RV Zienswijze Voorlopige jaarstukken VRU 2025, Ontwerpbegroting 2027 en geactualiseerde begroting VRU 2026

Raadsvoorstel Zaaknummer 1782602 Onderwerp: Zienswijze voorlopige jaarstukken VRU 2025, ontwerpbegroting 2027 en geactualiseerde begroting VRU 2026 Vergaderdatum raad: 2 juli 2026 Geheim: Nee Steller: Gordon van Wijk Portefeuillehouder: Burgemeester Fröhlich

Beslispunten 1. Een zienswijze op de voorlopige jaarstukken 2025, de ontwerpbegroting 2027 en de geactualiseerde begroting 2026 in te dienen.

Voorgeschiedenis Niet van toepassing.

Inleiding Tijdens de vergadering van het algemeen bestuur van de Veiligheidsregio Utrecht (hierna: VRU) heeft het bestuur unaniem ingestemd met de voorlopige jaarstukken 2025, de resultaatbestemming 2025, de ontwerpbegroting 2027 en de geactualiseerde begroting 2026. Conform de geldende procedure van de gemeenschappelijke regeling nodigt het algemeen bestuur van de VRU de gemeenteraden uit hun zienswijze hierop kenbaar te maken. In de aanbiedingsbrief verzoekt de VRU de raden vriendelijk om uiterlijk 2 juli 2026 hun zienswijze op de voorlopige jaarstukken VRU 2025, de ontwerpbegroting VRU 2027 en de geactualiseerde begroting VRU 2026 kenbaar te maken aan het bestuur van de VRU. Door de gemeente Vijfheerenlanden is hierover contact opgenomen met de afdeling Bestuurlijke Zaken van de VRU, waarbij is aangegeven dat de zienswijze niet vóór 2 juli 2026 kan worden vastgesteld, omdat deze op 2 juli 2026 in de raadsvergadering wordt behandeld. Met de VRU is afgestemd dat de zienswijze daarom op 3 juli 2026 wordt verzonden aan het dagelijks bestuur van de VRU.

Beoogd effect De gemeenschappelijke regeling (GR) verplicht het bieden van een zienswijzemogelijkheid, waardoor de raad invloed kan uitoefenen op de jaarstukken en begrotingen van de regeling. Dit maakt het ook mogelijk om bij het opstellen van de gemeentelijke begroting en bestuursrapportages tijdig rekening te houden met de (bijgestelde) bijdragen aan de VRU.

Argumenten 1.1 De GR Veiligheidsregio Utrecht is aangemerkt als samenwerkende partij met prioriteit "Hoog".

De raad heeft op 8 februari 2024 de Nota Samenwerking vastgesteld. Daarin is de gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Utrecht aangemerkt als samenwerkende partij met prioriteit "Hoog". Voor samenwerkende partijen in die categorie vindt de raad het onder andere belangrijk zijn zienswijze te kunnen geven op de jaarrekening en de begroting. Met dit voorstel wordt invulling gegeven aan die procedure, door de raad een inhoudelijke zienswijze voor te leggen. 1.2 Zienswijze indienen is een bevoegdheid van de gemeenteraad. De VRU heeft de voorlopige jaarrekening 2025, de ontwerpbegroting 2027 en de geactualiseerde begroting 2026 aan de raden en colleges van de deelnemende gemeenten aangeboden. Daarop kan een zienswijze ingediend worden. Het besluit om al dan niet een zienswijze in te dienen is een bevoegdheid van de raad. Gelet op de inhoud en de financiële impact van de stukken adviseert het college om een zienswijze in te dienen. 1.3 Er is sprake van sluitende begrotingen. De geactualiseerde begroting 2026 en de ontwerpbegroting 2027 hebben, zoals voorgeschreven, een structureel sluitend saldo. Alle vaste kosten worden gedekt door structurele baten en de kerngetallen van de VRU (schuldquote, solvabiliteit en structurele exploitatieruimte) blijven binnen aanvaardbare bandbreedtes.

