Woonvisie VHL vastgesteld raad 16 juli 2020.pdf

23

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

meerpersoonshuishouden.)) wordt verwacht dat zij bij voorkeur een passende woning buiten de sociale huursector vinden, bijvoorbeeld in de middeldure huur (huur € 720 tot € 950). In dit segment zijn in Vijfheerenlanden weinig huurwoningen beschikbaar, terwijl er wel vraag is. Tabel 1: passende huisvesting Vijfheerenlanden Vijfheerenlanden Goedkope scheefheid Passend gehuisvest Dure scheefheid

Provincie Utrecht 19% 71% 10%

Nederland 14% 72% 14%

12% 76% 12%

Bron: Lokale Monitor Wonen, cijfers van het CBS en WSW (2017)

5.2.2 Meer geschikte woningen voor ouderen nodig Het relatief beperkte aanbod van betaalbare woningen (koop en huur) hangt samen met de beperkte doorstroommogelijkheden voor ouderen. Ouderen wonen momenteel vaak in een relatief grote eengezinswoning. Een deel van hen wenst door te stromen naar een nultredenwoning (zoals een appartement of patiowoning). Er is onvoldoende aanbod van dergelijke woningen in Vijfheerenlanden. Bij nieuwbouw zetten we daarom extra in op nultredenwoningen voor ouderen. Als we de oudere doelgroep de mogelijkheid bieden om door te stromen, ontstaat vrijkomend aanbod in de bestaande woningvoorraad voor starters en gezinnen. 5.2.3 Omvang van de sociale woningvoorraad is voldoende, maar niet altijd voldoende toegankelijk De absolute omvang van de sociale woningvoorraad tot € 720 in Vijfheerenlanden is op dit moment in absolute zin voldoende. Tegelijkertijd is de voorraad niet in alle kernen voldoende toegankelijk voor de doelgroep. Daardoor neemt de gemiddelde wachttijd/zoektijd met name in Vianen toe (vooral bij Lekstede Wonen). De vraagdruk op de sociale huurwoningvoorraad neemt op korte termijn naar verwachting toe, terwijl er om demografische redenen op middellange en lange termijn overschotten kunnen ontstaan in de minder aantrekkelijke delen van de sociale woningvoorraad.

De actuele vraagdruk heeft verschillende redenen:  De sociale doelgroep van beleid is gegroeid;  Er zijn door extramuralisering nieuwe doelgroepen op de woningmarkt gekomen;  Er is in prijs een kloof tussen de sociale woningvoorraad en de vrijesectorvoorraad in Vijfheerenlanden. Door bovengenoemde redenen neemt het aantal scheefwoners in de sociale voorraad naar verwachting slechts langzaam af. Om doorstroming op gang te brengen zetten we in op de volgende maatregelen en spelen we samen met onze woningmarktpartners flexibel in op toekomstige marktomstandigheden:  Bieden van voldoende woningen door nieuwbouw, herontwikkeling of transformatie van/naar nultredenwoningen in het sociale segment.  Toevoeging van huurwoningen in het lage middenhuursegment (€ 720 tot € 950) en middeldure koopwoningen, primair nultredenwoningen. We gaan hierover in gesprek met corporaties en bijvoorbeeld pensioenfondsen.  Inzet van een doorstroommakelaar om scheefhuurders te stimuleren om door te stromen waar mogelijk (en passend bij de situatie) De ervaringen met doorstroommakelaars zijn goed, met dien verstande dat het tijdsintensief is. Dit kwam ook naar voren tijdens de bijeenkomsten met belanghebbenden in november 2019.  Betere spreiding van de sociale voorraad. Op lange termijn voorzien we een tekort aan sociale huurwoningen in Vianen (en deels ook in Zederik).

In Leerdam is uitbreiding van de sociale voorraad op lange termijn niet nodig. 7F7.

EEN SOCIALE HUURWONING ZOEKEN EN VINDEN IN VIJFHEERENLANDEN Uit cijfers van de woningcorporaties blijkt dat het aantal actief woningzoekenden (iemand die

Gemiddeld aantal reacties 90 80 70 60 50

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

tenminste 1 keer per jaar op een advertentie reageert) in Vijfheerenlanden flink is gegroeid. Gelijktijdig vonden er in diezelfde periode ook meer verhuringen plaats. Zie het Woonbehoefteonderzoek in de bijlage voor een factsheet over het vinden van een huurwoning in Vijfheerenlanden

24

25

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

6 Vitale kernen 6.1 Trend van vergrijzing en kleinere huishoudens Tot 1 januari 2019 waren Leerdam, Vianen en Zederik afzonderlijke gemeenten, voordat ze opgingen in de gemeente Vijfheerenlanden. In onderstaande figuur zijn de aantallen inwoners en huishoudens van de drie voormalige gemeenten bij elkaar opgeteld. De trend van de afgelopen jaren is dat het aantal huishoudens sterker stijgt dan het aantal inwoners. Het inwoneraantal is tussen 2005 en 2019 nagenoeg gelijk gebleven, terwijl het aantal huishoudens in deze periode groeide met zo’n 6%. Dit betekent dat het gemiddeld aantal personen per huishouden is afgenomen en sprake is van huishoudensverdunning. Deze trend van meer kleine huishoudens hangt vooral samen met de stijging van het aantal eenpersoonshuishoudens. Het gaat vooral om oudere alleenstaanden. 80 tot 85% van de woningopgave tot 2040 wordt veroorzaakt door de groei van het aantal eenpersoonshuishoudens. Dit betekent dat een deel van de bestaande woningvoorraad minder geschikt is voor deze groeiende groep oudere alleenstaanden. Deels omdat veel woningen niet levensloopbestendig zijn en deel omdat de woningen een te groot woonoppervlak hebben. 6.1.1 Trend zet door tot 2040 Figuur 1: historische en toekomstige huishoudensontwikkeling Vijfheerenlanden 28.000 27.000 26.000 25.000 24.000

Historische ontwikkeling (CBS)

23.000

Primos 2017

22.000

Primos 2018

21.000

Primos 2019

20.000 19.000

2040

2038

2036

2034

2032

2030

2028

2026

2024

2022

2020

2018

2016

2014

2012

2010

2008

2006

2004

2002

2000

18.000

Bron: Primos 2017, 2018 en 2019, bewerking Stec Groep (2019).

De verwachte woningvraag voor de komende twintig jaar in de gemeente Vijfheerenlanden valt hoger uit met de Primosprognose uit 2019 ten opzichte van prognoses uit voorgaande jaren, in lijn met de hogere geprognosticeerde groei. De komende tien jaar is naar verwachting behoefte aan ruim 2.500 extra huishoudens (en dus: woningen). Tot 2040 komen daar nog eens circa 1.360 woningen bij. In totaal gaat het voor de periode 2020-2040 om 3.865 woningen. Zie onderstaande tabel.

26

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

Tabel 2: huishoudensontwikkeling en woningvraag 2020

2030

2040

woningvraag 20202030

woningvraag 20302040

Primos 2017

23.199

25.382

26.797

2.183

1.415

Primos 2018

22.908

24.930

26.089

2.022

1.159

Primos 2019

23.128

25.631

26.992

2.503

1.361

Bron: Primos 2017, 2018 en 2019, bewerking Stec Groep (2019).

6.1.2 Gemiddelde omvang huishoudens neemt verder af in Vijfheerenlanden Ook de ingezette huishoudensverdunning neemt verder toe. De groei van 17% meer huishoudens in 2040 ten opzichte van 2020 is groter dan het aantal extra inwoners: in 2040 zo’n 9% meer dan in 2020.

6.2 Toename van oudere huishoudensgroepen In onderstaande figuren is zichtbaar op welke manier de huishoudensgroepen zich ontwikkelen tot 2030 en tot 2040. We maken onderscheid tussen de drie voormalige gemeenten Vianen, Leerdam en Zederik (in de bijlage is ook de huishoudensontwikkeling per kern geschetst. 6.2.1 Afname aantal jonge huishoudens, sterke groei aantal en aandeel 65-plushuishoudens Vijfheerenlanden De gemeente Vijfheerenlanden kent de komende jaren een groeiend aantal huishoudens. De Primosprognose uit 2019 gaat uit van circa 2.510 extra huishoudens in de periode 2020 – 2030, en in de periode 2020 – 2040 worden in totaal een groei van zo’n 3.865 huishoudens verwacht. Zie onderstaande tabel.  Gezinnen zijn in absolute aantallen met ongeveer 9.040 gezinshuishoudens de grootste doelgroep in Vijfheerenlanden. De omvang van deze groep neemt de komende jaren verder toe.  De oudere doelgroep groeit relatief hard. Het aantal alleenstaanden en stellen boven de 65 jaar neemt tot 2030 toe met circa 30%, en tot 2040 in totaal met zo’n 52%  Het aantal alleenstaanden en stellen tussen de 35 en 65 jaar groeit ook, zij het minder sterk. Naar verwachting groeit het aantal huishoudens in deze leeftijdscategorie de komende tien jaar met circa 6%. Vanaf 2030 neemt de omvang van deze groep weer af.

