14b. Rapport gemeente Vlaardingen - gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede - Kinderombudsman
Tekst van het document
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede Vertel óns over de regelingen
Leer ons omgaan met geld
Betrek ons!
Laat ons zelf een aanvraag doen
We nodigen de burgemeester uit in de klas Stuurt de gemeente een brief? Stop er dan een kaartje in over de regelingen
januari 2021
Maak de regelingen bekend via Youtube en Jeugdjournaal
Houd een enquête onder álle kinderen
Wie, wat, waar?
ontwerp, opmaak & illustratie: Elies van der Linden
Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
Colofon Aan dit onderzoek werkten mee: Trijnie Boerman onderzoeker Nadine Donselaar junior stafmedewerker Stans Goudsmit gemeentelijke kinderombudsman januari 2021
Voorwoord Opgroeien in een gezin met weinig geld heeft een enorme invloed
moeilijk vindbare regelingen op een gemeentelijke website. Of om
op het leven van een kind. Het betekent niet alleen geen geld voor
een aanvraagformulier van wel acht pagina’s in te vullen. Waarom
eten en kleren, maar het brengt ook andere risico’s met zich mee:
is het systeem dan toch zo ingewikkeld voor mensen die het zo moeilijk
kinderen hebben bijvoorbeeld een slechtere gezondheid en minder
hebben?
kansen op school. Groot worden met weinig geld stelt kinderen op achterstand waar het gaat om gezond en veilig opgroeien.
Een professional vat de wens van hulpverleners en ouders kort en bondig samen. Ik sluit mij als kinderombudsman daar graag bij aan:
Met financiële regelingen lossen gemeenten armoede onder kinderen niet op. Wel verzachten ze de gevolgen ervan. Zo kan een kind lid
Wat wij nodig hebben is gemak, overzicht en duidelijkheid!
worden van de voetbalclub, een fiets krijgen of spullen voor school. Om zo veel mogelijk kinderen te bereiken, is het nodig dat deze gemeentelijke regelingen goed bekend zijn en gemakkelijk aan te vragen. En dat de regelingen aansluiten bij de behoeften van kinderen. Daar gaat dit onderzoek over. Zo wil ik bijdragen aan het vergroten van het bereik van de regelingen. Zodat zoveel mogelijk kinderen gewoon kunnen meedoen. Met kinderen en jongeren sprak ik over wat zij nodig hebben als zij in armoede opgroeien. Zij vinden het belangrijkste: eten en kleding.
Stans Goudsmit
Daarin voorzien de regelingen niet. Ook vinden kinderen en jongeren
gemeentelijke kinderombudsman
een fijne plek thuis belangrijk. Waar de verwarming werkt en er stroom is. Maar ook dat kinderen in armoede niet gepest of buitengesloten worden. Kinderen en jongeren voelen haarfijn aan dat armoede over zoveel meer gaat dan het ontbreken van spullen. Professionals die ik sprak geven aan hoe moeilijk het soms is om deze regelingen aan te vragen. Welke regelingen zijn er eigenlijk? Hoeveel tijd kost het om de aanvraag te doen? Met name één ding blijft bij mij hangen naar aanleiding van deze gesprekken. Mensen met weinig geld hebben zorgen. Deze zorgen leiden tot stress. En die stress maakt dat er weinig ruimte is om over iets anders na te denken dan hoe te overleven. Zeker geen ruimte om op zoek te gaan naar
4
5 Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
Samenvatting
Onderzoeksvragen:
ideeën van kinderen en jongeren Leer ons omgaan met geld
1
Bieden de regelingen wat kinderen in armoede nodig hebben?
2
Kunnen kinderen meepraten en meebeslissen over de regelingen?
3
Zijn de regelingen voldoende bekend?
4
Zijn de regelingen makkelijk aan te vragen?
Vertel óns over de regelingen
We nodigen de burgemeester uit in de klas Stuurt de gemeente een brief? Stop er dan een kaartje in over de regelingen
Betrek ons!
Zet kinderen en ouders centraal!
Laat ons zelf een aanvraag doen
De regelingen zijn te veel ingericht Houd een enquête onder álle kinderen
vanuit het perspectief van de gemeente
Maak de regelingen bekend via Youtube en Jeugdjournaal
in plaats van de gebruiker. Zet de kinderen en hun ouders centraal.
1
2 +
3
Sluit mbo-ers niet uit!
4
Wat hebben kinderen nodig
Gemeenten betrekken kinderen veel te weinig
Bekendheid
De aanvraag
De regelingen bieden: sport, cultuur, school-
bij het opstellen van de regelingen. Dat armoede
Veel ouders en kinderen kennen de regelingen
De aanvraagprocedure is te moeilijk. Er zijn te
spullen, schoolreisje, laptop, fiets, jeugdtegoed.
een moeilijk onderwerp is, is geen goede reden
niet. De vindbaarheid via gemeentelijke website
veel hindernissen waardoor het risico bestaat
om hier niet met kinderen over te praten.
is slecht. Een handig overzicht ontbreekt vaak.
dat ouders geen aanvraag doen of halverwege
De taal is te moeilijk en alleen in het Nederlands.
afhaken. Stress, schaamte en angst voor de
De informatie richt zich op de ouders.
gemeente zijn factoren om rekening mee te
Kinderen vragen om eten, kleding en een fijn thuis. Bestrijding van uitsluiting. Ze vragen
Aanbeveling
om sport en fijne plekken buiten. Ouders
Betrek kinderen bij het opstellen van de
vragen om OV, bijles en internet.
regelingen. Zo sluiten de regelingen beter aan
Aanbeveling
bij wat kinderen belangrijk vinden. Maak
Maak een eenvoudig overzicht met alle regelingen
Aanbeveling
Kinderen vinden behoeften voor thuis het
bekend wat jeugdparticipatie voor de gemeente
bij elkaar (papier en digitaal). Verspreid de info-
Het kan veel eenvoudiger! Maak één eenvoudige
belangrijkst. De regelingen zien op school en
inhoudt.
rmatie actief in een mix van deze vier manieren:
aanvraagprocedure voor meerdere aanvragen.
activiteiten. De regelingen sluiten dus maar
via brieven en folders, digitaal, via social media,
Hanteer een heldere inkomensgrens en een
deels aan bij de behoeften van kinderen.
op school en in de wijk. Gebruik heldere taal.
hardheidsclausule. Sluit geen kinderen uit, zoals
Bied ook informatie aan in andere talen.
mbo-ers en kinderen van ouders met schulden.
houden.
Biedt hulp op school of in de wijk bij het doen van een aanvraag.
6
Inhoudsopgave Voorwoord Samenvatting
4 6
5
Bekendheid
28
5.1
Vindbaarheid op gemeentelijke website
29
5.2
Actief informeren én leren
30
5.2.1
Actief informatie verspreiden
30
5.2.2
Informeer, én leer, ook de kinderen
32
1
Inleiding
1.1
Aanleiding
10
5.3
Rol van de gemeente op school
33
1.2
Onderzoeksvraag
10
5.4
Taalgebruik
35
1.3
Aanpak onderzoek en Corona-crisis
10
5.4.1
Gebrek aan heldere taal
35
1.4
Afbakening van het onderzoek
11
5.4.2
Informatie alleen in het Nederlands
36
1.5
Geïnterviewden
12
5.4.3
Uitsluiting door taal
36
1.6
Tot slot
13
5.5
Doelgroepen bereiken
6
Toegankelijkheid
37
2
Armoede onder kinderen in de regio Rotterdam
2.1
Wat is armoede?
14
6.1
Veelheid aan regelingen
38
2.2
Kinderrechten en de rol van gemeenten
15
6.2
De procedure
39
2.3
De gemeentelijke armoederegelingen voor kinderen
16
6.2.1
Voor elke regeling een aparte procedure
39
6.2.2
Wie doet de aanvraag?
40
6.2.3
Hoe wordt de aanvraag ingediend?
42
6.2.4
Geen uniformiteit in aanvraagformulieren
43
3
De behoeften van kinderen
3.1
Kinderen: eten en een fijn thuis
20
3.2
Jongeren: telefoon, kleding en zakgeld
22
3.3
Ouders en professionals: openbaar vervoer, bijles en internet
3.4
Én-én of óf-óf
Voorwaarden
44
23
6.3.1
Inkomensgrens als rekensom
44
24
6.3.2
Harde leeftijdsgrens en mbo’ers
46
6.3.3
Hardheidsclausule
47
4
Jeugdparticipatie
4.1
Wat is jeugdparticipatie?
