RV Rekenkamerrapport 'Wonen in Vijfheerenlanden'.pdf

Raadsvoorstel Zaaknummer 908681 Onderwerp:

Rekenkameronderzoek Wonen

Vergaderdatum raad:

1 juni 2023

Geheim:

nee

Steller:

Collin Hoogeveen en Lies van Aelst, leden Rekenkamer

Portefeuillehouder:

Rekenkamer

De gemeenteraad van Vijfheerenlanden voor te stellen te besluiten

1. Als raad uitvoering te geven aan de volgende aanbeveling in het onderzoek Wonen: •

Zie erop toe dat ook in de wat verdere toekomst (richting 2040) de gemeente voldoet aan de noodzakelijke bijdrage aan de regionale bouwopgave en zie het woonbeleid breder dan alleen woningbouw.

2. Als raad en college samen uitvoering te geven aan de volgende aanbevelingen: •

Formuleer als college en raad gezamenlijk een visie op de samenwerking in de regio op het gebied van wonen en wat ieders rol hierin is. Heb hierbij aandacht voor de wens tot snelheid en de wens zorgvuldig te werken en de rol die de raad hierin heeft en herijk regelmatig de afspraken en verwachtingen.

•

Maak werk van het formuleren van regels in het kader van opkoopbescherming gecombineerd met de zelfbewoningsplicht.

3. Opdracht te geven aan het college om invulling te geven aan de volgende aanbevelingen: •

Zorg voor een periodieke update van het woonbeleid waarin het huidig beleid wordt afgezet tegen actualiteiten (zoals de stijgende rentes en energieprijzen). Zo voorkom je dat woonbeleid verouderd is wanneer je naar de actuele ‘buitenwereld’ kijkt.

•

Zorg voor voldoende ambtelijke capaciteit gezien de omvang van de uitdaging waar de gemeente voor staat

•

Zet de initiatieven om gebruik te maken van provinciale subsidies voor gebruik van (specifieke) expertise (flexpool) voort.

•

Laat het college in kaart brengen welke impact de stikstofuitspraak van de Raad van State heeft op geplande en lopende bouwprojecten in Vijfheerenlanden en laat het college in kaart brengen welke impact de passage uit het landelijke coalitieakkoord over het recht van huurders om de bewoonde woning te kopen heeft op de sociale voorraad en woningbehoefte in Vijfheerenlanden.

•

Zorg voor tijdige en heldere communicatie met inwoners, met name in de uitvoering van de bouwopgave in kleinere dorpen en zorg in de beleidsuitvoering voor voldoende duidelijkheid bij inwoners omtrent de mogelijkheden voor verduurzaming van woningen.

•

Zorg voor duidelijkheid omtrent de huisvestingsregels met betrekking tot arbeidsmigranten.

Inleiding De Rekenkamer Vijfheerenlanden heeft onderzoek gedaan naar de handvaten die uw raad heeft om te kunnen sturen op het woonbeleid en welke kansen er zijn voor woningbouw in Vijfheerenlanden. Wonen is zowel binnen het gemeentehuis als daarbuiten een actueel en belangrijk thema. Afgelopen maart stelde Ipsos nog dat voor 36% van de kiezers wonen het belangrijkst thema was bij het uitbrengen van een stem voor de Tweede Kamer verkiezingen. Dit groeide tussen 2018 en 2022 van een kwart naar een derde van de kiezers 1. Ook in uw gemeenteraad is wonen een belangrijk en actueel thema. In raadsvergaderingen en raadsvragen is wonen een van de grotere ‘actuele thema`s’. Maar, waar kunt u als raad nu écht op sturen en waar heeft u andere actoren voor nodig? En gebruikt u als raad op dit moment alle instrumenten die u heeft om echt te kunnen sturen? Dit zijn centrale vragen in dit onderzoek. Gezien de recente herindeling tot gemeente Vijfheerenlanden kijken we in dit onderzoek vooral vooruit en minder terug, omdat terugkijken voor een belangrijk deel zou betekenen terugkijken op beleid van gemeenten die niet langer bestaan. Beoogd effect De rol en positie van de raad versterken en sturingsmogelijkheden op het complexe dossier wonen in inzichtelijk maken voor de gemeenteraad.

Argumenten Formuleer als college en raad gezamenlijk een visie op de samenwerking in de regio op het gebied van wonen en wat ieders rol hierin is. Heb hierbij aandacht voor de wens tot snelheid en de wens zorgvuldig te werken en de rol die de raad hierin heeft en herijk regelmatig de afspraken en verwachtingen. Provincie en regio hebben een steeds grotere rol in het lokale woonbeleid. Het is op een zo groot en actueel thema belangrijk hier samen als raad en college een visie en werkwijze op te ontwikkelen. Hierin kan ruimte zijn 1

https://nos.nl/collectie/13894/artikel/2421504-ipsos-onderzoek-wonen-voor-meer-kiezersdoorslaggevend.