 Het aantal jonge huishoudens (tot 35 jaar) krimpt tot 2030 met zo’n 9% gemeente-breed. Tabel 3: huishoudensontwikkeling per doelgroep Vijfheerenlanden

Huishoudens 2020

Ontwikkeling 2020-2030

Doelgroep Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar

2.220

-200

Ontwikkeling 2020-2030 relatief -9%

Ontwikkeling 2020-2040 -470

Ontwikkeling 2020-2040 relatief -21%

Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35-65 jaar

9.040 5.120

400 330

4% 6%

750 50

8% 1%

Alleenstaanden & stellen 65 + Overig

6.670 90

1.970 10

30% 11%

3.490 65

52% 72%

Totaal

23.130

2.510

11%

3.865

17%

Bron: Primos (2019), bewerking Stec Groep (2019). Afronding op vijftallen en hele procenten (daardoor kunnen optellingen afwijken)

6.2.2 Vianen: sterke vergrijzing, maar ook toename andere huishoudensgroepen In Vianen wordt de groei van het aantal huishoudens voor het grootste deel veroorzaakt door de groep alleenstaanden en stellen van 65 jaar en ouder. In de periode 2020 tot 2030 zal deze groep huishoudens met circa 720 toenemen (+29%). In 2040 zal het aantal 65-plushuishoudens circa 1.350 meer zijn dan in 2020 (+55%).

27

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

Het aantal alleenstaanden en stellen van 35 tot en met 65 jaar stijgt met circa 23% in de periode 2020 – 2030 tot 2.370 (+450) en in de periode 2020 – 2040 met zo’n 24% tot 2.390 (+470). Ook het aantal gezinnen neemt toe in Vianen: in de periode 2020 – 2030 met circa 12% tot circa 3.830 (+420). In de periode 2020 – 2040 neemt het aantal gezinnen toe met 23% tot circa 4.200 (+790). De jongere huishoudensgroepen nemen de komende tien jaar ook toe, zei het in absolute zin minder dan de overige doelgroepen. Het aantal alleenstaanden en stellen tot 35 jaar neemt tot 2030 toe met circa 15% (+140) tot 1.060. In de periode 2020 – 2040 neemt het aantal jongere huishoudens tot 35 jaar af met circa 30 huishoudens (-3%) tot circa 890. De groep ‘overige huishoudens’ zijn de huishoudens die niet kunnen worden gecategoriseerd, zoals twee samenwonende broers. Het totaalaantal huishoudens in Vianen groeit van 8.730 in 2020 naar circa 10.475 in 2030 (+20%) en 11.370 (+30%) in 2040. Tabel 4: huishoudensontwikkeling 2020-2040 in Vianen Huishoudens 2020

Ontwikkeling 20202030

Ontwikkeling 2020-2030 relatief

Ontwikkeling 2020-2040

Ontwikkeling 2020-2040 relatief

Doelgroep Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar

920

140

15%

-30

-3%

Gezinnen Alleenstaanden & stellen 35-65 jaar

3.410 1.920

420 450

12% 23%

790 470

23% 24%

Alleenstaanden & stellen 65 + Overig

2.460 30

720 15

29% 50%

1.350 60

55% 200%

Totaal

8.730

1.745

20%

2.640

30%

Bron: Primos (2019), bewerking Stec Groep (2019).

Leerdam: sterke vergrijzing, afname andere huishoudensgroepen Het aantal huishoudens in de voormalige gemeente Leerdam neemt in de periode 2020 – 2030 toe met circa 455 (+5%) en in de periode 2020 – 2040 met circa 725 (+8%). Deze stijging is bijna volledig op het conto van de alleenstaanden en stellen ouder dan 65 jaar: van 2.620 in 2020 naar circa 3.380 in 2030 (+29%) en circa 3.970 in 2040 (+52%). Overige huishoudens daargelaten nemen alle andere huishoudensgroepen in omvang af, waardoor Leerdam dus sterker vergrijst dan Vianen. Het aantal alleenstaanden en stellen tot en met 35 jaar neemt af van 820 in 2020 naar 610 in 2030 (-26%) en het aantal alleenstaanden en stellen in de leeftijdsgroep 35 tot en met 65 jaar van 1.990 in 2020 naar 1.930 in 2030 (-3%) en 1.740 in 2040 (-13%). Het aantal gezinnen krimpt in de periode 2020 – 2030 met circa 30 (-1%) tot 3.350 en in de periode 2020 – 2040 met circa 90 (-3%) tot 3.290. Tabel 5: huishoudensontwikkeling 2020-2040 in Leerdam Huishoudens 2020 Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Gezinnen

820 3.380

-210 -30

Ontwikkeling 2020-2030 relatief -26% -1%

Alleenstaanden & stellen 35-65 jaar Alleenstaanden & stellen 65 +

1.990 2.620

-60 760

-3% 29%

-250 1.350

-13% 52%

Overig Totaal

40 8.850

-5 455

-13% 5%

5 725

13% 8%

Doelgroep

Ontwikkeling 20202030

Ontwikkeling 2020-2040 -290 -90

Ontwikkeling 2020-2040 relatief -35% -3%

Bron: Primos (2019), bewerking Stec Groep (2019).

Zederik: aantal gezinnen neemt licht toe, naast sterke vergrijzing In Zederik neemt het aantal huishoudens eveneens toe, met zo’n 300 (+6%) in de periode 2020 – 2030 en in de periode 2020 – 2040 met circa 520 (+9%). Deze groei zit vooral in de leeftijdsgroep ouder dan 65 jaar. Het aantal 65-plushuishoudens neemt toe van 1.590 in 2020 tot circa 2.080 in 2030 (+490) en in van 2020 – 2040 in totaal

28

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

met circa 790 (+50%), tot circa 2.380. Het aantal gezinnen groeit ook, van 2.250 in 2020 naar circa 2.300 (+2%) in 2040. Het aantal alleenstaanden tot 35 jaar daalt van 480 in 2020 tot circa 350 in 2030, en neemt verder af tot circa 330 in 2040. De doelgroep alleenstaanden en stellen tot 35 jaar krimpt in omvang, van 1.210 in 2020 tot circa 1.150 in 2030 (-5%) en circa 1.040 in 2040 (-14% / 170 huishoudens). Tabel 6: huishoudensontwikkeling 2019-2039 in Zederik Zederik

Huishoudens 2020

Ontwikkeling 20202030

Doelgroep Alleenstaanden & stellen tot 35 jaar Gezinnen

480 2.250

-130 10

Ontwikkeling 2020-2030 relatief -27% 0%

Ontwikkeling 2020-2040 -150 50

Ontwikkeling 2020-2040 relatief -31% 2%

Alleenstaanden & stellen 35-65 jaar Alleenstaanden & stellen 65 +

1.210 1.590

-60 490

-5% 31%

-170 790

-14% 50%

Overig Totaal

20 5.550

0 300

0% 6%

0 520

0% 9%

Bron: Primos (2019), bewerking Stec Groep (2019).

6.3 Sterke kernen, met eigenheid en diversiteit De gemeente Vijfheerenlanden vergrijst in rap tempo. In de voormalige gemeente Vianen is ook sprake van een toename van andere huishoudensgroepen, terwijl dit in Leerdam en Zederik in mindere mate het geval is. In het coalitieakkoord 2019-2022 wordt benadrukt dat de verschillen tussen de diverse kernen en wijken worden gerespecteerd. Sterker nog, de kracht van Vijfheerenlanden komt bij uitstek tot uiting in de vele dorpen en wijken. Die zijn divers en zowel stedelijk als landelijk. Persoonlijke kwaliteit van leven, een gevoel van veiligheid en een schone leefomgeving zijn belangrijke kernwaarden. Net als: als starter in de buurt bij je familie kunnen beginnen en oud kunnen worden in je eigen bekende omgeving in de persoonlijke ondersteuning in zorg en dienstverlening. 6.3.1 Gevoel van verbondenheid met woonomgeving bij meer dan 85% respondenten In de woonenquête hebben we aan onze inwoners gevraagd in hoeverre men zich verbonden voelt met de wijk of kern. Slechts 12 tot 14% geeft aan zich niet verbonden te voelen met de wijk of kern. Dit is een relatief laag percentage, al willen we graag weten wat deze mensen missen en hoe ook zij zich verbonden kunnen gaan voelen, zie onderstaande figuur. Dit vraagt om maatwerk. De redenen waarom het overgrote deel van de inwoners zich verbonden voelt met kern of wijk lopen nogal uiteen.