25
4.2
Jeugdparticipatie en de armoederegelingen
26
4.3
Ideeën van kinderen over participatie
27
6.3
7
Conclusie en aanbevelingen
48 53
Bijlage 1
Overzicht van de gemeentelijke regelingen per
product per 1 juni 2020: voorwaarden,
toegankelijkheid, bekendheid en vergoeding
Bijlage 2
Voorbeeldgezinnen: totale vergoeding per gemeente
72
Bijlage 3
Reacties van de gemeenten op dit onderzoek
86
8
9 Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
gemeentelijke kinderombudsman
1 Inleiding
maatschappelijke organisaties, ouders, kinderen en jongeren over de regelingen. Op basis van deze informatie geeft de kinderombudsman voorbeelden uit de zes gemeenten wat er goed gaat (groen in de tekst)
1.1 Aanleiding
en doet aanbevelingen wat er beter kan. Goede ideeën van kinderen en jongeren zijn in het rapport blauw.
De gemeentelijke kinderombudsman sprak in 2019 met een aantal
De kinderombudsman was van plan om vóór de zomer van 2020 met
maatschappelijke organisaties over kinderen die opgroeien in een
ouders, kinderen, jongeren en maatschappelijke organisaties te praten.
gezin met weinig geld. Deze organisaties plaatsen kritische kant-
Vanwege de Corona-crisis zijn de meeste van deze gesprekken pas in het
tekeningen bij de regelingen die gemeenten hebben om deze kinderen
najaar 2020 gevoerd. Gelukkig waren deze gesprekken meestal wel ‘live’.
te ondersteunen. Zij vinden dat de gemeenten met deze regelingen
Door de Corona-crisis komt dit rapport later uit dan gepland.
er onvoldoende in slagen om kinderen mee te laten doen in de samenleving. Deze gesprekken met maatschappelijke organisaties zijn de aanleiding dat de kinderombudsman onderzoek doet naar
1.4 Afbakening van het onderzoek
de regelingen die de gemeenten hebben om kinderen in armoede te ondersteunen.
Het onderzoek betreft de armoederegelingen van de zes gemeenten waar de kinderombudsman bevoegd is: Albrandswaard, Capelle aan den
1.2 Onderzoeksvraag
IJssel, Hellevoetsluis, Krimpen aan den IJssel, Rotterdam en Vlaardingen. Het onderzoek beperkt zich tot de gemeentelijke regelingen die er
De vraag die centraal staat in dit onderzoek is:
speciaal voor kinderen in armoede zijn. Voor die groep kinderen staat de naleving van hun kinderrechten onder druk. Met goed werkende
In hoeverre sluiten de verschillende armoederegelingen van
regelingen kan die druk (voor een deel) worden weggenomen.
gemeenten aan bij de behoeften van kinderen die in armoede leven?
Gemeentelijke regelingen die voor álle inwoners of voor álle kinderen openstaan, onderzoekt de kinderombudsman niet. Hun rechten staan
Om deze vraag te beantwoorden onderzoekt de kinderombudsman
niet onder druk door geldgebrek.
allereerst wat de behoeften van kinderen (en hun ouders) zijn. Ook onderzoekt de kinderombudsman in hoeverre kinderen invloed kunnen
Onder gemeentelijke regelingen verstaat de kinderombudsman de
uitoefenen op de inhoud en uitvoering van de gemeentelijke regelingen.
regelingen die de gemeente zelf uitvoert. Én de regelingen die de
Vervolgens onderzoekt de kinderombudsman de toegankelijkheid en
gemeente financiert en door een maatschappelijke organisatie laat
de bekendheid van de regelingen.
uitvoeren. Landelijke regelingen worden niet onderzocht; denk bijvoorbeeld aan Stichting Jarige Job en de toeslagen van de Belastingdienst.
1.3 Aanpak onderzoek en Corona-crisis
Hier volgen de regelingen die de gemeenten hebben voor kinderen in armoede. Dit zijn de regelingen die de kinderombudsman onderzocht:
De kinderombudsman stelde voor dit onderzoek eerst een aantal vragen aan de gemeenten over de regelingen. Vervolgens zijn de regelingen inhoudelijk bestudeerd op toegankelijkheid, bekendheid en de aard van de verstrekkingen. Tot slot sprak de kinderombudsman met
10
11
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
Albrandswaard
Krimpen aan den IJssel
Professionals
• Regeling Meedoen (onderdelen
• Voorzieningenfonds
• Armoedeplatform Delfshaven,
Kindpakket en Schoolkosten-
• Stichting Leergeld
Rotterdam
• Rotterdamse vereniging voor katholiek onderwijs (RVKO)
• Burgerpanel Rotterdam
• Rotterdamse Armoede-
Rotterdam
• CJG Capelle aan den IJssel
bestrijdings Beweging
Capelle aan den IJssel
• Stichting Meedoen in Rotterdam
• CJG Rijnmond
• Sint Laurensfonds, Rotterdam
• Jeugdfonds Sport en Cultuur
• Jeugdfonds Sport en Cultuur
• Coördinator VN - Duurzaam -
• Speaking Minds (Defence for
• Stichting Leergeld
• Jeugdtegoed
Ontwikkelingsdoel 1– Geen
Children en Save the Children)
armoede
• Stichting Aanzet, Vlaardingen
regeling voortgezet onderwijs)
• Indirecte schoolkosten
Vlaardingen
• Fonds Bijzondere Noden, Rotterdam • Stichting Meedoen in Rotterdam
Hellevoetsluis
• Jeugdfonds Sport en Cultuur
• Jeugdfonds Sport en Cultuur,
• Kindpakket
• Stichting Leergeld
Rotterdam
• Stichting Fair Chance, Krimpen aan den IJssel
• Lentiz College, Vlaardingen
• Stichting Welzijn Albrandswaard
• MEE, Hellevoetsluis
• Team Toekomst, Rotterdam
• Oscar Romeroschool, Rotterdam
1.5 Geïnterviewden De kinderombudsman sprak voor dit onderzoek met de volgende
De kinderombudsman bedankt hen allemaal enorm voor hun
kinderen, jongeren, ouders en maatschappelijke organisaties. Een deel
waardevolle bijdrage aan dit onderzoek. De kinderen en jongeren
van de organisaties heeft zelf de kinderombudsman benaderd om hun
voorop!
ervaringen te delen.
1.6 Tot slot Kinderen
• Lentiz I Geuzencollege,
• Basisschool De Kameleon,
Vlaardingen
Op 26 juni 2020 stuurde de kinderombudsman het eerste deel van zijn
Rotterdam
• Helinium, Hellevoetsluis
conceptrapport aan de gemeenten toe. De kinderombudsman stelde de
• Basisschool Pieter Bas,
• Young010, Rotterdamse
gemeenten in de gelegenheid om feitelijke onjuistheden aan te geven.
Capelle aan den IJssel
jongerenraad
De reacties van de gemeenten heeft de kinderombudsman verwerkt in dit rapport. Op 19 november 2020 stuurde de kinderombudsman
• Julianaschool, Albrandswaard • Kindergemeenteraad
Ouders
het tweede conceptrapport aan de gemeenten. De reacties van de
Krimpen aan den IJssel
• Basisschool Pieter Bas,
gemeenten zijn als bijlage 3 opgenomen.
Capelle aan den IJssel
Jongeren
• Talentz Skool, Rotterdam
• Albeda, opleiding Sociaal Werk,
• Stichting Aanzet, Vlaardingen
Vlaardingen • Capelse Jongerenraad
12
13
gemeentelijke kinderombudsman
2 Armoede onder kinderen in de regio Rotterdam
zich slechter concentreren. Weinig eten draagt daar ook aan bij. Kortom, opgroeien in armoede heeft grote invloed op de ontwikkeling van een kind. Een jongere vertelt: Ik heb het zelf meegemaakt. Voor een kind is het angstig en stressvol
2.1 Wat is armoede?
om niet te weten of je ouders belangrijke spullen kunnen kopen.
Er zijn verschillende definities van armoede.1 De kinderombudsman
Sommige kinderen lopen meer risico op armoede dan andere kinderen.
verstaat onder armoede dat een gezin langere tijd niet genoeg geld
Kinderen van alleenstaande ouders, kinderen van ouders met een bijstands-
heeft voor basisbehoeften, zoals een plek om te wonen, eten en kleren.
uitkering en kinderen met ouders van niet-westerse afkomst lopen meer
En ook niet genoeg geld heeft om aan activiteiten mee te doen. Maar
kans op armoede. Wel is het zo dat over het algemeen de meeste kinderen
armoede is veel meer dan niet genoeg geld hebben om spullen te kopen.
die opgroeien in armoede deel uitmaken van een gezin waarvan de ouder(s)
Een kind zegt daarover:
werken en autochtoon zijn.3
Je bent buitengesloten, want je kunt niet aan alles meedoen.
