21a. Bijlage bij VNG Ledenbrief ALV 12 februari 2021

Om gemeenten te adviseren en te ondersteunen bij het uitvoeren van handhavingstaken bij de wetten in het sociaal domein, is sinds 1 januari 2016 het VNG Kenniscentrum Handhaving en Naleving (VNG KCHN) actief. Het Kenniscentrum heet sinds 2020 VNG Naleving en biedt praktische ondersteuning bij de gemeentelijke uitvoering van de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo 2015), de Participatiewet en de Wet kinderopvang. Door meer aandacht aan de correcte uitvoering van de wetten te besteden, wordt de nalevingsbereidheid hiervan vergroot en krijgen burgers waar ze recht op hebben. Door fouten te voorkomen, misbruik aan te pakken, en misstanden in voorzieningen in het sociaal domein tegen te gaan, wordt de uitvoering verbeterd. Dat is noodzakelijk om de kosten terug te dringen door een goede handhaving, en zo de reputatie van gemeenten te bewaken.

In 2021 wordt gewerkt aan een proces- en informatiearchitectuur waarmee een gemeenschappelijk streefbeeld voor de inrichting van basisprocessen en informatievoorziening in het inkomensdomein wordt vastgesteld. Op basis hiervan wordt een programma van eisen voor leveranciers opgesteld zodat zij in lijn met de informatiekundige visie Common Ground oplossingen kunnen ontwikkelen en aan gemeenten kunnen aanbieden. In 2021 wordt proces- en informatiearchitectuur, met bijbehorende datamodellen voor het inkomensdomein, als standaard ontwikkeld. De huidige twaalf deelnemende gemeenten zijn van plan om deze standaard als eerste in gebruik te nemen, zodat de adoptie hiervan plaats kan vinden en opschaling naar alle gemeenten kan worden gestimuleerd.

In 2021 zetten we de werkzaamheden van het Ketenbureau i-Sociaal Domein voort. Daarbij vergroten we de uitvoeringskracht bij gemeenten door binnen het bestuurlijke netwerk J42opleidingen aan te bieden met het oog op beleid, inkoop en aanbesteding van jeugdzorg en Wmo. Daarnaast werken we aan vijf strategische thema’s uit de Werkagenda 2020–2021: • We leggen verbinding tussen beleid en uitvoering. • We creëren ruimte voor vernieuwing en experimenten. • We brengen de basis op orde door te standaardiseren en werkafspraken te maken. • We bouwen aan vertrouwen, en versterken de samenwerking tussen gemeenten en aanbieders. • We toetsen beleidsvoornemens en synchroniseren wettelijke kaders.

In 2021 zal de toevoeging worden voorbereid van de activiteiten van VNG Naleving aan de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering in 2022. Dit betreft een budgettair neutrale verplaatsing van activiteiten die daarmee ook de komende jaren stevig zijn verankerd binnen de VNG, waardoor de bestuurlijke aandacht voor handhaving en naleving wordt vergroot. In 2021 maken we afspraken over de gegevensuitwisseling en samenwerking met het Rijk en de ketenpartners, en voeren we deze uit – bijvoorbeeld met de inzet van landelijke Interventieteams gericht op fraude in de sociale zekerheid. Daarnaast stimuleren we opschaling van goede gemeentelijke oplossingen, voeren we gezamenlijke en complexe taken uit op het gebied van IKZ, en onderzoeken en analyseren we trends en regelgeving. 19

C Transformatie in domeinen

C3 Lokaal bestuur Gemeenten willen het lokale bestuur en de lokale democratie versterken. Daartoe bieden we praktische ondersteuning en hulpmiddelen, zoals een quickscan en een overzicht van best practices bij het tegengaan van ondermijning. Wat streven we na? • Gemeenten versterken de lokale democratie. • Gemeenten verhogen de weerbaarheid van het lokale bestuur. • Gemeenten bieden een open overheid tegen aanvaardbare uitvoeringskosten. • Gemeenten borgen de publieke waarden in een digitaliserende samenleving. • Gemeenten kunnen digitaal vergaderen en besluiten nemen. • Gemeenten gaan ondermijning tegen.