Sociale contacten zorgen zowel voor inwoners van Vianen en Leerdam alsook van de verzorgingskernen Meerkerk, Schoonrewoerd, Ameide en Lexmond en van de kleine kernen voor verbondenheid. Ook geven veel respondenten aan verbinding te voelen omdat men er is opgegroeid; in Meerkerk, Lexmond en Ameide is dit zelfs 23%. In de kleine kernen geven bovengemiddeld veel inwoners aan zich verbonden te voelen met de kern vanwege het feit dat men er veel ruimte heeft. Bijna 40% van de respondenten in kleine kernen geeft dit aan, terwijl dit in Vianen en Leerdam uitkomt op 12 tot 14%. In Meerkerk, Ameide en Lexmond ligt het percentage op zo’n 18%. Het feit dat voorzieningen op korte afstand zijn zorgt voor verbondenheid met de wijk bij ruim 25% van de respondenten in Leerdam en Vianen, terwijl dit vrijwel niet geldt voor inwoners van de kleine kernen en ook slechts in beperkte mate bij Lexmonders, Meerkerkers en Ameidenaren.

29

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

Figuur 2: stelling: “Ik voel mij verbonden met mijn kern omdat…” 100%

Ik voel mij niet verbonden

90% 80%

Ik hier veel voorzieningen op korte afstand heb

70% 60%

Ik hier veel sociale contacten heb

50% 40%

Ik hier ben opgegroeid

30% 20%

Ik hier alle ruimte heb

10% 0%

Kleine woonkernen

Leerdam

Meerkerk, Ameide en Lexmond

Vianen

Hier een rijk verenigingsleven is

Bron: woonenquête Vijfheerenlanden, bewerking Stec Groep (2019)

6.3.2 Gebrek aan voorzieningen zet leefbaarheid in kleine kernen onder druk De leefbaarheid van kleine kernen, met maximaal circa 3.000 inwoners, staat onder druk. Er worden minder kinderen geboren, zodat sprake is van ontgroening. Dit betekent dat er minder kinderen zijn voor de dorpsscholen die daardoor soms door de opheffingsnorm dreigen te zakken of kwaliteitsproblemen krijgen. Hetzelfde geldt voor de verenigingen waarvoor steeds minder jeugdleden zijn. In de kleine kernen wordt het aandeel ouderen groter. Zij worden steeds ouder en wonen ook steeds langer zelfstandig. Ouderen blijven het liefst in hun eigen dorp wonen maar daar zijn de voorzieningen niet altijd aanwezig. Ook starters hebben het niet gemakkelijk in het vinden van een betaalbare woning, zodat zij mogelijk een woning zoeken in een grotere buurplaats. Hetzelfde geldt in mindere mate voor gezinnen en ouderen omdat zij doorgaans wat meer financiële mogelijkheden hebben. Voorzieningen staan zodoende onder druk door het kleiner wordend aantal inwoners. Het gevolg is dreigende sluiting van scholen, dorpshuizen, winkels en andere voorzieningen. 6.3.3 Succesvolle initiatieven in de kleine kernen Een aantal kernen weet deze bedreigingen te vertalen naar kansen.

Initiatieven worden genomen om de leefbaarheid te bevorderen en te behouden door middel van het behouden of weer terugkrijgen van bestaande voorzieningen of het creëren van nieuwe voorzieningen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om brede scholen, waarbij de basisschool wordt gecombineerd met nog een aantal andere voorzieningen of een multifunctionele accommodatie, zoals een dorpshuis met nog andere voorzieningen. Van belang is dat we weten wat er speelt in de verschillende kernen en wijken. De verschillende netwerken willen we kennen en daar vervolgens in participeren en initiatieven zien ontstaan.

IDEEËN EN INITIATIEVEN VANUIT DE SAMENLEVING

30

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

Waar de samenleving daar om vraagt krijgen ideeën en initiatieven vanuit dorpen en wijken onze steun. Een voorbeeld is het onderhouden en versterken van de kwaliteit van wonen en leven voor alle groepen huishoudens. Daarbij kijken wij samen met inwoners naar synergie tussen de verschillende wensen, opgaven en oplossingen. In veel gevallen liggen de beste kansen in het binden van de huidige inwoners. Zij hebben al een binding en zijn bij een passend woonaanbod vaak te behouden. We volgen hiermee de lijn die is ingezet in de Regionale Woonvisie Alblasserwaard – Vijfheerenlanden. 6.3.4 Veel trotse inwoners kleine kernen Verbondenheid komt ook tot uitdrukking in de mate waarin men trots is op de kern of wijk. In de kleine woonkernen is 59% van de respondenten trots op de kern en slechts 7% is niet trots. Een derde deel heeft een neutraal standpunt. Deze percentages worden bijna gehaald in de verzorgingskernen. In Leerdam en Vianen is 35%, respectievelijk 39% van de respondenten trots op hun wijk. Figuur 3: stelling: “Ik ben trots op mijn wijk of kern”

100% 90% 80% 70% 60%

Neutraal

50%

Mee oneens

40%

Mee eens

30% 20% 10% 0% Kleine woonkernen

Leerdam

Meerkerk, Ameide en Lexmond

Vianen

Bron: woonenquête Vijfheerenlanden, bewerking Stec Groep (2019)

We hebben in de woonenquête gevraagd in hoeverre men het eens is met de stelling “Ik woon het liefst voor altijd in deze plaats”. Inwoners van de verzorgingskernen Meerkerk, Lexmond en Ameide zijn het meest eens met deze stelling: 53% zegt ‘ja’, 32% is neutraal en 15% zegt ‘nee’. In de kleine kernen zegt circa 45% van de respondenten het liefst altijd in de kern te blijven wonen, tegenover 19% die het niet met de stelling eens. In Vianen en Leerdam zegt 47% respectievelijk 48% van de respondenten het eens te zijn met de stelling en 16% is het oneens, zie onderstaande figuur.

31

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

Figuur 4: stelling: “Ik woon het liefst voor altijd in deze plaats”

100% 90% 80% 70%

Neutraal

60% 50%

Mee oneens

40%

Mee eens

30% 20% 10% 0% Kleine woonkernen

Leerdam

Meerkerk, Ameide en Lexmond

Vianen

Bron: woonenquête Vijfheerenlanden, bewerking Stec Groep (2019)

6.3.5 Verschillen in kracht en vitaliteit accepteren Door onze wijken en kernen sterk te houden blijven we als gemeente Vijfheerenlanden aantrekkelijk voor inwoners en nieuwkomers. Het verschil in kracht en vitaliteit van onze kernen accepteren we, zowel in de benadering voor het woningbouw- als het voorzieningenbeleid. Een belangrijk uitgangspunt in deze Woonvisie is dat er in principe in elke kern bouwmogelijkheden zijn. Of initiatieven gefaciliteerd kunnen worden hangt af van lokale omstandigheden en bijvoorbeeld de beschikbaarheid van transformatielocaties. Zo willen we sterke lokale initiatieven die de bestaande voorraad aanvullen en passen binnen de Ladder voor duurzame verstedelijking graag faciliteren. 6.3.6 Goede bereikbaarheid en toegankelijkheid van voorzieningen Waar mogelijk streven we naar een goede spreiding en bereikbaarheid van voorzieningen, en bereikbaarheid van de kernen als geheel. We zetten ons als gemeente in om de leefbaarheid op het huidige niveau te behouden of te verbeteren. Dat betekent dat we onder andere inzetten op het mengen van de functies wonen en werken, mits dat geen overlast met zich meebrengt. Ook richten we ons op het in standhouden van voorzieningen op regioniveau, om zo vitale kernen te hebben en houden.

Dit betekent dat we meer kijken naar kansrijke producten en locaties voor (nieuwbouw of behoud van) bijvoorbeeld voorzieningen zoals winkels, zorg of maatschappelijk vastgoed en de samenhang met woningbouw, telkens met een goede lokale bereikbaarheid. Ook kijken we voor het thema (OV-) bereikbaarheid van de kernen naar samenhang met andere beleidsterreinen om deze te behouden en of te verbeteren. Ons uitgangspunt is dat we lokaal doen wat lokaal kan: we kijken naar de kansen en behoeften op kernniveau. Zoveel mogelijk willen we dat inwoners gebruik kunnen maken van voorzieningen binnen de eigen kern en dat deze goed bereikbaar zijn voor eenieder.