2.2 Kinderrechten en de rol van gemeenten
Hierdoor kun je je erg alleen voelen.
Armoede heeft niet alleen een negatief effect op de ontwikkeling van
Een ander kind zegt:
kinderen. Het tast ook de rechten van kinderen aan. Zo heeft ieder kind Het is moeilijk als vriendinnen willen spelen maar je geen
het recht op een toereikende levensstandaard, recht op gezondheid en
speelgoed hebt, waardoor je nee moet zeggen.
het recht om beschermd te worden tegen kindermishandeling en tegen discriminatie. Dat staat in het Kinderrechtenverdrag. En die rechten staan door armoede onder druk.
Naast het risico op uitsluiting, zijn kinderen2 in armoede ook slechter af op andere gebieden. Zo groeien kinderen in armoede minder gezond op. Ze hebben minder kansen op school en krijgen vaker een
Ouders zijn als eerste verantwoordelijk om te zorgen dat hun kinderen
lager schooladvies. De kans op jeugdcriminaliteit is groter. Kinderen
gezond en veilig kunnen opgroeien. Lukt hen dat niet, dan moet de
die met geldtekort opgroeien hebben een grotere kans om later als
overheid helpen om de rechten van kinderen te realiseren.
volwassene zelf ook geldtekort te hebben. De overheid is de landelijke regering én de gemeenten. Gemeenten
1
Ouders hebben zorgen en stress door geldtekort. Daar hebben ook
helpen ouders met langdurig geldtekort bijvoorbeeld door aan hen
de kinderen last van. De band met hun ouders staat onder druk. Ze
een bijstandsuitkering te verstrekken. Gemeenten helpen kinderen
krijgen minder aandacht van hun ouders. Armoede in het gezin is een
bijvoorbeeld door een laptop voor school te financieren. Van de regering
risicofactor voor kindermishandeling. De kinderen zelf hebben door
krijgen gemeenten ieder jaar geld met de specifieke opdracht om
stress en zorgen minder ruimte in hun hoofd om te leren en kunnen
armoede onder kinderen te bestrijden.4
Zo hanteert het SCP als definitie van armoede dat mensen langere tijd niet de middelen hebben voor de goederen en voorzieningen die in de samenleving als minimaal noodzakelijk gelden.
2
14
3
Zie over de effecten van armoede o.a. Nederlands Jeugdinstituut, “Opgroeien en opvoeden in
Het CBS hanteert als definitie van armoede dat mensen een inkomen hebben onder het
armoede”, maart 2018; SER, “Opgroeien zonder armoede”, advies 17/03, maart 2017; SCP, “Armoede
niet-veel-maar-toereikendcriterium.
onder kinderen - een profielschets”, februari 2017; de Kinderombudsman, “Alle kinderen kansrijk.
Met kinderen bedoelt de kinderombudsman kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar. Daar waar in het rapport citaten staan, wordt wel expliciet aangegeven of een kind of jongere aan het woord is.
4
Het verbeteren van de ontwikkelingskansen voor kinderen in armoede”, 5 december 2017. Dit zijn de zogenaamde “Klijnsmagelden’, die gemeenten sinds 2017 van de regering krijgen.
15
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
De landen die lid zijn van de Verenigde Naties hebben in 2016 de
verstrekt de regeling een tegoed waaruit producten kunnen worden
Duurzame Ontwikkelingsdoelen opgesteld. Die doelen moeten ervoor
gekocht. Weer een andere regeling vergoedt gemaakte kosten achteraf.
zorgen dat de wereld in 2030 voor iedereen een betere plek is om te wonen. Doel nummer 1 is om een einde te maken aan armoede. De
Landelijk groeien ongeveer 260.000 kinderen in armoede op. Dat is
landen die bij de VN horen, hebben afgesproken om armoede in hun
ongeveer 8% van alle kinderen. Het aantal kinderen dat in de zes
land met minstens de helft te verminderen. Nederland streeft ernaar
gemeenten in armoede opgroeit, staat in tabel 1. In deze tabel staat
om het aantal kinderen dat in armoede leeft te verminderen van 9,2%
ook het gebruik dat van de regelingen gemaakt wordt.
5
in 2015 naar 4,6% in 2030. Dit is een taak van de regering en de Tabel 1: aantal kinderen in armoede en het gebruik van de regelingen6
gemeenten gezamenlijk.
Albrandswaard
2.3 De gemeentelijke armoederegelingen voor kinderen
2019 5667 kinderen
22,5%
van alle inwoners
306 kinderen
5,4%
tot 120% wsm*
Alle zes gemeenten hebben regelingen om de gevolgen van armoede
108 huishoudens
65%
Kindpakket
voor kinderen te verzachten. Die regelingen zijn het onderwerp van dit
27 huishoudens
34%
Schoolkostenverordening
13.473 kinderen
20,1%
van alle inwoners
2702 kinderen
20,1%
tot 120% wsm*
onderzoek. Met deze armoederegelingen helpen gemeenten kinderen om mee te kunnen doen. Op school bijvoorbeeld, door de verstrekking
Capelle aan den IJssel
van schoolspullen of een laptop. In de vrije tijd, door bijvoorbeeld het
2019
lidmaatschap van een sportclub of culturele activiteiten te vergoeden. Gemeenten mogen zelf regels opstellen en uitvoeren om armoede
324 kinderen
Stichting leergeld
onder kinderen tegen te gaan. Iedere gemeente heeft daarom zijn eigen
316 huishoudens
Bijdrage indirecte schoolkosten
regelingen. Sommige voeren de gemeenten zelf uit, andere worden
880 kinderen
Jeugdfonds sport & cultuur
door maatschappelijke organisaties uitgevoerd. Zoals bijvoorbeeld Hellevoetsluis
door Stichting Leergeld. Een jongere zegt daarover:
2019 Waarom trekken de gemeenten niet één lijn? Dat is toch raar?
(bijlage 1). Het overzicht geeft per product inzicht in de voorwaarden,
bijvoorbeeld een fiets, contributie voor een sportclub of bijdrage voor een schoolreisje. De wijze van vergoeden verschilt per regeling. De ene
9,4%
tot 120% wsm
396 keer Kindpakket
6297 kinderen
21,6%
van alle inwoners
383 kinderen
6,1%
lopen risico op armoede
872 huishoudens
keer wordt het te verstrekken product direct aan de leverancier vergoed
(aan de sportvereniging, laptop- of fietsenleverancier). De andere keer
16
1478 huishoudens
2019
van de regelingen, zoals die gelden op 1 juni 2020. Producten zijn
Eerste Kamer, 9 april 2020.
van alle inwoners
Krimpen aan den IJssel
de bekendheid, de toegankelijkheid en de (wijze van) vergoeding
Brief van de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de voorzitter van de
21,1%
Achterin dit rapport is een overzicht van deze regelingen opgenomen
5
8182 kinderen
6
Voorzieningenfonds (66% met kinderen) 91 keer Stichting leergeld
Deze cijfers zijn deels aangeleverd door de gemeenten of, voor zover openbaar beschikbaar, afkomstig uit de Armoedemonitor van de gemeenten. Het aantal kinderen per gemeente is deels afkomstig van Wikipedia.
17
Rotterdam
heeft ter hoogte van de bijstandsnorm aanspraak op regelingen
2018
ter waarde van € 2005,- en een fiets. In Hellevoetsluis kan dat zelfde 138.570 kinderen
21,7%
van alle inwoners
gezin minder dan een derde krijgen: slechts € 600,-. Waar je wiegje
21.700 kinderen 4-18j
15,7%
tot 120% wsm
staat maakt dus uit, laat dit overzicht zien7.