Dit duidt erop dat de VRU op dit moment financieel in staat is de afgesproken taken op een verantwoorde wijze uit te voeren. 1.4 De IGGP compensatie van € 140.000 per jaar voor Vijfheerenlanden is niet passend bij een gelijkwaardige deelname aan de VRU. Bij de herindeling per 1 januari 2019 is vastgesteld dat de uitbreiding van het verzorgingsgebied van de VRU structureel duurder was dan de toename van de bijdrage van Vijfheerenlanden op basis van de ijkpuntscores. Dit nadeel is destijds geraamd op € 140.000 per jaar. Daarom is afgesproken dat Vijfheerenlanden dit bedrag jaarlijks, niet-geïndexeerd, betaalt via het individueel gemeentelijk pluspakket (IGPP), om te voorkomen dat andere gemeenten nadeel zouden ondervinden. We constateren dat deze constructie passend was in de overgangsfase na de herindeling, maar niet langer past bij een gelijkwaardige deelname van Vijfheerenlanden aan de VRU. In de stukken over de financieringssystematiek zien we dat wordt voorgesteld om het compensatiemechanisme gefaseerd af te bouwen en de jaarlijkse bijdrage van € 140.000 van Vijfheerenlanden op te nemen in het Gemeentelijk Basis Taken Pakket (hierna: GBTP) te verdelen volgens de objectieve gemeentefondssleutel.

Hoewel dit tot instemming leidt verzoeken we als gemeente om een expliciet besluit waarin wordt vastgelegd dat de IGPP-compensatieregeling voor Vijfheerenlanden wordt beëindigd en waarin tevens wordt bepaald dat het bedrag van € 140.000 structureel wordt opgenomen in het GBTP en wordt verdeeld conform de reguliere gemeentefondsverdeling.

Kanttekeningen Niet van toepassing.

Risicoparagraaf 1.1 De accountantscontrole is nog niet volledig afgerond. De accountantscontrole is ten tijde van de voorlopige jaarstukken nog niet volledig afgerond. Tot op heden zijn er geen grote afwijkingen geconstateerd bij zowel de interne controles als eerdere

accountantscontroles. De VRU verwacht daarom een goedkeurende accountantsverklaring. Mocht de uiteindelijke controleverklaring aanleiding geven tot inhoudelijke opmerkingen, dan wordt de raad hierover separaat geïnformeerd via de definitieve jaarstukken VRU 2025. 1.2 De VRU beschikt over onvoldoende weerstandsvermogen. Ten opzichte van de eerder vastgestelde begroting 2026 was het weerstandsvermogen niet langer toereikend om de geïnventariseerde risico's volledig af te dekken. Om dit weerstandsvermogen op het gewenste niveau te brengen, is een storting van € 650.000 in de bedrijfsvoeringsreserve noodzakelijk. Na deze storting valt de bedrijfsvoeringsreserve met circa 1,0% van het begrotingsvolume binnen de afgesproken bandbreedte (1% tot 2%). Voor onze gemeente betekent dit dat de VRU beter in staat is financiële tegenvallers op te vangen, waardoor de noodzaak om onverwacht extra bijdragen bij de gemeenten op te halen wordt verkleind. Dit draagt bij aan de stabiliteit en voorspelbaarheid van de gemeentelijke bijdrage in de komende jaren. 1.3 De structurele lasten nemen sterk toe. We constateren dat de structurele lasten de komende jaren geleidelijk maar stevig toenemen.