6.3.7 Aandacht voor de bestaande kwaliteiten behouden en laten bijdragen aan de doorstroming Als het gaat om stadsvernieuwing of revitalisering kijken we niet naar de woningen alleen, maar ook andere zaken die samen een wijk of kern maken. Het blijvend goed onderhouden en een kwalitatieve goede inrichting van de openbare ruimte hoort erbij om een aantrekkelijke woonomgeving te creëren en te behouden voor de inwoners van Vijfheerenlanden. Wijken en kernen met een eenzijdige samenstelling naar

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

huishoudensamenstelling, leeftijd, en/of inkomen zijn minder toekomstbestendig. Dit geldt zowel voor de steden Vianen en Leerdam, maar ook voor de andere kernen. We bekijken onze huidige woningvoorraad en toekomstige plannen ook op die manier en zoeken hierin de verbinding met andere beleidsterreinen, partijen en inwoners. Aandacht voor het verduurzamen en levensloopbestendig maken van woningen is een belangrijk aandachtspunt in iedere wijk en kern.

32

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

33

7 Aantrekkelijke nieuwbouw 7.1 Wat voegen we toe? Woningbouw is nodig om te voorzien in de vraag die in de komende twintig jaar met nog circa 17% toeneemt, zowel vanuit de lokale vraag, als vanuit de behoefte aan woningen in de regio als geheel, zoals afgesproken in de Woondeal Utrecht en in U16-verband. Daarnaast draagt deze groei ook bij aan de vitaliteit van de kernen en voor het behoud van het voorzieningenniveau. Met onze geografische ligging nemen we een prachtige plek in op het snijvlak van stad en buitengebied. Deze unieke kwaliteit willen we behouden en waar mogelijk versterken. In Broekgraaf en Hoef en Haag wordt nog gebouwd. Binnen tien jaar zullen deze ontwikkelingslocaties zijn afgebouwd. Locaties voor de jaren daarna ontbreken nog. In de regio Utrecht (U10) is de aanvullende woningbouwopgave berekend op circa 105.000 woningen tot 2040. Dit biedt een kans voor Vijfheerenlanden. Zowel ter versterking van onze kernen en van ons buitengebied. Wat betreft onze kernen onderscheiden we drie soorten:  In de kleine kernen staan we autonome groei toe, voor de eigen behoefte van de kern, voor senioren en voor starters.  In de verzorgingskernen Lexmond, Meerkerk, Ameide en Schoonrewoerd willen we bouwen naar behoefte toestaan voor alle generaties bewoners van binnen en buiten de kern.

Speciale aandacht hebben we daar voor het toevoegen van goede zorgvoorzieningen in de verzorgingskernen. Daarmee waarborgen wij ook de vitaliteit van deze kernen door het behoud van het draagvlak voor het voorzieningenniveau.  Voor onze twee stedelijke kernen Leerdam en Vianen hanteren wij een gelijke doelstelling. Wij zien bij deze twee kernen echter ook mogelijkheden om bij te dragen aan de regionale opgave. Deze bijdrage betreft indicatief een percentage van circa 10% van het huidige inwoneraantal, ofwel een aantal van circa 800 woningen per grote kern in de periode tot 2040. Over de gehele gemeente hanteren wij een percentage van tenminste 30% sociale huur- of koopwoningen. 7.1.1 Duurzame en vraaggerichte nieuwbouw populair onder ouderen en middengroep Als we onderscheid maken tussen de doelgroepen ‘starters’, ‘middengroep’ en ‘ouderen of senioren’ dan zien we dat bij alle drie een voorkeur is voor nieuwbouwwoningen, boven bestaande woningen. Vooral ouderen en de middengroep zijn geïnteresseerd in een nieuwbouwwoning met nul-op-de-meter of NOM. Een nul-op-demeter (NOM)woning heeft op jaarbasis per saldo een gemiddeld totaal energieverbruik van nul. Het gaat hierbij om alle energieverbruiken die op de energiemeters in de woning zichtbaar zijn. Daarnaast is er een groter wordende vraag naar woonvormen die op maat aansluiten bij de persoonlijke woonwensen en –eisen.

Zoals circulair bouwen, klimaatadaptief bouwen, levensloopbestendig bouwen. Uit het aantal initiatieven van bewonersgroepen blijkt ook een toenemende vraag naar andere vormen van (samen)wonen: tiny houses, samenleefconcepten voor ouderen al dan niet samen met jongeren, zodat ouderen langer zelfstandig kunnen blijven wonen.

34

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

Figuur 5: stelling: “Heeft u een voorkeur voor nieuwbouw of bestaande bouw?”

100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0%

Nieuwbouw, nul-op-de-meter Nieuwbouw, regulier Bestaande woning jonger dan vijf jaar Bestaande woning ouder dan vijf jaar

Starters

Middengroep

Ouderen

Bron: woonenquête Vijfheerenlanden, bewerking Stec Groep (2019)

HOE ZIET EEN ENERGIENEUTRALE WONING ZOALS EEN NOM-WONING ERUIT? Op het gebied van energieprestatie worden sprongen gemaakt. Veel bedrijven zien het als een uitdaging om de energievraag tot nul terug te dringen. Daarvoor hanteren zij verschillende termen: EPC-0-woning, nul-op-demeterwoning, energienota-nulwoning of energienotaloze woning. De termen betekenen allemaal iets anders, maar in alle gevallen is de energieprestatie aanzienlijk beter is dan wat het Bouwbesluit voorschrijft. Enkele grote lijnen zijn wel aan te wijzen. Ieder concept begint met een isolatiepakket met een Rc-waarde van 5, 6 of soms zelfs 10. Toepassing van drievoudig glas is bijna standaard. De woningen zijn goed tot zeer goed luchtdicht en het oppervlak aan zonnepanelen is gemiddeld 24 tot 30 m2 per woning. In de meeste gevallen vindt verwarming plaats met een elektrische warmtepomp en lage temperatuurverwarming: meestal vloerverwarming, soms gecombineerd met wandverwarming en convectoren op de slaapverdieping. Mechanische ventilatie behoort vaak tot de standaard, in de helft van de gevallen met warmte terugwinning. Ook ontwerpen die s ’zomers hitte buiten houden worden steeds belangrijker. bron: www.rvo.nl In Nederland is zo’n vijf á tien procent van de nieuwbouwwoningen ‘nul-op-de-meter’. Voor veel starters is de financieringsruimte die hypotheekverstrekkers bieden krap.

Starters kiezen meestal een woning die net binnen die ruimte past en als er al geld over is voor extra opties, dan toch liever een uitbouw, een dure keuken of extra luxe badkamer. Per 1 januari 2015 is het hypotheekbedrag dat eigenaren van een nul-op-de-meterwoning extra kunnen lenen, verhoogd van € 13.500 naar € 25.000. De bouwer moet hiervoor tenminste tien jaar de energieprestatie van de woning garanderen. De markt voor huurwoningen lijkt voor deze energieconcepten wat eenvoudiger. Corporaties kunnen onder gelijkblijvende woonlasten de meerkosten van een woning verrekenen met de huur. Nul-op-de-meterwoningen worden op dit moment dan ook vooral gebouwd door woningcorporaties die de meerkosten op die manier terugverdienen. 7.1.2 Starters willen kopen, ouderen huren liever Door beleidswijzigingen moeten lage middeninkomens, die voorheen voor een sociale huurwoning terecht konden bij de woningcorporatie, nu uitwijken naar de vrije huursector. In veel gevallen zijn dit starters die te veel verdienen voor een sociale huurwoning maar ook moeilijk een hypotheek krijgen. Hetzelfde geldt overigens voor ZZP’ers en flexwerkers.

