RV Woonwagenbeleid Vijfheerenlanden.pdf

Raadsvoorstel Zaaknummer 862778

Onderwerp: Woonwagenbeleid Vijfheerenlanden

Vergaderdatum raad: 29 juni 2023 Geheim: Nee Steller: Famke Smedts Portefeuillehouder: Wethouder Meijdam

Beslispunten 1. De nota Woonwagenbeleid Vijfheerenlanden 2023 vast te stellen. 2. Het college de opdracht te geven om de mogelijkheden voor de uitbreiding van het aantal standplaatsen in Vijfheerenlanden te onderzoeken.

Inleiding In 1999 is de Woonwagenwet ingetrokken. Hierdoor waren gemeenten niet langer verplicht om exclusief beleid voor woonwagens en woonwagenbewoners te formuleren. Sindsdien nam in veel gemeenten het aantal standplaatsen af. Als gevolg van bezwaren vanuit woonwagenbewoners hebben het College voor de Rechten van de Mens en de Nationale ombudsman uitgesproken dat het Rijk en gemeenten tekortschoten in het erkennen en faciliteren van de culturele identiteit van woonwagenbewoners. In 2018 heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken daarom het beleidskader 'Gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid' uitgebracht. Hierin worden gemeenten geadviseerd hun beleid in overeenstemming te brengen met de aanbevelingen van het College van de Rechten van de Mens en de Nationale Ombudsman. Vijfheerenlanden beschikt over vijf woonwagenlocaties met verschillende eigendomsvormen. In 2021 is de behoefte aan standplaatsen en woonwagens per locatie geïnventariseerd. Op basis van het onderzoek en diverse gesprekken met betrokkenen is het nu voorliggende beleidskader opgesteld.

Beoogd effect Op dit moment hebben we in Vijfheerenlanden nog geen woonwagenbeleid. Het nu voorliggende beleid biedt een kader voor verschillende belangrijke aspecten binnen de woonwagensituatie in Vijfheerenlanden: de realisatie van eventuele nieuwe standplaatsen, het toewijzen van vrijkomende, bestaande standplaatsen, het kwalitatief op peil houden van bestaande standplaatsen en woonwagens, en het versterken van de samenwerking en communicatie met direct betrokkenen zoals de woonwagenbewoners zelf.

Argumenten 1.1 Het gemeentelijk beleid is op dit moment niet in overeenstemming met de aanbevelingen vanuit het College voor de Rechten van de Mens en de Nationale Ombudsman. Op basis van deze aanbevelingen heeft het ministerie van BZK in samenspraak met de VNG, het Interprovinciaal Overleg (IPO), Aedes en vertegenwoordigers van de woonwagengemeenschap het beleidskader gemeentelijk woonwagen- en standplaatsenbeleid laten opstellen. Hierin is opgenomen dat gemeenten het beleid voor woonwagens en standplaatsen vaststellen als onderdeel van hun volkshuisvestingsbeleid. Dit beleid dient voldoende rekening te houden met en ruimte te geven aan het woonwagenleven van woonwagenbewoners. Ook moet de behoefte aan standplaatsen in kaart worden gebracht. De afbouw van standplaatsen is niet toegestaan zolang er behoefte is aan standplaatsen en een woningzoekende woonwagenbewoner die dit wenst, moet binnen een redelijke termijn kans maken op een standplaats. De op dit moment voorliggende beleidsnota Woonwagenbeleid Vijfheerenlanden voorziet hierin. 1.2 Het beleid stelt kaders voor een centrale inschrijflijst voor standplaatszoekenden. Het toewijzen van vrijkomende standplaatsen verschilt nu nog per woonwagenlocatie.

Er is echter behoefte aan één centrale inschrijflijst voor woonwagenstandplaatsen in de gemeente, zodat voor woonwagenbewoners duidelijk is waar men zich vanaf de dag dat men 18 wordt aan kan melden om de wens voor een standplaats kenbaar te maken. Daarnaast is het belangrijk een transparant systeem te hanteren voor de toewijzing van vrijkomende standplaatsen. Ook is de lijst van belang om te blijven monitoren hoe groot de vraag naar nieuwe standplaatsen is. Omdat er de afgelopen jaren geen centrale wachtlijst is geweest, hebben we nog geen goede referentie voor hoe lang men al wacht op een standplaats. Voor de eerste periode zal daarom de leeftijd van de standplaatszoekende de indicator zijn van zijn of haar wachttijd. 1.3 Het beleid schept duidelijkheid over de manier van toewijzing van de woonwagenstandplaatsen. De gemeente wil vrijkomende bestaande standplaatsen zo rechtvaardig mogelijk verdelen. In de huisvestingsverordening (beoogde inwerkingtredingsdatum 1 juli 2023) is een aantal volgordecriteria vastgelegd die aangeven wie als eerste in aanmerking komt als er een standplaats vrijkomt. Voor deze criteria geldt dat de standplaatszoekende met de oudste inschrijfdatum op de centrale inschrijflijst voorgaat op andere standplaatszoekenden uit dezelfde categorie.

