RV Rekenkamerrapport Veilig op weg naar school in Vijfheerenlanden

Raadsvoorstel Zaaknummer 1707617

Onderwerp: Rekenkamerrapport Veilig op weg naar school in Vijfheerenlanden Vergaderdatum raad: 16 december 2025 Geheim: Nee Steller: Eveline ten Caat Portefeuillehouder: Joop van Montfoort

Beslispunten 1. De volgende aanbeveling van de rekenkamer aan uw raad, college en organisatie over te nemen: a. Maak de veiligheid rondom scholen een prioriteit, samen met scholen, ouders, wijk én kinderen. b. Pas de omgeving van scholen aan, rekening houdend met de dagelijkse aanwezigheid van veel kwetsbare verkeersdeelnemers (i.c. kinderen). Doe dit in overleg in met de scholen, ouders en kinderen. c. Actualiseer als raad het verkeersveiligheidsbeleid en maak hiervoor budget vrij; zorg als college en organisatie voor een effectieve en adequate systematiek om de beleidsuitvoering te monitoren. d. Betrek altijd het belang van verkeersveiligheid (en specifiek rondom scholen) bij bouwopgaven en herstructurering; doe dit vroegtijdig en planmatig en positioneer hiertoe de afdeling Mobiliteit effectief; en stel eisen bij de vergunningverlening gerelateerd aan de verkeersveiligheid voor de school. 2. De volgende aanbeveling van de rekenkamer aan organisatie over te nemen: a. Ondersteun scholen in de sociale controle op de verkeerssituatie rondom school met de inzet van toezichthouders en politie. b. Zorg ervoor dat scholen altijd een toegankelijk vast contactpunt binnen de gemeente hebben dat zorgt voor directe ondersteuning bij vraagstukken rondom verkeersveiligheid.

Inleiding De gemeente probeerde de afgelopen jaren (2018 – 2023) gericht de verkeersveiligheid voor scholieren te verbeteren, er is echter nog steeds veel werk te doen. Het jaarlijks budget voor de verkeersveiligheidsmaatregelen werd na 2023 beëindigd en sindsdien wordt er weliswaar gewerkt aan maatregelen als ergens de verkeersveiligheid verbeterd moet worden, maar dit gebeurt voornamelijk incidentgericht en (vooral dankzij de inzet van de Fietsersbond) wordt er hierbij pas sinds kort actiever gekeken naar ervaringsgegevens van verkeersgebruikers. Door het ontbreken

van beleid en een daarmee gepaard gaand budget, kan de afdeling Mobiliteit weliswaar verbetervoorstellen doen, maar is ze voor de uitvoering afhankelijk van inpasbaarheid in ander beleid en medewerking van andere afdelingen. Scholen ervaren geen slagvaardige gemeente en stellen dat de communicatie over verkeersveiligheid regelmatig moeizaam verloopt. Scholen voelen zich regelmatig onmachtig richting ouders: zij vragen vaak aandacht voor verkeersveiligheid en proberen ‘verkeersouders’ te vinden om in te zetten voor taken op het gebied van verkeersveiligheid. Een deel van de ouders brengen hun kinderen meer en meer met de auto naar school, hetgeen niet alleen zorgt voor chaotische verkeerssituaties in de spitstijden, maar ook voor onveiligheid. Omdat inspanningen van scholen om hierin verandering te brengen doorgaans weinig effect hebben wordt dan bij gebrek aan beter geopteerd voor extra parkeerplaatsen. Een structurele aanpak van dit probleem blijft vooralsnog achterwege. De gemeente heeft bij 40% van de scholen van de scholen gezorgd voor een ‘schoolzone’ met bijbehorende maatregelen, ook andere scholen vragen om deze maatregelen. Denk aan zogenoemd ‘attentie verhogend straatmeubilair’ zoals borden met een maximumsnelheid van 15 kilometer per uur en aan veiliger oversteekplaatsen en het woord ‘schoolzone’ op de straat.

Uit observaties bij alle scholen blijkt dat niet alle maatregelen op orde zijn: borden ontbreken op relevante aanrijwegen; zebrapaden hebben een onduidelijke kleur en vorm (met name in Leerdam); drempels hebben nauwelijks invloed op de rijsnelheid; en toezicht op parkeer- en verkeersgedrag in spitstijden ontbreekt. Als het overzicht van knelpunten verzameld door de Fietsersbond wordt bekeken, dan zien we dat juist de straten waar sprake is van onveiligheid zich vaak in de directe omgeving bevinden van scholen. Of we nu kijken naar Leerdam, Vianen of andere plaatsen in de gemeente, bij (nagenoeg) elke gesignaleerde risicoroute is sprake van nabijheid van een of meerdere scholen. Het onderzoek van de rekenkamer, gebaseerd op observaties bij alle 36 scholen, verdiepende gesprekken met 12 scholen, leerlingen en tientallen (korte) straatinterviews met ouders en anderen rondom de scholen, laat zien dat het aan te bevelen is om de verkeersveiligheid van scholieren gericht aan te pakken. Die urgentie wordt vergroot als de cijfers van verkeersongelukken worden bekeken. In Vijfheerenlanden ligt het aantal verkeersongevallen 60% hoger dan het provinciaal gemiddelde. De afgelopen jaren was sprake van vier dodelijke fietsongevallen, ook enkele direct gerelateerd aan schoolgaand verkeer. Op het moment van uitvoeren van dit onderzoek wordt er fietsbeleid ontwikkeld door de gemeente.

