Aanvraag Wbmgp-aanwijzing

Aanvraag gemeente Vlaardingen voor een gebiedsaanwijzing in de Westwijk op grond van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek Selectieve woningtoewijzing voor 802 woningen in de Westwijk

3 december 2024

1

Inhoud 1.

Inleiding ....................................................................................................................................... 3

2.

Aan te wijzen gebied ................................................................................................................... 4

3.

Wbmgp als instrument voor versterken leefbaarheid in de Westwijk .......................................... 6

4.

Noodzakelijkheid.......................................................................................................................... 9

5.

Geschiktheid .............................................................................................................................. 16

6.

Subsidiariteit .............................................................................................................................. 20

7.

Proportionaliteit .......................................................................................................................... 23

8.

Regionale afstemming ............................................................................................................... 25

9.

Monitoring en evaluatie ............................................................................................................. 26

Bijlage 1 wettekst Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek…………………….…..30

2

1. Inleiding Dit document bevat de aanvraag van de gemeente Vlaardingen aan de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening voor het toepassen van selectieve woningtoewijzing op grond van artikel 9 en 10 van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (hierna: Wbmgp). De aanvraag omvat 802 woningen in de Westwijk, waarvan er 650 al eerder waren aangewezen. Dit is de derde keer dat de Wbmgp wordt toegepast. De gemeenteraad vindt het noodzakelijk om opnieuw een aanvraag in te dienen omdat de leefbaarheid in de Westwijk nog steeds zwaar onder druk staat. De Wbmgp-aanpak vergt een lange adem vanwege het beperkte aantal mutaties. Daardoor duurt het jaren voordat een verandering in de samenstelling van huishoudens in de aangewezen complexen en verbetering van de leefbaarheid zichtbaar wordt. Hoofdstuk 9 gaat hier uitgebreider op in. De Wbmgp is een aanvullend instrument dat wordt ingezet naast tal van andere maatregelen zoals aanpak van onderwijsachterstanden en het vergroten van kansen en mogelijkheden in het leven van inwoners van de Westwijk en hun kinderen via opleiding en werk. Ook zetten we in op het verbeteren van de veiligheid en leefbaarheid, de openbare ruimte en groen, sloop/nieuwbouw van corporatiewoningen en toevoegen van woningen op andere locaties.

Een gebiedsaanwijzing door de minister van 802 woningen in de Westwijk maakt het op basis van artikel 9 mogelijk op deze adressen voorrang te verlenen aan woningzoekenden met een inkomen boven de huurtoeslaggrens en met de juiste huishoudensgrootte (in verhouding tot het aantal kamers) of aan woningzoekenden met een vitaal beroep. Dat laatste is een nieuw selectiecriterium, waarbij we op de nieuwe Regionale Huisvestingsverordening anticiperen. De corporatie Waterweg Wonen is eigenaar van alle 802 woningen en selecteert bij de verhuur van woningen kandidaat-huurders op grond van deze criteria. Nieuw is ook dat de gemeente Vlaardingen op basis van artikel 10 kandidaat-huurders gaat screenen op overlastgevend en crimineel gedrag op basis van politiegegevens (zie bijlage 1). Dit gebeurt bij dezelfde 802 woningen. Vooral de slechte score voor de Westwijk op het gebied van overlast, onveiligheid en criminaliteit (zie hoofdstuk 4) zijn reden voor de gemeenteraad om artikel 10 in deze aanvraag mee te nemen. De gemeente Vlaardingen heeft onderzoeksbureau RIGO in 2023 opdracht gegeven de nieuwe Wbmgp-aanvraag te onderbouwen. De onderzoeksresultaten zijn gebruikt als input voor deze aanvraag. Samenwerkingspartners Waterweg Wonen is als eigenaar van de aangewezen woningen de belangrijkste partner bij het uitvoeren van de Wbmgp.

De corporatie heeft vanaf de start in 2016 meegewerkt aan de aanvragen en uitvoering van de Wbmgp-gebiedsaanwijzing ter bevordering van de leefbaarheid en veiligheid. Ook in de aanloop naar deze aanvraag is er regelmatig bestuurlijk en ambtelijk overleg geweest. Vlaardingen maakt deel uit van de woningmarktregio Rotterdam. De gemeente heeft de sterkste verhuisrelaties met Rotterdam, Schiedam en Maassluis. Daarom is deze aanvraag ambtelijk afgestemd met deze steden. De overige gemeenten uit de regio zijn geïnformeerd over de aanvraag via het bestuurlijke Samenwerkingsverband Wonen Regio Rotterdam (SvWrR). De concept aanvraag is ook ambtelijk afgestemd met de provincie Zuid-Holland en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK). De opmerkingen zijn verwerkt in deze aanvraag. De provincie heeft een formele adviesrol naar de minister in de aanvraagprocedure. Dus de ambtelijke afstemming betekent niet dat deze aanvraag al is goedgekeurd. Toetsingskader De gemeenteraad moet op basis van artikel 6 van de Wbmgp in de aanvraag tot aanwijzing van de beoogde gebieden aan de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening voldoende aannemelijk maken dat: - de aanwijzing noodzakelijk en geschikt is om grootstedelijke problemen aan te pakken (hoofdstuk 4 en 5); - bij de toepassing van artikel 10, het onderzoek op basis van politiegegevens of een Verklaring 3

omtrent het gedrag (VOG) het meest geschikte instrument is voor het bestrijden van overlast en criminaliteit in het aan te wijzen gebied (hoofdstuk 4 en 5); - de aanwijzing voldoet aan de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit (hoofdstuk 6 en 7); - bij de toepassing van artikel 10, er voldoende alternatieven in de regio zijn voor woningzoekenden die als gevolg van de aanwijzing geen huisvestingsvergunning kunnen krijgen in het gebied waarvoor de aanwijzing geldt (hoofdstuk 7); Hoofdstuk 8 gaat in op de afstemming met de provincie en de regiogemeenten. Hoofdstuk 9 levert cijfers ter evaluatie van de toepassing van de Wbmgp in de Westwijk.

2. Aan te wijzen gebied De complexen waar van 8 april 2016 tot 8 april 2024 selectieve woningtoewijzing werd toegepast op grond van artikel 9 van de Wbmgp zijn op de kaart rood omlijnd. Voor dezelfde complexen wordt voorliggende aanvraag ingediend om artikel 9 van de Wbmgp opnieuw te kunnen gaan toepassen. Tevens willen we artikel 10 gaan toepassen. De blauw omlijnde complexen zijn nieuw. Deze zijn eveneens eigendom van de woningcorporatie Waterweg Wonen en ook hier willen we selectieve woningtoewijzing toepassen op grond van artikel 9 en screening op grond van artikel 10. Twee complexen waarvoor de Wbmgp-aanwijzing wordt aangevraagd staan op de nominatie voor sloop/nieuwbouw; uitvoering daarvan is pas na 2030. Het betreffen herstructureringsprojecten van Waterweg Wonen, een belangrijk onderdeel van de aanpak van de Westwijk.

De aanvraag voor de toepassing van artikel 9 en 10 van de Wbmgp betreft de onderstaande adressen:

4

a. Zuidbuurt (complexen TEC-22003 en TEC-22004, Stichting Waterweg Wonen) Complex TEC-22003 (270 galerijwoningen) · Johannes van Bijnenstraat (huisnummers 1 t/m 89); 45 woningen · Johannes Poststraat (huisnummers 1 t/m 89); 45 woningen · Prof. Rutgersstraat (huisnummers 298 t/m 386); 45 woningen · Prof. Teldersstraat ( huisnummers 300 t/m 388); 45 woningen · Samuel Esmeijerstraat (huisnummers 1 t/m 89); 45 woningen · Dr. Wiardi Beckmansingel (huisnummers: 275 t/m 363); 45 woningen Complex TEC-22004 (72 galerijwoningen) · Prof. Rutgerstraat (huisnummer: 217 t/m 287 en 365 t/m 435); 72 woningen b. Buurt Wetering Complex TEC-23002 (244 portiekwoningen, Stichting Waterweg Wonen) · Floris de Vijfde laan (huisnummers 4 t/m 100); 48 woningen · Blois van Treslongstraat (huisnummers 1 t/m 95): 40 woningen · Van Wesembekestraat (huisnummers 1 t/m 195); 80 woningen · Sonoystraat (huisnummers tussen 1 t/m 95); 40 woningen · Van Boisotstraat (huisnummers tussen 1 t/m 85); 36 woningen. c.

