg zijn in de jaarrekening van de gemeente Vlaardingen verantwoord op grond van de laatste versie van de conceptjaarstukken van Rogplus en de gemeenschappelijke regeling Jeugdhulp Rijnmond. Deze cijfers kunnen echter nog wijzigen, wat een mogelijk effect kan hebben op het resultaat van uw organisatie.
•
Onze belangrijkste bevindingen naar aanleiding van de interim-controle 2023 zijn met u (gemeenteraad) gedeeld via de boardletter d.d. 21 december 2023. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
•
Op basis van de interim-controle 2023 hebben wij geconcludeerd dat de gemeente Vlaardingen in 2023 stappen laat zien op het vlak van het versterken van de interne beheersing binnen de financieel-kritische bedrijfsprocessen. De omvang van de ‘Verbeteragenda financiën’ is echter groot, zodat er sprake is van diverse belangrijke aandachtspunten binnen de processen grondexploitatie, inkoop en aanbesteding, en subsidiebaten. Het bepalen van prioriteiten in de ambities zal hierdoor in toenemende mate van belang zijn.
Uw auditcommissie heeft ons de volgende aandachtspunten meegegeven: •
Totstandkoming van de inschatting van risico’s bij het bepalen van het weerstandsvermogen: opgenomen in dit accountantsverslag, zie Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2023.
•
(Financiële) projectbeheersing gebiedsontwikkeling Rivierzone: opgenomen in dit accountantsverslag, zie Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2023.
IT-omgeving
•
Op grond van artikel 2:393 lid 4 van het Burgerlijk Wetboek dienen wij de bevindingen te rapporteren met betrekking tot de betrouwbaarheid en de continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking. Naar aanleiding van onze bevindingen hebben wij geconstateerd dat wij voor onze werkzaamheden niet kunnen steunen op de IT-beheersingsmaatregelen. Onze bevindingen en aanbevelingen hebben wij nader uiteengezet in het onderdeel over geautomatiseerde gegevensverwerking.
Overig
•
Zie de bijlagen A1 tot en met A3 bij dit accountantsverslag, waaruit blijkt welke (niet-)gecorrigeerde bevindingen, onzekerheden en tekortkomingen in de toelichtingen wij hebben geconstateerd.
•
In bijlage C is onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging te vinden.
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/7
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Bevindingen jaarrekening
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/8
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming. Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2023 bedraagt € 15,7 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 0,9 miljoen aan de reserves onttrokken, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2023 circa € 16,6 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans. In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2023 circa 23,3% van het balanstotaal (ultimo 2022: 21,4% van het balanstotaal) en is toegenomen ten opzichte van 2022. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat.
Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming. Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/9
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Eigen vermogen (x € 1 miljoen)
2023
2022
2021
2020
Eigen vermogen per 1 januari
83,6
60,2
45,6
41,1
Tussentijdse resultaatbestemming
-/- 0,9
0,5
-/- 10,7
-/- 2,2
Gerealiseerd resultaat
16,6
22,9
24,1
6,7
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
15,7
23,4
13,4
4,5
Directe vermogensmutatie Eigen vermogen per 31 december
1,2 99,4
83,6
60,2
45,6
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen) Totale baten
371,1
Totale lasten
-/- 355,4
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
15,7
Af: stortingen in reserves
-/- 6,2
Bij: onttrekkingen aan reserves
7,1
Saldo mutaties reserves
0,9
Gerealiseerd resultaat
16,6
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)
Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2023 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 15,7 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 1,0 miljoen (begroting na wijziging). De grootste voordelen zijn zichtbaar bij de programma’s: •
25 20
Groen & Milieu:
15
o € 1,4 mln. voordeel doordat de sanering Broekpolder in eigen beheer uitgevoerd zal gaan worden: geen bijdrage (last) in 2023 door bijdrage aan de provincie. In 2024 e.v. is sprake van dekking via een investeringskrediet.
10 5 2020
o € 1,6 mln. voordeel doordat de lasten die samenhangen met de energietransitie in 2023 door specifieke uitkeringen gedekt konden worden. •
Sociaal Domein:
(5)
o € 7 mln. voordeel inzake beschermd wonen doordat de lasten doorschuiven naar 2024 e.v.