De rekenkamer ziet het als positief dat hierin ook de nodige aandacht zal zijn voor onveilige schoolroutes. Daarbovenop benadrukt de rekenkamer de noodzaak van gericht beleid ondersteund met financiële middelen en ruimte om structureel met scholen zelf samen te werken. Scholen en ouders kunnen zelf ook nog meer doen aan verkeersveiligheid, maar alleen als ze hierbij actief worden geholpen en ondersteund door de gemeente. Hoewel genoemd in eerdere beleidsstukken komt het er bijvoorbeeld nog niet van om spitsafsluitingen van schoolstraten te realiseren. Of om op andere manieren ouders te bewegen kinderen zelf, op met ouders samen, naar school te laten fietsen in plaats van ervoor te kiezen om ze efficiënt zelf met de auto direct voor de ingang van de school af te zetten, met alle gevolgen voor de verkeersveiligheid van dien.

En om te zorgen dat ook op de langere schoolroutes richting de drie scholen voor voortgezet onderwijs fietsende leerlingen voorrang krijgen, daar waar dat nodig is voor de veiligheid van deze kwetsbare verkeersdeelnemers.

Beoogd effect Met het rekenkameronderzoek wil de rekenkamer een antwoord geven op de volgende vraagstelling: Wat is de stand van zaken in de gemeente Vijfheerenlanden voor wat betreft de verkeersveiligheid voor schoolgaande jeugd; wat wordt eraan gedaan en op welke plaatsen is er ruimte voor verbetering? Met de aanbevelingen wil de rekenkamer een bijdrage leveren aan de verkeersveiligheid van de schoolgaande jeugd in Vijfheerenlanden.

Argumenten De conclusies uit het onderzoek vormen de argumenten voor de 6 aanbevelingen. Deze conclusies zijn als volgt: 1. Er is sprake van een negatieve spiraal als het gaat om de verkeersveiligheid rondom scholen - Een onveilig ervaren verkeerssituatie rondom scholen of op de route naar school, leidt tot hoger autogebruik van ouders die kinderen wegbrengen met de auto in plaats van fiets. Een hoger autogebruik van ouders, leidt tot hogere parkeerdruk en verkeersdrukte rondom de school en meer onveiligheid rondom de school. Dit leidt tot een negatieve spiraal van steeds meer autogebruik van ouders en steeds meer verkeersonveiligheid. - Doordat er een negatieve spiraal van meer autogebruik door onveiligheid rondom de school is, vragen veel scholen om meer parkeerplaatsen rondom de school vanuit de aanname dat dit de veiligheid ten goede zou komen. Er is geen bewijs dat meer parkeerplekken nabij de school de verkeersveiligheid zou verbeteren. - Scholen geven aan behoefte te hebben aan een sterke beperking van het aantal verkeersbewegingen rond de school bij de start en eindtijd van de school. In dit kader worden genoemd de behoefte aan een schoolzone; een ‘auto als gast’ zone; en kiss and ride mogelijkheden. 2.

Autowerende en verkeersremmende maatregelen worden weliswaar beoogd maar nog onvoldoende ingezet in de praktijk ter verbetering van de verkeersveiligheid nabij de scholen. - Het beleidsdoel van de gemeente gericht op het tijdelijk afsluiten van straten tijdens de breng- en haaltijden heeft tot dusverre bij één school geleid tot zo’n afsluiting. - Verkeersremmende maatregelen zijn bij scholen in wisselende mate aanwezig. - Rondom verschillende scholen blijkt bebording te ontbreken, onvolledig of onduidelijk te zijn. - Het is nu niet voor al het verkeer duidelijk dat ze een school naderen. - Er zijn een beperkt aantal en volgens betrokkenen veelal onvoldoende mogelijkheden bij scholen om veilig de weg over te steken. Naast het feit dat er bij 21 van de 36 scholen geen veilige oversteekplaats is gerealiseerd (er zijn er ook nog waar één veilige oversteekplaats niet volstaat), zien we dat in het groenonderhoud (snoeien van

heggen) nog onvoldoende prioriteit aan verkeersveiligheid wordt gegeven (waardoor slecht zicht situaties ontstaan).