Buurt Lage Weide (complexen TEC-24002 en TEC-24004 Stichting Waterweg Wonen) Complex TEC-24002 (64 portiekwoningen) · Eykmanstraat (huisnummers 1 t/m 159); 64 woningen Complex TEC-24004 (96 portiekwoningen) · Kamerlingh Onnesstraat (huisnummers 1 t/m 227); 96 woningen

d. Buurt Hoogkamer Complex TEC-21001(56 portiekwoningen, Stichting Waterweg Wonen) · Coornhertstraat (huisnummers 213 t/m 347); 56 woningen

5

3. Wbmgp als instrument voor versterken leefbaarheid in de Westwijk Beschrijving van de Westwijk Eind 2021 heeft de gemeenteraad de Woonvisie VLD 2021-2030 ‘Samen bouwen aan Vlaardingen’ vastgesteld. Doel is om de woningvoorraad beter in balans te krijgen en de verslechtering van de leefbaarheid in een aantal wijken om te buigen naar een verbetering. We werken al lange tijd intensief samen met de corporaties aan het herstructureren en verbeteren van de Westwijk. Door kwalitatief slechte sociale huurwoningen te vervangen door kwalitatief hoogwaardige nieuwbouw voor verschillende doelgroepen ontstaat meer variatie in de wijk. De overige sociale huurwoningen worden verduurzaamd en we sturen op instroom via het huurbeleid. Dit is vastgelegd in de prestatieafspraken met de corporaties. De Westwijk is een vroeg naoorlogse wijk met ruim 12.500 inwoners waar de leefbaarheid sterk onder de druk staat. Dat is ook de reden dat dit gebied prioriteit krijgt in het coalitieakkoord van de gemeente Vlaardingen en sinds juli 2022 deel uit maakt van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Het Programmabureau Wij de Westwijk opereert vanuit het hart van de wijk en heeft samen met alle betrokkenen een plan gemaakt, gericht op het vergroten van kansen in het leven van de kwetsbare inwoners en hun kinderen.

Het doel is dat inwoners uiteindelijk met hulp van professionals samen de (sociale) problemen in de wijk oplossen. Tegelijkertijd werken we aan de fysieke verbetering: sloop/nieuwbouw, renovatie en verduurzaming, herinrichting van de openbare ruimte en verdichting. Hiertoe wordt een Gebiedsprogramma Westwijk opgesteld onder de paraplu van de Omgevingsvisie Vlaardingen. Van de ruim 6000 woningen die de Westwijk telt is 45% corporatiebezit, 43% betreft koopwoningen en 12% particuliere huur. Woningstichting Samenwerking heeft 3 complexen met in totaal circa 170 huurwoningen. De overige corporatiewoningen in de Westwijk (circa 2500) zijn eigendom van Waterweg Wonen. Dat geldt ook voor de sociale huurwoningen in de aan te wijzen Wbmgp-complexen. De Wbmgp biedt de gemeente Vlaardingen een aanvullend instrument om gebieden die kampen met grootstedelijke problematiek er weer bovenop te helpen. De Wbmgp-aanwijzing blijft de komende jaren noodzakelijk binnen de bredere aanpak van de leefbaarheid in de Westwijk. Want hier is sprake van een opeenstapeling van problemen van sociale, economische en fysieke aard en van problemen op het gebied van overlast en onveiligheid. Dit blijkt uit de Leefbaarometer, het Woononderzoek 2022, het aandeel uitkeringen, overlastmeldingen en criminaliteitscijfers.

Het beeld wordt bevestigd door betrokken medewerkers van de gemeente (zoals de wijkmanager, gebiedsmanager en de regisseur woonoverlast), politie, corporatie Waterweg Wonen en het Programmabureau Wij de Westwijk. In het recente rapport ‘Leefbaarheid onder de loep; analyse en verdieping Leefbaarometer’ (in mei 2024 door de minister aangeboden aan de Tweede Kamer) is te lezen dat de leefbaarheid in de Westwijk structureel onder druk staat met een score zwak of lager.1 Binnen sommige buurten is sprake van een verslechtering in de periode 2020-2022. De herstructurering en wijkaanpak vergen een lange adem. De Wbmgp-aanwijzing is een extra instrument om de leefbaarheid in een aantal sociale huurcomplexen te verbeteren en te sturen op de instroom van woningzoekenden. Omdat het aantal mutaties laag is, duurt het een tijd voor de effecten van de Wbmgp-maatregel zichtbaar worden. Het uiteindelijke doel is om meer dragers in de wijk te krijgen en minder vragers. Sloop-nieuwbouw en woningverbeteringsprojecten hebben een lange voorbereidingstijd. Hetzelfde geldt voor investeringen in de openbare ruimte en de sociale opgaven zoals de aanpak van kansenongelijkheid, werkloosheid en armoede. De signalen van een verslechterde leefbaarheid is extra reden om opnieuw een aanvraag in te dienen voor de Wbmgp. Inzet Wbmgp

1 https://leefbaarometer.nl/resources/Analyserapport-Leefbaarheid-onder-de-loep-2022.pdf

6

De gemeenteraad heeft in 2016 bij de aanvraag Wbmgp en in 2020 bij de verlengingsaanvraag er voor gekozen om de leefbaarheid te verbeteren door op grond van artikel 9 van de Wbmgp voorrang te verlenen aan woningzoekenden die aan specifieke sociaaleconomische kenmerken voldoen, te weten: · Omvang huishouden (aantal kamers = maximaal aantal personen), plus de voorwaarde, · Niet-huurtoeslaggerechtigden met een inkomen tot de inkomensgrens middeninkomens. Een optionele uitzondering van de inkomensvoorwaarde wordt gemaakt voor studenten (MBO, HBO of universiteit). Deze criteria zijn vastgelegd in de Verordening Toegang tot Woningmarkt Vlaardingen (datum inwerkingtreding 20 juli 2016; Gemeenteblad 2016, 97731). Met deze maatregel hebben we willen bewerkstelligen dat de samenstelling van de huishoudens beter wordt afgestemd op de grootte van de woning en er meer differentiatie is in de inkomensverdeling van de bewoners (grotere instroom van niet-huurtoeslaggerechtigde huishoudens). Het kan bijvoorbeeld wenselijk zijn dat een vrijkomende portiek- of galerijwoning vanwege leefbaarheid niet aan gezinnen met kinderen wordt verhuurd, maar aan 1- en 2 persoonshuishouden. Bij de aanvraag 2024 voegen we vitale beroepen als voorrangscriterium toe. De onderstaande beroepsgroepen dragen ons inziens bij aan de leefbaarheid in de aangewezen complexen en aan de Vlaardingse samenleving.

Daarbij is er een link met de Regionale Huisvestingsverordening en Zorg Innovatie Academie (ZIA). ZIA is een interactieve, creatieve en innovatieve community in de regio MVS (gemeenten Maassluis, Vlaardingen en Schiedam), waarin onderwijs, overheid en ondernemers met elkaar samenwerken aan de toekomst van zorg, welzijn en onderwijs. ZIA (opgericht in 2021) werkt aan oplossingen die het wooncomfort en welzijn van ouderen bevorderen om zo lang mogelijk thuis te blijven wonen én geeft mensen perspectief op een baan in de zorg door uitdagend en flexibel onderwijs. Tevens wordt gewerkt aan de steeds groter wordende personeelstekorten in de zorg. In de Regionale Huisvestingsverordening op basis van de gewijzigde Huisvestingswet zullen ook vitale beroepen worden opgenomen als voorrangscriterium bij woningtoewijzing. Omdat het nog enige tijd duurt voordat deze wordt vastgesteld, gaan we met dezelfde voorwaarden alvast aan de slag in de aan te wijzen complexen in de Westwijk. De beroepsgroepen staan opgesomd in de Verordening toegang woningmarkt die de gemeenteraad tegelijkertijd met deze aanvraag heeft vastgesteld.