Lokale democratie en lokaal bestuur Wij bieden praktische ondersteuning en hulpmiddelen voor het versterken van zowel de lokale democratie als de lokale bestuurlijke organisatie. Door de coronacrisis is de noodzaak tot digitalisering van het verkiezingsproces urgenter geworden. De bestuurlijke wens om technologische innovaties te kunnen toepassen, klinkt luider dan voorheen en vereist onderzoek en navolging. In 2021 onderzoeken we – al dan niet in samenwerking met het Ministerie van BZK – de mogelijkheden om het verkiezingsproces digitaal te innoveren, bijvoorbeeld door elektronisch stemmen. Op basis van een eerste verkenning zal in 2021 het daadwerkelijke onderzoek worden uitgevoerd. In 2021 blijven we de site Open Raadsinformatie aanbieden, waarin alle documenten van meer dan 140 deelnemende gemeenten en zes provincies snel en eenvoudig doorzoekbaar zijn. Denk daarbij aan agenda’s, moties, beleidsstukken en besluiten. Via deze site kunnen inwoners, journalisten, wetenschappers en alle andere belangstellenden volgen wat er in de lokale politiek speelt.

Digitale besluitvorming Het afgelopen jaar zijn gemeenten door de coronacrisis geconfronteerd met nieuwe uitdagingen op digitaliseringsgebied. Omdat het voor veel gemeenten een probleem is om fysiek en in gezamenlijkheid te vergaderen, zijn nu de mogelijkheden van digitaal vergaderen in kaart gebracht. Zo heeft de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) adviezen opgesteld voor videoconferencing tools en een quickscan uitgevoerd wat betreft de beveiliging van deze digitale oplossingen. Daarnaast is er, mede op basis van gemeentelijke inbreng, de Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming van kracht geworden, waarmee de digitale besluitvorming nu wettelijk geregeld is. In 2021 bieden we ondersteuning om de digitale besluitvorming praktisch mogelijk te maken, door een toolkit beschikbaar te stellen met hulpmiddelen op het gebied van informatiebeveiliging, privacy en ICT.

>

In 2021 gaan we de mogelijkheden verkennen om, in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2022, nepnieuws tegen te gaan. Nepnieuws kan verschillende vormen aannemen, zoals die van desinformatie, waarbij er onware of onnauwkeurige informatie expres wordt gecreëerd en verspreid om geld te verdienen of om iemand – een groep mensen, een organisatie – te beschadigen.

20

C Transformatie in domeinen

C3 Lokaal bestuur Quickscan lokale democratie

Veiligheid

Gemeenten kunnen de lokale democratie versterken op basis van inzichten vanuit de Quick Scan Lokale Democratie (QSLD). Dit is een digitale vragenlijst over participatie en bewonersinitiatieven, die ingevuld wordt door vertegenwoordigers van de gemeenteraad, het college van B en W, de ambtelijke organisatie en door inwoners. De quickscan biedt een gemeentelijk vertrekpunt voor een beter democratisch samenspel, en wordt ondersteund door inhoudelijke experts van het programma Democratie in Actie.

Gemeenten willen ondermijning in brede zin tegengaan. De aanpak van ondermijning dient zich te richten op de georganiseerde criminaliteit en op het waarborgen van de integriteit in het openbaar bestuur.

In 2021 zal, in navolging van de eerste zeventig gemeenten, het gebruik van de quickscan verder toenemen, en zullen we onze methoden en instrumenten onderbrengen in een bibliotheek waarvan gemeenten eenvoudig gebruik kunnen maken.

In 2021 zullen we de lokale aanpak van de bestrijding van ondermijning verbeteren door best practices te delen, innovatieve oplossingen te verkennen, en de informatiepositie van gemeenten te versterken via het beschikbaar stellen van bruikbare data. In 2021 gaan we de mogelijkheid onderzoeken om, in het verlengde van VNG Naleving, een expertisecentrum op toezichts- en handhavingsgebied in te richten, waarin er onder meer opleidingen voor BOA’s zullen worden aangeboden.

In 2021 gaan we methoden en instrumenten ontwikkelen op basis waarvan gemeenteraden een zinvol gesprek kunnen voeren over de digitale transitie van de lokale democratie. Denk daarbij aan gespreksleidraden op het gebied van camera’s, sensoren en blockchain-technologie.