De 10% korting op de Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDuR) is weliswaar binnen de eigen middelen van de VRU opgevangen, maar de extra structurele lasten uit het toekomstscenario ‘op orde’ lopen vanaf 2027 op en leiden richting 2031 tot een aanzienlijke structurele verhoging van de gemeentelijke bijdrage. Deze lastenstijging komt bovendien bovenop andere ontwikkelingen, zoals loon- en prijsindexering, een mogelijke volumecomponent, de afbouw van het compensatiemechanisme en de integratie van de IGPP-bijdrage van Vijfheerenlanden, de financiële doorwerking van het nog te nemen huisvestingsbesluit en de structurele kosten van de digitale veiligheidsopgave. Het risico is dat de totale, cumulatieve effecten op de bijdragen van gemeenten groter uitvallen dan afzonderlijke besluiten doen vermoeden en dat deze effecten onvoldoende voorspelbaar zijn in de gemeentelijke meerjarenbegrotingen. Om dit te beperken stellen we voor de VRU om een meerjarige, gemeente-specifieke doorkijk tot ten minste 2031 te maken, waarin de gezamenlijke effecten van de hiervoor genoemde factoren inzichtelijk worden gemaakt zodra deze bekend zijn. Daarnaast wordt er verzocht om besluiten met aanzienlijke financiële impact voor gemeenten tijdig aan te kondigen en, waar mogelijk, gefaseerd in te voeren, zodat gemeenten deze binnen hun eigen begrotingscyclus kunnen verwerken en tijdig kunnen bijsturen.

1.4 De visie op huisvesting van de VRU vormt een potentieel risico voor de gemeentelijke begroting vanwege mogelijk noodzakelijke investeringen in de brandweerposten van de gemeente. Binnen de VRU loopt een traject om te komen tot een toekomstbestendige organisatie van de huisvesting (brandweerposten en ondersteunende locaties). In de aanbiedingsbrief wordt aangegeven dat hierover in het algemeen bestuur afspraken zijn gemaakt, maar dat nog geen definitief besluit is genomen. De organisatorische en financiële consequenties worden nog nader uitgewerkt. Daarbij geldt dat een deel van de brandweerposten in eigendom is van gemeenten en een deel in eigendom is van de VRU. De uiteindelijke keuzes over eigendom, beheer, onderhoud en mogelijke investeringen kunnen gevolgen hebben voor: • De kapitaallasten en exploitatielasten van gemeentelijk vastgoed; • Mogelijke aanvullende investeringen in de brandweerposten op het grondgebied van de gemeente Vijfheerenlanden. • Wanneer taken (zoals beheer en onderhoud) worden overgedragen naar de VRU, vervalt een deel van de werkzaamheden van de gemeentelijke vastgoedmedewerkers, terwijl de verwach-

ting is dat de formatie volledig bezet blijft. Dit leidt tot negatieve financiële consequenties voor de gemeente, omdat er feitelijk dubbel wordt betaald voor (een deel van) dezelfde taken. Zolang het algemeen bestuur nog geen besluit heeft genomen, zijn de effecten voor Vijfheerenlanden nog niet concreet. Dit wordt in de komende periode een belangrijk aandachtspunt bij de voorbereiding van de gemeentelijke begroting en de gesprekken met de VRU. 1.5 Verdere uitwerking van de financieringssystematiek van de VRU kan herverdeeleffecten geven. In de aanbiedingsbrief wordt aangekondigd dat het compensatiemechanisme binnen de financieringssystematiek wordt afgebouwd en dat over onderdelen als indexeringssystematiek en volumecomponent later verdere besluitvorming volgt. Voor onze gemeente heeft dit als gevolg dat de vrijkomende structurele bijdrage van onze gemeente € 140.000 wordt toegevoegd aan het GBTP en herverdeeld over alle gemeenten naar rato van de objectieve verdeelsleutel. Dit leidt voor onze gemeente tot een verlaging van het IGGP van € 152.000 naar € 12.000 en een lichte verhoging van de bijdrage aan GBTP. In de toekomst kunnen aanpassingen in de indexeringssystematiek of volumecomponent leiden tot verschuivingen in de gemeentelijke bijdrage per gemeente.