Volgens deze verordening krijgen kandidaat-huurders voor vrijkomende woningen in de aanwezen complexen op basis van artikel 9 van de Wbmgp voorrang boven woningzoekenden met urgentie op basis van artikel 12 (eerste lid) van de Huisvestingswet en voorrang boven woningzoekenden op basis van artikel 14 (eerste en tweede lid) van de Huisvestingswet. Het betreft de onderstaande beroepsgroepen: • • • • • • • •

Docenten beroepsgerichte vakken secundair onderwijs (CBS code 0112) Docenten algemene vakken secundair onderwijs (0113) Leerkrachten basisonderwijs (0114) Kinderopvang (5311) Verzorgenden (1051) Verplegenden (1033) Politie en brandweer (0632) Beveiligingspersoneel (0633)

Naast toepassing van artikel 9 van de Wbmgp verzoekt de gemeenteraad de minister ook om artikel 10 van de Wbmgp te mogen toepassen op de in de hoofdstuk 2 vermelde adressen, zodat de burgemeester een woonverklaring kan afgeven op basis van verstrekte politiegegevens en het college vervolgens de huisvestingsvergunning. Voor de screening worden gegevens opgevraagd over alle gedragingen die genoemd worden in artikel 10a van de Wbmgp (zie bijlage 1). Alle persoonsgegevens worden verwerkt en bewaard conform de AVG. Kopieën van identiteitsbewijzen worden na afronding van de aanvraag uit het dossier verwijderd. Artikel 10 van de Wbmgp biedt twee mogelijkheden voor screening van kandidaat-huurders: door een Verklaring omtrent het gedrag (VOG) te vragen of een beoordeling door de burgemeester op basis van politiegegevens. Net als de andere gemeenten die Wbmgp artikel 10 toepassen, kiest de gemeenteraad van Vlaardingen voor de laatste optie. De belangrijkste reden hiervoor is dat bij screening op grond van politiegegevens meer gedragingen (met name overlast) kunnen worden 7

meegenomen dan bij de VOG. Hoewel alle feiten kunnen leiden tot een strafbaar feit en vervolging, verschilt in de praktijk per gedraging of ook daadwerkelijk tot vervolging wordt overgegaan. Bij een VOG wordt alleen gekeken naar gedragingen die hebben geleid tot een sanctie of straf. De politie neemt bij een toetsing ook incidenten mee die niet hebben geleid tot een sanctie of straf en daarmee is de informatie breder. Uit de gegevens (zie hoofdstuk 4) blijkt bovendien dat de Westwijk vooral op overlast en onveiligheid slecht scoort. Overlast is een gedraging die lang niet altijd wordt vervolgd en dus gesanctioneerd. Juist deze gegevens kunnen helpen om potentiële veroorzakers van overlast te weren uit de aangewezen gebieden.

8

4. Noodzakelijkheid Ter onderbouwing van de inzet van de Wbmgp dient de noodzaak onderzocht te worden. De leefbaarheidssituatie in de Westwijk vormt daarvoor de belangrijkste indicator. Allereerst wordt de algemene leefbaarheidssituatie en -ontwikkeling onderzocht in de Westwijk op basis van de Leefbaarometer en het Woononderzoek MVS 2022. Het woononderzoek in Maassluis, Vlaardingen en Schiedam heeft de tevredenheid met de wijk en de wens om wel of niet te verhuizen van bewoners onderzocht. Ook schetsen we een beeld van de wijk op basis van cijfers over overlast en criminaliteit. Leefbaarheid in de Westwijk De Leefbaarometer geeft wijken een score op het gebied van de woningvoorraad, de fysieke omgeving, voorzieningen, sociale samenhang en overlast & veiligheid. In Figuur 1 is de Leefbaarometerklasse van de verschillende delen in de Westwijk weergeven. In grote delen van Lage Weide (linksboven in het kader) en Zuidbuurt (rechtsonder in het kader) is de Leefbaarometerklasse in 2022 ‘(ruim) onvoldoende’ of ‘zeer onvoldoende’. In de buurt Wetering (rechtsboven in het kader), werd de leefbaarheid veelal als ‘zwak’ aangeduid. Figuur 1: Leefbaarometerklasse in Vlaardingen en Westwijk (in het kader), 2022. Bron: Leefbaarometer.

In een verdiepend onderzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is de Leefbaarometerklasse per buurt tevens in combinatie met de sociaaleconomische status van buurten geanalyseerd. De veronderstelling in het onderzoek is dat de combinatie van een Leefbaarometerklasse van ‘zwak’ of lager en een zo genaamde SES-WOA score dat in het onderste kwartiel valt, een goede indicatie geeft waar een concentratie van problematiek te verwachten is. Alle vier de buurten van de Westwijk vallen in deze categorie (samenloop van lage sociaaleconomische status en lage leefbaarheid).2

2 https://leefbaarometer.nl/resources/Overzicht-561-buurten-met-lage-leefbaarometerscore-en-lage-SES.pdf

9

De leefbaarheid in de Westwijk als geheel wordt al sinds 2008 als ‘zwak’ bestempeld door de Leefbaarometer. Dit wijkt ook in negatieve zin af van alle andere wijken in de gemeente Vlaardingen. De Westwijk scoort vooral slecht op de dimensie ‘overlast en onveiligheid’, zoals te zien is in Figuur 2. De andere dimensies scoren ook onder gemiddeld, op de dimensie ‘voorzieningen’ na. Deze dimensie wijkt positiever af van het landelijk gemiddelde. Figuur 2 Afwijking totaalscore t.o.v. rest van het land per dimensie in Westwijk. Bron: Leefbaarometer, 2022.

De leefbaarheid staat in alle buurten van de Westwijk structureel onder druk (zie Tabel 1). Bovendien scoort de leefbaarheid in Zuidbuurt voor 96% van de woningen in 2022 een ‘onvoldoende’ of lager, in Lage Weide 78% en in Hoogkamer 61%. In de buurt Wetering is dat 40% en scoort de leefbaarheid voor 74% van de woningen in 2022 ‘zwak’ of lager. Tabel 1 Buurten in Vlaardingen waar leefbaarheid structureel onder druk staat. bron: Leefbaarheid onder de loep, analyse en verdieping meting 2022 (Atlas Research / In Fact.Research)

Bij sommige complexen is er zelfs sprake geweest van een verdere verslechtering van de leefbaarheid tussen 2020 en 2022, die in 2020 een zwakke/onvoldoende leefbaarheid hadden (zie Tabel 2).

10

Tabel 2 Buurten in Vlaardingen met een verslechtering van de leefbaarheid vanuit zwak/onvoldoende. bron: Leefbaarheid onder de loep, analyse en verdieping meting 2022 (Atlas Research / In.Fact.Research)

Voor het onderzoeken van de ontwikkeling van de leefbaarheid in de Westwijk in de periode 2020 tot 2023 gebruiken we ook het Woononderzoek uit 2022. In dit onderzoek zijn bewoners in Vlaardingen bevraagd over hun woonsituatie en woonomgeving. Aan de bewoners is gevraagd of zij ervaren dat hun wijk vooruit of achteruit is gegaan in het afgelopen jaar (Figuur 3). In de Westwijk vinden de meeste bewoners dat hun wijk het afgelopen jaar achteruit is gegaan (57,6%). Hiermee scoort de wijk het slechtst van alle wijken in Vlaardingen. Een deel van de bewoners (34,4%) vindt dat de wijk gelijk is gebleven en 8,1% van de inwoners vindt dat de Westwijk juist vooruit is gegaan. Dat deze wijk ook het op een na hoogste percentage inwoners heeft dat vindt dat hun wijk het afgelopen jaar vooruit is gegaan, is opvallend. Figuur 3: De ervaren vooruitgang van de eigen woonwijk naar wijk in Vlaardingen. Bron: MVS onderzoek, 2023.

Als de verwachting van de bewoners wordt vergeleken met de ervaren ontwikkeling van de eigen wijk van zowel geheel Vlaardingen als de Westwijk, zoals weergeven in Figuur 4, zien we dat in Vlaardingen het verwachte en ervaren beeld van de ontwikkeling redelijk overeenkomen. Dit is niet het geval in de Westwijk. In de Westwijk had 19% van de bewoners verwacht dat de eigen 11

wijk in het afgelopen jaar vooruit zou gaan, maar slechts 8% van de respondenten ervaarde ook vooruitgang. Daarnaast verwachtte 28% van de bewoners van de Westwijk dat de wijk achteruit zou gaan, maar uiteindelijk vond 58% dat de wijk achteruitging. Figuur 4 Ontwikkeling van de eigen wijk in Vlaardingen vergeleken met Westwijk. Bron: MVS Onderzoek, 2023.

Op het gebied van de tevredenheid over de wijk, zoals weergeven in Figuur 5, scoort de Westwijk wederom het laagst: 41,5% van de bewoners geeft aan tevreden te zijn met de wijk. In Vlaardingen als geheel geeft 64,8% van de bewoners aan tevreden te zijn met de wijk waar zij wonen. Het percentage in de Westwijk ligt daar ver onder. Figuur 5 Tevredenheid met woonwijk naar wijk in Vlaardingen (% heel tevreden + % tevreden). Bron: MVS onderzoek, 2023.