21

D Generieke activiteiten voor alle prioriteiten

Uitvoeringstoetsen, innovatie en implementatie-ondersteuning Om te blijven aansluiten op de snel veranderende verwachtingen in de samenleving, moeten gemeenten innoveren en vernieuwen. Op basis van onze innovatie-aanpak schalen we pilots op die een meerwaarde hebben voor alle gemeenten. We sluiten daarbij aan op lokale initiatieven en dragen met nieuwe producten en diensten bij aan de ontwikkeling van een gezamenlijk gemeentelijk portfolio. Via een implementatiekalender kunnen gemeenten per onderdeel bepalen of ze koploper of slimme volger willen zijn. Koplopers dragen bij aan de vernieuwing door zelf te experimenteren en innoveren. Slimme volgers leveren een bijdrage aan de kracht van de gezamenlijke beweging door activiteiten toe te passen zodra deze collectief kunnen worden opgeschaald. Daarnaast organiseren we netwerken en andere activiteiten om de gemeentelijke kennis van de technologische ontwikkelingen te vergroten. We werken hierbij samen met gemeenten, en sluiten aan op de landelijke en Europese coalities en platforms. Ook ondersteunen we de Taskforce Samen organiseren en het College van Dienstverleningszaken bij de uitvoering van hun taken, en zetten we de generieke implementatie-ondersteuning aan gemeenten voort. Wat streven we na? • Gemeenten werken samen om de gemeentelijke uitvoering te verbeteren. • Gemeenten maken gebruik van collectief ontwikkelde proposities.

• Gemeenten zetten innovaties in om maatschappelijke opgaven te realiseren. • Gemeenten verbeteren landelijke wet- en regelgeving om de uitvoerbaarheid te vergroten. • Gemeenten spelen een actieve en richtinggevende rol in de snel veranderende informatiesamenleving.

Effectieve gezamenlijke uitvoering: innovatie voor iedereen We werken op basis van ons innovatieproces in digitale innovatiehubs aan gezamenlijke maatschappelijke opgaven, en vergroten de impact door succesvolle gemeentelijke innovaties en icoonprojecten op te schalen. We bieden daarmee een platform voor innovatie, en stellen aldus schaarse expertise beschikbaar. Denk daarbij aan juridische en technologische kennis, en aan kennis over de werkwijzen zoals agile thinking en design thinking. We werken samen met een netwerk van innovatiehubs en impactcoalities om maatschappelijke vraagstukken op te lossen. Ook brengen we twee keer per jaar het Trendrapport Informatiesamenleving uit, waarin er nieuwe technologische inzichten worden beschreven. Zo zorgen we ervoor dat de stem van gemeenten een plaats krijgt op de nationale en Europese agenda’s en in de grootschalige programma’s voor innovatie. Andersom vertalen we, op basis van impactanalyses, (Europees) beleid naar praktische handvatten, zodat gemeenten dit kunnen toepassen in de lokale praktijk. Daarnaast trekken we landelijke en Europese subsidiestromen aan met het oog op gemeentelijke innovatieprojecten. In 2021 gaan we, op basis van heldere criteria, ons innovatieproces toepassen, om duidelijk te maken wanneer we welke innovatieve oplossingen gaan opschalen.

We zetten hiervoor de agile-methodiek in, hanteren een event-gestuurde aanpak, en bouwen een coalitie van innovatiehubs waarin we ons verdiepen in relevante thema’s zoals machine learning en digital twins. We ondersteunen ook de G40-gemeenten bij het lokaal implementeren van het innovatieproces. Daarnaast maken we

een overzicht van financieringsbronnen voor innovaties, en bieden we ondersteuning bij het aanvragen van kansrijke subsidies op landelijk en Europees niveau. Tot slot versterken we Living-in.EU, de Europese beweging van de decentrale overheden, waarmee gemeenten kunnen beschikken over hulpmiddelen en referenties op het gebied van marketing, inkoop, implementatie en opschaling in Nederland en Europa. In 2021 zullen we deel gaan nemen aan de Europese calls – zoals de European Digital Innovation Hubs (EDIH) en het Europees Herstelfonds – om de gemeentelijke financieringsbronnen voor innovatie te verruimen, onder meer op het gebied van kunstmatige intelligentie (AI). Omdat we dit gaan doen vanuit consortia van gemeenten, ketenpartners en het Rijk, zal deze inspanning, naast extra meerjarige financiering, ook samenwerking opleveren die kan leiden tot een gedeelde agenda van Rijk en gemeenten, sterkere innovatie-ecosystemen, en meer invloed in Europa. In 2021 schalen we twee icoonprojecten snel en effectief op, zodat deze uiteindelijk voor 17 miljoen Nederlanders beschikbaar zullen zijn. We denken hierbij aan een Digitale Stadspas en aan Digital Twins. Dat doen we samen met het Ministerie van BZK, dat namens alle vakdepartementen optreedt.