(10)
2022
2023
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen)
5
o € 6,0 mln. voordeel inzake opvang Oekraïners door lagere lasten in 2023, waarbij er per heden nog steeds wordt uitgegaan van een neutraal sluitende meerjarige exploitatie.
2021
-
De jaarrekening 2023 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 16,6 miljoen.
(15)
In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging. In de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ heeft het college de rechtmatigheid van de begrotingsafwijkingen nader toegelicht.
2020
2021
2022
2023
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 30 20 10 2020
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/10
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2021
2022
Interne beheersing
2023
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Kengetallen voor gemeente Vlaardingen (begroot en werkelijk over de periode 2020-2023)
Solvabiliteit De solvabiliteit geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Als sprake is van een forse schuld en veel eigen vermogen (totaal van algemene en bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. Grondexploitatiequote
12%
20%
De grondexploitatiequote geeft aan hoe groot de grondpositie (waarde van de grond) is ten opzichte van de totale baten van de gemeente. In de regel geldt: hoe hoger de grondexploitatiequote, hoe groter het risico dat de gemeente loopt.
15%
Nettoschuldquote
5%
Hoe hoger de schuld, hoe hoger de nettoschuldquote. De nettoschuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de ‘druk’ van de rentelasten en aflossingen op de exploitatie.
10% 8% 6%
10%
4% 2%
0%
0% 2020
Structurele exploitatieruimte Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerendezaakbelasting. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van leningen) te dekken.
Grondexploitatiequote
Solvabiliteit
25%
2021
2022
Begroot
Werkelijk
2023
140%
10%
120%
8%
100%
6%
2022
Begroot
Werkelijk
2023
4%
80%
2%
60%
0%
40%
-2%
20%
-4% -6% 2020
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
2021
Structurele exploitatieruimte
Nettoschuldquote
0%
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/11
2020
Bestuurlijke samenvatting
2021
2022
Begroot
Werkelijk Bevindingen jaarrekening
2023
2020
Interne beheersing
2021
2022
Begroot
Werkelijk
Bijlagen
2023
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Investeringen| Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen)
Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2023 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 16,6 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college zijn beleid en doelen kan realiseren.
30 20 10
De gemeenteraad heeft de focus gelegd op het realiseren van de gestelde doelen. De haalbaarheid hiervan is echter niet altijd in balans met de beschikbare capaciteit en mogelijkheden. Hiermee is de begroting meer gebaseerd op uw politiek-bestuurlijke ambities dan op wat uw gemeente daadwerkelijk met de beschikbare middelen en capaciteit kan realiseren. De mismatch tussen ambitie en capaciteit komt voornamelijk tot uiting bij de realisatie van de investeringen.
-
Begroting 2022
Realisatie 2022
Begroting 2023
Realisatie 2023
400 300 200 100 -
Begroting 2021
Realisatie 2021
Begroting 2022
Realisatie 2022
Begroting 2023
Realisatie 2023
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)
Hoewel wij in de jaarrekening 2023 dus optisch een verbetering zien tussen de begrote en gerealiseerde uitgaven, vragen wij u blijvend aandacht te houden voor het ambitieniveau van de gemeente en de beschikbare (personele) capaciteit om alle geplande (investerings)projecten en activiteiten daadwerkelijk te realiseren in het boekjaar. Wij doen dit mede omdat de geplande investeringsactiviteiten de komende jaren verder zullen toenemen, onder andere als gevolg van de realisatiefase van de gebiedsontwikkeling Rivierzone.
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Realisatie 2021
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen)
Uit de begrote en gerealiseerde volumes voor de investeringsprojecten (materiële vaste activa) bleken de afgelopen jaren opvallende, jaarlijks terugkerende tendenties, waarbij er minder geïnvesteerd werd dan begroot. In 2023 is er sprake van een relatief neutraal niveau, waarbij het begrote investeringsvolume ongeveer gelijk is aan het gerealiseerde volume. Doordat uit de analyse van de kredieten bij de jaarrekening 2022 op te maken was dat veel activiteiten werden doorgeschoven naar 2023, betekent het neutrale niveau in 2023 niet direct dat de voorspelbaarheid van de begroting is toegenomen. Het doorschuiven van investeringen is namelijk niet direct terug te zien in een aanpassing van jaarschrijven in de begroting.
