RV Programma Water 2026-2029

Raadsvoorstel Zaaknummer 1777279 Onderwerp: Programma Water 2026 - 2029 Vergaderdatum raad: 2 juli 2026 Geheim: Steller: Portefeuillehouder:

Nee Christiaan Verweij Wethouder Jongenelen

Beslispunten 1. Het Programma Water 2026-2029 vast te stellen; 2. De Nota beantwoording van zienswijzen Programma Water 2026-2029 vast te stellen; 3. Met ingang van 2027 jaarlijks een extra structureel exploitatiebudget van € 60.000 beschikbaar te stellen voor de uitvoering van de baggerwerkzaamheden, waarbij de kosten worden gedekt uit de opbrengsten van de riool- en waterzorgheffing.

Voorgeschiedenis Het ontwerpprogramma Water 2026-2029 is vastgesteld tijdens de raadvergadering van 16 december 2025.

Inleiding Het ontwerpprogramma Water 2026-2029 heeft in de periode van 5 januari 2026 tot en met 16 februari 2026 ter inzage gelegen. Gedurende deze termijn zijn, conform de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (afdeling 3.4 Awb), in totaal achtenzestig zienswijzen ingediend. Deze zienswijzen zijn beantwoord in de 'Nota zienswijzen Programma Water 2026-2029'.

Beoogd effect Met het Programma Water 2026–2029 legt de gemeente een stevige basis voor een doelmatige uitvoering van onderhoudstaken, met aandacht voor klimaatadaptatie, participatie en goed inzicht in het functioneren van het grondwatersysteem.

Argumenten 1.1 Het Programma Water 2026-2029 sluit beter aan bij de actuele opgaven in het waterbeheer. Het Programma Water 2026-2029 biedt een bredere basis voor toekomstbestendig waterbeheer met aandacht voor onder meer klimaatadaptatie en een duidelijke rolverdeling in het waterbeheer binnen de gemeentegrenzen. 1.2 Het Programma Water 2026-2029 heeft als gevolg van de terinzagelegging geleid tot inhoudelijke wijziging. De wijziging betreft de verantwoordelijkheid voor het baggeren van watergangen binnen de bebouwde komgrenzen. In het ontwerpprogramma was deze onderhoudsplicht nog toebedeeld aan de aangrenzende perceeleigenaar. Dit is komen te vervallen. Het baggeren van alle watergangen binnen de bebouwde komgrenzen gaat door de gemeente uitgevoerd worden. Deze bijstelling is doorgevoerd omdat als gevolg van de ingediende zienswijzen in meerdere koopakten vermeld blijkt te staan dat het baggeren van de watergang bij de gemeente ligt.

Daarnaast heeft Waterschap Rivierenland als zienswijze, het stedelijk waterplan van de VNG en Unie van Waterschappen aangereikt waaruit blijkt dat het uitvoeren van de baggerwerkzaamheden binnen de bebouwde kom de verantwoordelijkheid is van de gemeente. 2.1 Wettelijke verplichting. De Nota beantwoording van Zienswijzen is een noodzakelijke procedurele stap onder de Omgevingswet om het definitieve programma (eventueel met wijzigingen) vast te kunnen stellen. 2.2 Transparant proces. De Nota beantwoording van Zienswijzen laat zien dat de gemeente serieus omgaat met de reacties van inwoners, bedrijven en belanghebbenden op het ontwerp Programma water 20262029. Hieronder volgt een samenvatting van de zienswijzen en de beantwoording hiervan. De ingebrachte zienswijzen kunnen worden gecategoriseerd in een aantal hoofdthema’s. Hieronder volgt een samenvatting van de punten en de beantwoording hiervan. • Onduidelijkheid over onderhoudsplicht en handhaving Een aanzienlijk deel van de indieners (ruim de helft) uit zorgen over de juridische en praktische invulling van de onderhoudsplicht en de handhaving daarvan. Reactie: Het waterschap is verantwoordelijk voor de watergang en bepaalt wie deze moet onderhouden en hoe dit moet gebeuren. Ook handhaaft het waterschap bij overtredingen. Deze informatie is publiek toegankelijk.

De gemeente verwijst de indieners naar de juiste informatie op de website van het waterschap. • Beschoeiing en koopaktes Meer dan de helft van de indieners wijst op individuele bepalingen in hun koopakte, waarin de verantwoordelijkheid voor het onderhoud of de vervanging van beschoeiingen bij de gemeente zou liggen. Reactie: De gemeente zal dit onderhoud conform de akten uitvoeren. De bewijslast van de in de koopakte vastgelegde bepalingen omtrent de vervanging van de beschoeiingen ligt bij de inwoners. • Onduidelijkheid over de legger Meer dan een derde van de indieners heeft vragen over de legger van het Waterschap. Het gaat hierbij om de classificatie, zoals een primaire of secundaire watergang. Reactie: De legger van het waterschap blijkt niet overal te kloppen. Het waterschap is verantwoordelijk voor het bijwerken van de legger. De gemeente heeft hier geen invloed op. De gemeente informeert de indieners over de juiste classificatie en verwijst de indieners naar de juiste informatie op de website van het waterschap. • Collectieve verantwoordelijkheid versus particuliere taak Ongeveer een derde van de indieners stelt dat watergangen een essentieel publiek belang dienen en dat onderhoud een overheidstaak moet blijven, in plaats van een taak voor aanliggende eigenaren. Reactie: In het ontwerpprogramma was de baggerplicht nog toebedeeld aan de aangrenzende perceeleigenaar.