35

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

De behoefte om te kopen onder starters is groot. Circa 85% van de starters in de woonenquête geeft aan een voorkeur te hebben voor het kopen van een woning. Circa 8% heeft geen voorkeur en circa 7% wil liever huren. Onder ouderen is het percentage dat een voorkeur heeft voor huren hoger: circa 47% heeft een voorkeur voor een huurwoning, circa 35% voor een koopwoning en circa 18% weet het niet of gaf geen antwoord op deze vraag. Het aantal vrijesectorwoningen heeft voor een groot deel te maken met het feit dat het overgrote deel van de bouwvergunningen ging naar bouwers van koopwoningen. Deze bouwers zijn bereid meer te betalen voor een stuk grond dan beleggers of woningcorporaties die investeren in de bouw van huurwoningen. En dat is weer het gevolg van de lage rente en de hypotheekrenteaftrek die kopers de mogelijkheid biedt meer te betalen voor een woning dan voorheen. Figuur 6: stelling “Heeft u een voorkeur voor een koop- of een huurwoning?” 100% 90% 80% 70% 60%

Weet niet / geen antwoord

50%

Koop

40%

Huur

30% 20% 10% 0% Starters

Middengroep

Ouderen

Bron: woonenquête Vijfheerenlanden, bewerking Stec Groep (2019)

7.2 Uitgangspunten voor nieuwbouwwoningen in Vijfheerenlanden voor de komende vier jaar We hanteren naast de regionale criteria de volgende lokale woningbouwdoelstellingen:  Behouden en verbeteren van het woonklimaat voor alle inwoners van gemeente Vijfheerenlanden.  Toevoegen woningen voor de oudere doelgroepen: we zetten zoveel mogelijk in op het realiseren van (betaalbare) levensloopbestendige woningen op locaties nabij voorzieningen.  Functionele noodzaak, oftewel: is er in de gemeente daadwerkelijk behoefte aan nieuwbouw of kunnen we vooruit met de bestaande woningvoorraad?  Het bevorderen van sociale samenhang tussen groepen bewoners/ zorgen voor voldoende draagvlak onder voorzieningen. Aan de hand van deze doelstellingen toetsen we ontwikkellocaties, zodat wordt bijgedragen aan de woonkwaliteit in de wijken en kernen van gemeente Vijfheerenlanden. Ook gebruiken we deze doelstellingen om het woningbouwprogramma voor de komende jaren te prioriteren en faseren. Nieuwe plannen moeten dus aantoonbaar voldoen aan de vraag en een aanwinst voor het woningaanbod in Vijfheerenlanden zijn. 7.2.1 Nieuwbouwbehoefte in het sociale en marktsectorsegment Over de gehele gemeente hanteren wij een percentage van tenminste 30% sociale huur- of koopwoningen.

Met het overige deel van het nieuwbouwwoningen zetten we voldoende in op het bouwen voor starters en doorstromers en voegen we kwaliteit toe op bijzondere locaties. Ook behouden we de nodige flexibiliteit door nog niet voor alle locaties een programma vast te leggen.

36

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

Tabel 7: prognose op kernenniveau. Huishoudensprognoses op het schaalniveau behoeven voorzichtigheid (zie onderstaande tabel). Immers, hoe lager het schaalniveau, hoe groter de onzekerheidsmarges van de prognose. We adviseren u daarom bij een toekomstige woonprogrammering op dit niveau niet blind te staren op de prognosecijfers en deze vooral als richtinggevend te beschouwen. 9F9F

Kernen

2020

2030

2040

Groei 20202030

Groei 20202040

Groei 20202030 (%)

Groei 20202040 (%)

Leerdam – Leerdam Leerdam – Kedichem

7.795 445

8.230 445

8.470 455

435 -

675 10

6% 0%

9% 2%

Leerdam – Schoonrewoerd Vianen – Vianen

610 6.995

625 7.280

640 7.450

15 285

30 455

3% 4%

5% 6%

Vianen – Hoef&Haag (CBS definitie: Hagestein) Vianen – Everdingen (Inclusief Zijderveld)

960 780

2.375 820

3.060 860

1.420 45

2.105 80

148% 6%

220% 10%

Zederik – Lexmond Zederik – Ameide

1.145 1.265

1.190 1.310

1.215 1.335

40 45

65 70

4% 4%

6% 5%

Zederik – Tienhoven Zederik – Meerkerk

280 1.565

350 1.675

405 1.750

70 110

125 185

26% 7%

44% 12%

Zederik - Hei- en Boeicop Zederik – Leerbroek

375 535

385 550

390 565

10 15

15 30

2% 3%

4% 6%

Zederik – Nieuwland Totaal Vijfheerenlanden

380 23.130

390 25.625

400 26.995

15 2.505

20 3.865

4%

5%

1F1 F

Bron: ABF Research, Primos (2019). Afronding op 5-tallen.

7.2.2 De kwalitatieve uitbreidingsbehoefte op kernniveau valt samen met kernentypologie We zetten bij het faciliteren van woninbouwplannen in op de volgende invulling:  Vianen en Leerdan zijn als stadjes de twee belangrijkste verzorgingskernen in Vijfheerenlanden. De kwalitatieve woonbehoefte ligt voor de verzorgingskernen in lijn met het doorstroommodel.  Hoef&Haag kent nog een grote toevoeging van huishoudens als gevolg van de geplande woningen in de kern Hoef&Haag.  De verzorgingsdorpen Ameide, Lexmond, Meerkerk en Schoonrewoerd vormen clusters van voorzieningen met daarin een wat grotere huishoudenstoename.  In de woondorpen is overal sprake van huishoudensgroei. Dat betekent dat overal een (kleine) bouwopgave ligt. De netto huishoudenstoename komt in de woonkernen volledig voor rekening van de groeiende doelgroep 65-plussers, waardoor doorstroming op gang kan komen.  Waar nodig ondersteunen we kleinschalige dorpsgebonden initiatieven voor starters uit de betreffende kernen.

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

37

WELKE DOELGROEPEN GROEIEN HET STERKST IN VIJFHEERENLANDEN? 

Circa 83% van de huishoudens in Vijfheerenlanden (+/- 19.170 huishoudens) woont in een suburbaan/dorps woonmilieu.  Binnen de doelgroep gezinnen is de subdoelgroep ‘ruimte en gemak’ dominant. Het gaat om gezinnen met een relatief hoog inkomen. Zij geven de voorkeur aan een moderne en comfortabele woning met tuin en voldoende ruimte voor de kinderen. Ook zien we relatief veel gezinnen die in een meer landelijke setting wonen in Vijfheerenlanden. Zij hechten minder aan de aanwezigheid van voorzieningen, en hebben behoefte aan een rustige woonomgeving.  De voornaamste groei vindt plaats in de oudere doelgroepen op suburbane woonplekken, met name in de lagere inkomensklassen. De sterkst groeiende groep is ‘suburbane senioren’. Deze doelgroep heeft een relatief sterke voorkeur voor gelijkvloers wonen, in een betaalbaar appartement dicht bij voorzieningen zoals een buurthuis, zorg- of winkelcentrum. Sociale cohesie is voor hen belangrijk. Zij zijn doorgaans afhankelijk van OV en wonen daarom graag bij een bus- of treinstation in de buurt.  De wat kapitaalkrachtigere ouderen (zoals de doelgroepen ‘ruimtegenieters’ en ‘landelijke luxe’) zijn vaak meer koop- en vrijesectorhuur georiënteerd. Ze verkiezen ook vaak meer ruimte in en rondom de woning en zijn meer auto georiënteerd. Hun leefstijl is relatief meer op recreatie en consumptie gericht.

Zie het Woonbehoefte Onderzoek in de bijlage voor aanvullende informatie. 7.2.3 Handelingsperspectief bij het faciliteren van nieuwe woningbouwlocaties Ook bij uitbreiding is het nodig dat de locatie geschikt is voor woningbouw.  We concentreren woningbouw allereerst op locaties die goed ontsloten zijn. Voor de ontsluiting vinden we openbaar vervoer en fiets belangrijker dan auto. Waar dit aanwezig is, of gerealiseerd kan worden, is uitbreiding mogelijk. In de rest van de kernen kan beperkt gebouwd worden voor eigen behoefte.  Passend woningaanbod voor jong en oud is hierin een uitgangspunt. De diversiteit in identiteit en mentaliteit onder de bevolking vertaalt zich terug in de woningvoorraad.  Bij deze bouwlocaties geldt ook dat de locatie geschikt moet zijn voor woningbouw.  Bij iedere woningbouwontwikkeling gaan we uit van duurzaamheid. De woningen zijn energieneutraal, klimaat adaptief, zuinig met drinkwater en worden circulair gebouwd.  Bij inrichting van de openbare ruimte wordt sociale veiligheid meegenomen in het ontwerp. Het verbinden van de kernen met het platteland er omheen ondersteunt ook onze identiteit, de rustige groene woonomgeving.  Inbreiding heeft de voorkeur, mits er voldoende ruimte is voor groen en water.  We zorgen dat we het voorzieningenniveau in onze kernen behouden, versterken en bereikbaar houden.