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/12
Begroting 2021
600 400 200 -
Bestuurlijke samenvatting
Begroting 2021
Realisatie 2021
Bevindingen jaarrekening
Begroting 2022
Realisatie 2022
Begroting 2023
Interne beheersing
Realisatie 2023
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente Het weerstandsvermogen is toegenomen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beide zijn gemuteerd in 2023; de ratio weerstandsvermogen is met 0,3 afgenomen. Beschikbare weerstandscapaciteit
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen) 70 60 50 40
De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 62 miljoen (2022: € 45,5 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van vorig jaar.
30 20
Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risico-inventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 44,5 miljoen (2022: € 27,5 miljoen). Ten opzichte van 2022 is hiermee sprake van een toename. Uw weerstandscapaciteit van € 62,0 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 44,5 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.
10 -
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
2021
2022
Benodigde weerstandscapaciteit
2023
Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 8 7 6 5 4 3 2 1 -
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/13
2020
Bestuurlijke samenvatting
2020
2021
Bevindingen jaarrekening
2022
Interne beheersing
2023
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf het boekjaar 2023 is het college verplicht in de jaarrekening een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen, waarin het zich verantwoordt over de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties (inclusief begrotingsrechtmatigheid). Een uitgebreidere toelichting op de onrechtmatigheden en de vervolgacties om deze op te lossen/te voorkomen is opgenomen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’ van het jaarverslag. Verantwoordings- en rapportagegrens Via het controleprotocol heeft de gemeenteraad de verantwoordings- en rapportagegrens vastgesteld. De verantwoordingsgrens is door het college gehanteerd bij het opmaken van de rechtmatigheidsverantwoording en de uiteindelijke conclusie daaromtrent. Fouten en onduidelijkheden die de verantwoordingsgrens niet overschrijden, zorgen voor een positieve uiting van het college waaruit blijkt dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rapporteringsgrens bepaalt de diepgang van de toelichting van het college in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’.
Begrotingscriterium
Kredietoverschrijdingen
Bij de rechtmatigheidsverantwoording vormt het begrotingscriterium een belangrijk toetsingscriterium. Financiële beheershandelingen, die ten grondslag liggen aan de baten, lasten en balansmutaties, dienen tot stand te zijn gekomen binnen de grenzen van de geautoriseerde begroting en de hiermee samenhangende programma’s (begrotingscriterium). Uitgangspunt hiervoor is het niveau waarop de raad de budgetten in de begroting en bij investeringen geautoriseerd heeft. In de begroting zijn de bedragen voor de lasten en baten vermeld die door de raad zijn vastgesteld. Dit houdt in dat de financiële beheershandelingen dienen te passen binnen de begroting.
Er is door de het college één kredietoverschrijding geïdentificeerd en gerapporteerd. De totale omvang van deze overschrijding bedraagt € 0,1 miljoen.
De gemeenteraad en het college hebben afspraken gemaakt om te bepalen in welke situatie lastenoverschrijdingen onrechtmatig maar acceptabel zijn (lastenoverschrijdingen zijn en blijven onrechtmatig, maar zijn onder voorwaarden acceptabel wat betekent dat het college deze niet hoeft toe te lichten in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’). Dit is door de gemeente Vlaardingen ook gedaan in de Jaarstukken 2023 op pagina 193-197.
Uit de in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording blijken enkele onrechtmatigheden die de verantwoordingsgrens te boven gaan. Deze onrechtmatigheden tellen op tot een bedrag ad € 30,9 miljoen.
Wij hebben vastgesteld dat het college specifieke werkzaamheden heeft uitgevoerd ten aanzien van het begrotingscriterium, namelijk een controle op programmaoverschrijdingen, waaronder een nulproef en een controle op kredietoverschrijdingen.
Normenkader
Begrotingsrechtmatigheid
Het college heeft het van toepassing zijnde normenkader in kaart gebracht via het normenkader 2023. Dit normenkader is door de gemeenteraad vastgesteld in zijn vergadering van 12 oktober 2023, registratienummer: 1950907. Wij hebben vastgesteld dat dit normenkader leidend is geweest voor het college om te komen tot de rechtmatigheidsverantwoording en de toelichtingen in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’.