Dit is komen te vervallen. Het baggeren van alle watergangen binnen de bebouwde komgrenzen gaat door de gemeente uitgevoerd worden. Het reguliere onderhoud is voor de aanliggend eigenaar volgens de onderhoudsverordening van Waterschap Rivierenland.

Bezwaren tegen de toewijzing van de onderhoudsplicht (als aanliggende eigenaar) dienen te worden gericht aan het bevoegd gezag, Waterschap Rivierenland. • Financiële vragen en zorgen over kosten Ongeveer een kwart van de indieners heeft vragen over de financiële aspecten. Men uit zorgen over versnipperd onderhoud en de daarmee gepaard gaande kostenstijgingen op lange termijn. Ook wordt gevraagd of dit beleid een bezuinigingsmaatregel is. Reactie: Het nauwer aansluiten bij de vigerende wet- en regelgeving is primair geen bezuinigingsmaatregel. Vanwege inflatie en uitbreiding van het areaal voorziet de gemeente een stijging van de kosten voor watertaken. • Informatievoorziening bij aankoop Iets meer dan een vierde van de indieners geeft aan bij aankoop niet geïnformeerd te zijn over de onderhoudsverplichting. Reactie: De onderhoudsverordening van het waterschap is openbaar toegankelijk. Het inwinnen van informatie over rechten en plichten valt onder de onderzoeksplicht van de koper, waardoor dit geen verborgen gebrek is. • Toegankelijkheid, haalbaarheid en baggeren Ongeveer een vijfde van de indieners geeft aan dat het onderhoud fysiek niet haalbaar is vanwege een gebrek aan toegang, of geeft aan het baggeren door particulieren in een woonwijk niet realistisch te vinden. Reactie: Het onderhoud van de watergang conform de legger van het waterschap is een wettelijke taak.

Fysieke of praktische belemmeringen ontslaan de eigenaar niet van deze plicht. Het is aan de indiener om met het waterschap in overleg te treden over de praktische uitvoering. •

De verwachting is gewekt dat onderhoud aan watergangen een gemeentelijke taak is Ongeveer een vijfde van de indieners stelt dat het feit dat de gemeente dit onderhoud lang heeft uitgevoerd, de verwachting heeft gewekt dat dit een gemeentelijke taak blijft. Reactie: De gemeente kiest voor de toekomst voor meer duidelijkheid en helderheid over verantwoordelijkheden. • Visie klimaatadaptatie niet in lijn met het ontwerpprogramma Water Ongeveer een vijfde van de indieners geeft aan dat zij vinden dat het Programma water haaks staat op de visie rond klimaatadaptatie. Reactie: Het watersysteem in de gemeente Vijfheerenlanden is gebaat bij een heldere verdeling van taken en rollen. De gemeente kiest voor de toekomst voor meer duidelijkheid door nauw aan te sluiten op de wettelijke taken, zoals opgelegd door het waterschap. 3.1 Als gevolg van bijstelling van het Programma Water 2026-2029 zijn extra financiën nodig. Om het baggeren van alle watergangen binnen de bebouwde komgrenzen uit te kunnen voeren is jaarlijks extra budget nodig.

3.2 De extra financiën zijn nodig om te voldoen aan de verplichtingen. In meerdere koopakten staat vermeld dat de gemeente het baggeren uitvoert ondanks dat de gemeente geen aanliggend eigenaar is van de watergang. Daarnaast heeft Waterschap Rivierenland naar aanleiding van het ontwerp Programma Water 2026-2029, het stedelijk waterplan van de VNG en Unie van Waterschappen aangereikt waaruit blijkt dat het uitvoeren van de baggerwerkzaamheden binnen de bebouwde kom de verantwoordelijkheid is van de gemeente.

Kanttekeningen 1.1 Het consequent toepassen van het wettelijk kader zorgt weliswaar voor rechtlijnigheid van de onderhoudsplicht voor aanliggende eigenaren maar is ook een aandachtspunt. De aanliggend eigenaar moet wel bewust zijn van deze onderhoudsplicht en daarnaar handelen. Om dit bewustzijn te vergroten en de naleving te bevorderen zal de gemeente hierbij een adviserende rol op zich nemen.