De lijst gegadigden wordt voorgelegd aan een adviescommissie bestaande uit de bewoners van de betreffende woonwagenlocatie. Burgemeester en wethouders behouden het recht om in te grijpen in het toewijzingsproces of af te wijken van deze regeling. In dat geval dient het college de woningcorporatie/beheerder om advies te vragen. Ook voor de toewijzing van standplaatsen op nieuw te ontwikkelen woonwagenlocaties zijn toewijzingscriteria opgenomen. Deze toewijzingssystematiek is in lijn met de aanbevelingen uit het beleidskader van het ministerie van BZK en houdt rekening met de mogelijkheid voor woonwagenbewoners om in familieverband te kunnen samenleven. 1.4 Het beleid geeft duidelijkheid over hoe de gemeente om wil gaan met de behoefte aan (extra) woonwagenstandplaatsen. Om te voorzien in de vraag naar standplaatsen wordt eerst gekeken of deze ingevuld kan worden door mutaties van bestaande standplaatsen. Hierbij geldt dat de wachttijd voor een standplaats vergelijkbaar moet zijn met die van een gemiddelde sociale huurwoning in de gemeente. Als blijkt dat de wachttijd voor een standplaats langer is dan die voor een sociale huurwoning, zal uitbreiding van het aantal standplaatsen aan de orde komen. Omdat de meeste

woonwagenbewoners met hun familie bij elkaar willen wonen zouden idealiter de bestaande locaties uitgebreid worden. Indien dit fysiek mogelijk is, wordt daarom eerst gekeken naar uitbreiding op of aan de rand van een bestaande locatie. Als dit niet mogelijk is wordt gekeken naar de aanleg van een nieuwe locatie bij een nieuwbouwontwikkeling in dezelfde kern. Voor beide opties geldt dat we als gemeente streven naar kleinschalige locaties waarbij een nieuwe woonwagenlocatie passend is qua schaal bij de rest van de nieuwbouwontwikkeling. 2.1 Uit het behoefteonderzoek blijkt een behoefte aan extra standplaatsen. Eind 2021 is er een behoefteonderzoek uitgevoerd naar de behoefte aan standplaatsen en woonwagens. Vanwege privacygevoelige informatie wordt dit onderzoek intern gehouden. In het onderzoek is zowel gekeken naar de behoefte bij huidige bewoners van standplaatsen, als naar de behoefte onder mensen die op dit moment in een reguliere woning wonen, maar een aantoonbare link met het woonwagenleven hebben. Op het moment van het onderzoek was er een totale behoefte van 17 standplaatsen. Om de huidige en toekomstige behoefte concreet te maken en te kunnen blijven monitoren wordt, zoals eerder genoemd, een centrale wachtlijst ingesteld. 2.2 Om recht te doen aan deze behoefte is uitbreiding van het aantal standplaatsen gewenst.

Uit het behoefteonderzoek uit 2021 blijkt dat een deel van de standplaatszoekenden de gemiddelde wachttijd op een sociale huurwoning al bereikt heeft. Ook blijkt uit de huidige ruimtelijke situatie van de bestaande woonwagenlocaties dat uitbreiding niet (overal) mogelijk is. Als gemeente vinden we het onze taak om geschikte locaties te inventariseren zodat ontwikkelende partijen zoals woningcorporaties in de gelegenheid worden gesteld om de uitbreidingsopgave mogelijk te maken. Voor de behoefte aan koopstandplaatsen heeft de gemeente een inspanningsverplichting om voor woonwagenbewoners die niet tot de doelgroep van de woningcorporaties behoren aanvullende maatregelen te treffen om te voorzien in voldoende standplaatsen die passen bij deze midden en/of hogere inkomensgroepen. 2.3 Er is onderzoek nodig om de mogelijkheden voor deze uitbreiding te inventariseren. Als gemeente hebben we een inspanningsverplichting om geschikte locaties voor nieuwe woonwagenstandplaatsen in beeld te brengen. Dit moet op een gestructureerde en betrouwbare manier gebeuren. Daarnaast moeten potentiële locaties getoetst worden op tal van ruimtelijke aspecten.

Risicoparagraaf 1.1 Er is verschil in theorie en praktijk. In het beleid is de situatie beschreven zoals de gemeente die graag ziet. Niet op alle aspecten heeft de gemeente echter invloed. In de praktijk werken dingen soms anders dan dat wij als gemeente zouden willen. Zo hebben bewoners van bestaande woonwagenlocaties vaak een stevige invloed op de uiteindelijke toewijzing van een vrijgekomen standplaats. Dit betekent dat de toewijzing niet altijd volgens de geldende volgorde zoals bepaald door de verordening zal plaatsvinden. Het opstellen van beleid is echter een belangrijke eerste stap, bijvoorbeeld in het instellen van een centrale wachtlijst voor de hele gemeente. Zonder dit beleid is er geen houvast. Het kader samen met de behoefte inventarisatie is een startpunt voor een meer eenduidige woonwagensituatie in Vijfheerenlanden. 2.1 Nieuwe standplaatsen realiseren is een grote uitdaging. Met het uitgevoerde behoefteonderzoek is een goed beeld verkregen van de vraag naar standplaatsen in de gemeente. Met het instellen van de centrale wachtlijst zal deze behoefte nog