20.100 kinderen
100%
Jeugdtegoed
4627 keer Stichting Meedoen
5200 keer Jeugdsportfonds
1820 keer Jeugdcultuurfonds
Tabel 2: Totale vergoeding per gemeente per gezin8 in vier inkomenscategorieën
Vlaardingen
familie de Jong
familie Hussein
familie Meyer
familie Ramcharan
2019
100% bijstandsnorm
105% bijstandsnorm
115% bijstandsnorm
130% bijstandsnorm,
15.423 kinderen
21,3%
van alle inwoners
2372 kinderen 4-18j
15,4%
tot 120% wsm
2083 kinderen
88%
Stichting Leergeld
door schulden 100% bijstandsnorm
660 keer sport, Jeugdfonds sport en cultuur
117 keer cultuur, Jeugdfonds sport en cultuur
totaal Jeugdfonds sport en cultuur
32%
Albrandswaard Capelle aan
€1475
€1050
€700
€1050
€850 + fiets
€475 + fiets/
€1000 + fiets
€900
den IJssel *Uit een huishouden met een inkomen tot 120% van het wettelijk sociaal minimum
Wat opvalt ten aanzien van de registratie van het gebruik is dat gemeenten dit op drie verschillende manieren doen: per kind, per huishouden of per keer dat gebruik is gemaakt van een regeling. De kinderombudsman vindt dit onwenselijk, omdat vergelijken zo niet
laptop + laptop
Hellevoetsluis
€600
€600
€600
€600
Krimpen aan
€1075 + fiets
€1450 + fiets/
fiets
-
€1755
€1730 + fiets
den IJssel*
laptop
Rotterdam
€2005 + fiets
en laptop
mogelijk is. De kinderombudsman vindt dat het registreren per kind het meeste zegt over het bereik van de regeling. Immers, registratie per keer dat de regeling gebruikt is, geeft geen goed inzicht in hoeveel
€1280 + fiets
Vlaardingen
€825 + fiets
€375 + fiets/ laptop
kinderen bereikt zijn. Van één kind kunnen namelijk meerdere
en laptop €600 + fiets
€825 + fiets/ laptop
aanvragen gehonoreerd zijn. Het registreren per huishouden geeft ook onvoldoende inzicht. In een huishouden kunnen immers veel of
* Deze bedragen zijn inclusief de bijdrage uit het Voorzieningenfonds van de ouder
weinig kinderen zitten.
(€300 per ouder), dat in Krimpen aan den IJssel ook voor de kinderen kan worden in gezet.
Een overzicht hoe de regelingen per gemeente financieel uitpakken voor gezinnen in verschillende inkomenscategorieën, is opgenomen als bijlage 2. Een samenvatting staat hieronder in tabel 2. De kinderombudsman constateert grote verschillen tussen de gemeenten.
7
for Children, “Kansen voor kinderen: een postcodetombola? Een verkennend onderzoek naar
In Rotterdam heeft een gezin met twee kinderen dat een inkomen
18
gelijke toegang tot voorzieningen voor kinderen voor kinderen in Nederland die opgroeien 8
gemeentelijke kinderombudsman
Voor een landelijk beeld van de verschillen tussen gemeenten, zie Save the Children en Defence
in armoede”, 2019. De namen van de gezinnen zijn fictief.
19
3 De behoeften van kinderen
opgroeien. Zij zien bijvoorbeeld kinderen die met een lege broodtrommel naar school gaan. Zo proberen ouders te verbergen dat er thuis niet genoeg te eten is. Sommige scholen organiseren een schoollunch. Professionals wijzen op het risico dat dat weer verdwijnt als er niet
De gemeentelijke regelingen hebben als doel dat kinderen zo veel
genoeg vrijwilligers zijn. Een professional wijst op een probleem in het
mogelijk kunnen meedoen, ook al is er thuis weinig geld. De regelingen
bestrijden van het tekort aan eten:
bieden voorzieningen voor op school en in de vrije tijd. Een kind kan bijvoorbeeld een laptop voor school krijgen, een lidmaatschap van
Zorgen voor voldoende eten “is van niemand”. Daarom wordt
een sportvereniging of een vergoeding voor schoolspullen. De kinder-
dit probleem niet structureel aangepakt.
ombudsman wil graag weten of dit aanbod van de gemeenten aansluit bij de behoeften van kinderen. Daarover ging de kinderombudsman
Meerdere kinderen, en ook jongeren, noemen nadrukkelijk als behoefte:
met kinderen, jongeren en ouders in gesprek.
vrije tijd. Een kind vertelt:
Uit deze gesprekken blijkt dat de regelingen voor een deel voorzien in
Ik weet wel dat ik gratis kan sporten. Maar ik kan niet. Ik moet op
de behoeften van kinderen. Kinderen noemen vaak geld voor school-
mijn jongere broertjes en zusjes passen. Mijn ouders zijn uit werken.
spullen en sporten. Maar kinderen noemen ook andere behoeften, waar de regelingen niet in voorzien. Om beter aan te sluiten bij de behoeften
Naast de basisbehoeften voor thuis noemen de kinderen vaak hoe
van kinderen, is het belangrijk dat gemeenten met hen in gesprek gaan
belangrijk familie en vrienden zijn. Als het thuis financieel moeilijk is,
(hoofdstuk 4).
is het fijn als je steun krijgt van mensen om je heen. Een kind zegt:
3.1 Kinderen: eten en een fijn thuis
Het belangrijkste is dat je familie hebt, om mee te spelen, die je kunnen helpen. Ze geven je gezelligheid en je ouders zijn heel belangrijk.
De kinderombudsman sprak met kinderen uit groep 7 en 8 van een aantal basisscholen. Wat de kinderombudsman in die gesprekken
En kinderen geven aan dat ze zien dat sommige kinderen die in armoede
opvalt is dat de behoeften die kinderen het belangrijkst vinden over de
opgroeien gepest en buitengesloten worden. De kinderen vinden dat
thuissituatie gaan: is er genoeg te eten, hebben de kinderen genoeg
daar iets aan gedaan moet worden. Ook vragen ze aandacht voor
kleren en een bed om in te slapen? Is er geld om de huur, verwarming
eenzaamheid onder deze groep kinderen. Met het benoemen van
en stroom te betalen? Een kind zegt:
deze immateriële zaken raken de kinderen de kern: het bestrijden van armoede gaat over veel meer dan het geven van spullen.
Stroom is heel belangrijk. Dat is nodig voor je laptop en je huiswerk. Zonder licht kun je geen huiswerk maken. Dan moet je bij het raam
En tot slot vragen kinderen en jongeren, en ook ouders, om meer
gaan zitten.
speeltuinen/plekken in de buurt die niet vies of stuk zijn. Met toestellen die ook voor oudere kinderen leuk zijn. En met activiteiten die gratis
In deze basisbehoeften voorzien de gemeentelijke regelingen niet.
zijn. Een kleine financiële bijdrage voor die activiteiten is toch weer een drempel voor kinderen om mee te kunnen doen.
Ook veel professionals noemen het ontbreken van voldoende (en veelzijdig) eten als een groot probleem voor kinderen die in armoede
20
21 Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
gemeentelijke kinderombudsman
3.2 Jongeren: telefoon, kleding en zakgeld
kind er anders uitziet vanwege zijn kleding. Zij vinden dat leeftijdsgenoten die opgroeien met weinig geld in aanmerking moeten komen
De kinderombudsman sprak met jongeren uit het voortgezet onderwijs,
voor goede kleding.
het mbo en jongerenraden. Net als kinderen benoemen ook veel jongeren als eerste het belang van een fijn thuis. Bijvoorbeeld een
Tot slot noemen jongeren zakgeld:
rustige plek om je huiswerk te maken. Of een slaapkamer met een eigen bed. Daar kan een jongere tot rust komen. Een jongere vertelt:
Om mee te kunnen doen met je vrienden heb je zakgeld nodig. Bijvoorbeeld om naar de bioscoop te gaan of naar een pretpark.
Als je elke dag op een opblaasluchtbed moet slapen is dat erg
Of voor een telefoon of merkkleding.
vermoeiend: hij kan kapot gaan, je moet hem vaak oppompen en het ligt minder lekker.
Jongeren geven aan dat ze zelf kunnen werken om wat bij te verdienen. Maar ze benoemen ook dat er kinderen zijn die dat niet kunnen. Zoals
Naast een fijn thuis noemen veel jongeren, en kinderen, sport. Alle
jongere kinderen die nog niet mogen werken. Of jongeren die niet
gemeenten voorzien daarin. Jongeren noemen wel hoe duur sport is.
kunnen werken, omdat ze op hun jongere broertjes en zusjes moeten
Het is niet alleen het lidmaatschap. Je hebt ook kleding nodig, schoenen,
passen. Of jongeren die vanwege discriminatie geen baantje kunnen
materiaal, geld voor kamp of een uitje, vervoer. Ouders en professionals
vinden. In zakgeld voorzien de regelingen niet. Ook professionals wijzen
benoemen ook dat het aanschaffen van het officiële clubtenue van de
op het belang van zakgeld. Zij noemen het schoolreisje. Elke gemeente
sportvereniging en sportschoenen erg duur zijn. Deze spullen kunnen
maakt het mogelijk dat kinderen mee kunnen op schoolreisje als hun
in een aantal gemeenten wel betaald worden uit het tegoed waar
ouders dat niet kunnen betalen. Maar kinderen hebben ook wat zakgeld
kinderen recht op hebben, maar dan blijft er maar weinig geld meer over
nodig voor het schoolreisje. Een professional zegt:
voor andere, noodzakelijke dingen. Professionals vragen zich af of de sportverenigingen deze kosten voor hun rekening zouden kunnen nemen.
