RV vaststellen Sport- en sportaccommodatiebeleid Vijfheerenlanden.pdf

Raadsvoorstel Zaaknummer 347242

Onderwerp: Sport- en sportaccommodatiebeleid Vijfheerenlanden: Heel Vijfheerenlanden Beweegt! Vergaderdatum raad: 13 december 2022 Geheim: Nee Steller: Vincent Snelders en Kick Gereke Portefeuillehouder: Kees Bel

Beslispunten 1.

Het sport- en sportaccommodatiebeleid van de gemeente Vijfheerenlanden vast te stellen, zoals verwoord in de eindrapporten Sportbeleid en Sportaccommodatiebeleid Heel Vijfheerenlanden Beweegt!

Inleiding Voor u ligt het eerste sport- en sportaccommodatiebeleid van de gemeente Vijfheerenlanden. Het is op participatieve wijze tot stand gekomen. Het resultaat is verwoord in twee eindrapporten: sportbeleid en sportaccommodatiebeleid, die gezamenlijk het nieuwe sportbeleid van de gemeente Vijfheerenlanden vormen met de titel Heel Vijfheerenlanden beweegt! Het beschrijft de sportieve staat van de inwoners in de gemeente Vijfheerenlanden, geeft inzicht in het sportaanbod en de kwantiteit en kwaliteit van de sportaccommodaties en het formuleert de gemeentelijke visie op sport en bewegen, de te behalen beleidsdoelstellingen en beleidsmaatregelen. Het schetst kaders en geeft handvatten voor nadere uitwerking. Het sportbeleid beschrijft de vitale gemeente die we willen zijn. Alle inwoners moeten in de gemeente Vijfheerenlanden kunnen meedoen in de samenleving, ongeacht leeftijd, geslacht, religie of cultuur. Daar zullen we gemeente breed aan moeten werken, niet alleen vanuit de sport, maar ook vanuit de ruimtelijke, sociale en economische domeinen. We sluiten met het sportbeleid aan op het nieuwe gezondheidsbeleid, de Sociaal Maatschappelijke Agenda ‘Van Transitie naar Transformatie’ en de sportakkoorden van het Rijk, de provincie Utrecht en de gemeente Vijfheerenlanden. Sportaccommodaties dragen in zeer belangrijke mate bij aan de realisatie van de beleidsdoelstellingen.

Gemeenten spelen een belangrijke rol bij de instandhouding van sportaccommodaties. In het sportaccommodatiebeleid hebben we de verantwoordelijkheden en de rollen van zowel de gemeente als gebruikers (sportorganisaties) beschreven. Daarin is ruimte gelaten voor maatwerk om aan te sluiten bij de praktijk die in de voormalige gemeenten werden toegepast, maar wel op basis van het principe dat de uitgangspunten voor iedereen hetzelfde zijn.

Tot slot kan in de inleiding niet onvermeld blijven dat sportverenigingen in onze gemeente een zeer belangrijke rol spelen. Niet alleen voor de sport, maar in het hele maatschappelijke leven van onze kernen en dorpen. Die rol is een belangrijke/kritische succesfactor in ons sportbeleid. Die willen we dan ook graag in stand houden, verder benutten en ondersteunen.

Beoogd effect In het sportbeleid zijn drie beleidsdoelen geformuleerd: 1. 2. 3.

Het verhogen van de sport- en beweegparticipatie van onze inwoners, zodat over 5 jaar 49,5% voldoet aan de Nederlandse Beweegnorm Gezond Bewegen en 47% aan de norm Wekelijks sporten; Het percentage inwoners dat lid is van een sportvereniging blijft gedurende de komende 5 jaar minimaal gelijk: 25.8%; Het verbeteren van gezondheidsindicatoren, mede door de inzet van sport en bewegen: a. het percentage jongeren en jongvolwassenen met gezond gewicht is gelijk of hoger dan het landelijke percentage b. daling van het percentage inwoners met diabetes type II c. daling van het aantal valongevallen onder de groep ouderen.

Argumenten 1.1.

Nieuw sport- en sportaccommodatiebeleid voor de gemeente Vijfheerenlanden is noodzakelijk. Het sportbeleid in de voormalige gemeenten Vianen, Zederik en Leerdam verschilden zo zeer van elkaar, dat nieuw sport- en sportaccommodatiebeleid op basis van het gelijkheidsbeginsel voor de hele gemeente Vijfheerenlanden noodzakelijk is. De sportverenigingen in de gemeente Vijfheerenlanden hebben recht op een gelijke behandeling. Het beleid is daarom geharmoniseerd, waarbij er ruimte is voor maatwerk. 1.2.