1.6 Er bestaan operationele en financiële risico’s met betrekking tot digitale veiligheid en de aanwijzing vanuit het Rijk om de VRU als vitale aanbieder aan te wijzen. De VRU is door het Rijk aangewezen als vitale aanbieder, met verantwoordelijkheid voor de inzet van de brandweer, de crisiscoördinatie en -besluitvorming en de communicatie- en informatievoorziening met en tussen hulpdiensten en andere partners. Uit de auditresultaten blijkt dat de VRU op dit moment onvoldoende scoort op digitale veiligheid en dat het bereiken van het gewenste volwassenheidsniveau een meerjarige opgave is tot circa 2030. Tegelijkertijd is digitale veiligheid onmisbaar voor een betrouwbare hulpverlening in onze gemeente onder meer voor de brandweer, de crisisorganisatie, de meldkamer en de informatievoorziening richting partners en inwoners. De gemeente ziet hierbij zowel een operationeel als een financieel risico. Operationeel geldt dat onvoldoende digitale veiligheid en bedrijfscontinuïteit de inzetkracht en slagvaardigheid van de VRU kunnen aantasten. Financieel geldt dat de structurele kosten van de digitale veiligheidsopgave aanzienlijk kunnen zijn en (deels) bij gemeenten kunnen worden neergelegd, terwijl de precieze omvang en verdeling van deze kosten nog onvoldoende duidelijk zijn.

De gemeente steunt daarom de inzet om via het programma Digitale Veiligheid de basis op orde te brengen en toe te groeien naar het vereiste niveau, maar vraagt in de zienswijze wel om in de volgende kadernota en begroting verschillende scenario’s voor de structurele kosten uit te werken, inclusief een realistische fasering in de tijd. Daarnaast verzoekt de gemeente om inzichtelijk te maken hoe de VRU, mede gezien haar vitale status, richting het Rijk en andere landelijke partijen optrekt voor medefinanciering van deze opgave, en om jaarlijks te rapporteren over de voortgang van het programma Digitale Veiligheid en de financiële consequenties voor de gemeentelijke bijdrage.

Kansen De positieve financiële uitkomst over 2025 (teruggave € 28.012) en de incidentele verlaging van de gemeentelijke bijdrage door de gefaseerde cao-loonontwikkeling in 2026 en 2027 bieden onze gemeente enige ruimte binnen het programma Openbare Orde en Veiligheid. Bovendien leidt het versterken van het weerstandsvermogen van de VRU ertoe dat toekomstige financiële risico’s (zoals PFAS, vrijwilligheid brandweer, digitale veiligheid) in toenemende mate binnen de VRU kunnen worden opgevangen voordat zij doorwerken naar de gemeentelijke begroting.

Gevolgen voor mensen met een beperking Dit voorstel heeft geen specifieke gevolgen voor mensen met een beperking. De jaarstukken en begrotingen van de VRU zien hoofdzakelijk op de organisatie van brandweerzorg, rampenbestrijding en crisisbeheersing. Er worden geen concrete maatregelen voorgesteld die direct betrekking hebben op de fysieke of sociale toegankelijkheid voor inwoners met een beperking binnen onze gemeente.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst.