Er zijn ook altijd kosten tijdens het schoolreisje. Sommige kinderen vinden vrije tijd tijdens het schoolreisje vervelend, want ze hebben
Het vaakst noemen jongeren het belang van een mobiele telefoon, een
geen geld om iets te eten of iets anders te kopen.
goed werkende laptop om huiswerk te kunnen maken en goede kleding. De regelingen voorzien wel in een laptop, maar niet in een mobiele telefoon of kleding. Jongeren geven aan dat een mobiele telefoon niet alleen een luxe is. Een telefoon is ook noodzakelijk om op school mee
3.3 Ouders en professionals: openbaar vervoer, bijles en internet
te kunnen doen. Net als een laptop of computer. Via hun telefoon bekijken jongeren hun rooster, praten ze mee in de groepsapp van de
Door de regelingen kunnen kinderen sporten en meedoen aan culturele
klas, en doen ze mee aan Kahoot quizjes die de docent voor hen maakt.
activiteiten. Ook kunnen kinderen naar uitjes, zoals naar de dierentuin.
En in Corona-tijd is een mobiele telefoon soms de enige mogelijkheid
Maar het vervoer naar deze activiteiten wordt niet vergoed. Binnen de
om contact met vrienden te hebben. Zoals een jongere zegt:
wijk lopen ouders en kinderen vaak, vertellen professionals. Maar een professional zegt:
Zonder telefoon is het moeilijk op school en ben je een buitenbeentje! Als de activiteiten buiten de wijk zijn, dan is het openbaar vervoer
22
Ook merken jongeren op dat het op de middelbare school belangrijker
een probleem. Bijvoorbeeld tennis is niet in de wijk. Niet alleen de
wordt hoe je er uit ziet. Jongeren noemen pesten en uitsluiting als een
ouder en het kind moeten een kaartje voor het OV kopen,
23
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
4 Jeugdparticipatie
maar ook de jongere broertjes en zusjes die niet alleen thuis kunnen blijven. Dat is veel te duur voor zo’n gezin. Ouders en professionals vertellen de kinderombudsman dat vanwege
4.1 Wat is jeugdparticipatie?
de hoge kosten van het openbaar vervoer uitjes niet doorgaan of dat een kind niet op sport gaat. Kinderen tot en met 11 jaar kunnen op woensdagmiddag en zondag gratis met de bus van de RET. Maar veel
Ieder kind heeft het recht om mee te praten en mee te beslissen over
ouders weten dat niet.
belangrijke zaken in zijn leven. Zo kunnen kinderen invloed uitoefenen op onderwerpen die hen aangaan. Dat heet participatie. Participatie is
Een aantal professionals noemt bijles als behoefte. In de wijk zijn er wel
een van de belangrijkste uitgangspunten van het Kinderrechtenverdrag.9
plekken waar kinderen heen kunnen gaan voor huiswerkbegeleiding.
Het recht op participatie geldt o.a. thuis, op school en in de wijk. En het
Maar gratis aanbod voor bijles is er niet. Dat blijft iets voor kinderen die
geldt ook bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van beleid dat over
opgroeien in gezinnen met geld. Professionals wijzen erop dat dat het
hen gaat.10 Het recht op participatie geldt voor álle kinderen en is dus
verschil in onderwijsniveau nog groter maakt.
niet aan een minimum leeftijd gebonden.11 Een professional zegt over de kracht van jeugdparticipatie:
Tot slot noemen ouders en professionals een fijne plek om huiswerk te maken en goed werkend internet als behoefte. Dat het daaraan
Gemeenten kunnen goed regels bedenken, maar kunnen ze ook
ontbreekt in gezinnen kwam tijdens de Corona-crisis aan het licht.
luisteren? Door kinderen een stem te geven zorg je niet alleen dat je
Kinderen kregen wel een laptop, maar konden er vervolgens niet hun
beleid goed aansluit bij de behoeften van kinderen. Je versterkt ook
schoolwerk op doen. Daar was internet voor nodig. Ook zaten ze vaak
de eigenwaarde en de vaardigheden van deze kinderen. Ze merken
met broertjes en zusjes en soms ook werkende ouders in één ruimte.
dat ze daadwerkelijk invloed kunnen hebben op belangrijke dingen.
Dat gaf veel onrust.
Dat maakt kinderen trots. Tegenover het recht van kinderen om mee te praten en mee te beslissen,
3.4 Én-én of óf-óf
staat de plicht van de (gemeentelijke) overheid om dit mogelijk te maken. Om er voor te zorgen dat kinderen zich serieus genomen voelen,
Kinderen en jongeren hebben meerdere behoeften als zij opgroeien in
moet de gemeente een aantal waarborgen in acht nemen.12 Allereerst
een gezin met weinig geld. De kinderombudsman merkt op dat niet
zorgt de gemeente ervoor dat kinderen wéten dat zij het recht hebben
in elke gemeente in meerdere behoeften tegelijkertijd kan worden
om hun mening te geven en hoe ze dat kunnen doen. Daarnaast krijgen
voorzien. Hier wordt het verschil in aanbod tussen gemeenten duidelijk.
zij begrijpelijke informatie over het onderwerp waar hun mening over
In Hellevoetsluis bijvoorbeeld bedraagt het kindpakket €300,- per jaar
wordt gevraagd. Ook de plek waar met kinderen wordt gesproken vraagt
voor ieder kind. In Albrandswaard is dat voor kinderen tot 12 jaar €350,-.
om aandacht. Dat is een plek waar een kind zich fijn voelt om zijn mening
Dat betekent dat ouders een keuze moeten maken waaraan zij dit
te geven. En de gemeente neemt de mening van kinderen serieus. Dat
besteden: aan lidmaatschap van een sportclub óf aan een fiets voor
betekent dat die mening daadwerkelijk meeweegt in de besluitvorming.
school bijvoorbeeld. In Rotterdam kunnen kinderen veel meer. Zij
Na de besluitvorming legt de gemeente aan kinderen uit wat het met
kunnen én lid worden van een sportclub (Jeugdfonds Sport en Cultuur)
hun mening heeft gedaan.
én schoolspullen kopen (jeugdtegoed) én een fiets voor school krijgen
9
(Stichting Meedoen in Rotterdam).
10 11
24
12
Zie artikel 12 van het Kinderrechtenverdrag. Zie Algemene Aanbeveling 12 van het Kinderrechtencomité, o.a. par. 122. Zie Algemene Aanbeveling 12 van het Kinderrechtencomité, o.a. par. 21. Zie Algemene Aanbeveling 12 van het Kinderrechtencomité, o.a. par. 40-47.
25
gemeentelijke kinderombudsman
Een jongere heeft een belangrijk advies over het moment van participatie:
nodig is. Toch betrekken gemeenten kinderen nog maar heel beperkt bij het opstellen, uitvoeren en evalueren van beleid.
De gemeente moet ons aan het begin om advies vragen en niet pas aan het einde van een traject als ze helemaal klaar zijn. Dan kan er
Capelle aan den IJssel en Rotterdam geven aan dat kinderen betrokken
niets meer veranderd worden.
zijn geweest bij het vormgeven van (een deel van) het armoedebeleid. Albrandswaard, Hellevoetsluis, Krimpen aan den IJssel en Vlaardingen
Er zijn veel verschillende manieren waarop kinderen kunnen participeren.
betrekken tot op heden kinderen niet. Terwijl Albrandswaard en Krimpen
Dat kan in een vaste raad, maar kan ook per keer en onderwerp gekozen
aan den IJssel wel een kindergemeenteraad hebben. Voor een aantal
worden.
13
Albrandswaard, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel
gemeenten speelt mee dat zij kinderen niet willen belasten met een zwaar
en Rotterdam hebben een jongerenraad, een kindercollege van B&W of
onderwerp als armoede. Uiteraard begrijpt de kinderombudsman de
een kindergemeenteraad. Een jongere zegt over het belang ervan:
reflex om kinderen te willen beschermen. Hiermee miskennen deze gemeenten echter dat kinderen zelfstandige dragers van rechten zijn en
Het is mooi als er een kinderburgmeester is, maar het zet niet veel
dat participatie een van die rechten is. De rechten van kinderen kunnen
zoden aan de dijk. Het is wel goed voor het politiek bewustzijn bij
wel worden ingeperkt als daar een goede reden voor is. Bijvoorbeeld als
kinderen. En kinderen zien dat ze er toe doen.
hun veiligheid in gevaar is. Dat armoede een moeilijk onderwerp is, vindt de kinderombudsman geen goede reden. Over andere moeilijke
Kiest de gemeente voor een kinder- of jongerenraad, dan vraagt de
onderwerpen, zoals echtscheiding en omgang met ouders, is zelfs
kinderombudsman er wel aandacht voor dat ook (kwetsbare) kinderen
wettelijk vastgelegd dat kinderen daarover moeten worden gehoord.14
die niet in die raad zitten, de mogelijkheid krijgen om hun stem te laten horen. Een jongere met ervaring met jeugdparticipatie zegt daarover:
4.3 Ideeën van kinderen over participatie We vertegenwoordigen wel jongeren, maar we zouden meer jongeren moeten kunnen bereiken. Vooral doelgroepen. Bijvoorbeeld sporters
De kinderombudsman vroeg aan kinderen en jongeren wat zij een goede
of jongeren die jeugdhulp krijgen. De gemeente moet faciliteren dat
manier vinden voor de gemeente om hun ideeën te leren kennen. Bijna alle
wij de capaciteit hebben om die jongeren te bereiken.
groepen die de kinderombudsman sprak, nodigen de burgemeester van harte uit bij hen op school langs te komen. De kinderen delen graag hun ideeën!