Vijfheerenlanden heeft ambities wat betreft een toekomstbestendig sport- en sportaccommodatiebeleid De analyses van sporten en bewegen, de sportverenigingen, het sportaanbod en de sportaccommodaties laten zien dat onze gemeente het eigenlijk best goed doet. Er ligt een goede basis en de sportinfrastructuur is in zijn algemeenheid best redelijk op orde. Om dit op orde te houden en de maatschappelijke opbrengst verder te laten groeien, dienen wij verder te investeren in de (preventieve) structuur en dienen er grote besluiten genomen te worden ten aanzien van onze accommodaties. Onder ‘beoogd effect’ hebben we de 3 beleidsdoelstellingen van het sportbeleid kernachtig geformuleerd. Die willen we in 2026 bereikt hebben. Het zijn ambitieuze doelstellingen, maar wij achten ze haalbaar. Daarvoor is een samenhangend en toekomstbestendig sportbeleid nodig. Dat gaan we niet met één enkele beleidsinspanning realiseren. We hebben daarvoor een samenhangend beleidsmodel opgesteld, bestaande uit 4 pijlers met daaronder een aantal beleidsvoornemens.

1.3 De vier pijlers onder Heel Vijfheerenlanden beweegt! zijn van belang om de doelstellingen te realiseren. We onderscheiden vier samenhangende pijlers, te weten:  Pijler I: Professionele ondersteuning sportverenigingen (1.3.1);  Pijler II: Sport- en beweegstimulering gericht op doelgroepen (1.3.2);  Pijler III: Multifunctionele en duurzame sportaccommodaties (1.3.3);  Pijler IV: Maatschappelijke tarieven en transparantie subsidieregeling (1.3.4).  1.4 Sportverenigingen vormen een belangrijke basis onder ons sport- en sportaccommodatiebeleid. De sportparticipatiecijfers en de ledenaantallen van onze sportverenigingen - vergeleken met de landelijke cijfers - laten ons inzien dat sportverenigingen in onze gemeente een belangrijke rol vervullen. Hierdoor zetten wij in het nieuwe sportbeleid dan ook stevig in op de rol van onze sportverenigingen. Daarbij merken wij op, ook oog te hebben voor sportaanbieders, zoals sportscholen en professioneel begeleide wandelgroepen. Zij spelen ook een niet te onderschatten bijdragen aan sport en bewegen. Wij zijn van mening dat sportverenigingen een cruciale schakel zijn in het bereiken van onze doelstellingen. Om die ambities te doen slagen is het nodig dat de verenigingen daarbij worden ondersteund.

Deze ondersteuning bestaat uit bijvoorbeeld het ondersteunen bij het versterken van het vrijwillige kader, het werven van vrijwilligers of het creëren van aanbod voor een specifieke doelgroep. Daarnaast zullen wij ondersteunen bij bijvoorbeeld veranderende wet- en regelgeving of bijvoorbeeld het uitvoeren van coronamaatregelen. 1.5 Met sport- en beweegstimulering gericht op doelgroepen kunnen wij het verschil maken. Niet voor alle inwoners is het vanzelfsprekend om deel te nemen aan sport- en beweegactiviteiten. Door gerichte sport- en beweegstimulering in te zetten in bijvoorbeeld Leerdam-West en Vianen-De Hagen, kunnen wij het verschil maken, vooral voor de groepen in deze wijken die een ‘steuntje in de rug’ nodig hebben. De doelgroepen worden mede bepaald op basis van het gezondheidsbeleid en de sociaal maatschappelijke agenda. Concreet gaan wij met sport een bijdrage leveren aan het bestrijden van gezondheidsproblemen veroorzaakt door overgewicht (bijvoorbeeld Diabetes-II, hart- en vaatziekten), psychosociale problematiek (bijvoorbeeld depressie, verslaving en eetstoornissen) en roken. 1.6 Sportaccommodaties zijn onmisbaar voor vitale sportverenigingen en inwoners om te sporten en te bewegen. De rol en verantwoordelijkheid van de gemeente Gemeenten hebben sinds jaar en dag verantwoordelijkheid genomen voor de totstandkoming van sportaccommodaties.