Er zijn door het college drie begrotingsoverschrijdingen geïdentificeerd voor een totaalbedrag ad € 5,3 miljoen. Van deze overschrijding is € 0,4 miljoen acceptabel doordat deze overschrijding gecompenseerd wordt door hogere baten. De aard en oorzaak van deze afwijking past hierdoor binnen de spelregels zoals opgenomen in de financiële verordening gemeente Vlaardingen 2023, artikel 12 lid 4. De overige overschrijdingen zijn naar de mening van het college niet tijdig gemeld aan de raad en hierdoor niet acceptabel.
Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het college de financiële verordening en controleverordening heeft geactualiseerd. Deze zijn door de gemeenteraad vastgesteld in haar vergadering van 2 februari 2023, registratienummers: 1926298 en 1926297. Ook in de financiële verordening zijn specifieke richtlijnen opgenomen over de wijze en diepgang van rapporteren inzake rechtmatigheid en de wijze waarop het college om dient te gaan met begrotingsafwijkingen. Deze komen hierna nader aan bod. © 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/14
Wij merken op dat acceptabele begrotingsoverschrijdingen op grond van de financiële verordening van de gemeente Vlaardingen 2023, artikel 12 lid 5 primair niet toegelicht hoeven te worden in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’. Het college heeft echter besloten om ook deze afwijkingen op te nemen in de toelichting in de paragraaf ‘Bedrijfsvoering’.
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld aan de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen c.q. voorwaarden zijn afkomstig uit de relevante wet- en regelgeving zoals opgenomen in het normenkader, en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Gemeenten stellen via de financiële verordening en/of onderliggende nota’s kaders vast die van invloed zijn op de verslaggeving. Het gaat hier om de invulling van de ruimte die het BBV geeft voor eigen gemeentelijke kaders. Denk hierbij aan grenzen voor het activeren van investeringen, afschrijvingstermijnen, omgang met reserves en voorzieningen en dergelijke. Deze vallen onder het getrouwe beeld en vallen per definitie onder de reikwijdte van de reguliere accountantscontrole. Ook voorwaarden die direct van invloed zijn op de verslaggeving c.q. het getrouwe beeld van de jaarrekening worden niet opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording.
Hierbij kan worden gedacht aan het niet naleven van voorwaarden met betrekking tot recht, hoogte, duur, termijnen, normbedragen, doelgroep en grondslag bij bijvoorbeeld bijstandsverlening, maatschappelijke ondersteuning, inkomensoverdrachten en het opleggen van belastingen, wat tot gevolg heeft dat de bijhorende lasten of opbrengsten onjuist of onvolledig zijn. Het niet naleven van deze voorwaarden heeft direct invloed op het getrouwe beeld van deze posten in de jaarrekening. De onderwerpen die niet onder het getrouwheidsoordeel van de accountant vallen, hebben wij hieronder nader toegelicht, inclusief de wijze waarop het college deze in zijn werkzaamheden heeft betrokken.
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Rechtmatigheidsverantwoording Aanbestedingen
Overige onderwerpen
Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Wij constateren over 2023 een toename in de omvang van de onrechtmatigheden door het niet naleven van de aanbestedingsregels. Uit de controle blijkt een fout van € 5,5 miljoen, terwijl er over 2022 sprake was van een fout van € 0,4 miljoen.
Naast de werkzaamheden ten aanzien van de aanbestedingen heeft uw gemeente ook interne-controlewerkzaamheden uitgevoerd op de grondtransacties, subsidieverstrekkingen en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Hierbij zijn geen onrechtmatigheden geconstateerd.