Daarnaast verbinden we vier impact-coalities (zoals Safety & Security en Machine Learning Lab) met de landelijke en Europese innovatieagenda’s, en maken we een innovatiekerkhof waarin alle mislukkingen beschikbaar zijn, zodat we daaruit lessen kunnen trekken.

> 22

D Generieke activiteiten voor alle prioriteiten

Uitvoeringstoetsen, innovatie en implementatie-ondersteuning Impactanalyses en uitvoeringstoetsen Gemeenten willen weten welke gevolgen de nieuwe wet- en regelgeving zal hebben voor de gemeentelijke uitvoeringspraktijk. Samen met gemeenten voeren we uitvoeringstoetsen en impactanalyses uit, om zo de gevolgen van nieuwe wetgeving vroegtijdig in kaart te brengen en de invoeringskosten te verlagen. Deze analyses ondersteunen onze belangenbehartiging richting het Rijk, leiden tot een betere aansluiting van maatregelen op de gemeentelijke praktijk, en geven voor een succesvolle implementatie inzicht in de risico’s en randvoorwaarden. Gemeenten werken ook onderling samen aan oplossingen voor vraagstukken, bijvoorbeeld middels pilots. We brengen in kaart op welke wijze de succesvolle gemeentelijke projecten en pilots naar meer gemeenten toe kunnen worden opgeschaald. In 2021 voeren we uitvoeringstoetsen uit op alle nieuwe weten regelgeving die betrekking hebben op de gemeentelijke uitvoering, zoals de Tijdelijke wet maatregelen covid-19, de Wet digitale overheid, en de Wet inburgering. Daarin worden er vragen beantwoord over de impact van nieuwe wetgeving, het handelingsperspectief van gemeenten, de benodigde capaciteit, risico’s, randvoorwaarden en de noodzakelijke implementatieondersteuning.

Hierdoor sluit nieuwe wet- en regelgeving beter aan op de praktijk van de uitvoering, zijn de invoeringskosten lager en versterken we de gemeentelijke lobby richting het Rijk. Deze inzet is vergelijkbaar met die van het afgelopen jaar, waarin we bijna dertig uitvoeringstoetsen over de verschillende domeinen hebben verricht. We werken hiervoor altijd samen met tien tot vijftien gemeenten, waarbij

er vertegenwoordigers van meerdere disciplines worden geïnterviewd. Daarnaast spreken we met andere stakeholders en experts, en voeren we enquêtes uit. De resultaten worden geverifieerd door een gemeentelijke klankbordgroep en gepresenteerd in een rapport. In 2021 gaan we ongeveer tien tot vijftien opschalingsanalyses uitvoeren, om in kaart te brengen of een oplossing zoals die door één of enkele gemeenten is bedacht ook bruikbaar is voor andere gemeenten. En zo ja, op welke wijze dit dan gedaan zou kunnen worden, wat de impact ervan is op gemeenten, en welke landelijke ondersteuning bij de opschaling noodzakelijk is.

Ondersteuning en fondsbeheer Gemeenten willen op een heldere manier worden geïnformeerd over de producten en diensten die wij gezamenlijk realiseren, en willen zich onderdeel voelen van deze collectieve beweging. Om de ambities van de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) waar te kunnen maken en de visie van het samen organiseren uit te dragen, zullen wij professioneel en marktconform verschillende ondersteunende taken uitvoeren. In 2021 bieden wij aan bestuurders en directeuren bij gemeenten en binnen de VNG ondersteuning, zodat er op basis van actuele en relevante sturingsinformatie afgewogen besluiten genomen kunnen worden – bijvoorbeeld over nieuwe standaarden en de uitbreiding van het GGU-portfolio. We onderhouden actief contact met verschillende doelgroepen binnen de gemeenten, om vroegtijdig signalen op te kunnen vangen, behoeften te vertalen en om opmerkingen te verbinden met lopende en nieuwe gemeentelijke initiatieven. Wij richten een vraaggestuurde organisatie in, waarmee ons ondersteuningsaanbod op uiteenlopende gemeentelijke behoeften wordt afgestemd. De Taskforce Samen organiseren bespreekt dit aanbod en brengt het onder de aandacht van gemeenten om hiervan gebruik te maken.