Sportaccommodaties zijn onmisbaar voor de vitale sportverenigingen en onze inwoners om te sporten en te bewegen. Het bereiken van onze doelstellingen lukt niet zonder een adequaat aanbod van sportaccommodaties die multifunctioneel en duurzaam zijn. In het voorliggende sportaccommodatiebeleid wordt een helder kader geschapen wat die rol van de gemeente precies is en waar die rol en verantwoordelijkheid ophoudt. Sportaccommodatiebeleid harmoniseren, niet uniformeren Binnen de gemeente Vijfheerenlanden zijn verschillende constructies zichtbaar van eigendom, beheer en exploitatie van sportaccommodaties. In de praktijk leiden deze verschillende constructies tot een ongelijke situatie voor de gebruikers/verenigingen. Alhoewel deze verschillen niet erg groot lijken, is het nodig dat een situatie van ‘gelijke monniken, gelijke kappen’ ontstaat.

De kosten die de gemeente voor haar rekening neemt, dienen overal dezelfde te zijn, ongeacht het eigendom of de beheervorm. In de beheersvorm kan en mag verschil ontstaan. Op deze wijze doen wij recht aan de kracht van de samenleving. De Basisvoorziening De gemeente is alleen verantwoordelijk voor de basisvoorziening. Die bestaat uit alle voorzieningen die nodig zijn voor de uitoefening van de sport. Hierbij valt te denken aan de sportvelden, doelen, ballenvangers, verlichting en kleedaccommodaties. Voorzieningen die niet nodig zijn voor de uitoefening van de sport, bijvoorbeeld kantines en tribunes vallen buiten de definitie van basisvoorziening en komen voor rekening van de sportvereniging. Niet meer, maar beter en duurzamer De kwaliteit van de sportaccommodaties in Vijfheerenlanden is niet overal even goed. Een aantal sportaccommodaties zal sterk verbeterd moeten worden. Bij het verbeteren van de kwaliteit van de sportaccommodaties moet meteen een grote slag worden geslagen op het gebied van de verduurzaming daarvan. Het vervangen van halogeenverlichting op de sportvelden door LED is een maatregel die eenvoudig is te realiseren. Multifunctionaliteit / samenhang Het sportbeleid zet in op een integrale aanpak van beweegstimulering. Ook de commissie WOS heeft hierop aangedrongen. Het veld deelt deze mening van harte.

Bewegen, onderwijs, sport, welzijn en zorg moeten de handen inslaan. Accommodaties die multifunctioneel zijn en open van karakter zijn vormen hierin een belangrijke voorwaarde. 1.7 Door middel van maatschappelijke tarieven en transparante subsidies stimuleren wij organisaties om samen met ons de beoogde doelstellingen te behalen. Vanuit ons sportbeleid willen wij voor onze sportverenigingen en andere sportaanbieders graag randvoorwaarden creëren en organisaties prikkelen om samen met ons de beoogde sport- en beweegdoelstelling te realiseren. Om de sport (financieel) tegemoet te komen en in staat te stellen bij te dragen aan het realiseren van onze ambities en het behalen van de doelstellingen, zullen wij daarom ook in ons nieuwe sportbeleid verschillende subsidies beschikbaar stellen. Waarderingssubsidie sport Met de waarderingssubsidie willen we de sportverenigingen waarderen voor hun rol en inzet in de samenleving. Op basis van een regeling die recht doet aan de kosten - bijvoorbeeld accommodatiekosten- en de mogelijkheid voor een vereniging om inkomsten te genereren – bijvoorbeeld uit een eigen kantine-, wordt op basis van het aantal spelende leden subsidie uitgekeerd. Het definitieve subsidiekader wordt na vaststelling van het sportbeleid opgesteld op basis van de uitgangspunten van het sport- en sportaccommodatiebeleid.

Budgetsubsidie Een aantal sportstichtingen en sportverenigingen in de gemeente Vijfheerenlanden beheren en onderhouden de sportvelden en sportzalen en ontvangen daarvoor een gemeentelijke bijdrage. De hoogte van de bijdrage hangt af van wat een organisatie zelf wil en kan verrichten ten aanzien van beheer en onderhoud, passend binnen de kaders van het sportaccommodatiebeleid. Plus-subsidie Met een plus-subsidie willen wij sportverenigingen, die dat kunnen en willen, stimuleren om een nog bredere maatschappelijke functie te vervullen (ook activiteiten voor niet-leden). Daarbij gaan