De geconstateerde fout betreft een in 2021 onrechtmatig verrichte inkoop. Deze fout is in 2023 pas geconstateerd omdat deze inkoop nooit eerder onderdeel was van een steekproef. De omvang van de fout bedraagt in totaal € 2,3 miljoen. Doordat de fout geconstateerd is tijdens uitvoering van een steekproef en de aard van de fout niet uniek was, is deze fout geëxtrapoleerd naar de restantmassa, waardoor de geprojecteerde fout aan onrechtmatigheid op de restantmassa voor 2023 neerkomt op circa € 3,1 miljoen. Het totaal aan onrechtmatigheidsfouten als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingswetgeving komt hiermee op € 5,5 miljoen. Uw gemeente heeft in 2022 en 2023 maatregelen getroffen om de naleving van de aanbestedingsregels structureel beter te borgen. Dit heeft zichtbaar geresulteerd in een afname van het aantal fouten (1 fout in 2022 en 1 fout in 2023). Hierbij is er in één geval sprake van een contract dat is aangegaan vóór de periode waarin de verbetermaatregelen zijn getroffen. Het andere geval, in 2022, betrof een zeer unieke casus. Ondanks de getroffen maatregelen kan uw gemeente in de praktijk, door de complexiteit van de materie en de regelgeving, en de hoeveelheid bij dit proces betrokken personen, toch relatief gemakkelijk een verkeerde aanbestedingsprocedure kiezen. Hierdoor blijft de repressieve controle door de afdeling Concernaudit van belang.
Daarbij moet deze afdeling in ieder geval expliciet nagaan of een opdracht via de juiste procedure ‘in de markt’ is gezet.
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/15
Lasten sociaal domein De gemeenschappelijke regeling Stroomopwaarts MVS voert voor de gemeente Vlaardingen het gedeelte Werk en Inkomen uit. Ook de sociale werkplaats van de gemeente is van Stroomopwaarts. De taken inzake Werk en Inkomen zijn gemandateerd aan Stroomopwaarts. Dit betekent dat rechtmatigheidsfouten en onduidelijkheden in de uitvoering van de regelingen rondom Werk en Inkomen, waaronder de Participatiewet, van Stroomopwaarts meewegen in de rechtmatigheidsverantwoording. Voor 2023 gaat dit om een bedrag ad € 0,1 miljoen aan rechtmatigheidsfouten. Misbruik en oneigenlijk gebruik De gemeente Vlaardingen heeft geen eigen beleid inzake misbruik en oneigenlijk gebruik. In een M&O-beleid kan de gemeente haar visie en uitgangspunten opnemen om misbruik en oneigenlijk gebruik te bestrijden en voorkomen. De belangrijkste reden van het ontbreken van een eigen beleid inzake misbruik en oneigenlijk gebruik is dat het sociaal domein is ondergebracht bij drie gemeenschappelijke regelingen. Ten aanzien van de door de gemeente Vlaardingen verstrekte subsidies aan derden is het M&O-beleid verdisconteerd in de eigen Algemene Subsidieverordening. Hoewel het niet verplicht is, adviseert de commissie BBV een overkoepelend beleidsstuk inzake M&O te maken. Dit document bevat naast de filosofie, algemene uitgangspunten en risicoanalyse ook maatregelen ter voorkoming en afdoening.
Dit draagt bij aan een integrale aanpak en biedt de kaders voor preventie en onderzoek.
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is niet alleen vanwege het saldo ultimo 2023 ad € 37,8 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook vanwege de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2024 e.v. nog te realiseren baten ad € 79,1 miljoen en lasten ad € 14,8 miljoen. Deze nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij het afsluiten van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is, en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van de grondexploitaties dient de gemeente per individueel project te bepalen of zij de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, kan terugverdienen. Ultimo 2023 gaat het om 7 individuele projecten. De gemeente Vlaardingen schat ultimo 2023 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 6,1 miljoen bedraagt (2022: € 8,2 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen.
Deze voorziening is voor een bedrag van € 1,8 miljoen in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie. Het resterende deel van deze verliesvoorzienig is aan de passivazijde van de balans gepresenteerd. Dit is in overeenstemming met het Besluit Begroting en Verantwoording. Het controleproces inzake de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s: •
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/16
•
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?
Daarnaast is in 2023 de gebiedsontwikkeling Rivierzone vastgesteld door de raad. Op grond van het hiermee gelijktijdig vastgestelde woningbouwprogramma is de opbrengstenraming van de grondexploitatie Schiereiland herzien, wat tot een toename van de nog te realiseren opbrengsten leidt.
•
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen?