7.2.4 Aandacht voor transformatie van leegstaand vastgoed zoals kantoren, en vrijkomende agrarische bebouwing We stimuleren transformatie van leegstaande kantoorgebouwen en vrijkomende agrarische gebouwen naar woningen en ontwikkelen hier als gemeente een visie op. Ook geven we vernieuwende woonvormen zoals ‘Tiny Houses’ en samenlevingsvormen zoals erfdelen, een kans. Collectief particulier opdrachtgeverschap krijgt een kans om inwoners zelf zeggenschap te geven over hun nieuwe woning en woonomgeving.

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

38

8 Wonen en zorg, langer zelfstandig wonen Steeds meer mensen worden oud in hun huidige woning. Enerzijds omdat dit hun wens is en anderzijds omdat de overheid hierop aanstuurt. Dat leidt voor veel huishoudens tot andere wensen en eisen aan de woning en ook het voorzieningenniveau en andere aspecten van de omgeving van de woning. Vanuit de toename van het aantal oudere huishoudens en de veranderende woningbehoefte die hierbij hoort brengen we in dit hoofdstuk het zorggebruik in relatie tot wonen in kaart. We lichten allereerst enkele trends en ontwikkelingen toe die van invloed zijn op wonen en zorg. Daarna brengen we de vraag naar (wonen met) intra- en extramurale zorg in beeld waarna we een indicatie geven van de zorgbehoefte in 2029. We merken hierbij op dat de intramurale zorgbehoefte aanvullend is op de reguliere woningbehoefte, terwijl extramurale zorgbehoevenden zelfstandige huishoudens vormen, die overlappen met de reguliere woningbehoefte, en deels in geclusterde woonvormen plaatsvinden.

INDICATIE TOEKOMSTIG ZORGGEBRUIK (INTRA- EN EXTRAMURAAL) Om het toekomstig aantal intramurale zorgbehoevenden in beeld te brengen combineren we de huidige verdeling van zorgtypen (somatisch, psychogeriatrisch, verstandelijke gehandicapt, et cetera) per leeftijdsgroep met de ontwikkeling van de intramurale bevolking per leeftijdsklasse op basis van Primos 2019. We gaan hierbij uit van een gelijkblijvend aandeel zorgindicaties per type per leeftijdsklasse. Het toekomstig aantal extramurale zorgbehoevenden brengen we op een vergelijkbare wijze in beeld. We zetten de huidige verdeling van zorgtypen (somatisch, psychogeriatrisch, verstandelijke gehandicapt, et cetera) per leeftijdsgroep af tegen het aantal reguliere huishoudens per leeftijdsklasse. Op basis van de groei van het aantal huishoudens per leeftijdsklasse kunnen we zo een indicatie geven van het te verwachten aantal extramurale zorgbehoevenden. In de praktijk valt dit aantal mogelijk nog hoger uit dan nu geraamd, als gevolg van de extramuralisering van zorgbehoevenden met een zorgzwaartepakket tot en met 4.

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

39

8.1 Zorgopgave van circa 190 intramurale en 490 extramurale zorgbehoevenden TOELICHTING EN KANTTEKENINGEN ZORGPROGNOSE We baseren ons op zorgindicaties uit 2015 die we extrapoleren met behulp van de huishoudensprognose Primos 2019. We kunnen een inschatting maken van de intramurale opgave; voor de extramurale opgave is dit minder gemakkelijk. Er zijn verschillende trends ingezet zoals de afbouw van zorg- en verpleegcentra, de hervorming van de intramurale geestelijke gezondheidszorg, de ambulantisering van de GGZ en de ambulantisering van beschermd wonen. De gevolgen hiervan zijn moelijker uit te drukken in prognoses, in het betreffende hoofdstuk gaan wij hier verder op in. 8.1.1 Intramurale zorg: grootste groep zijn verstandelijk gehandicapten De leeftijd van de circa 755 personen in een intramurale zorgwoning in Vijfheerenlanden loopt sterk uiteen, al zijn de oudste leeftijdsgroepen wel sterk vertegenwoordigd: 22% is tussen 75 en 85 jaar en 40% is 85 jaar of ouder (zie aanvullend het woonbehoefteonderzoek bij deze Woonvisie). 8.1.2 Extramurale zorg: meerderheid heeft somatisch zorgprofiel Van de circa 1.600 personen die extramurale zorg ontvangen is circa 72% 65 jaar of ouder. Circa 1.070 personen ontvangen thuis somatische zorg, zo’n 67% van het totaalaantal extramurale zorgvragers.

Meestal zijn dit personen met een licht zorgprofiel, waardoor dit percentage hoger is dan het percentage intramurale somatische zorgbehoevenden. Tegelijkertijd is door het doorgaans zware zorgprofiel het percentage psychogeriatrische patiënten dat thuis woont relatief klein, zo’n 4% van alle extramurale zorgvragers. 8.1.3 2030: toename van circa 190 intramurale en 490 extramurale zorgbehoevenden Op basis van de huishoudensontwikkeling verwachten we in 2030 circa 195 extra intramurale zorgvragers in gemeente Vijfheerenlanden ten opzichte van 2020 (+26%). De gemiddelde leeftijd van een intramurale zorgvrager gaat omhoog: in 2030 is circa 72% van de intramurale huishoudens in Vijfheerenlanden 75 jaar of ouder, tegenover 63% in 2020. 8.1.4 Grotere intramurale somatische, psychogeriatrische en VG-zorgvraag in 2030 De huidige zorggebruikers worden ouder en schuiven door naar een hogere leeftijdsklasse zonder dat het type zorgvraag verandert. Hierdoor stijgt bijvoorbeeld het aantal intramurale psychiatrische patiënten met circa 10 naar 55 in 2030. Tegelijkertijd zien we als gevolg van de vergrijzing een groei van het aantal huishoudens met een somatische (+50) of psychogeriatrische (+65) intramurale zorgbehoefte. Een deel van de psychogeriatrische opgave landt door ambulantisering mogelijk extramuraal. Hier houdt de prognose geen rekening mee.

De grootste groep intramurale zorgvragers, verstandelijk gehandicapten, stijgt met 65 naar circa 285 in 2030. 8.1.5 Sterke stijging aandeel huishoudens 75-85 jaar met extramurale somatische zorgvraag In 2020 ontvangen in Vijfheerenlanden circa 1.630 huishoudens extramurale zorg. In 2030 zal dit aantal zijn met circa 30% zijn gestegen. Vooral onder 75- tot 85-jarigen groeit de extramurale zorgvraag sterk. De extramurale zorgvraag onder jongere huishoudens stijgt licht, met enkele procenten. In 2030 zal de vraag naar extramurale somatische zorg zijn gestegen naar circa 1.530 zorgvragers, een toename van meer dan 40% ten opzichte van 2020. De overige extramurale zorgtypegroepen groeien met maximaal 45 zorgvragers in 2030. Aanvullend zijn er andere belangrijke zorgcategorieën die aandacht vragen:  Ambulantisering van beschermd wonen. Over de ambulantisering van Beschermd Wonen zijn in de regio Lekstroom (aansluitend bij de afspraken in U16-verband) afspraken gemaakt met betrekking tot huisvesting.

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112





40

Hierbij gaat het om een jaarlijkse extra vraag naar huisvesting van circa 7 tot 10 inwoners in Vijfheerenlanden die verwacht worden uit te stromen uit instellingen voor beschermd wonen. Zij moeten zelfstandig worden gehuisvest met begeleiding. Extramuralisering van de psychogeriatrische intramurale zorg. Door vergrijzing gaat dit vermoedelijk om een relatief grote groep. Volgens de dementiemonitor van Alzheimer Nederland woont 70% van de dementerenden thuis. Pas in een relatief laat stadium kunnen patiënten terecht in een een verpleeghuis. Echter er is vaak sprake van wachttijden, waardoor nijpende situaties ontstaan. Naar verwachting is er behoefte aan woonvormen tussen zelfstandig wonen en wonen in een verpleeghuis. Psychiatrische zorg. Psychiatrisch patiënten worden steeds meer opgevangen in de reguliere woningvoorraad. De Landelijke Monitor Ambulantisering en Hervorming Langdurige GGZ van het Trimbos Instituut monitort vraag en aanbod De gemeente heeft per 1 januari 2020 de wettelijke verplichting (verplichte GGZ) tot nazorg en het realiseren van voorwaarden zoals huisvesting. Ook de uitstroom uit instellingen voor jeugdzorg doet een beroep op mogelijkheden voor zelfstandige huisvesting of tijdelijke begeleide kleinschalige vormen van huisvesting. 12F12F

 