voor dat wat regionaal moet en oog voor wat lokaal kan, daar waar de regio kansen brengt en de strategie van Vijfheerenlanden in de regionale samenwerking. De gemeenten in de U10 hebben gezamenlijk het Ingegraal Ruimtelijk Perspectief 2021-2040 geformuleerd.2 In dit document staan afspraken en doelen tussen de gemeenten, waarbinnen de raad haar eigen doelen kan formuleren. Zie erop toe dat ook in de wat verdere toekomst (richting 2040) de gemeente voldoet aan de noodzakelijke bijdrage aan de regionale bouwopgave en zie het woonbeleid breder dan alleen woningbouw. Dit geeft de gemeente positie om op provinciaal niveau de eigen beleidsruimte te kunnen maximaliseren. Verschillende factoren hebben invloed op de vraag van inwoners naar woningen en de populariteit van bepaalde woningen. Zo zien we sinds de energiecrisis de populariteit van woningen met een slechter energielabel afnemen, hetgeen relevant is voor de gemeente gezien de geformuleerde duurzaamheidsdoelstellingen. De stijgende rente zorgt ervoor dat woningzoekenden een significant lagere hypotheek kunnen krijgen. Duurdere huizen staan daarnaast langer te koop en woningzoekenden zijn voorzichtiger met de aanschaf van nieuw te bouwen huizen, daarnaast stegen de bouwprijzen door onder andere stijgende materiaalkosten.

Dit is terug te zien in de verkoop van nieuwbouwwoningen.3 Inwoners hebben het daarnaast financieel zwaar door de energieprijzen en hier deels mee samenhangende inflatie. Zorg voor een periodieke update van het woonbeleid waarin het huidig beleid wordt afgezet tegen actualiteiten (zoals de stijgende rentes en energieprijzen). Zo voorkom je dat woonbeleid verouderd is wanneer je naar de actuele ‘buitenwereld’ kijkt. Er zijn met het nieuwe kabinet en nieuw beleid de achterliggende periode veel veranderingen in zowel woonbeleid als de situatie op de woningmarkt. Het is voor de gemeente zaak om voortdurend in het oog te houden in hoeverre het huidige beleid voldoet gezien de actuele ontwikkelingen. Zorg voor voldoende ambtelijke capaciteit gezien de omvang van de uitdaging waar de gemeente voor staat Uit de gesprekken (onder meer met de wethouder en ambtelijke organisatie) komt naar voren dat er zorgen zijn dat er niet altijd voldoende ‘handjes’ zijn om de uitdagingen waar de gemeente voor staat, en de ambities die raad en college hebben, uit te voeren. Daarnaast is het vinden van voldoende specialisten een breder probleem op de arbeidsmarkt, waar ook gemeenten mee kampen. Het is daarom belangrijk om vinger aan de pols te houden en continu oog te hebben voor voldoende uitvoeringskracht voor grote opgaven als wonen.

2

https://www.utrecht10.nl/integraal-ruimtelijk-perspectief/ Dit komt onder andere door de te overbruggen periode totdat het betreffende huis daadwerkelijk beschikbaar is. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/03/derde-minder-transacties-op-marktnieuwbouwkoopwoningen 3

Zet de initiatieven om gebruik te maken van provinciale subsidies voor gebruik van (specifieke) expertise (flexpool) voort. Dit kan bijdragen aan adequate beleidsuitvoering. Zorg ook dat voldoende budget beschikbaar is binnen het woonbeleid om de gemeentelijke bijdragen (cofinanciering van 1/3 e deel) voor inhuur extra capaciteit bij diverse aan wonen gerelateerde disciplines te kunnen bekostigen. Laat het college in kaart brengen welke impact de stikstofuitspraak van de Raad van State heeft op geplande en lopende bouwprojecten in Vijfheerenlanden en laat het college in kaart brengen welke impact de passage uit het landelijke coalitieakkoord over het recht van huurders om de bewoonde woning te kopen heeft op de sociale voorraad en woningbehoefte in Vijfheerenlanden. Betrek hierin ook de mogelijke consequenties die de stikstofuitspraak heeft voor de projecten in het kader van de regionale energiestrategie. Maak werk van het formuleren van regels in het kader van opkoopbescherming gecombineerd met de zelfbewoningsplicht. Dit draagt eraan bij de koopmogelijkheden voor eigen inwoners zo groot als mogelijk te maken. Zorg voor tijdige en heldere communicatie met inwoners, met name in de uitvoering van de bouwopgave in kleinere dorpen en zorg in de beleidsuitvoering voor voldoende duidelijkheid bij inwoners omtrent de mogelijkheden voor verduurzaming van woningen.

Voor veel gemeenten is adequate communicatie met bewoners een aandachtspunt. Geef als gemeente steeds goed aan wat (on)mogelijkheden zijn en haak tijdig aan op de aanwezige inwonersinitiatieven. Opvolging van deze aanbeveling is nodig om de doelstellingen op dit vlak te kunnen behalen. Zorg voor duidelijkheid omtrent de huisvestingsregels met betrekking tot arbeidsmigranten. Specificeer deze regels voor zowel agrarische als niet-agrarische bedrijven en leg ze goed uit aan de ondernemers waarop de regels betrekking hebben.

De voorzitter van de Rekenkamer

{{Signer1}}

Signed By: kvdberg@ziggo.nl 15/06/2023 16:17:48 CEST ID: d4cac116-5a87-4e7a-bf52-41377b2af747 Auth: Consent

K (Karin) van den Berg Signed By: kvdberg@ziggo.nl

15/06/2023 16:17:49 CEST {{Signer1}}

ID: d4cac116-5a87-4e7a-bf52-41377b2af747 Auth: Consent