3. Er vindt alleen incidenteel toezicht plaats op verkeersgedrag rondom de schoolspitstijden door gemeentelijke toezichthouders en politieagenten. - We constateren dat toezichthouders en agenten relatief weinig worden ingezet om het gedrag (van ouders) te beïnvloeden. Verschillende scholen vragen om structurele controles en handhaving (boetes) op verkeersgedrag van ouders en passanten. 4. Er is verbetering mogelijk en nodig in het contact tussen school en gemeente waar het de verkeersveiligheid betreft. - Een aantal scholen geeft aan dat wisselingen van contactpersonen bij de gemeente een drempel in het contact zijn. Ook wordt een zekere stroperigheid in het contact met de gemeente ervaren: het (ver)plaatsen van een verkeersbord kan zomaar maanden tot een jaar duren zonder dat duidelijk is waarom het zo lang moet duren. De scholen geven daarnaast aan in het contact een proactieve houding van de gemeente te missen. 5. Inspanningen van scholen staan op zichzelf en missen noodzakelijke ondersteuning om effectief te kunnen zijn. - Er bestaan diverse initiatieven van scholen en ouders, om door inzet van (sociale) controle de veiligheid rond scholen te verbeteren. Deze initiatieven richten zich vooral op gedrag van omwonenden en ouders in het verkeer.

De initiatieven verschillen in aanpak en succes, ouders ervaren regelmatig verbale agressie van verkeersgebruikers die zij aanspreken en scholen hebben het gevoel niet serieus genomen te worden omdat ze niet kunnen sanctioneren. Scholen geven aan behoefte te hebben aan strengere controles en zo nodig boetes voor verkeersdeelnemers die zich misdragen rondom de school. Het regelmatig beboeten wordt door verschillende scholen genoemd als noodzakelijk om gedrag te veranderen. - Verschillende scholen in Leerdam geven aan geen praktijkverkeersexamen meer te organiseren door het ontbreken van vrijwilligers om het examen af te nemen. De scholen geven aan dat leerlingen hierdoor minder goed voorbereid de weg op gaan en dit een gemis te vinden. 6a. Noodzakelijk integraal beleid met geoormerkte financiële middelen gericht op verkeersveiligheid voor de schoolgaande jeugd ontbreken. - Het schoolgericht werken aan verkeersveiligheid, waarbij er specifiek budget was voor de directe schoolomgeving, is enkele jaren geleden gestopt. Hierdoor ontbreken er nu specifieke financiële middelen en worden knelpunten rondom scholen onvoldoende aangepakt. - In verschillende beleidsterreinen zitten aspecten die raken aan verkeersveiligheid rondom scholen: groenbeheer, vergunningverlening et cetera. Het ontbreekt aan coördinatie op het gebied van verkeersveiligheid bij deze terreinen.

6b. Er wordt in beperkte mate gebruik gemaakt van beschikbare informatie voor het maken van noodzakelijke risicoanalyses. - Er is bij het ontwikkelen van beleid (denk aan risicoanalyses) de afgelopen jaren relatief in beperkte mate gebruik gemaakt van beschikbare analyses van derden (denk aan de provincie). Maar vooral ontbrak bij risicoanalyses het gebruiken van de input/het perspectief van scholen en de jonge verkeersdeelnemers naar en bij scholen. Mobiliteitsbeleid werd gestoeld op datamodellen zonder gebruik van ervaringsgegevens. 7. Er zijn (soms langdurig) onveilige situaties bij sommige scholen ten gevolge van structureel bouwverkeer; en mede door het feit dat de afdeling Mobiliteit niet effectief is gepositioneerd om het belang van verkeersveiligheid bij scholen goed te kunnen behartigen. - Verschillende scholen geven aan dat er (zeer) onveilige situaties voor leerlingen, ouders en docenten ontstaan door (zwaar) bouw- en vrachtverkeer. Dit verkeer is in een aantal gevallen permanente af- en aanvoer voor bedrijven in de omgeving en in een aantal gevallen van tijdelijke(r) aard bij bouwwerkzaamheden in de omgeving. Enkele scholen hebben met (bouw)bedrijven contact over de veiligheid, andere niet. Leerlingen gaven daarnaast aan niet alleen onveiligheid te ervaren door het aanwezige bouwverkeer, maar ook door langdurig kapotte stoepen en straten door bouwverkeer.

- In de vergunningverlening voor bouwactiviteiten en bij bedrijven met veel verkeersbewegingen, worden geen eisen gesteld aan gedrag rondom scholen bij af- en aanvoer. Als hier geen eisen aan gesteld worden, kan hier ook niet op gehandhaafd worden.

Risicoparagraaf n.v.t.

Gevolgen voor mensen met een beperking N.V.T.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst

Financiële paragraaf N.v.t.

Participatieparagraaf Het onderzoek naar verkeersveiligheid is op zo'n manier uitgevoerd dat degenen om wie het gaat (kinderen, ouders, scholen) zijn betrokken bij de informatieverzameling. In enkele klassen hebben de onderzoekers verteld over het onderzoek en ook informatie opgehaald over onveilige plekken. Bij alle scholen zijn observaties uitgevoerd inclusief tientallen straatinterviews met vooral ouders en schoolpersoneel. En er zijn diepte-interviews uitgevoerd met 12 scholen (schoolpersoneel, directeuren, leden ouderraad). Deze participatie loopt ook door na het

onderzoek, want scholen ontvangen een persoonlijke uitnodiging om deel te nemen aan het VHLplein waar het onderzoek wordt gepresenteerd.

Communicatieparagraaf N.v.t. {{signer1}} Voorzitter rekenkamer Vijfheerenlanden {{Signer1}} R. (Rob) Paulussen