De gemeente werkt aan een regiobeeld van GGZ-problematiek en behoefte aan (extramurale) zorg. Dat wordt verwacht in 2020. Het regiobeeld vormt mede de input voor de woonzorgopgave die de gemeente samen met de woningcorporaties onderzoekt. BEKOSTIGING VAN ZORG, VAN AWBZ NAAR WMO EN WLZ In 2015 is de wetgeving omtrent wonen en zorg gewijzigd. De bekostiging van de zorg is deels gedecentraliseerd. Extramurale zorg valt sinds 2015 onder de WMO (wet maatschappelijke ondersteuning) (en de Jeugdwet) en wordt daarmee door de gemeenten bekostigd. Ook beschermd wonen intramuraal (psychogeriatrische zorg) valt onder de WMO. Alle overige intramurale zorg valt onder de WLZ (wet langdurige zorg) en wordt landelijk bekostigd. 8.1.6 Wonen, zorg en welzijn beschouwen we als samenhangende thema’s Voor de meeste ouderen geldt dat zij in een gewone woning willen blijven wonen en niet verhuizen naar een specifieke woonvoorziening. De zorgbehoefte en aanpassingsbehoefte van de woning en woonomgeving zal voor een groot deel ontstaan daar waar de ouderen nu wonen. De nieuwe generatie ouderen woont vaker in grondgebonden koopwoningen, zodat de aanpassingsbehoefte zich steeds vaker voordoet in de koopsector. Daarnaast is aanvullend behoefte aan zorgvoorzieningen, nabij de woningen, vooral gericht op de stadjes en de verzorgingskernen.

Door het opwaarderen van woningen, zoals het aanbrengen van een traplift of een badkamer op de benedenverdieping, neemt de voorraad die geschikt is voor bewoning door ouderen en zorgvragers toe. Denk ook aan concepten als ‘kangoeroewoningen’, of modulaire woningen waarmee meerdere generaties tijdelijk of permanent samenleven in een eigen privéwoning waardoor een soort mantelzorgconcept wordt gerealiseerd. Ook bij de ontwikkeling van nieuwbouw houden we hier rekening mee en stellen we aanvullende eisen ten aanzien van de levensloopgeschiktheid. 8.1.7 Blijverslening biedt de kans om langer thuis te blijven wonen In de (sociale) huursector ligt de opgave in een goede spreiding en toewijzing van (zorg)woningen. Wij faciliteren de Blijverslening: een aantrekkelijke lening voor ouderen om aanpassingen in het huis te verrichten zodat ze langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Verzorgingshuisplaatsen worden onder invloed van kabinetsbeleid afgebouwd en alleen een beperkt aantal verpleeghuisplaatsen voor ouderen blijft bestaan. Dit heeft invloed op de vraag naar thuiszorg. Als gemeente Vijfheerenlanden nemen we onze verantwoordelijkheid door te zorgen dat er binnen de gemeente voldoende huisvesting is voor de zorgbehoevenden.

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

41

In Vijfheerenlanden zijn zorginstellingen traditioneel redelijk vertegenwoordigd. Daarnaast houden we rekening met extra druk op de reguliere woningmarkt die ontstaat om te voorzien in de behoefte van inwoners met een beperkte zorgzwaarte en die niet meer intramuraal verzorgd wordt. Dit kunnen ook jongeren zijn. 8.1.8 Comfortcampagne voor meer bewustwording en kennis over langer zelfstandig wonen Gewijzigd Rijksbeleid en andere voorkeuren maken dat mensen langer thuis wonen dan voorheen. De gemeente staat voor de uitdaging om hieraan handen en voeten te geven. Dit begint met het creëren van bewustwording bij mensen. Dat onze inwoners zelf actief gaan nadenken hoe zij op een prettige manier langer en gezonder thuis kunnen wonen, zoals zij dit zelf wensen. De gemeenten in Vijfheerenlanden (Leerdam, Vianen en Zederik) hielden in oktober 2017 in samenwerking met Fien Wonen en LEKSTEDEWonen de beurs Slim& Vitaal Wonen in Vijfheerenlanden, Wonen, Leefstijl en Domotica. Inwoners konden kennisnemen van het thema langer thuis wonen en hun eigen beeld vormen over zaken zoals leefstijl, voeding en beweging, meer tijd voor genieten, gezond blijven en zingeving. Maar ouder worden is ook je veilig en geborgen voelen in je eigen huis. Door bijvoorbeeld woningaanpassing, slimme technologie en goed hang- en sluitwerk.

De gemeente Vijfheerenlanden komt ouderen tegemoet met de blijverslening, een financiële steun in de rug om bestaande woningen levensloopbestendig te maken door het aanbrengen van woningaanpassing.

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

42

9 Aanpasbaarheid en duurzaamheid Op 28 juni 2019 zijn de plannen voor het Klimaatakkoord gepresenteerd. De overheid heeft met bedrijven en maatschappelijke organisaties onderhandeld om tot een eerlijk en uitvoerbaar akkoord te komen. In het Klimaatakkoord staan vijf sectortafels centraal, waarvan de sectortafel Gebouwde omgeving er een is. De sectortafel Gebouwde omgeving kreeg de opdracht om de CO2-uitstoot van de gebouwde omgeving met 3,4 megaton te verlagen. Met uitzicht op een toekomst zonder gasaansluitingen is er voor deze sector gezocht naar maatregelen om energie te besparen. Ook is er gekeken hoe we de overgang van aardgas naar alternatieve bronnen mogelijk kunnen maken voor duurzame warmte in woningen en andere gebouwen. Het doel is om met de maatregelen de doelen van het akkoord van Parijs te halen. Nederland heeft samen met 194 andere landen vastgelegd dat de opwarming van de aarde ruim onder de twee graden moet komen en dat de uitstoot van broeikasgassen niet meer mag stijgen. DE DRIE MEEST BELANGRIJKE MAATREGELEN VAN DE GEBOUWDE OMGEVINGSTAFEL ZIJN: 





1,5 miljoen woningen worden verduurzaamd in 2030, onder andere door verwarming op elektriciteit of aansluiting op een warmtenet. Voor de transitie is het belangrijk dat we overgaan van aardgas op een duurzame warmtebron. Aardgas wordt duurder, elektriciteit wordt goedkoper. Een slimme energiebelasting stimuleert de overgang van gas naar elektriciteit. Meer woningen gaan verwarmd worden via warmtepompen of warmtenetten. Zo is er minder gas nodig. Woningcorporaties gaan versneld maatregelen doorvoeren en 100.000 woningen verduurzamen. Als de verhuurder gaat verduurzamen, kunnen in één keer meerdere huizen en grotere complexen worden verduurzaamd. Dat levert snelle CO2-reductie op.

9.1 Transitie voor iedere inwoner mogelijk en betaalbaar Als gemeente Vijfheerenlanden willen we graag een duurzame transitie stimuleren en staan we niet achter schijnoplossingen. Deze duurzame transitie omvat meer dan de energietransitie. Het gaat om: ‘van het gas af’ en energiebesparing, maar ook om klimaatadaptatiemaatregelen en het gebruik van circulaire bouwmaterialen. Er zijn in Vijfheerenlanden daarnaast nog andere opgaven, zoals rekening houden met de bodemdaling en asbestverwijdering uit bestaand vastgoed. Waar het gaat om aanpasbaarheid doelen we op woontechnische verbeteringen, zoals het levensloopbestendig maken van woningen, het wegwerken van achterstallig onderhoud, en veiligheidsmaatregelen. We vinden het daarbij belangrijk dat iedereen hieraan mee kan doen. Als gemeente Vijfheerenlanden hebben we een regisserende rol in de omslag naar duurzame warmte en maken transitieplannen voor onze kernen en wijken. We werken regionaal samen in de Regionale Energie Strategie aan het verdelen van de opwekking van duurzame energie over de regiogemeenten. In juni 2020 moet er een definitief bod liggen. In het Klimaatakkoord staat dat er een isolatienorm komt voor verschillende woningtypen, maar hoe deze eruit komt te zien is nog niet helemaal duidelijk. Dit is wel belangrijk omdat op dit moment iemand niet kan beoordelen of een woning voldoende is geïsoleerd.

Ook weten we niet of de norm een advies of verplichting wordt. Dat betekent dat we als gemeente aansluiten bij de landelijke en regionale normen die hierover worden vastgelegd. Daarnaast maken we afspraken met woningcorporaties over de verduurzaming van de bestaande voorraad en stimuleren we particuliere eigenaren om hun woning te verduurzamen.