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen)
•
•
Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen, en dus naar bouwcapaciteit, is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
50,00 40,00 30,00 20,00 10,00 -
Parameters: zijn de parameters voor kosten- en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’. Analyse grondexploitaties Uit nevenstaande figuren blijkt dat de boekwaarde en de geraamde baten en lasten van de bouwgronden in exploitatie in 2023 fors is toegenomen. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn dat in 2023, voor de grondexploitaties Vergulde Hand West en Marathonweg Noord/ Fortunapark, koop- en ontwikkelovereenkomsten gesloten zijn. Dit heeft bij de herziening van de grondexploitaties per 1 januari 2024 geleid tot hogere ramingen van de nog te realiseren kosten en opbrengsten.
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2020
2021
2022
2023
Ontwikkeling boekwaarde
€ 100
Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen)
€ 80 € 60 € 40 € 20 €-
2020
2021
2022
2023
Nog te realiseren baten Nog te realiseren lasten
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Tijdens onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen bij het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor de kosten- en opbrengstenstijgingen en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode) – hebben wij de volgende vragen in overweging genomen: •
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, of deze onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer deze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd.
•
Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en met de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2023 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd) en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld. Daarmee is tevens beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is. Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeenten voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion’-methode (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen.
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2023 voor € 0,5 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2022: € 0,3 miljoen). Belangrijkste bevindingen inzake waardering grondexploitaties Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en van de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, aangezien de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt. Dit type projecten is hierdoor (financieel gezien) gevoeliger voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat het schatten van de kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt.
Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Vergulde Hand West, Marathonweg Noord/Fortunapark, Schiereiland en Centrum Westwijk de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn. Voor deze projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en hebben wij de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd.
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de in de grondexploitaties gehanteerde uitgangspunten.
•
Op onderdelen externe deskundigen heeft ingeschakeld ter onderbouwing van de geraamde grondprijzen en grondopbrengsten en nog te maken civiele kosten.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken planen civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst. Wij hebben tijdens de door ons verrichtte controlewerkzaamheden vastgesteld dat er in diverse gevallen reken- en formulefouten alsmede inconsistenties in de geactualiseerde grondexploitaties zaten. Dit heeft geleid tot diverse correcties van de ramingen inzake de nog te realiseren kosten en opbrengsten alsmede in de hiermee samenhangende eindwaardes van de grondexploitaties. In twee gevallen heeft dit tevens geleid tot een aanpassing van de verliesvoorziening. Wij zijn van mening dat de uitgangspunten die in de grondexploitaties in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, aannemelijk zijn en dat de waardering van de grondexploitaties getrouw is. Wij vragen de gemeente om voor 2024 e.v. expliciete aandacht te besteden aan het tijdig afronden van het opstel- en samensteltraject van de grondexploitaties en het uitvoeren van de internecontrolewerkzaamheden hierop. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2023 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten). © 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/17
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2023 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Fraude, integriteit en naleving wet- en regelgeving De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Tijdens onze controle vragen wij u jaarlijks om inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten als gevolg van fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze boardletter hebben wij gerapporteerd over het feit dat de gemeente ten tijde van de uitvoering van de interim-controle niet beschikte over een actuele frauderisicoanalyse. Tijdens de jaarrekeningcontrole hebben wij vastgesteld dat de gemeente Vlaardingen inmiddels wel beschikt over een actuele frauderisicoanalyse. Wij vinden dit een positieve ontwikkeling. Wij hebben kennisgenomen van de frauderisicoanalyse en gesprekken gevoerd over de totstandkoming ervan. Wij concluderen dat de frauderisicoanalyse op een deugdelijke wijze tot stand gekomen.
Ook onderschrijven wij de in de frauderisicoanalyse opgenomen bevindingen en aanbevelingen die op organisatorisch vlak zijn gedaan ter verdere verbetering van de procedures en richtlijnen inzake het melden van (vermoedens van) fraude, waaronder het vergroten van kennis en bewustzijn in de organisatie via trainingen, de instelling van een formeel meldpunt voor vermoedens van fraude en niet integer handelen, en het opstellen van beleid inzake misbruik en oneigenlijk gebruik. Wij merken echter op dat de frauderisicoanalyse tot op heden niet formeel is vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders. Wel is de frauderisicoanalyse in het CDT van 21 maart 2024 en in het college van burgemeester en wethouders van 23 april 2024 besproken. Wij adviseren u om de frauderisocanalyse in de toekomst wel formeel op bestuurlijk niveau vast te stellen.