de gedachten vooral uit naar sport- en beweegactiviteiten voor inwoners in de gebieden waar de sport- en beweegdeelname achterblijft. Het zijn daarmee activiteiten die binnen het sociale domein plaatsvinden en bij voorkeur ook vanuit het sociale domein worden bekostigd (jeugd, participatie en WMO). Deze samenwerking zal gedurende de looptijd van dit beleid gerealiseerd worden. Indirecte subsidie: maatschappelijke tarieven sportaccommodaties Gelet op het grote belang van sportaccommodaties voor sporten en bewegen, dienen deze betaalbaar te blijven voor alle inwoners. Door deze niet tegen kostendekkende tarieven te verhuren, kiezen wij voor indirect subsidiëren. Door een wetswijziging zal de gemeente voor het niet toepassen van de kostprijs in het tarief, een algemeen belang besluit op grond van de Wet Markt en Overheid moeten nemen. Het traject om te komen tot deze besluitvorming is reeds gestart. Hier zullen wij in een later stadium op terugkomen. 1.8 Er moet tijd genomen worden voor uitvoering van nieuw beleid Wij menen een helder samenhangend beleidskader ontwikkeld te hebben, waarmee de gemeente Vijfheerenlanden de drie smart geformuleerde beleidsdoelstellingen kan realiseren. We hebben de eerste stip aan de horizon gezet in het jaar 2026. Deze tijd zullen we nodig hebben.

De realisatie daarvan vraagt een flinke inzet en niet van de gemeente alleen, maar ook van de organisaties in veld van sport en bewegen.

Risicoparagraaf 1.1 Corona heeft veel impact gehad op sport en bewegen. Landelijk wordt steeds meer bekend wat de gevolgen zijn van de coronaperiode met de daarmee samenhangende maatregelen, op sportend Nederland. Die hebben invloed op de deelname aan sport en de beweegnorm. Landelijk zijn er nog geen harde cijfers en ook binnen onze gemeente kunnen wij het nog niet hard maken, maar verenigingen hebben wel het gevoel dat het aantal leden terugloopt en/of dat leden minder intensief sporten of minder binding hebben met de verenging. Onderzoek en monitoring zullen moeten uitwijzen of deze situatie tijdelijk of structureel is. Deze ontwikkelingen kunnen een negatief effect hebben op het bereiken van onze doelstellingen. 1.3. (inter)nationale ontwikkelingen kunnen invloed hebben. De nasleep van de coronaperiode, een mogelijke recessie, de stijgende energieprijzen, de onzekerheid over de (toekomstige) gevolgen door de oorlog in Oekraïne, etc. hebben allemaal invloed op de keuzes die mensen maken. Een lidmaatschap van een sportvereniging, het investeren in een gezonde leefstijl en andere doelen vanuit dit sport- en sportaccommodatiebeleid zijn sterk afhankelijk van deze ontwikkelingen. Veel van deze ontwikkelingen liggen buiten de invloedsfeer van het sport- en sportaccommodatiebeleid maar kunnen wel effect hebben op het bereiken van onze doelstellingen.

1.3 De uitwerking en implementatie is complex De vier pijlers van het nieuwe sport- en sportaccommodatiebeleid bestaan uit een groot aantal onderdelen. Het uitwerken en implementeren van al deze beleidsmaatregelen zijn een niet te onderschatten opgave en vragen een gecoördineerde aanpak en met een realistische planning. Het vergt niet alleen tijd en energie van ons, maar ook van de organisaties. Daar moeten en willen we een aantal jaren voor uittrekken. Wij zullen daarvoor een uitvoeringsprogramma opstellen.

1.4 De exacte financiële consequenties van met name het sportaccommodatiebeleid zijn sterk afhankelijk van keuzes die gemaakt worden bij de uitwerking. De toekomstige investeringen/lasten voor de diverse sportaccommodaties zijn globaal bekend op basis van ervaringen vanuit het verleden en normbedragen. De precieze bedragen zijn echter afhankelijk van keuzes die per accommodatie gemaakt worden. De functionaliteiten van een zwembad of de mate van multifunctionaliteit van een clubaccommodatie bepalen sterk de hoogte van de investering. Per accommodatie zal er een voorstel, inclusief financiën, volgen.

Betrokkenheid pers Het nieuwe sport- en sportaccommodatiebeleid raakt alle sportverenigingen en alle inwoners. Goede uitleg en toelichting aan de pers is daarvoor een uitgelezen kans. Zie ook de paragraven over participatie en communicatie.