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112





  

43

Wij organiseerden in Vijfheerenlanden in oktober 2019 een Energietransitie-congres, waar onze inwoners en ondernemers inhoudelijke experts op dit onderwerp konden ontmoeten. We doen een pilot samen met inwoners en ondernemers hoe een wijk of kern klimaatneutraal of gasvrij kan worden. De resultaten daaruit leggen wij uiterlijk in 2021 aan de gemeenteraad voor. Daaruit wordt duidelijk hoe wij omgaan met de energietransitie. De energielasten vormen een groeiend deel van de totale woonlasten. Dit is extra relevant voor lagere inkomens in huur en koop. De woningcorporaties steken veel energie in verbetering van de woningvoorraad. Binnen de financiële kaders van nu werken zij met het Programma duurzaamheid en energie. Daarbinnen worden tot 2020 90% van alle huurwoningen energetisch verbeterd tot minimaal Label C. (ca. 17.000 woningen) en stimuleren zij samen met ons gedragsverandering in stookgedrag via voorlichting; Bij particulieren is verbetering van de huidige woningvoorraad een uitdaging. We organiseren wijkavonden, stellen wooncoaches en energieloketten beschikbaar. Ook bij het inrichten van woonwijken houden we rekening met de wateropgave door gebruik van waterdoorlatende verharding waar dat mogelijk en passend is. Daarnaast heeft ook onze woningbouwopgave gevolgen voor het klimaat.

Wij willen een deel van de CO2uitstoot die hier het gevolg van is compenseren door het planten van bomen voor woningen die in onze gemeente gebouwd worden.

9.2 Belangrijkste drijfveer: lagere rekening of terugdringen klimaatverandering? In de woonenquête stelden we de vraag wat de belangrijkste drijfveer zou zijn in het geval zou worden gekozen voor het verduurzamen van de woning. Opnieuw hebben we onderscheid gemaakt tussen antwoorden van starters, ouderen en de middengroep. Van de respondenten die we rekenen tot de starters geeft circa 17% aan dat de belangrijkste reden om de woning te verduurzamen de lagere energierekening zou zijn. Circa 15% kijkt uit naar een gezonder binnenklimaat en meer comfort van de woning en 6% ziet de verduurzaming van de woning vooral als investering zodat de woning beter verkoopbaar is of voor een hogere prijs. Een ruime meerderheid van de starters, circa 61%, geeft aan dat het bijdragen aan het terugdringen van de klimaatverandering de belangrijkste drijfveer zou zijn om de woning te verduurzamen. Opvallend genoeg is dit laatste onder ouderen minder het geval. Slechts 29% van de ouderen die deelnamen aan de woonenquête geeft aan te willen verduurzamen met als belangrijkste motivatie het terugdringen van klimaatverandering. Circa 45% van de ouderen ziet de lagere energierekening als belangrijke reden om te kiezen voor verduurzaming van de woning. Daarnaast zegt circa 16% meer comfort en een gezonder binnenklimaat belangrijk te vinden.

De middengroep volgt in grote lijnen de ouderen, al is een iets hoger percentage, circa 37%, ervan overtuigd dat het verduurzamen van de woning vooral moet worden gedaan om klimaatverandering terug te dringen. Bijna 43% is vooral uit op een lagere energierekening.

44

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

Figuur 7: stelling: “Stel, u kiest voor verduurzamen van uw woning, wat is dan uw belangrijkste drijfveer?” Bron: woonenquête Vijfheerenlanden, bewerking Stec Groep (2019)

100% 90%

Terugdringen klimaatverandering

80% 70%

Omdat de overheid wil dat we straks van het aardgas afgaan

60% 50%

Mijn woning is beter te verkopen of voor een hogere prijs

40% 30%

Meer comfort en gezonder binnenklimaat

20% 10%

Lagere energierekening

0% Starters

Middengroep

Ouderen

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

45

10 De inwoner aan zet: initiatieven van onderop 10.1 De gemeente Vijfheerenlanden maakt ruimte, nodigt uit, faciliteert en treedt op als regievoerder Een belangrijk speerpunt van gemeente Vijfheerenlanden is dat we onze doelen voor de woningmarkt willen bereiken in samenspraak met onze inwoners. Daarbij willen we een goede balans bereiken tussen overheidstaken en zelfregulering. Wij willen samen met onze inwoners vormen van participatie ontwikkelen die passen bij de aard en cultuur van onze lokale gemeenschappen. Deze Woonvisie is een uitnodiging aan partijen om met ons aan de slag te gaan om het wonen in Vijfheerenlanden aangenaam te laten zijn, in welke kern je ook woont. Het gevoel voor eigenheid en diversiteit en betrokkenheid bij de eigen kern en de gemeente als geheel. De gemeente vindt het belangrijk om initiatieven van inwoners en anderen te zo veel als mogelijk te faciliteren. Als gemeente onderscheiden we de volgende belanghebbenden:  De woningcorporaties Fien Wonen, Kleurrijk Wonen en Lekstede Wonen  Huurdersbelangenvertegenwoordigers  Bewonersinitiatieven (particuliere initiatienemers soms vertegenwoordigd in een collectief of stichting)  Zorgaanbieders  Marktpartijen Tegelijkertijd willen we duidelijkheid geven over de wijze waarop we met welke partij willen omgaan.

Dat kan per rol en thema of situatie verschillen, maar begint met een open en faciliterende houding van de gemeente. Met de corporaties willen we prestatieafspraken maken. Marktpartijen nodigen we uit om hun actuele kennis en kunde van de woningmarkt in Vijfheerenlanden en de verschillende kernen met ons te delen en hierover de dialoog met ons aan te gaan. Daarbij stimuleren en verleiden we hen om te bouwen voor de behoefte vanuit de kernen en de regio. Ook richting particuliere initiatiefnemers maken we duidelijk of de gemeente zaken regelt, coördineert of faciliteert. Het mogelijk maken van een lokaal gedragen initiatief gericht op bijvoorbeeld starters of ouderen of een doelgroep met specifieke woonwensen- en eisen willen we daarbij zoveel mogelijk omarmen, op locaties die hiervoor ruimtelijk passend zijn.

10.2

Middelen voor inwonersinitiatieven

In de Woonvisie Alblasserwaard-Vijfheerenlanden hebben we afgesproken om als regio initiatieven uit de samenleving te ondersteunen. Belangrijk criterium is dat deze initiatieven direct of indirect de sociale samenhang bevorderen. Het succes van kerngericht werken is uiteindelijk de kracht van het netwerk dat hierdoor wordt ontwikkeld. We beginnen vanzelfsprekend niet op nul. De drie gemeenten hebben al concrete stappen hierbij gezet. Succesvolle voorbeelden uit Hei- en Boeicop, Everdingen en Achter de Pijp (Leerdam) illustreren dit.

Gemeente Vijfheerenlanden – Woonvisie 19.112

46

Bijlage A – Begrippen en definities 10.3

Betaalbare woningen

Huurwoningen met een kale huur tot circa € 607 en koopwoningen tot € 225.000 (prijspeil 2019).

10.4

(Buiten) bestaand stedelijk gebied (BSG)

Bestaand stedenbouwkundig samenstel van bebouwing voor wonen, dienstverlening, bedrijvigheid, detailhandel of horeca, en ook de daarbij behorende openbare of sociaal culturele voorzieningen, stedelijk groen en infrastructuur.

10.5

(Collectief) Particulier Opdrachtgeverschap (CPO/PO)

Particulier Opdrachtgeverschap is een vorm van projectontwikkeling, waarbij een particulier opdrachtgever is voor de bouw van een woning. Dit wordt ook wel zelfbouw genoemd. Bij Collectief Particulier Opdrachtgeverschap is een groep toekomstige bewoners gezamenlijk opdrachtgever voor hun eigen nieuwbouwproject.

10.6

Doelgroepen van het volkshuisvestingsbeleid

Tot de primaire doelgroep van het volkshuisvestingsbeleid behoren alleenstaanden met een belastbaar jaarinkomen tot € 22.700 en meerpersoonshuishoudens met een belastbaar inkomen tot € 30.825. De secundaire doelgroep bestaat uit huishoudens met een bruto jaarinkomen tussen de inkomensgrens voor de primaire doelgroep en € 36.798 (tot en met 2020: €41.056) afhankelijk van de samenstelling van het huishouden.

10.7

Doorstromers

Huishoudens die een andere woning betrekken en daarbij hun huidige woning vrijmaken.

10.8

Energieprestatiecoëfficiënt (EPC)

Een energieprestatiecoëfficiënt (EPC) drukt uit hoe energiezuinig een woning is.

10.9

Kernwoningvoorraad

Huurwoningen met een huur tot aan de aftoppingsgrens voor de huurtoeslag. De aftoppingsgrens voor één- en tweepersoonshuishoudens ligt op € 607, voor huishoudens die uit drie of meer mensen bestaat is dit circa € 651 (prijspeil 2019).