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/18
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne-beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat er sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Fraude en integriteit Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen. Wij hebben op basis van onze controle, de gevoerde besprekingen en de verkregen bevestigingen van de vertrouwenspersoon binnen de gemeente Vlaardingen en de gemeentesecretaris geen fraudegevallen geconstateerd. Onze conclusie is dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Interne beheersing
© 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/19
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing op basis van de controle over het boekjaar 2023 Boardletter 2023, toegespitst op de interne (financiële) beheersing
Evaluatie opstel- en controleproces
Speerpunten
Als onderdeel van de jaarrekeningcontrole hebben wij in het najaar van 2023 een interim-controle uitgevoerd. Deze interim-controle was primair gericht op de opzet, het bestaan en de werking van maatregelen van administratieve organisatie en interne beheersing, voor zover van belang voor onze controle op de betrouwbaarheid en rechtmatigheid van de in de jaarrekening opgenomen gegevens.
Medio 2023 hebben wij met de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2022 geëvalueerd, en waar nodig hebben wij aanscherpingen verwerkt in het interne ‘draaiboek’ voor het opstelproces en de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekening. Dankzij deze aanpassingen is het proces geoptimaliseerd ten opzichte van 2022 en wordt, in tegensteling tot vorig jaar, de wettelijk deadline van 15 juli gehaald.
Voor 2023 zijn in het auditplan een aantal speerpunten geformuleerd:
Voor de bevindingen naar aanleiding van de interim-controle verwijzen wij naar onze boardletter 2023 d.d. 21 december 2023. In de boardletter hebben wij een aantal aandachtspunten voor het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2023 benoemd. Als onderdeel van onze werkzaamheden voor de jaarrekening zijn wij nagegaan of deze aandachtspunten voldoende zijn opgevolgd. Voor zover de opvolging en/of onze controle ervan hiertoe aanleiding geven, hebben wij onze bevindingen in dit accountantsverslag bij het betreffende onderwerp verwerkt. Memoriaalboekingen Memoriaalboekingen zijn (correctie)boekingen die niet via de reguliere boekingsgang plaatsvinden. Deze boekingen zijn hierdoor in opzet meer risicovol en daarom besteden wij bij onze controle extra aandacht aan deze boekingen. Wij merken op dat de gemeente sinds 2022 inzet op het verbeteren van de processen rondom memoriaalboekingen. Zo is de controle en autorisatie van memoriaalboekingen verder aangescherpt. Wij merken op dat de interne beheersing van de processen rondom memoriaalboekingen in 2023 echter nog niet toereikend was door het ontbreken van systeemtechnische functiescheiding. Ook is het aantal memoriaalboekingen nog steeds groot.
Om de controle zo efficiënt en effectief mogelijk uit te voeren, en toe te spitsen op het specifieke risico en karakter van memoriaalboekingen, hebben wij derhalve gebruikgemaakt van een dataanalysetool. Hieruit zijn geen onjuistheden, onrechtmatigheden of andere bijzonderheden gebleken. Wij onderschrijven het belang van de ontwikkelingen op het gebied van de memoriaalboekingen en dagen de gemeente uit de boekingsprocessen nog verder te standaardiseren en vereenvoudigen, waardoor het aantal memoriaalboekingen verder kan worden beperkt. © 2024. For information, contact Deloitte The Netherlands. Accountantsverslag 2023 2407EFAFD4/TMO/20
In het proces en het opstel- en controledossier zijn enkele belangrijke verbetertrajecten gestart. Met deze verbetertrajecten wordt beoogd de dossier(kennis) van de specifiek Vlaardingse casuïstiek beter te borgen en onder andere het opstelproces en het uitvoeren van de interne controles op de herziene grondexploitaties en de SiSa-dossiers voor het opstellen van de conceptjaarstukken af te ronden. Gedurende het opstel- en samensteltraject van de jaarrekening 2023 is gebleken dat dit nog niet voor alle grondexploitaties en SiSa-dossiers gerealiseerd kon worden door de ambtelijke organisatie. Hierdoor zijn er naar aanleiding van de accountantscontrole diverse correcties doorgevoerd op de actieve en faciliterende grondexploitaties alsmede op veel balansposities die samenhangen met de SiSa-dossiers. Met het oog op verdere optimalisatie van het opstel- en controleproces van de jaarrekening zien wij de volgende aandachtspunten: •
Het zorgen voor een tijdige afronding van het opstelproces en van de uitvoering van de interne-controlewerkzaamheden inzake de actieve en faciliterende grondexploitaties (MPG en MPR).
•
Het zorgen voor een tijdige afronding van het opstelproces en van de uitvoering van de interne-controlewerkzaamheden op de SiSaregelingen en overige doeluitkeringen (o.a. BBV-gelden en provinciale subsidies).
•
Het verhogen van de algehele kwaliteit van het opstel- en samensteldossier, door extra aandacht te schenken aan het beschikbaar zijn van opgeschoonde en gespecificeerde tussenrekeningen (overlopende posten). Verder dient te worden geïnvesteerd in het structureel borgen van (dossier)kennis, ook gezien de verdubbeling van de externe inhuur.
Kernpunten van de jaarrekeningcontrole
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
Totstandkoming van de inschatting van risico’s bij het bepalen van het weerstandsvermogen.
•
(Financiële) projectbeheersing gebiedsontwikkeling Rivierzone.
Totstandkoming van de inschatting van risico’s bij het bepalen van het weerstandsvermogen. Voor bevindingen inzake risicomanagement verwijzen wij naar onze boardletter 2023. Gebiedsontwikkeling Rivierzone In maart 2023 heeft de gemeente Vlaardingen de gebiedsontwikkeling Rivierzone vastgesteld. Hiermee is het uitvoeringskader defintief geworden. Per 31 december 2023 zijn er twee actieve grondexploitaties en twee faciliterende projecten in uitvoering in het kader van deze gebiedsontwikkeling. De resterende projecten zullen in de toekomst separaat door de raad geopend worden via de votering van kredieten en opening van grondexploitaties. Vanwege de omvang van de gebiedsontwikkeling wordt er vanaf 2024 separaat over de projecten gerapporteerd via het MPR. Wij vinden dit een positieve ontwikkeling omdat de raad via het MPR integraal zicht houdt op de gehele ontwikkeling en het verwachte totaalresultaat dat hieruit voortvloeit. Bij de jaarrekeningcontrole hebben wij als onderdeel van de speerpunten van de raad kennisgenomen van het MPR en de wijze waarop de herijking van de baten en lasten heeft plaatsgevonden. Wij hebben vastgesteld dat voor het herijken naar het prijspeil van 1 januari 2024 gebruikgemaakt is van indexeringen voor de nog te realiseren baten (grondtransacties) en lasten. In 2023 zijn er dus geen nieuwe taxaties of civieltechnische kostenramingen opgesteld.
De eerste herijkingen van de civieltechnische kostenramingen worden in 2024 verwacht als onderdeel van het verder uitwerken van (delen) van het plangebied en de hiermee samenhangende aanbestedingen die gestart zullen worden. Interne beheersing
Bijlagen
Digitally signed by Rein-Aart Van Vugt on 11 Jul 2024
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing vanuit de controle van het boekjaar 2023 Hoewel wij, gezien de status van het project, de overwegingen ten aanzien van het herijken van de business case op basis van indexeringen voor nu snappen, adviseren wij u om een minimale periodiciteit vast te stellen waarbinnen de prognoses van de nog te realiseren baten en lasten integraal herijkt moeten worden via externe taxaties en civieltechnische ramingen. Dit verbetert immers het nauwkeurigheidsniveau van het geprognosticeerde resultaat en het benodigde weerstandsvermogen voor risico’s. Naast de baten vanuit grondtransacties heeft Vlaardingen ruim € 28 miljoen aan subsidies toegekend gekregen voor de Rivierzone via de Woningbouwimpuls, Versnellingsgelden en de Startbouwimplus. Deze subsidies zijn aangevraagd voor – en dekken gezamenlijk het – tekort met betrekking tot de gebiedsontwikkeling Rivierzone. De gemeente Vlaardingen heeft tot op heden budget-technisch nog geen toerekening van deze gelden aan de diverse projecten gemaakt binnen de Rivierzone.