Ook het aandeel bewoners met de wens om te verhuizen in de Westwijk valt op (Figuur 6). Bijna een derde van de bewoners geeft aan te willen verhuizen. Het gaat om bewoners die hebben aangegeven ‘beslist wel’ te willen verhuizen of die zeggen: ‘ik zou wel willen maar ik kan niets vinden’. Over het algemeen lijken bewoners van de Westwijk dus minder tevreden met de huidige woonsituatie.

12

Figuur 6 Verhuiswens naar wijk in Vlaardingen (% 'beslist wel' +' % 'ik zou wel willen, maar ik kan niets vinden'). Bron: MVS Onderzoek, 2023.

De reden van de bewoners uit de Westwijk die aangeven te willen verhuizen of dit overwegen is tevens gevraagd (Figuur 7). Hierbij is de meest gemelde reden dat de woning niet voldoet aan de wensen van de bewoner, met 39% van de antwoorden. 27% van de respondenten gaf aan dat de woonomgeving niet voldoet. Dit antwoord komt in de Westwijk vaker voor dan in de rest van Vlaardingen (30% respectievelijk 21%). Figuur 7 Verhuisbehoefte naar reden van inwoners die beslist of eventueel willen verhuizen uit Westwijk. Bron: MVS Onderzoek, 2023.

Meldingen overlast Om een beeld te krijgen van de problematiek in de Westwijk kijken we naar het aantal meldingen dat bewoners bij de gemeente doen over woonoverlast. We analyseren het aantal meldingen in Vlaardingen als geheel en specifiek in de Westwijk. Eenvoudige woonoverlast (monodisciplinair) kan met een simpele handeling of verwijzing een halt toe worden geroepen. Complexe woonoverlast (multidisciplinair) is structureel van aard en bij dit soort problematiek zullen meerdere partners inspanning moeten leveren om de overlast te stoppen. In Tabel 3 kunnen de meldingen gemaakt tussen januari 2022 en november 2023 per categorie per wijk worden vergeleken. De meeste meldingen van eenvoudige woonoverlast werden gemaakt in Centrum. Van complexe woonoverlast werden de meeste meldingen gedaan in Oostwijk. Meldingen van psychische of verslavingsproblematiek, woonfraude als over hoarders en vervuilers in de gemeente Vlaardingen kwamen relatief het vaakst uit de Westwijk. Tenslotte kwamen er uit de Westwijk ook relatief veel meldingen over overbewoning. Van alle meldingen 13

over overbewoning kwam bijna een kwart (24%) uit de Westwijk. Als we naar het totaal aantal overlastmeldingen kijken, verdeeld per wijk, dan komen relatief de meeste meldingen uit de Westwijk (23%). Tabel 3: Meldingen overlast Vlaardingen verdeeld naar wijken ( percentages van het totaal), 1 januari 2022 tot 22 november 2023. Bron: Gemeente Vlaardingen, 2023, bewerking RIGO.

Criminaliteit Er zijn ook openbare data beschikbaar over het aantal geregistreerde misdrijven bij de politie. In Figuur 8 is het aantal misdrijven per 1.000 inwoners in de Westwijk per buurt en in Vlaardingen als geheel weergegeven voor de periode tussen 2016 en 2022. Het aantal misdrijven per 1.000 inwoners voor heel Vlaardingen laat gedurende die gehele periode een afname zien, waarbij de laatste paar jaar het aantal misdrijven per 1.000 inwoners redelijk constant is. Dit algemene beeld geldt ook voor de Westwijkse buurten. Voor de Zuidbuurt geldt wel dat er sprake is van schommelingen in deze cijfers: 2020 springt daar in negatieve zin uit en 2022 in positieve zin. Wetering laat de laatste jaren een licht negatieve ontwikkeling zien, waarbij in 2021 en 2022 het aantal misdrijven per 1.000 inwoners boven het Vlaardingse gemiddelde ligt. Voor Hoogkamer ligt dit percentage de laatste paar jaar op het gemiddelde voor de gehele gemeente en voor Lage Weide eronder. Figuur 8 Aantal misdrijven per 1.000 inwoners per wijk in Vlaardingen, 2016- 2022. Bron: Politie, 2023, bewerking RIGO.

14

Uit het dashboard Zicht op Ondermijning, geïnitieerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en partners van de City Deal (2022), komt een sterker beeld naar voren dat criminaliteit een probleem is voor de Westwijk. De wijk springt er negatief uit als het gaat om aandeel verdachten en veroordeelden van ondermijnende delicten ten opzichte van het totaal aantal inwoners. Een ondermijnend delict bestaat uit bezit van en handel in softdrugs en harddrugs, vervaardiging van softdrugs, vermogensdelicten en witwasdelicten. Dit aandeel is in de Westwijk met 0,9% hoger dan Vlaardingen als geheel (0,6%) en aanzienlijk hoger dan het Nederlandse cijfer (0,4%). Ook het aandeel jongeren met een risico om in drugscriminaliteit te belanden is in de Westwijk hoog (9,9%) in vergelijking met Vlaardingen (7,7%) en Nederland (5%). Conclusie Ondanks een brede inzet van gemeente, corporatie en organisaties uit het maatschappelijk middenveld om de Westwijk te versterken staat de leefbaarheid nog steeds onder druk. Zowel in de buurten met een eerdere Wbmgp-gebiedsaanwijzing als in Hoogkamer waar dit niet het geval was. De integrale aanpak vanuit het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid vergt een lange adem. Een gebiedsaanwijzing in het kader van de Wbmgp is dus opnieuw noodzakelijk als instrument om te sturen op de instroom.

De gemeenteraad van de gemeente Vlaardingen vindt op basis van bovenstaande gegevens, dat selectieve woningtoewijzing op basis van artikel 9 en 10 van de Wbmgp noodzakelijk is voor het bestrijden van grootstedelijke problematiek in de hoofdstuk 2 genoemde complexen in de Westwijk. Het aangewezen gebied wordt uitgebreid met 152 woningen naar 802 woningen.

15

5. Geschiktheid Waterweg Wonen verleende in het kader van de Wbmgp bij woningtoewijzing voorrang op basis van huishoudensgrootte en inkomen (artikel 9) bij de aangewezen complexen en zal dit opnieuw doen als de nieuwe aanwijzing en verordening van kracht is. Daarnaast gaat de corporatie voorrang gaan verlenen op basis van vitale beroepen. Het beoordelen van de aanvraag van een huisvestingsvergunning op basis van politiegegevens (artikel 10) is een bevoegdheid van de burgemeester die hij kan mandateren aan een aangewezen ambtenaar. De burgemeester geeft naar aanleiding van de beoordeling een woonverklaring af, waaraan voorschriften verbonden kunnen zijn. In dit hoofdstuk wordt de geschiktheid van de voorrangsregels op basis van sociaaleconomische kenmerken behandeld en de geschiktheid van het weren van woningzoekenden op basis van politieonderzoek. Met de inzet van de Wbmgp willen we grip krijgen op de bevolkingssamenstelling in de aan te wijzen complexen en daarmee leefbaarheid in de buurt versterken. Daarnaast willen we woningzoekenden weren van wie blijkt dat er een gegrond vermoeden is dat het huisvesten in de aangewezen complexen zal leiden tot een toename van overlast of criminaliteit in die complexen. Zo voorkomen we dat het hier nog onveiliger wordt.

Inkomen Met de voorrangsregels worden woningen in de aangewezen Wbmgp-complexen met voorrang toegewezen aan niet-huurtoeslaggerechtigden met een inkomen tot de inkomensgrens middeninkomen en aan mensen met een vitaal beroep. Het voorrang geven aan bepaalde beroepsgroepen wordt later ook mogelijk met de nieuwe regionale huisvestingsverordening bij andere sociale huurwoningen. Daarom hanteren we dezelfde selectie van vitale beroepen: leerkrachten in het basisonderwijs en docenten in het secundair onderwijs, kinderopvang, verzorgenden en verplegers, politie en brandweer en beveiligingspersoneel. We vergelijken de Westwijk met Vlaardingen, op het gebied van sociaaleconomische kenmerken zoals inkomen, participatie op de arbeidsmarkt en bijstandsuitkering. In de Westwijk is het percentage huishoudens met een laag inkomen hoger dan in Vlaardingen als geheel (Tabel 4). Deze cijfers zijn ook bekend op buurtniveau, zodat er ook binnen de Westwijk gekeken kan worden waar de kwetsbare groepen zich concentreren. In Zuidbuurt is het aandeel huishoudens met een laag inkomen (14,6%) en het aandeel huishoudens tot 110% van het sociaal minimum (22,1%) het hoogst. Dat geldt ook voor het aandeel huishoudens onder of rond het sociaal minimum (14,8%). Ook voor de buurten Hoogkamer en Lage Weide geldt dat het aandeel van deze groepen relatief groot is in vergelijking met de gemeente Vlaardingen.