Financiële paragraaf Dekking waarderingssubsidie Dankzij het vrijmaken tijdens de coalitievorming van € 100.000 voor de waarderingssubsidies voor de sport, kunnen we uitvoering geven aan de nieuwe subsidienormen en gaan vrijwel alle sportverenigingen in Vijfheerenlanden erop vooruit. Voor de sportverenigingen een mooie opsteker en een mooie blijk van waardering voor hun belangrijke rol in ons sportbeleid. Investeringen in sportaccommodaties In het eindrapport sportaccommodatiebeleid staat een overzicht van de sportaccommodaties die een kwaliteitsslag nodig hebben. Hier is indicatief een investeringsbedrag aan gekoppeld van € 23,5 miljoen. Deze investeringen maken nog geen deel uit van de meerjarenbegroting. De benodigde investeringen worden in 2023 verder uitgewerkt en voorzien van een planning, zodat daar concreet beslissingen over kunnen worden genomen door de gemeenteraad, passend binnen de mogelijkheden van de meerjarenbegroting. De vervanging van de sportvelden is overigens wel opgenomen in de meerjarenbegroting.

Participatieparagraaf Het is ondenkbaar om sportbeleid op te stellen zonder de sportverenigingen, overige sportaanbieders en de organisaties uit het onderwijs en het sociaal domein erbij te betrekken. Zij zijn immers de cruciale partners bij het realiseren van de doelstellingen. Vandaar dat wij hen verenigd hebben in een klankbordgroep, waarmee we regelmatig in gesprek zijn gegaan over de analyses en de voorstellen. Ook hebben we de organisaties regelmatig voorzien van informatie door middel van een nieuwsbrief. Voor het krijgen van input en het bespreken van ideeën en voorstellen hebben we gekozen voor wat we “sportcafé” hebben genoemd. Helaas moesten de eerste bijeenkomsten digitaal plaatsvinden. Gelukkig kon de laatste fysiek plaatsvinden in de theaterzaal van Helsdingen. Ondanks de beperkingen als gevolg van de coronamaatregelen heeft het participatieproces er niet onder geleden. Het heeft geleid tot veel input van meningen, opvattingen en visies vanuit het veld. In dit proces hebben we kennis gemaakt met heel veel organisaties die te kennen hebben gegeven een rol te willen spelen bij de implementatie in de praktijk. Daar zijn we heel blij mee. Voor meer informatie over het participatieproces verwijzen wij u naar de startnotitie participatie sportbeleid, die als bijlage bij dit voorstel is gevoegd.

Duurzaamheidsparagraaf In de eindrapportage sportaccommodatiebeleid wordt voorgesteld om alle sportaccommodaties te verduurzamen. Wij realiseren ons dat niet alles in één keer kan, al zou dat zeker in de huidige situatie meer dan wenselijk zijn. Geschikte momenten om te verduurzamen zijn vernieuwing of renovaties van sportaccommodaties. Maar in de praktijk zullen we elke kans benutten om de sportaccommodaties te verduurzamen. Het vervangen van de halogeen veldverlichting door LED is er daar één van en heeft wat ons betreft ook prioriteit. Net zoals het realiseren van nieuwe duurzame club- en kleedgebouwen van enkele sportverenigingen. Voorgesteld wordt om dit in 2023 verder uit te werken en te voorzien van een planning, zodat daar concreet beslissingen over kunnen worden genomen door uw raad, passend binnen de mogelijkheden van de meerjarenbegroting.

Communicatieparagraaf Gaande het proces van het opstellen van het nieuwe beleid hebben we op onze website een speciale plaats gecreëerd, waar we alle relevante documenten hebben geplaatst. Via de nieuwsbrief hebben we een groot aantal organisaties in de domeinen sport, onderwijs, gezondheid en sociaal-maatschappelijk weten te bereiken. De eindrapporten sportbeleid en sportaccommodaties en dit raadsvoorstel zijn eveneens op de gemeentepagina beschikbaar gesteld. En de organisaties zijn hierover geïnformeerd. Na besluitvorming zullen we hen opnieuw informeren en uitnodigen om mee te werken aan de implementatie. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, Signed By: n.van.ameijde@vijfheerenlanden.nl

08/11/2022 12:11:29 CET {{signer1}}

Id: 78983a03-69f1-4328-9d9c-a9f651ac39ba Auth: Consent

N. (Nanette) van Ameijde-Poortman

de burgemeester, Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl

08/11/2022 12:22:47 CET {{signer2}}

ID: 78983a03-69f1-4328-9d9c-a9f651ac39ba Auth: Consent

S. (Sjors) Fröhlich

Bijlagen Bijlage 1 - Startnotitie participatie nieuw sportbeleid VHL Bijlage 2 - Basisvoorziening Vijfheerenlanden Bijlage 3 – Afwegingskader Bijlage 4 -Eindrapport sportaccommodatiebeleid Heel Vijfheerenlanden Beweegt Bijlage 5 - Eindrapport sportbeleid Heel Vijfheerenlanden Beweegt!