concreter worden. Tegelijkertijd is het toevoegen van extra standplaatsen en woonwagens complex. Bijvoorbeeld bij de zoektocht naar een passende locatie en de financiële haalbaarheid. Daar komt bij dat we als gemeente naast de woonwagenbewoners tal van andere doelgroepen kennen die met spoed behoefte hebben aan passende woonruimte. We zien daarom de lokale behoefte als onze primaire opgave als het gaat om het bieden van voldoende passende huisvesting voor woonwagenbewoners. Dat wil zeggen: de concrete vraag van inwonende kinderen van woonwagenbewoners en spijtoptanten in Vijfheerenlanden.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst.

Financiële paragraaf Er is budget nodig voor de inventarisatie van potentiële locaties voor de aanleg van nieuwe standplaatsen. Zoals is opgenomen in de beleidsnota onder de uitvoeringsmaatregelen zijn wij hiervoor als gemeente de aangewezen initiatiefnemer. Er wordt daarom een budget van € 30.000 nodig geacht. Hiervan kunnen de kosten voor verschillende benodigde onderzoeken worden gedekt: bodem, archeologie, bedrijvenzonering, ecologie, geluid, lucht, stikstof. Deze onderzoeken kunnen niet gedekt worden uit de reserve volkshuisvesting, gezien deze conform de nadere regels subsidies reserve volkshuisvesting voor andere doeleinden aangesproken wordt. Omdat er geen budget beschikbaar is, worden de financiële gevolgen van de uitvoering hiervan opgenomen in de tweede bestuursrapportage van 2023.

Participatieparagraaf Analoog aan de Inspraak- en participatieverordening is in 2021 is er een behoefteonderzoek uitgevoerd onder alle woonwagenbewoners van Vijfheerenlanden. Dit behoefte onderzoek heeft de basis gevormd voor het nu voorliggende beleid. Er is gesproken de woningcorporaties KleurrijkWonen, LekstedeWonen en Fien Wonen over hun woonwagenbeleid en de locaties. Ook is er met beheerdersorganisatie Nijbod gesproken. Daarnaast zijn in het huidige proces voor de vier woonwagenlocaties met meerdere standplaatsen aparte bewonersbijeenkomsten georganiseerd. Tijdens deze gesprekken heeft de gemeente met behulp van adviesbureau Companen in kaart gebracht hoe de bewoners denken over verschillende aspecten van het toekomstige beleid. Er is onder andere gesproken over de huidige situatie, de behoefte aan standplaatsen, de toewijzingsregels en eventuele nieuwe standplaatsen. Tenslotte is er met alle bovengenoemde partijen een bespreking van de conceptnota geweest, waarna ook hun opmerkingen op het concept nog verwerkt zijn.

Duurzaamheidsparagraaf Voor nieuwe woonwagens geldt dat zij aan dezelfde duurzaamheidseisen moeten voldoen als reguliere woningen, dat wil zeggen: Bijna Energieneutraal (BENG). Dat kan bijvoorbeeld door de plaatsing van zonnepanelen op de dakpanplaat of de aanleg van een warmtepomp in combinatie met lage temperatuur radiatoren of vloerverwarming. Daarnaast zal voor nieuwe woonwagens in de basis geen aansluiting op het gasnetwerk worden gemaakt, maar gebruik worden gemaakt van alternatieve, duurzame energieopwekking. De gemeente kan hierop een uitzondering maken mits goed beargumenteerd.

Net als alle bestaande woningen moeten bestaande woonwagens op basis van het Klimaatakkoord in 2050 (aard)gasloos worden en te allen tijde aan alle duurzaamheidseisen voldoen.

Communicatieparagraaf Het beleid wordt op de wettelijk verplichte wijze bekendgemaakt. De pers wordt via de besluitenlijst geïnformeerd. De woonwagenbewoners worden direct geïnformeerd. Zoals eerder genoemd wordt er op de gemeentelijke website een pagina voor woonwagenstandplaatsen ingericht waar men het beleid kan raadplegen, waar standplaatszoekenden zich kunnen inschrijven voor de centrale wachtlijst. Ook wordt hier elk jaar de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning bekend gemaakt zodat standplaatszoekenden weten binnen welke termijn zij kans zouden moeten maken op een eigen standplaats. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, Signed By: n.van.ameijde@vijfheerenlanden.nl

09/05/2023 12:08:41 CEST {{signer1}} Id: 5add7aa1-3f8e-4de6-b06d-701fe8a67540 Auth: Consent

N. (Nanette) van Ameijde-Poortman

Bijlage Woonwagenbeleid gemeente Vijfheerenlanden

de burgemeester, Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl

09/05/2023 14:12:08 CEST {{signer2}} Id: 5add7aa1-3f8e-4de6-b06d-701fe8a67540 Auth: Consent

S. (Sjors) Fröhlich