De buurt Wetering als geheel vormt een uitzondering in de Westwijk, dit komt door het relatief grote aandeel koopwoningen (58%) in vergelijking tot de Westwijk (43%). De problematiek in de aan te wijzen sociale huurcomplexen is echter wel groter omdat deze op de nominatie staan om te worden gesloopt, wat meestal niet bevorderlijk is voor het aantal verhuizingen en sociale cohesie. Tabel 4 Sociaaleconomische kenmerken inkomen Vlaardingen 2021. Bron: CBS, bewerking RIGO

Werk De Westwijk heeft vergeleken met Vlaardingen gemiddeld een groter aandeel personen met een uitkering, zoals weergeven in Tabel 5. In Zuidbuurt is het aandeel personen met een bijstandsuitkering het hoogst van de Westwijk (6%). Dit aandeel is in Hoogkamer en Lage Weide ook hoger dan in Vlaardingen en in Wetering daaraan gelijk.

16

In Zuidbuurt is tevens het aandeel personen die de afgelopen 4 jaar niet werkzaam zijn geweest het hoogst van de Westwijk (12,1%). Ook in de buurt Hoogkamer is dit aandeel hoger dan in Vlaardingen en de Westwijk als geheel. Verder heeft Zuidbuurt ook het laagste percentage netto arbeidsparticipatie (59%). Voor Hoogkamer, Wetering en Lage Weide geldt dat dit percentage ongeveer gelijk is aan het aandeel in Vlaardingen als geheel. Tabel 5 Sociaaleconomische kenmerken werk Vlaardingen 2021. Bron: CBS, bewerking RIGO.

De aan te wijzen complexen kennen een bovenmatige concentratie van uitkeringsgerechtigden. De maatregel van artikel 9 van de Wbmgp om voorrang te geven aan huishoudens met inkomen uit werk in maatschappelijke sectoren of boven huurtoeslaggrens is gebaseerd op de veronderstelling dat deze bewoners in staat zijn een grotere bijdrage te leveren aan de leefbaarheid van een buurt dan bewoners die het veelal financieel moeilijk hebben en soms ook anderszins in een kwetsbare positie verkeren. Het verlenen van voorrang aan woningzoekenden op basis van sociaaleconomische kenmerken heeft een verwacht positief effect op de sociaaleconomische positie van de buurt en helpt balans te brengen in de bewonerssamenstelling. De onderstaande Tabel 6 laat per aan te wijzen complex de ontwikkeling zien van het aandeel uitkeringsgerechtigden per woning vanaf 2016, het eerste jaar van de Wbmgp-aanwijzing. Er is een piek in het aandeel uitkeringen te zien in 2020, wat mogelijk te maken heeft met de coronapandemie. Voor vrijwel alle complexen die eerder al onder de aanwijzing vielen is dit percentage in 2023 lager dan in 2016. In de buurt Wetering ging het van 36% naar 27%, in de Zuidbuurt van 31% naar 25% en in Lage Weide van 28% naar 25%. Het percentage uitkeringsgerechtigden in de Kamerlingh Onnesstraat (een nieuwe aanvraag) liep de afgelopen 8 jaar daarentegen op van 12% tot 15%.

In de Coornhertstraat is het beeld was diffuser.

17

Tabel 6 Percentage uitkeringen per woning in Wbmgp-complexen. Bron: Stroomopwaarts.

Als we de duur van uitkeringen in aan te wijzen complexen onder de loep nemen (Tabel 7), valt op dat dit bij het merendeel van de uitkeringsontvanger langer dan een jaar is. Het percentage langdurige uitkeringen op het totaal aantal uitkeringen schommelt tussen 84% en 90% en neemt niet echt af. Dit duidt op de hardnekkigheid van de uitkeringsproblematiek. Tabel 7 Aantal en duur uitkeringen in Wbmgp-complexen. Bron: Stroomopwaarts.

18

Huishoudensgrootte In het kader van de Wbmgp wordt ook getoetst of de woningomvang past bij het huishouden. Er wordt voorrang verleend op basis van de omvang van het huishouden, waarbij het aantal kamers van de woning het maximaal aantal personen aangeeft. Op die manier willen we bewerkstelligen dat de grootte van de woning beter wordt afgestemd op de samenstelling van de huishoudens. In hoofdstuk 4 ‘Noodzakelijkheid’ kwam naar voren dat de gemeente vanuit de Westwijk relatief veel meldingen krijgt over signalen van overbewoning (24% van alle meldingen) en woonfraude (50% van alle meldingen). Bij de aangewezen corporatiewoningen speelt soms ook dat sommige alleenstaande en samenwonende huurders hinder ondervinden van overlastgevende gezinnen met kinderen. Bij grote gezinnen in kleine appartementen is juridisch gezien geen sprake van overbewoning, maar kan wel sprake zijn van (geluids)overlast. Passend toewijzen binnen een portiek of complex kan dus ten goede komen aan de leefbaarheid. Conclusie In dit hoofdstuk hebben we de situatie geschetst in de buurten Lage Weide, Wetering, Zuidbuurt en Hoogkamer en in de aan te wijzen wooncomplexen. Uit de bovenstaande beschrijving en cijfers blijkt dat de Westwijk nog steeds een kwetsbaar gebied is en dat de leefbaarheid en veiligheid onder druk staan.

De gemeenteraad is dan ook van mening dat toepassing van artikel 9 en 10 Wbmgp in de aan te wijzen complexen een geschikt instrument is als onderdeel van een intensieve en integrale aanpak om de leefbaarheid en veiligheid te verbeteren. Op basis van artikel 9 kunnen we het aandeel huurders met een hoger inkomen en vitaal beroep verhogen, juist in buurten en wooncomplexen waar de uitkeringsproblematiek speelt. En ontstaat daardoor ruimte om de samenstelling in de buurt te veranderen naar een situatie die meer in balans is. Op basis van artikel 10 kunnen we door het screenen van aspirant-huurders het overlastgevend en crimineel gedrag beperken in de aan te wijzen complexen, ook ter ondersteuning van een brede aanpak en voor het bestrijden van de in hoofdstuk 4 en 5 beschreven grootstedelijke problematiek.

19

6. Subsidiariteit Bij het inzetten van de Wbmgp is het een voorwaarde dat er reeds gewerkt wordt aan het verbeteren van de leefbaarheid in de wijk. De Wbmgp is namelijk bedoeld als aanvulling, bovenop andere eerdere uitgevoerde of bestaande (gemeentelijke) interventies. In dit hoofdstuk wordt de inzet van de gemeente Vlaardingen in de Westwijk vermeld. Uitvoeringsprogramma Westwijk De Westwijk is een van de 20 wijken in Nederland waar een integrale aanpak in het kader van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid wordt uitgewerkt. Daarvoor is een Uitvoeringsprogramma (UP) opgesteld en het Programmabureau Wij de Westwijk opgericht. Het UP bestaat uit de volgende onderdelen: • Dagprogramma voor kinderen. • Dagprogramma voor ouders. • Perspectief op leren en werken. • Wonen. • Schoon en heel, veilig. • Bewonerskracht. Het UP is gericht op meer kansen en mogelijkheden in het leven van de inwoners van de Westwijk en dat van hun kinderen. Een op de vier kinderen groeit op in armoede, bijna één op de vijf van de jongvolwassenen behaalt geen startkwalificatie en één op de tien kinderen loopt risico om in de drugscriminaliteit te belanden. Aan de andere kant gaat het met veel inwoners in de wijk gelukkig ook goed. Zij wonen met plezier in de Westwijk, volgen een opleiding of hebben betaald werk.