Jongeren van het Albeda in Vlaardingen De gemeente kan ons een enquête sturen. Zo kunnen álle jongeren
Kinderen van de Julianaschool in Albrandswaard
meepraten over wat zij belangrijk vinden in Vlaardingen!
We nodigen de burgemeester uit op school om te komen praten over armoede. Maar ook over andere dingen, zoals veiligheid. Of we zeggen het tegen de kinderburgemeester. Die zit bij ons op school.
4.2 Jeugdparticipatie en de armoederegelingen En als de burgemeester niet naar school komt, dan komen de kinderen Waar het gaat om armoede onder kinderen, weet niemand beter wat de
graag bij de burgemeester langs, of sturen hem/haar een brief.
impact daarvan is dan de kinderen zelf. Participatie van kinderen draagt daarom bij aan beleid dat daadwerkelijk aansluit bij de behoeften en
Kinderen van Basisschool Pieter Bas in Capelle aan den IJssel:
wensen van kinderen. Logisch dus als gemeenten aan hen vragen wat
Het is handig om een ideeënbox of emailadres te maken, zodat de kinderen de burgemeester kunnen helpen.
13
26
Zie voor verschillende vormen van participatie bijvoorbeeld: de kleine ambassade, speaking minds,
school for participation.
14
Zie artikel 809 Rv.
27
5 Bekendheid
Dit zijn factoren die vragen om extra aandacht bij het bekend maken van de regelingen.
Om van de regelingen gebruik te kunnen maken, moeten ze wel bekend
5.1 Vindbaarheid op gemeentelijke website
zijn bij professionals, ouders en kinderen. Een betere bekendheid leidt, net als betere toegankelijkheid, tot een groter bereik. In dit hoofdstuk
Vier van de zes gemeenten maken de regelingen op één plek bekend op
bekijkt de kinderombudsman hoe de gemeenten de regelingen bekend
hun eigen website. In Krimpen aan den IJssel ontbreekt op de website
maken en wat er beter kan. Aan kinderen en jongeren vroeg de kinder-
de regeling van Stichting Leergeld. In Hellevoetsluis ontbreekt dat het
ombudsman om met goede ideeën te komen hoe de gemeenten de
Kindpakket door Stichting Leergeld beheerd kan worden.
regelingen beter bekend kunnen maken. Zijn de regelingen ook makkelijk vindbaar op de gemeentelijke De gemeenten maken de regelingen op verschillende manieren bekend.
websites? Een goede vindbaarheid vergroot de bekendheid. De kinder-
Dat doen zij o.a. op hun website, via huis-aan-huis-kranten, folders en
ombudsman vroeg het aan ouders en onderzocht zelf hoe gemakkelijk
nieuwsbrieven, en via maatschappelijke organisaties die in contact
de regelingen op de gemeentelijke websites zijn te vinden.
staan met ouders en kinderen. Ook de organisaties die een deel van de regelingen uitvoeren, brengen de regelingen onder de aandacht.
Veel ouders, en ook een aantal professionals, geven aan dat zij niet via
Toch zijn veel ouders niet op de hoogte van de regelingen. Dat hoorde
de website van de gemeente naar financiële hulp zoeken. Dat doen zij
de kinderombudsman in veel van de gesprekken die zij voerde. Een
via Google. Ze gebruiken dan zoekwoorden als: “hulp bij …” of “geld
professional zegt:
voor mijn kinderen”. Het zoeken naar informatie vinden ouders niet gemakkelijk. Een ouder zegt:
Pas als de hulpverlening in een gezin komt, raken ouders op de hoogte. De hulpverlening wijst hen op de regelingen.
Allerlei reclames worden door je strot geduwd, maar waar je recht op hebt daar moet je eindeloos naar zoeken.
Een ouder zegt daarover: De kinderombudsman onderzocht zelf op drie manieren de vindbaarheid Als je alleen maar aan het overleven bent, ga je niet zo 1-2-3 kijken
van de regelingen op de gemeentelijke website: via de zoekbalk op de
waar je recht op hebt.
gemeentelijke website (zoekterm = hulp betalen <product>), via de startpagina van de gemeentelijke website (aantal muiskliks totdat de
Schaamte, stress en angst voor de gemeente (par. 6.2.2) spelen in veel
regeling is gevonden) en via Google (zoekterm = <naam gemeente>
gezinnen met weinig geld. Een professional zegt:
hulp betalen <product>).
De meeste ouders komen vanwege schaamte- en schuldgevoel niet uit
Uit het overzicht achterin dit rapport blijkt dat de uitkomsten zeer
zichzelf naar school om hun financiële situatie te bespreken. Ook zijn
wisselend zijn (bijlage 1, regel 16, Online te vinden). Over het algemeen
ze vaak te veel door stress en zorgen in beslag genomen om de potjes
is de vindbaarheid via de zoekbalk op de gemeentelijke website slecht.
en voorzieningen te vinden waar ze een beroep op kunnen doen.
Doorklikken via de startpagina van de gemeentelijke website is erg ingewikkeld. In Krimpen aan den IJssel levert het zoeken naar een
Ook is een deel van de ouders laaggeletterd of anderstalig (par. 5.4).
financiële bijdrage voor een fiets via de zoekbalk op de website geen
28
29 Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
gemeentelijke kinderombudsman
resultaat op. Via de startpagina kost het tien muiskliks. Zoeken via de
van de regelingen aan álle gezinnen in hun gemeente met kinderen tot
website kost in andere gemeenten soms minder muiskliks, maar vraagt
18 jaar. Ongeacht de financiële situatie thuis. Zo bereiken de gemeenten
wel om lastige zoekkeuzes en veel scrollen. Zo zijn in Vlaardingen de
ook bijvoorbeeld werkende gezinnen met weinig geld (par. 5.5).
regelingen te vinden via “werk, inkomen en schuldhulpverlening” > inkomen/bijstand > financiële regelingen eigen gemeente > inwoner
Jongeren van het Helinium in Hellevoetsluis
van Vlaardingen. En dan moet een ouder helemaal naar beneden
Laat de gemeente ook een brief aan de jongeren sturen met een
scrollen om de regelingen voor kinderen te vinden. Ook in Hellevoetsluis
overzicht van de regelingen. Als de brief aan hen zelf gericht is, zullen
en Albrandswaard staan de regelingen onder “werk en inkomen”.
ze die zeker lezen. En zij kunnen dan hun ouders vragen om een
Vanuit het perspectief van gemeenten is dit wellicht een logische plek.
aanvraag te doen.
Maar geldt dat ook voor ouders die financiële steun zoeken om hun kind op muziekles te kunnen doen? In Rotterdam staan de regelingen
Jongeren van Lentiz I Geuzencollege in Vlaardingen
onder “wonen en leven”. Dat lijkt logischer. Maar dan moet via “zorg
Hang posters op in de school. Zo kennen wij de regelingen ook!
en ondersteuning” worden doorgeklikt naar “schulden oplossen en voorkomen”. Zoekt een ouder daar naar financiële hulp voor het betalen
Kinderen van de Julianaschool in Albrandswaard
van het schoolreisje? De zoekresultaten via Google zijn gelukkig een
Maak vrolijke ansichtkaarten over de regelingen en doe die in een leuke
stuk beter. Mits een ouder de goede zoekwoorden kiest.
envelop. Voor iedereen. Mensen die de informatie niet nodig hebben, kunnen de kaarten doorgeven aan iemand die het wel nodig heeft.