We zullen, binnen de kaders van de coronamaatregelen, offline- en online-netwerkbijeenkomsten en werkbezoeken organiseren, kennisdeling en positionering stimuleren, en tevens implementatiestrategieën aanbieden. We doen dit in nauwe samenwerking en afstemming met de gemeenten en de betrokken partners, zoals de koepelorganisaties en de provinciale en regionale afdelingen. Daarnaast ondersteunen we de Taskforce Samen organiseren en het College van Dienstverleningszaken bij de uitvoering van hun taken. Verder stellen we tussentijdse rapportages, kadernota’s en (meer)

>

23

D Generieke activiteiten voor alle prioriteiten

Uitvoeringstoetsen, innovatie en implementatie-ondersteuning jarenplannen op om gemeenten actief te kunnen informeren over de voortgang en behaalde resultaten van de GGU. In 2021 delen we aansprekende verhalen over de GGU in artikelen, op congressen en in podcasts. Daarbij leggen we de nadruk op de opbrengsten van de gemeentelijke toepassing van collectieve oplossingen. Om de kwaliteit van onze communicatie structureel te kunnen verbeteren, verzamelen we continu feedback. In 2021 maken we het voor gemeenten zo makkelijk mogelijk om van de collectief ontwikkelde proposities gebruik te maken. Omdat we het succes van de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering onder meer afmeten aan de implementatiegraad van de collectieve oplossingen, brengen we de gemeentelijke implementatiebehoeften in kaart. We houden daarbij rekening met verschillen tussen de behoeften van kleine, middelgrote en grote gemeenten. We zullen gemeenten advies geven op het gebied van implementatie-

strategieën, de samenhang tussen producten en diensten coördineren, en verder ook adviseren over de aanpak, methoden en instrumenten die daarbij horen. Zo bewaken we de planning en samenhang tussen de proposities binnen het GGU-portfolio, zodat gemeenten niet worden overvraagd. Ter ondersteuning daarvan komen we met een implementatiekalender waarin activiteiten logisch gebundeld op vaste momenten aan gemeenten worden gepresenteerd. Gemeenten kunnen de eigen capaciteitsplanning voor de uitvoering hierop afstemmen, waardoor de GGU-resultaten in de gemeentelijke plannen worden opgenomen en lokale toepassing van collectieve oplossingen wordt gestimuleerd. Daarbij zetten we ook digitale middelen in om elkaar in coronatijd te kunnen blijven ontmoeten. Op basis daarvan weten gemeenten waar ze aan toe zijn en worden ze optimaal betrokken bij het gebruik van de GGU-proposities. Daarmee wordt de GGU een krachtige beweging waar alle gemeenten aan meedoen.

24

Begroting Bedragen in euro’s

Totale begroting GGU 2021 In de tabel is de totale begroting voor de GGU vermeld voor het jaar 2021, waarbij bedragen per prioriteit zijn verdeeld over structurele, meerjarige en kortcyclische activiteiten.

Prioriteit

Budget

Structureel

Meerjarig

Kortcyclisch

2021 A1 Gemeenschappelijke basis voor informatievoorziening en dienstverlening

€

5.942.800

€€

2.137.500

€

3.045.900

€€€

A2 Datagestuurde samenleving en sturingsinformatie

€

€

2.854.000

€

1.900.000

€

475.000

€

479.000

B1 Informatieveiligheid en gegevensbescherming

€

4.509.600

€

2.565.000

€

263.711

€

1.680.889

B2 Realisatie en beheer

€

4.283.750

€

2.903.750

€

-

€

1.380.000

B3 Gezamenlijke inkoop

€

200.000

-

€

200.000

C1 Fysiek domein

€

6.278.450

€

C2 Sociaal domein

€ 14.651.850

€

C3 Lokaal bestuur

€

387.500

D1 Generieke activiteiten voor alle prioriteiten

€

3.540.900

D2 Organisatiekosten

€

5.135.750

Totaal

€ 47.784.600

€

€

-

€

759.400

1.060.950

€

2.137.500

€

3.080.000

8.566.550

€

2.699.300

€

3.386.000

-

€

237.500

€

150.000

€

1.949.650

€

945.250

€

646.000

€

3.668.750

€

-

€

1.467.000

€

€ €

24.752.150

€ €

9.804.161

13.228.289

25