Risicoparagraaf 1.1 Bij watergangen waar de gemeente geen aanliggende eigenaar is, heeft zij geen directe invloed op de uitvoering en kwaliteit van het onderhoud. In de praktijk kan dit leiden tot variatie in het onderhoudsniveau van watergangen, wat gevolgen kan hebben voor zowel de biodiversiteit als de doorstroming van het watersysteem. Wanneer het water niet voldoet aan de eisen van het waterschap, zal het waterschap de verantwoordelijke aanliggend eigenaar hierop informeren middels een schouwbrief. Taak van de gemeente is om inwoners en andere betrokkenen goed te informeren over hun rol en verantwoordelijkheden en bij vragen te verwijzen naar de juiste bronnen.

Kansen 1.1 Door bewust om te gaan met schonen en baggeren, kan een sloot transformeren van een functionele watergang naar een waardevol element in de openbare ruimte. Door de aanliggende eigenaren zelf verantwoordelijk te maken voor het onderhoud van de watergang worden ze meer betrokken bij hun eigen leefomgeving.

Gevolgen voor mensen met een beperking Het Programma Water 2026–2029 heeft geen negatieve gevolgen voor mensen met een beperking of chronische ziekte. Het programma beïnvloedt de fysieke of digitale toegankelijkheid van gemeentelijke dienstverlening niet en vormt geen belemmering voor participatie. Het Programma Water 2026–2029 en alle bijbehorende communicatiemiddelen zijn toegankelijk en begrijpelijk opgesteld (waar mogelijk niveau B1, anders B2), in lijn met de richtlijnen voor digitale toegankelijkheid (WCAG 2.1, niveau AA) en de geldende wettelijke verplichtingen.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst.

Financiële paragraaf Het Programma Water 2026–2029 heeft financiële consequenties. Als gevolg van een aanpassing in de uitvoering van bestaand beleid is de gemeente verantwoordelijk voor het baggeren van watergangen binnen de bebouwde kom. Dit leidt tot een toename van het aantal te baggeren m³ per jaar. Deze uitbreiding is naar voren gekomen door een zienswijze van het waterschap, waaruit blijkt dat

de gemeente binnen de komgrenzen baggerplichtig is. Hierdoor is met ingang van 2027 een aanvullend structureel exploitatiebudget van € 60.000 per jaar benodigd. De lasten vloeien voort uit bestaand beleid en worden daarom gedekt binnen de beschikbare financiële middelen. De structurele lasten worden opgenomen in het proces van de Begroting 2027. De extra kosten worden gedekt uit de opbrengsten van de riool- en waterzorgheffing. De budgetvraag voldoet aan de 3 O’s: • Onvermijdelijk: voortvloeiend uit wet- en regelgeving en bevestigd door het waterschap; • Onuitstelbaar: noodzakelijk voor een goed functionerend watersysteem; • Onvoorzien: de omvang van de gemeentelijke baggeropgave was niet eerder in deze vorm in de begroting opgenomen.

Participatieparagraaf Het waterschap is nauw betrokken bij de totstandkoming van dit programma. Bij vervanging van beschoeiingen die grenzen aan particulier terrein, wordt persoonlijk contact gelegd met de belanghebbenden en in goed overleg worden eventuele werkzaamheden uitgevoerd. De aanliggende eigenaren hebben allen een brief ontvangen en zijn op de hoogte gebracht van de zienswijzeprocedure.

Duurzaamheidsparagraaf Het waarborgen van goed onderhoud van waterlichamen in de gemeente draagt bij aan een robuust watersysteem. Dit is de basis voor een duurzame waterberging van oppervlaktewater, wat bijdraagt aan klimaatadaptatie tegen wateroverlast. Ook zorgt het voorkomen van dichtslibben van waterlichamen voor voldoende doorstroming, wat een bijdrage heeft aan de waterkwaliteit. Dit borgen is essentieel om als gemeente bij te dragen aan de Kaderrichtlijn Water. Ook draagt het Programma Water bij aan de transitie naar een circulaire economie. Beschoeiingen worden, in tegenstelling tot voorheen, niet vervangen als dit niet noodzakelijk is. Hierdoor wordt er minder druk gelegd op primaire grondstoffen.

Communicatieparagraaf De indieners van het zienswijzen worden op de hoogte gebracht van de besluitvorming door middel van een brief. Het Programma Water wordt verder gedeeld via de gebruikelijke gemeentelijke communicatiekanalen. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, {{signer1}} ValidSigned door Judith de Jonge op 02-06-2026

W.J. (Judith) de Jonge

de burgemeester, ValidSigned door Sjors Fröhlich {{signer2}} op 02-06-2026

S. (Sjors) Fröhlich

Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5.

Handreiking stedelijk waterplan VNG en_UVW handre-hydrotheek (stowa) 91347 Memo ontvangstplicht bagger stedelijk gebied Nota beantwoording van zienswijzen programma water 2026-2029_23-05-2026 Programma water_online Uitwerkingsplan Broekgraaf