De kinderombudsman constateert dat de regelingen wel op de gemeentelijke websites staan, maar over het algemeen niet gemakkelijk vindbaar
Kinderen van basisschool De Kameleon in Rotterdam
zijn. Zeker gezien de factoren die spelen bij gezinnen met weinig geld, is
Als de gemeente een brief stuurt aan een inwoner over iets anders, dan
het de vraag of zij zonder ondersteuning de regelingen zullen vinden.
kunnen ze daar een kaartje bij doen over de regelingen. Kinderen van de kindergemeenteraad in Krimpen aan den IJssel
5.2 Actief informeren én leren
Iedereen krijgt reclamefolders in de brievenbus. Stop in die plastic verpakking ook een kaartje over de regelingen, met de website en het
Iedereen die de kinderombudsman sprak vindt dat gemeenten nog veel
telefoonnummer dat ouders kunnen bellen
actiever informatie over de regelingen moeten verspreiden. Ook vragen professionals om het contact met het lokale netwerk over de regelingen
Maar het is niet genoeg om alleen informatie op papier verspreiden.
duurzaam te onderhouden. Zodat zij de regelingen op het netvlies
Professionals geven aan dat folders en brieven slecht gelezen worden.
blijven houden en ouders kunnen bereiken die het nodig hebben.
Kinderen en ouders noemen social media en Youtube als dé manier om
Kinderen, ouders en professionals noemen verschillende manieren
informatie over de regelingen te verspreiden. Kinderen noemen ook
om de informatie actiever te verspreiden.
vaak het Jeugdjournaal. Een jongere zegt:
5.2.1 Actief informatie verspreiden
Op Instagram zou ik wel kijken als de gemeente daar iets post waar
Allereerst kunnen ouders én kinderen actiever schriftelijk geïnformeerd
ik recht op heb. Liever geen tekst, een filmpje werkt beter.
worden. Door een folder te verspreiden met alle regelingen erin
30
(par. 6.1). Of door ouders een brief te sturen. Hellevoetsluis en Capelle
Ook professionals wijzen allemaal op het belang van social media.
aan den IJssel bijvoorbeeld sturen elk jaar een brief met een overzicht
Een professional zegt daarover:
31
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
Wat nodig is dat de gemeente inwoners via social media spamt met
Kinderen van Basisschool Pieter Bas in Capelle aan den IJssel
filmpjes over de regelingen. Dan blijft uiteindelijk de boodschap
Maak een leuk stripboek voor de kinderen om hen zo over armoede en
hangen. Een poster vergeten mensen. Nog beter zou het zijn als je
de regelingen te vertellen.
in het filmpje alleen maar op ‘klik nu’ hoeft te klikken om een aanvraag te doen.
Kinderen, jongeren en ouders merken daarnaast op dat ze op school niet leren hoe met geld om te gaan. Een jongere zegt daarover:
Maar niet alle ouders zullen de reclames van gemeenten op social media bekijken. Sommige ouders zitten in hun eigen “Facebook-bubbel”, zoals
Op de middelbare school leerde ik wiskunde en natuurkunde. Maar
een professional zegt. Daarom moet de gemeente ook op pad om
niet hoe ik mijn belastingformulier moest invullen. Gek eigenlijk.
inwoners te informeren. Of ze kunnen ouders die ze kennen, bijvoorbeeld die een bijstandsuitkering krijgen, uitnodigen op het stadhuis.
Een professional zegt:
Dan kan de gemeente de regelingen uitleggen en direct helpen met de aanvraag. Een professional zegt:
Kinderen hebben geen besef van geld. Geld heeft voor hen geen betekenis. Dat komt pas als er een groot tekort thuis is.
Op dit moment is de gemeente nog te afwachtend. Zij hebben diverse regelingen, maar doen er onvoldoende aan om het bereik ervan te
Daarom vragen kinderen, jongeren en ouders om ook op school
vergroten. De gemeente brengt niet, maar zit alleen klaar. Om de
aandacht te besteden aan omgaan met geld. De kinderombudsman
mensen te bereiken moet de gemeente erop uit.
ondersteunt dit pleidooi.
Een andere professional zegt daarover:
Kinderen van Basisschool Pieter Bas in Capelle aan den IJssel en van Basisschool De Kameleon in Rotterdam:
De gemeente moet daar zijn waar de doelgroep is! Ga langs in de
Vertel in de klas over armoede en over de regelingen. Dan kennen wij
sportkantine, op het straatfeest, op een ouderbijeenkomst van de
ze ook en kunnen we het aan onze ouders vertellen. En leer ons ook op
kinderopvang.
school over hoe we met geld om moeten gaan.
Kinderen van de Julianaschool in Albrandswaard
Een ouder zegt over de wens om kinderen op school meer te leren
Laat de gemeente langs de deuren gaan. Ze kunnen dan de regelingen
over geld:
uitleggen en om een donatie vragen aan ouders die het niet nodig hebben. Als je wil dat het probleem niet blijft bestaan, leer kinderen dan Alleen een aanpak die zich op al vier de onderdelen richt, kan echt
op school hoe ze met geld moeten omgaan.
bijdragen aan een grotere bekendheid van de regelingen, zo vindt de kinderombudsman. Én schriftelijk én digitaal informatie verspreiden,
32
én via social media, én actief in de wijk.
5.3 Rol van de gemeente op school
5.2.2 Informeer, én leer, ook de kinderen
Professionals adviseren de gemeenten ook om duurzaam te investeren
De informatie die de gemeenten verspreiden is gericht op de ouders.
in contacten op school en in de wijk over de armoederegelingen. Ook
Kinderen en jongeren geven aan zelf ook meer te willen weten over
organisaties die laagdrempelig bij ouders thuis komen, kunnen een
de regelingen.
belangrijke rol spelen om de bekendheid van de regelingen te vergroten.
33
gemeentelijke kinderombudsman
5.4 Taalgebruik
Alle gesprekpartners wijzen op de rol die scholen daarin kunnen spelen. Scholen zijn een uitstekende vindplaats van ouders. En scholen kunnen armoede onder kinderen signaleren. Scholen kunnen ouders wijzen op
5.4.1 Gebrek aan heldere taal
de regelingen. Bijvoorbeeld via de school-app, suggereren ouders. Een
Om de bekendheid (en ook de toegankelijkheid) van de regelingen te
professional zegt:
vergroten, is het belangrijk dat de informatie erover begrijpelijk is en het taalgebruik aansluit bij de doelgroep. Laaggeletterdheid15,
School is de beste plek om ouders te vinden en om het gesprek met
anderstaligheid16 en stress door armoede zijn bijvoorbeeld factoren
ze aan te gaan. Contact op school is vaak laagdrempelig, een docent
om rekening mee te houden.
die even een brochure van het Jeugdfonds meegeeft aan een kind of ouder bijvoorbeeld.
Op websites en in folders over de regelingen ziet de kinderombudsman veel tekst staan. En moeilijke woorden. Er worden weinig pictogrammen
Een ouder zegt:
of filmpjes gebruikt. Het risico is dat ouders het daarom niet lezen. Of dat het hen afschrikt, waardoor ze geen aanvraag doen. Wat moeilijk
Als ik iets niet weet, vraag ik het op school. Daar kunnen ze me helpen.
taalgebruik met de lezer doet, vertelt een moeder:
Het zou mooi zijn als die medewerker dan ook direct kan helpen met
De gemeente gebruikt grote woorden. Ik weet niet wat die
de aanvraag van de regeling. Professionals geven wel aan dat dan nodig
betekenen. Ik maak een screenshot en stuur die naar familie.
is dat er een (armoedepreventie)medewerker op school aanwezig is die
Aan hen vraag ik wat het betekent.
die rol op zich kan nemen. Leerkrachten en medewerkers op school hebben al ontzettend veel taken. Nu het niet om een onderwijstaak
Een professional zegt over het taalgebruik van de gemeenten:
gaat, ziet de kinderombudsman hier een verantwoordelijkheid voor de gemeenten om dit mogelijk te maken. Eventueel in samenwerking
Ouders lezen folders en krantjes van de gemeente niet. Er staat
met het onderwijs.
veel te veel tekst in. Dat schrikt af. Het moet veel eenvoudiger met plaatjes of met filmpjes.
Ook op het voortgezet onderwijs en het mbo kan een (armoedepreventie)medewerker een belangrijke rol spelen in het verspreiden
Een andere professional waarschuwt voor het noemen van bedragen in
van informatie over de regelingen. En in het helpen om een aanvraag
de informatie over de regelingen:
te doen. Gericht op de jongeren, want hun ouders komen niet vaak meer op school. Bijvoorbeeld in het mentoruur of via de schoolapp, stellen
Gebruik geen bedragen, maar zet erbij dat het gratis is of dat
jongeren en ouders voor. Een jongere heeft wel een waarschuwing:
men niet hoeft te betalen. Mensen schrikken als ze een bedrag zien. Omdat ze vaak rekeningen binnenkrijgen denken mensen dat ze
Op mijn school gaat dat via de maatschappelijk werker. Dat is
moeten betalen als ze een bedrag zien. Voorbeeld hiervan is een
best een hoge drempel. Iedereen denkt dat je thuis problemen
moeder die bij een fonds de inkomensgrens zag staan en direct
hebt als je naar haar toe gaat. Dat wil je natuurlijk niet.
stopte met lezen. Ze dacht dat ze dit nooit zou kunnen betalen, terwijl dit niet aan de orde was.