Financiële paragraaf In de gemeentelijke begroting 2026 is een bedrag van € 4.431.000 opgenomen voor de bijdrage aan de Veiligheidsregio Utrecht (VRU). Op basis van de geactualiseerde begroting van de VRU is dit bedrag bijgesteld naar € 4.448.000. Dit betekent een verhoging van € 17.000 ten opzichte van het eerder geraamde bedrag, welke wordt verwerkt in de 1e Bestuursrapportage 2026. De benodigde bijstelling valt lager uit dan de verhoging van € 84.000 die de gemeenteraad op 9 februari 2026 heeft vastgesteld. Dit verschil wordt voornamelijk veroorzaakt door het lagere caoonderhandelingsresultaat binnen de VRU. De VRU heeft over 2025 een positief rekeningresultaat gerealiseerd van € 747.000. Dit betekent voor de gemeente Vijfheerenlanden dat € 28.012 wordt terugbetaald. Dit bedrag wordt verwerkt in de 2e Bestuursrapportage 2026 als incidenteel voordeel. De ontwerpbegroting 2027 van de VRU bedraagt op basis van het meest actuele overzicht € 4.749.000. Dit is een verlaging van € 103.000 ten opzichte van het eerder geraamde bedrag van € 4.852.000. Bij besluit van 9 februari 2026 heeft de gemeenteraad ingestemd met een verhoging van de gemeentelijke bijdrage aan de VRU van € 432.000, welke is opgenomen in de gemeentelijke kadernota 2027. De lagere bijstelling van € 103.000 zal worden verwerkt in de nog op te stellen - gemeentelijke begroting 2027.

Participatieparagraaf De Veiligheidsregio Utrecht is verantwoordelijk voor het coördineren van hulpdiensten en het waarborgen van veiligheid en crises voor de regio Utrecht waartoe Vijfheerenlanden behoort. Inwoners en organisaties van Vijfheerenlanden hebben geen directe betrokkenheid bij deze stukken. Er is daarom geen participatietraject met inwoners of maatschappelijke organisaties ingericht.

Duurzaamheidsparagraaf Duurzaamheid is een belangrijk thema binnen de VRU, onder andere vanwege de CO₂-uitstoot van het wagenpark en de gebouwen, de impact van klimaatverandering op natuurbrandrisico en waterveiligheid en de rol van de VRU in het programma Veerkracht. In de bestuursagenda VRU 2024-2027 en de toekomstscenario’s wordt benoemd dat verduurzaming van materieel en vastgoed noodzakelijk is, maar dat hiervoor op dit moment beperkte financiële ruimte beschikbaar is. De VRU richt zich daarom in eerste instantie op maatregelen die binnen de bestaande budgetten passen (duurzame inkoop, circulaire materialen, energiebesparende maatregelen bij lopende projecten). Voor onze gemeente betekent dit dat verduurzaming van brandweerposten op gemeentelijk

grondgebied vooralsnog een gemeentelijke verantwoordelijkheid blijft, totdat het algemeen bestuur definitief besluit over de scenario’s voor huisvesting en eigendom.

Communicatieparagraaf De vastgestelde zienswijze van uw gemeenteraad wordt namens uw raad verzonden aan het dagelijks bestuur van de Veiligheidsregio Utrecht. De reactie vanuit de VRU en eventuele gevolgen voor de gemeentelijke begroting worden via de reguliere werkwijze aan de raad teruggekoppeld. In overeenstemming met de wettelijke verplichting wordt een kennisgeving over de ter inzagelegging van de (ontwerp)programmabegroting gepubliceerd. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris,

de burgemeester,

{{signer1}} ValidSigned door Judith de Jonge op 12-05-2026

{{signer2}} ValidSigned door Sjors Fröhlich

W.J. (Judith) de Jonge

S. (Sjors) Fröhlich

op 12-05-2026

Bijlagen 1. Bijlage 1 - Aanbiedingsbrief toekomstscenario's en kadernota VRU 2027 2. Bijlage 2 - Aanbiedingsbrief voorlopige jaarstukken VRU 2025, ontwerpbegroting VRU 2027 en geactualiseerde begroting VRU 2026 3. Bijlage 3 - Zienswijze gemeenteraad voorlopige jaarrekening 2025, ontwerpbegroting 2027 en geactualiseerde begroting 2026 4. Bijlage A - Voorlopige jaarstukken VRU 2025 5. Bijlage B - Ontwerpbegroting VRU 2027 en geactualiseerde begroting VRU 2026 6. Bijlage C - Overzicht zienswijzen toekomstscenario's en kadernota VRU 2027 7. Bijlage D - Infographic jaaroverzicht VRU 2025