Toch kunnen we de ogen niet sluiten voor een groeiende groep kwetsbare inwoners die niet de ruimte voelt om goede keuzes te maken. Vanwege stress door armoede en schulden of door een permanent gevoel van onveiligheid in de eigen buurt. Ook ontbreekt het hen op dit moment aan de mogelijkheden om zelf regie te kunnen nemen over hun leven. Het UP wil hierin verandering brengen, onder andere door te werken aan een stabiele thuissituatie voor de kinderen en te zorgen dat inwoners fijn en veilig samenleven in de wijk. Het uitgangspunt is dat inwoners met hulp van professionals samen de (sociale) problemen in de wijk oplossen. Er wordt flink ingezet op het vergroten van de kansen voor goed onderwijs en het bieden van voldoende mogelijkheden voor ondernemers. Daarmee worden de onderwijsachterstanden verkleind en de mogelijkheden voor een stabiel inkomen vergroot. Het UP noemt als ambitie dat de integrale kindcentra een belangrijke sociale en maatschappelijke functie krijgen in de Westwijk. Alle Westwijkers hebben de mogelijkheid tot zelfontplooiing en ontwikkeling via onderwijs. Verder moet de Westwijk onderdeel worden van de plannen voor Vlaardingen MBO-stad en is er ruimte voor startende ondernemers en kleinschalig ondernemen. De samenwerking tussen onderwijs en arbeidsmarkt wordt optimaal benut.

Gebiedsprogramma Westwijk Er wordt onder de vlag van de Omgevingsvisie Vlaardingen gewerkt aan een Gebiedsprogramma Westwijk dat als basis dient voor de verdere herstructurering, verbetering en vernieuwing van de wijk. Dit heeft een bredere scope en langere tijdshorizon dan het Uitvoeringsprogramma van Wij de Westwijk. De concept Omgevingsvisie Vlaardingen 2040 beschrijft de ambitie voor de Westwijk: In 2040 is de Westwijk een tevreden en veilige wijk. Door samenwerking en gezamenlijke verantwoordelijkheid zijn leefbaarheid en veiligheid gegarandeerd. Dit maakt de Westwijk een wijk waar mensen zich welkom voelen en graag willen wonen, werken, leren en elkaar ontmoeten. Jongeren kunnen hun energie kwijt op het sportveld, bewoners begroeten elkaar op straat en winkeliers kunnen met een veilig gevoel ondernemen. Daarbij is het een wijk die veerkracht kent. Er is een goede mix van woningen, sociale structuren en onderwijsmogelijkheden om de leefbaarheid in balans te houden. In 2040 biedt de Westwijk een variatie aan woningen in een leefbare, groene en duurzame omgeving. De Westwijk is er voor iedereen. Door de toevoeging van nieuwe woningen zijn aantrekkelijke gevarieerde woonbuurten ontstaan waar plek is voor jongeren, ouderen, starters en gezinnen en ook voor mensen met een extra zorgvraag. 20

Toekomstige ingrepen dienen de kenmerkende structuur en bebouwing te respecteren, en zo mogelijk te versterken. Hierbij richten we ons op het opnieuw beleefbaar maken van cultuurhistorische structuren, met speciale aandacht voor het behoud en de herwaardering van historische elementen in het landschap. Dit zal bijdragen aan een verrijking van de culturele identiteit van het gebied en de gemeenschap als geheel. Sturen op woningvoorraad en woonruimteverdeling De gemeente Vlaardingen maakt reeds gebruik van ongeveer elk denkbaar instrument voor de sturing op (het gebruik van) de woningvoorraad, passend bij de ambities uit de woonvisie. Naast inzet op meer woningen bouwen wordt er ook ingezet op de vernieuwing van de woningvoorraad middels sloop en nieuwbouw. Door woningen toe te voegen en de woningvoorraad te vernieuwen werkt de gemeente aan meer leefbare en gemengde wijken. In alle wijken worden nieuwe woningen gebouwd, waarbij de gemeente goed kijkt wat er ontbreekt in de wijk en waar behoefte aan is. Naast de Rivierzone gaat momenteel de grootste aandacht naar de Westwijk, omdat hier de leefbaarheid het meest onder druk staat. De gemeente stuurt eropaan dat minimaal de helft van de nieuwe woningen in Vlaardingen in het duurdere koopsegment wordt gebouwd.

Hierbij willen we het aandeel goedkope sociale woningen in de totale woningvoorraad (zowel huur als koop) laten afnemen, middels sloop, door huurprijsaanpassing of door verkoop. Hier staat tegenover dat andere regiogemeenten meer sociale huurwoningen gaan toevoegen, zodat de sociale woningvoorraad beter over de regio wordt gespreid. Hierover zijn afspraken gemaakt in het Regioakkoord - nieuwe Woningmarktafspraken Regio Rotterdam (2022). Om de balans in Vlaardingen terug te brengen werkt de gemeente ook aan het voorkomen en aanpakken van ongewenste situaties in de woon- en leefomgeving en slecht verhuurderschap. De regels voor kamerverhuur in de Verordening Beheer Woonruimtevoorraad en het Paraplubestemmingsplan Wonen versterken ook de leefbaarheid. Daarnaast zet de gemeente in op handhaving en toezicht op woonoverlast, overbewoning en woonfraude (vooral als gevolg van illegale verhuur aan arbeidsmigranten). Voor aanpak de particuliere woningvoorraad in de Westwijk zetten we de instrumenten van Wet goed verhuurderschap in en subsidie en leningen voor woningverbetering en verduurzaming. Bij de sociale huurvoorraad wordt gestuurd op de instroom van bewoners in kwetsbare gebieden via de Huisvestingswet en via prestatieafspraken met de woningcorporaties over huurprijsbeleid, woonruimteverdeling en de aanpak van aandachtsgebieden.

Renovatie en sloop/nieuwbouw In de Westwijk zijn meerdere locaties aangewezen waar wordt verdicht door transformatie van niet-woonfuncties of waar de woningvoorraad van corporaties wordt aangepakt. Dit gebeurt door middel van sloop/nieuwbouw (herstructurering) en renovatie. In totaal worden er de komende 10 jaar circa 800 sociale huurwoningen gesloopt en meer dan 1000 woningen nieuw gebouwd. Met projecten als Heemtuinen, Fortunapark en Marathonweg-Noord worden meer draagkrachtige huishoudens gebonden aan de wijk. Minimaal de helft van het programma bestaat uit koopwoningen, zowel rijwoningen als appartementen. In de Zuidbuurt worden de komende jaren 255 woningen gesloopt en vervangen door nieuwbouw. De Wbmgp-aanwijzing voor de Zuidbuurt betreft 342 woningen waar geen sloopplannen voor zijn, maar (deels) wel renovatieplannen. Voor de voorgestelde uitbreiding van de Wbmgp-aanwijzing in Hoogkamer en Lage Weide (152 woningen) bestaan ook geen sloop/nieuwbouwplannen. Voor de aan te wijzen complexen in Wetering (244 woningen) en Lage Weide (64 woningen) zijn wel herstructureringsplannen, maar de uitvoering van deze projecten is later gepland dan 2030. Ter overbrugging van deze periode en om te voorkomen dat de leefbaarheid te veel verslechtert krijgen deze woningen opnieuw een Wbmgp-aanwijzing. Tot en met 2030 worden naar verwachting jaarlijks 125 huurders geherhuisvest.

Een deel keert terug in de Westwijk en een deel vindt elders in Vlaardingen of de regio een woning. Met de herstructurering in de Westwijk verandert de samenstelling van de woningvoorraad, door in buurten waar sociale huur nu nog de overhand heeft meer koop en middenhuur te bouwen, naast sociale huur. Een voorwaarde van de Woningbouwimpuls-subsidie die is verleend voor de 21

vernieuwing van de Zuidbuurt is dat minimaal 50% van de nieuwbouw in de categorie betaalbaar valt. In de Zuidbuurt wordt daarnaast hoog ingezet op renovatie en verduurzaming van de corporatiewoningvoorraad. Circa 500 woningen zullen worden aangepakt in de periode van 2022 tot 2030. Conclusie De gemeente heeft met de partners al sterk ingezet op een verbetering van de situatie in de wijken en buurten. De resultaten zijn bemoedigend, maar nog fragiel. Aangezien de gebiedsaanwijzing op grond van artikel 9 en 10 van de Wbmgp moet worden gezien als aanvulling op alle andere bovengenoemde maatregelen is ons inziens de aanwijzing van 802 woningen in Lage Weide, Wetering, Zuidbuurt en Hoogkamer gerechtvaardigd en wordt voldaan aan de eisen van subsidiariteit.

22

7. Proportionaliteit De gemeente kiest voor een integrale aanpak in de Westwijk. Het doel is de wijk als geheel sociaal en economisch te versterken en perspectief te bieden voor de bewoners. De Wbmgp is daar een onderdeel in. In dit hoofdstuk gaan we in op de woningvoorraad van de corporaties waarop de gemeente voornemens is de selectieve woningtoewijzing toe te passen. De gemeente doet een Wbmgp-aanvraag voor de reeds eerder aangewezen complexen (650 woningen) plus een uitbreiding met 152 woningen. Hiermee zullen in totaal 802 woningen in de Westwijk onder de Wbmgp vallen. De woningen in de aan te wijzen complexen zijn in bezit van woningcorporatie Waterweg Wonen. Tabel 8 Overzicht woningen Vlaardingen 2023.

Woningvoorraad Vlaardingen Koopwoningen Particuliere huurwoningen Huurwoningen corporaties Waterweg Wonen Samenwerking Onbekend Totaal aantal woningen Vlaardingen

Aantal woningen 16.490 3.786 15.099 11.144 3.955 746 36.121

Tabel 9 Percentage Wbmgp-woningen Vlaardingen afgezet tegen totaal corporatiewoningen

In de Woonvisie Vlaardingen (2021) en het Uitvoeringsprogramma Wonen (2022) is de doelstelling vastgelegd om het corporatievoorraad in absolute aantallen niet te laten krimpen. Naast de herstructureringsplannen bouwen de 2 corporaties gezamenlijk 600 woningen op nieuwe locaties (onder andere in de Rivierzone). De woningvoorraad van Vlaardingen groeit naar 39.000 woningen in 2030 door ook nieuwbouw in andere segmenten te realiseren. Het aandeel sociale huur in de voorraad neemt daardoor af van 42 naar 38 procent. Een meer evenwichtige woningenvoorraad met meer duurdere koop is een van de beleidsdoelstellingen. Van 8 april 2016 tot 8 april 2024 viel 24% van de corporatievoorraad in de Westwijk onder de Wbmpg-aanwijzing. Bij een uitbreiding naar 802 woningen gaat het om 29% van de corporatievoorraad in de Westwijk (Tabel 10). Deze 802 woningen vormen 5,3% van de corporatievoorraad in Vlaardingen 15.099 huurwoningen (zie Tabel 8) en 0,4% van het totaal aantal corporatiewoningen in regio Rotterdam (214.582)3. In de praktijk zal het aantal woningen dat op basis van de Wbmgp toegewezen wordt lager uitvallen, aangezien dit alleen gebeurt bij mutatie.

Voor de nieuwe aanwijzing geldt het principe dat woningzoekenden op basis van artikel 9 van de Wbmgp voorrang krijgen boven woningzoekenden met een urgentie en boven woningzoekenden die economisch of maatschappelijk gebonden zijn aan de gemeente/regio, uitgezonderd de in de verordening vermelde vitale beroepsgroepen. In de nog op te stellen werkafspraken tussen de gemeente en de corporatie blijven in uitzonderlijke gevallen maatwerkoplossingen mogelijk. Het streven voor de 3 Regio Rotterdam: Albrandswaard, Barendrecht, Lansingerland, Maassluis, Nissewaard, Ridderkerk, Rotterdam,

Schiedam, Vlaardingen. Gemeenten maken afspraken in het Samenwerkingsverband Wonen Regio Rotterdam.

23

komende 4 jaar is dat 90% van de vrijkomende woningen wordt toegewezen aan bewoners die voldoen aan de Wbmpg-voorrangscriteria. Conclusie Wij zijn van mening dat wordt voldaan aan de eisen van proportionaliteit, omdat het slechts een beperkt percentage (circa 5%) van het totaal aantal sociale huurwoningen in Vlaardingen betreft. Er blijven dus genoeg mogelijkheden voor woningzoekenden die niet voldoen aan de voorrangscriteria of geen huisvestingsvergunning krijgen op grond van artikel 10 in de aangewezen complexen in de Westwijk. Zowel elders in de Westwijk als in heel Vlaardingen of de grotere regio blijven genoeg alternatieven voor woningzoekenden. In de Westwijk zijn er ongeveer 1900 sociale huurwoningen die niet onder de Wbmgp-aanwijzing vallen en in heel Vlaardingen 14.300. In verhouding tot het totale aantal sociale huurwoningen in de regio Rotterdam is deze aanvraag ook proportioneel. De 802 woningen die onder de Wbmgp-aanwijzing vallen vormen nog geen half procent van de totale sociale huurvoorraad van de regio Rotterdam (circa 215.000 woningen). Er is sprake van enige beperking van vestigingsvrijheid voor woningzoekenden in combinatie met een licht afnemend percentage sociale huur en dat is vanuit het oogpunt van de woningzoekende misschien zorgelijk.

Maar dit weegt niet op tegen de noodzaak om in de Westwijk de leefbaarheid te versterken met alle mogelijke maatregelen.

24

8. Regionale afstemming Gemeenten Vlaardingen maakt deel uit van de woningmarktregio Rotterdam. De gemeente heeft de sterkste verhuisrelaties met Rotterdam, Schiedam en Maassluis. Daarom is deze aanvraag ambtelijk afgestemd met deze steden. De overige gemeenten uit de regio zijn geïnformeerd over de aanvraag via het bestuurlijke Samenwerkingsverband Wonen Regio Rotterdam (SvWrR). Rotterdam schat de gevolgen van de uitbreiding van de voorrangsregeling Wbmgp in Vlaardingen met 152 woningen als beperkt voor de verhuisbewegingen tussen Rotterdam en Vlaardingen. In de praktijk zal het aantal woningen dat op basis van de Wbmgp toegewezen wordt lager uitvallen, aangezien dit alleen gebeurt bij mutatie. Dit zal gaan om dermate kleine aantallen dat dit voor de verhuisbewegingen geen significant verschil gaat maken. Maassluis noemt de aanpak voor verbetering van de leefbaarheid in de Vlaardingse Westwijk logisch. De gemeente Maassluis heeft een sterke verhuisrelatie met omliggende gemeenten en dan qua absolute aantallen vooral met Rotterdam en Vlaardingen. Tegen deze achtergrond kan het toepassen van de Wbmgp in Vlaardingen kan ook gevolgen hebben voor verhuisbewegingen naar Maassluis. Daarvan zijn geen cijfers bekend.

De aanvraag voor 802 in plaats van 650 woningen onder de Wbmgp in Vlaardingen biedt een onderbouwing voor de proportionaliteit als het gaat om betrokken woningen; echter niet in relatie tot woningzoekenden. Gezien het beperkte aantal woningen dat met Wbmgp-voorrang is toegewezen (141 sinds 2016 – zie evaluatie in hoofdstuk 9) is een beperkt effect op de instroom naar de omliggende gemeenten te verwachten. Zeker als alleen naar de uitbreiding (152 woningen) wordt gekeken. Ook Schiedam schat de gevolgen van de uitbreiding van de voorrangsregeling Wbmgp in als beperkt voor de verhuisbewegingen tussen Schiedam en Vlaardingen. Bij een normale mutatiegraad van 10 tot 12 woningen per jaar (40 tot 50 over een periode van 4 jaar) in de uitbreiding van 152 woningen is er kans op een uitwijkbeweging binnen Vlaardingen en naar de buurgemeenten voor huishoudens die niet aan de voorwaarden voldoen. Mits er grotendeels ook echt met voorrang wordt toegewezen; er moeten woningzoekende reageren die aan de voorrangsvoorwaarden voldoen, is dat niet het geval dan gaat de woning naar overige woningzoekenden. Een deel van de huishoudens zonder voorrang wijkt mogelijk uit naar Schiedam. Dit zal gaan om dermate kleine aantallen gaan dat dit voor de verhuisbewegingen geen significant verschil gaat maken.

Provincie De concept Wbmgp-aanvraag is ambtelijk besproken met en voorgelegd aan de provincie ZuidHolland. De vragen en opmerkingen hadden betrekking op de duur van de Wbmgp-aanwijzing (aanpak Westwijk vergt een lange adem), proportionaliteit, keuze beroepsgroepen als voorrangscriterium, regionale afstemming en de relatie met de Wet goed verhuurderschap en de Huisvestingswet. De reactie van de provincie heeft geen formele status, want de provincie dient de minister nog te adviseren over de aanvraag. De ambtelijke opmerkingen en aanvullingen zijn verwerkt in de definitieve aanvraag.

25

9. Monitoring en evaluatie In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de evaluatie van de toepassing van artikel 9 van de Wbmgp voor 650 woningen in de Zuidbuurt en de buurten Wetering en Lage Weide in de Westwijk. Hierbij is gekeken naar de resultaten van de selectieve toewijzing op basis van de twee in de Verordening Toegang tot Woningmarkt Vlaardingen vastgelegde voorrangscriteria: · Omvang huishouden (aantal kamers = maximaal aantal personen), plus de voorwaarde · Niet-huurtoeslaggerechtigden met een inkomen tot de inkomensgrens middeninkomens. Op basis van de data die woningcorporatie Waterweg Wonen heeft verstrekt kunnen we een beeld schetsen van woningtoewijzing sinds de verlenging van de Wbmgp in 2020 in de Westwijk. Tussen 2020 en medio 2023 zijn er 165 woningen vrijgekomen en opnieuw verhuurd (gemuteerd) in de aangewezen complexen in de Westwijk waar de Wbmgp geldt (Figuur 8). Figuur 8 Aantal mutaties in vier complexen waar Wbmgp van kracht is tussen 2020 en medio 2023. Bron: Waterweg Wonen, bewerking RIGO.

Deze woningen zijn niet allemaal met voorrang verhuurd aan de hand van de gehanteerde toewijzingsgronden onder de Wbmgp. Een deel van de woningen is op basis van urgentie verhuurd. Sinds 2020 zijn er 86 woningen geadverteerd met het ‘voorrangslabel’ Wbmgp in de vier aangewezen complexen in de Westwijk. Dat betekent dat deze woningen met voorrang toegewezen konden worden aan huishoudens die aan de inkomenseisen voldeden en pasten bij de grootte van de woning. Uiteindelijk zijn van de 86 geadverteerde woningen 66 woningen (77%) op basis van de toewijzingsgronden van de Wbmpg met voorrang toegewezen (Figuur 9). Van 12 andere woningen (14%) die in deze periode geadverteerd werden, is onbekend of de huishoudens passend, aan de hand van de voorrangsregels, zijn gehuisvest. De overige 8 woningen zijn zonder voorrang verhuurd aan reguliere woningzoekenden.

26

Figuur 9 Aantal geadverteerde woningen op basis van toewijzingsgronden Wbmgp tussen 2020 en medio 2023. Bron: Waterweg Wonen, bewerking RIGO.

De overige 80 woningen in de vier complexen zijn met urgentie verhuurd. Daarvan voldeden 26 urgenten wel aan de criteria omtrent inkomen en huishoudensgrootte van de Wbmgp. In Figuur 10 worden alle verhuringen in de complexen getoond, uitgesplitst naar toewijzingsgrond. Figuur 10 Totaal aantal verhuringen op basis van toewijzingsgronden (urgent, Wbmgp, regulier) tussen 2020 en medio 2023. Bron: Waterweg Wonen, bewerking RIGO.

In Tabel 11 wordt een overzicht gegeven van het aantal verhuringen met voorrang op basis van de Wbmgp en vergeleken met de vorige periode waarin de Wbmgp ingezet werd (2016-2020). Tussen 2016 en 2020 werden in totaal 104 woningen verhuurd in de complexen waar de Wbmgp van kracht was. Daarvan werden 75 woningen met voorrang verhuurd. Het ging om 72% van de verhuringen. Bij de overige woningen hebben geen kandidaten gereageerd die voorrang zouden krijgen of waren de kandidaten met voorrang uiteindelijk niet geïnteresseerd in de aangeboden woningen. Dit aandeel is gedaald in de afgelopen periode: 40% van de verhuringen in de aangewezen complexen is met voorrang verleend. Wanneer ook de 26 urgenten, die op basis van de voorrangsregels passend zijn gehuisvest en de 12 onbekende toewijzingen worden meegerekend, is het percentage 63%. Dit is een daling ten opzichte van het aandeel vergunningen met voorrang op basis van de toewijzingsgronden van de Wbmgp tussen 2016 en 2020.

27

Tabel 11 Overzicht van vergunningen met voorrang onder artikel 9. Bron: Waterweg Wonen, bewerking RIGO.

Aangevraagde vergunningen Vergunningen verleend aan woningzoekenden o.b.v. Wbmgp voorrangsregels Aandeel vergunningen verleend met Wbmgp voorrangsregels

2016-2020 Wbmgp-label

Overig

2020 - 2023 Wbmgp-label

104

0

86

99

75

0

66

0

72%

0%

77%

0%

Overig

Wanneer we het in perspectief plaatsen van het aantal verhuringen van corporatiewoningen in heel de Westwijk, is het aantal geadverteerde Wbmgp-woningen binnen het aangewezen gebied van de Wbmgp slechts een klein aandeel van het totaal aantal geadverteerde woningen in de Westwijk, zoals te zien is in Figuur 11. Het gaat om 14% van de vrijgekomen en geadverteerde woningen in de Westwijk. Figuur 11 Totaal aantal verhuringen in Westwijk tussen 2020 en medio 2023. Bron: Waterweg Wonen, bewerking RIGO.

Conclusie Het aandeel vergunningen verleend met Wbmgp-voorrangsregels in de Westwijk is de afgelopen vier jaar gedaald ten opzichte van de eerste periode dat de aanwijzing van kracht was (20162020). Dit komt omdat de corporatie in de periode 2020-2023 bij een deel van de vrijgekomen woningen voorrang heeft verleend aan woningenzoekenden met urgentie, zowel medisch en sociale urgentie als stadsvernieuwingsurgentie vanwege een herstructureringsproject elders in Vlaardingen. Als we kijken naar de woningen die met het Wbmgp-label via Woonnet Rijnmond zijn aanboden (104 in de eerste periode en 86 in de tweede periode), dan was het aandeel verhuringen aan huishoudens met een inkomen boven de huurtoeslaggrens (de secundaire doelgroep) in 2020-

28

2023 iets hoger (77% respectievelijk 72%). In deze woningen (totaal bijna 200) zijn dus de gewenste woningzoekenden met een wat hoger inkomen ingestroomd. Zoals ook wordt gesteld in verschillende wetenschappelijke onderzoeken is het directe effect op de leefbaarheid in de buurt niet goed aan te tonen omdat tal van andere factoren hier ook invloed op hebben.

29

Bijlage 1

Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek Geldend van 01-01-2024 t/m heden Artikel 5 1. Onze Minister kan op aanvraag van de gemeenteraad complexen, straten of gebieden aanwijzen waarin aan woningzoekenden op grond van artikel 8 eisen kunnen worden gesteld. 2. Onze Minister kan op aanvraag van de gemeenteraad complexen, straten of gebieden aanwijzen waarin aan woningzoekenden op grond van artikel 9 voorrang wordt verleend. 3. Ter beperking van overlast en criminaliteit kan Onze Minister op aanvraag van de gemeenteraad complexen, straten of gebieden aanwijzen, waar aan personen die op het tijdstip van de aanvraag van een huisvestingsvergunning de leeftijd van 16 jaar hebben bereikt, geen huisvestingsvergunning voor in de huisvestingsverordening aangewezen categorieën van woonruimte wordt verleend, indien: a. zij geen verklaring omtrent het gedrag als bedoeld in artikel 28 van de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens overleggen, of b. op grond van het onderzoek, bedoeld in artikel 10a, eerste lid, blijkt dat er een gegrond vermoeden is dat hun huisvesting zal leiden tot een toename van overlast of criminaliteit in dat complex, die straat of dat gebied. 4. De aanwijzing, bedoeld in het eerste, tweede of derde lid, geschiedt voor de duur van ten hoogste vier jaar.

Deze termijn kan op aanvraag van de gemeenteraad vier maal met telkens ten hoogste vier jaar worden verlengd. Het eerste, tweede of derde lid van dit artikel en de artikelen 6 en 7 zijn van overeenkomstige toepassing. 5. Van een aanvraag tot verlenging, als bedoeld in het vierde lid, maakt in ieder geval deel uit een evaluatie van de maatregel die op grond van de aanwijzing, bedoeld in het eerste, tweede of derde lid, in een complex, straat of gebied is toegepast. Het college van burgemeester en wethouders houdt voor dit doel de noodzakelijke gegevens bij. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen hieromtrent nadere voorschriften worden gegeven. Artikel 6 1. Bij de aanvraag, bedoeld in artikel 5, eerste, tweede of derde lid, maakt de gemeenteraad naar het oordeel van Onze Minister voldoende aannemelijk dat de beoogde aanwijzing van de in de aanvraag genoemde complexen, straten of gebieden: a. noodzakelijk en geschikt is voor het bestrijden van grootstedelijke problematiek in de gemeente, en b. voldoet aan de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit. 2.