15 16
34
In de provincie Zuid-Holland is 15% van de inwoners laaggeletterd. Zie lezen en schrijven. Van alle arme volwassenen heeft in 2017 iets meer dan de helft een migratie-achtergrond.
Zie SCP, Armoede in kaart 2019.
35
De folders met regelingen van Capelle aan den IJssel en van Hellevoet-
De kinderombudsman vraagt de gemeenten om bij het schrijven van
sluis zijn zeer toegankelijk geschreven: weinig tekst en eenvoudig
teksten en brieven expliciet aandacht te hebben voor het taalgebruik
taalgebruik. Op de webpagina van Albrandswaard met informatie over
en het mogelijke uitsluitingseffect daarvan.
de regelingen staat een filmpje. Daarin worden de regelingen helder uitgelegd.
5.5 Doelgroepen bereiken 5.4.2 Informatie alleen in het Nederlands Een groot deel van de ouders die in armoede leven, hebben een migratie-
Jongeren
achtergrond. Niet al die ouders beheersen het Nederlands goed. De
Wat de kinderombudsman opvalt is dat het promotiemateriaal gericht
kinderombudsman vindt geen anderstalige informatie over de armoede-
is op jonge kinderen. Zo zijn de tekeningen in de folder van Capelle aan
regelingen op de websites. Alle zes de websites zijn geheel in het
den IJssel kinderlijk. De posters van Sam&, die afgelopen maanden in
Nederlands. Hellevoetsluis heeft wat Engelstalige informatie, maar die
Rotterdam hingen, hebben foto’s van spelende kinderen. Het is de
is bedoeld voor toeristen. De site van Rotterdam heeft een link naar
kinderombudsman niet gebleken dat gemeenten zich in hun informatie-
Google translate. Daarmee laten gemeenten een mogelijkheid liggen
materiaal ook specifiek richten tot jongeren die onder de regelingen
om een deel van de doelgroep te bereiken. Een professional zegt:
vallen. Dat draagt het risico in zich dat jongeren zich niet aangesproken voelen. En zich niet in de regelingen verdiepen. Willen de gemeenten meer jongeren in armoede bereiken, dan is dat wel nodig.
Door de informatie alleen in het Nederlands te geven, bereik je veel mensen niet. Terwijl zij de regelingen wel hard nodig hebben. Er wordt gezegd dat ze maar Nederlands moeten leren. Maar zo
Kinderen van werkende ouders17
makkelijk is dat niet voor iedereen. Wil de gemeente echt wel alle
Kinderen met werkende ouders maken het grootste deel uit van kinderen
kinderen in armoede helpen?
in armoede (par. 4.1). Gemeenten erkennen dat zij deze gezinnen nog onvoldoende kennen. En deze gezinnen weten nog onvoldoende dat zij
Een ouder stelt voor:
van de armoederegelingen gebruik kunnen maken. Het gebruik onder deze groep kan dan ook flink omhoog. Een professional zegt:
Bij de huisarts staan folders in verschillende talen. Zodat iedereen op de hoogte is. Dat kan de gemeente ook doen. Ze kunnen in hun folder
Werkende ouders hebben het idee dat ze voor deze potjes niet in
een korte samenvatting zetten in andere talen. Bijvoorbeeld een
aanmerking komen. Ze gaan dus ook niet op zoek.
verwijzing naar de site van de gemeente. In par. 5.4 deed de kinderombudsman al de aanbeveling om alert te zijn
5.4.3 Uitsluiting door taal
op taalgebruik. En in par. 5.3.1 om álle gezinnen met kinderen onder de
Het is ook belangrijk om in het informatiemateriaal de juiste woorden
18 jaarlijks over de regelingen te informeren. Dit zijn twee manieren om
te kiezen. Woorden kunnen mensen uitsluiten. Een professional geeft
werkenden met weinig geld beter te bereiken. De kinderombudsman
als voorbeeld hoe werkenden met weinig geld zich niet herkennen als
raadt gemeenten aan nader te onderzoeken hoe deze doelgroep beter
doelgroep:
bereikt kan worden. En om onderling ervaringen uit te wisselen.
In sommige regelingen geldt een percentage van de bijstandsnorm als inkomenseis. De term ‘bijstandsnorm’ leidt ertoe dat werkende
36
armen denken dat de regeling niet voor hen bedoeld is. Zij ontvangen
17
immers geen bijstand.
het rapport van Sam&: “Altijd op het richeltje lopen. Verslag onderzoek werkende ouders onder
Zie over de drempels die werkende ouders ervaren om van de regelingen gebruik te maken
de armoedegrens”, augustus 2020.
Wie, wat, waar? Onder de loep: gemeentelijke regelingen voor kinderen in armoede
37
6 Toegankelijkheid Wat professionals willen om overzicht te krijgen, is één plek waar alle regelingen per gemeente zijn gebundeld. Zowel digitaal als in een boekje. Een professional zegt: De regelingen die de gemeente aanbiedt, moeten toegankelijk zijn voor
Er zijn veel verschillende regelingen. Dat is voor ouders onover-
iedereen die daar recht op heeft. Dat geldt dus ook voor de armoederegelingen
zichtelijk. Vroeger was er het ‘brugboekje’, daarin stonden alle
voor kinderen. Toegankelijkheid gaat over fysieke toegang tot gebouwen
regelingen handig bij elkaar. Zoiets zou ouders erg helpen. Dat
bijvoorbeeld. Maar het gaat ook over procedures: zijn de regelingen makkelijk
kan ook helpen om de bekendheid te vergroten.
aan te vragen? Of zijn er obstakels die maken dat inwoners er niet aan beginnen? En toegankelijkheid gaat over informatie: is wat op websites
De kinderombudsman stelt vast dat de meeste gemeenten de regelingen
en op papier staat wel begrijpelijk voor iedereen? En tot slot betekent
digitaal al op één pagina op hun website hebben geplaatst. De vraag
toegankelijkheid ook: voor iedereen, zonder mensen uit te sluiten.
van de professionals bevestigt dat de gemeentelijke webpagina’s onvoldoende bekend zijn (par. 5.2). Een voorbeeld van buiten de zes
De kinderombudsman kijkt in dit hoofdstuk naar de toegankelijkheid
gemeenten van een zeer toegankelijke website met een breder aanbod
van de aanvraagprocedure. Welke belemmeringen komen kinderen,
dan alleen de gemeentelijke regelingen is de Blieppas in Schiedam. Wat
ouders en professionals tegen die het moeilijk maken om een regeling
betreft de wens om een handzaam boekje, Capelle aan den IJssel en
aan te vragen? Door die belemmeringen weg te nemen, kan het bereik
Hellevoetsluis hebben bijvoorbeeld een makkelijk leesbare folder die
van de regelingen worden vergroot.
een overzicht geeft van alle regelingen voor kinderen.
Een professional vat zijn wens voor een betere toegankelijkheid kort en
Een groot aantal van de professionals geeft aan ook behoefte te hebben
krachtig samen:
aan een sociale kaart van de wijk. Met daarop ook andere ondersteuningsmogelijkheden in de wijk, zoals de voedselbank en de kledingbank.
Wat wij nodig hebben is gemak, overzicht en duidelijkheid!
En met daarop de armoedepreventiemedewerkers op school en de intermediairs die kunnen helpen met het doen van een aanvraag.
6.1 Veelheid aan regelingen
6.2 De procedure
Uit het uitgebreide overzicht achterin dit rapport (bijlage 1) valt direct op hoeveel verschillende regelingen er zijn voor kinderen die opgroeien in een gezin met weinig geld. Elke regeling met een eigen procedure
6.2.1 Voor elke regeling een aparte procedure
en voorwaarden. Alle professionals die de kinderombudsman heeft
Voor elke regeling moeten ouders apart een aanvraag doen. Elk met
gesproken, zijn daar ontevreden over. Het kost veel tijd en energie om
een eigen aanvraagformulier en eigen voorwaarden. Elke aanvraag-
de juiste regeling te vinden, de verschillende voorwaarden te kennen
procedure is net weer anders. De ene moet schriftelijk, de andere
en voor elke regeling een aparte aanvraag te moeten doen. Voor de
digitaal. De ene regeling kan de ouder zelf aanvragen, de andere moet
ouders geldt dat des te meer, aldus een professional: