RV Ontwerpcentrumregeling Sociaal Domein Lekstroom

Raadsvoorstel Zaaknummer 1700890

Onderwerp: Ontwerpcentrumregeling Sociaal Domein Lekstroom Vergaderdatum raad: 16 december 2025 Geheim: Steller: Portefeuillehouder:

Nee Marjolein van Dijk Wethouder Bel

Beslispunten 1. De gemeenteraad voor te stellen geen zienswijze in te dienen op de Ontwerpcentrumregeling Sociaal Domein Lekstroom.

Inleiding De Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg is op 7 oktober jl. aangenomen door de 1e Kamer. Deze komt voort uit de Hervormingsagenda Jeugd. Gemeenten worden daarin verplicht om op Jeugdregioniveau (de jeugdzorgregio’s, waaronder Lekstroom), onderling samen te werken bij de inkoop van specialistische jeugdzorg. De intergemeentelijke samenwerking voor specialistische jeugdzorg moet daarom worden gegoten in één van de drie publiekrechtelijke vormen uit de Wet gemeenschappelijke Regelingen; openbaar lichaam, bedrijfsvoeringsorganisatie of centrumregeling. Inwerkingtreding van die wet en de daarmee samenhangende regelgeving is per 1 januari 2026. Daarna hebben regio’s één jaar de tijd om te komen tot een samenwerkingsvorm op basis van de Wet Gemeenschappelijke Regelingen (GR). Op 1 januari 2027 moet de huidige samenwerking in Lekstroom dus omgezet zijn naar een publiekrechtelijke samenwerking, een GR. De wetgever acht de samenwerking nodig, omdat de schaal van individuele gemeenten in veel gevallen te klein is. Dit is voor onze regio Lekstroom niet nieuw. De gemeenten Lopik, IJsselstein, Nieuwegein, Houten en Vijfheerenlanden werken al jaren samen op het gebied van zorg, welzijn en ondersteuning.

Dit doen we op basis van een privaatrechtelijke samenwerkingsovereenkomst (SOK) en individuele dienstverleningsovereenkomsten (DVO) tussen de gemeente Houten en de regiogemeenten. Voor de uitvoering van de Jeugdhulp- en Wmo-taken (inkoop, contractmanagement, administratie, monitoring en toezicht) functioneert de Regionale Backoffice Lekstroom (RBL). De RBL is organisatorisch ondergebracht bij de gemeente Houten. De sturing is ingericht met een bestuurlijk platform, het Bestuurlijk Platform Sociaal Domein Lekstroom (BPSDL). We ervaren een gezamenlijk commitment om de kosten te beheersen, op zoek te gaan naar meer effectieve vormen van jeugdhulp, de samenwerking met het voorliggend veld te versterken en in brede zin op zoek te gaan naar doorbraken en innovaties. Daar willen we onze energie op richten. Tegelijkertijd is er de nieuwe wet die ons verplicht tot een publiekrechtelijk samenwerkingsverband. Alle gemeenten zien urgentie om sterk in te zetten op de inhoudelijke transformatie: de beweging naar het voorliggend veld, collectieve trajecten en normaliseren. De juridische constructie en de

bedrijfsvoering is daar ondersteunend aan; het zal deze transformatie nooit organiseren of afdwingen. Daarom willen we op een zo slim en efficiënt mogelijke wijze voldoen aan de voorwaarden van de Hervormingsagenda, met maximaal behoud van lokale democratische regie en verantwoordelijkheid. Een Centrumregeling, waarbij de gemeente Houten zal optreden als centrumgemeente, sluit aan op de huidige samenwerking waarbij gemeenten hun lokale autonomie behouden. Volgens artikel 1, derde lid, van de Wet gemeenschappelijke regelingen (Wgr) worden de raden van de deelnemende gemeenten in de gelegenheid gesteld om zienswijzen kenbaar te maken over de beoogde regeling. Met bijgevoegd raadsvoorstel wordt de raad hiervoor in de gelegenheid gebracht. Wat is een centrumregeling? Een Centrumregeling is een samenwerking waarin één gemeente taken voor één of meerdere gemeenten uitvoert. Er wordt samengewerkt op basis van een netwerkconstructie. Er wordt dan ook geen zelfstandige organisatie met zelfstandige rechtspersoonlijkheid opgericht. Een Centrumregeling is per definitie een collegeregeling waarin enkel uitvoerende taken zijn belegd. De gemeenten kunnen de taken enkel op basis van mandaat aan de centrumgemeente opdragen.

De huidige gastheergemeente Houten wordt centrumgemeente, daar de Regionale Backoffice Lekstroom (RBL), de uitvoeringsorganisatie van de gemeente Houten, op dit moment de taken uitvoert. Een Centrumregeling is de meest logische keus voor de vormgeving van de samenwerkingsrelatie rondom inkoop- en ondersteuningstaken in het sociaal domein in onze regio, zodat we de energie kunnen richten op de inhoudelijke beweging. Naast de Centrumregeling, wordt de dienstverlening tussen de gemeente Houten en de andere gemeenten geregeld in een dienstverleningsovereenkomst (DVO). In de regeling is vastgelegd welke onderwerpen er minimaal in de dienstverleningsovereenkomst geregeld dienen te worden. De raad wordt in de gelegenheid gesteld een zienswijze in te dienen op het treffen van een Centrumregeling. Op basis van de zienswijzen van de vijf Lekstroomgemeenten ontvangt u vervolgens een raadsvoorstel om toestemming te verlenen aan het college. Hierna wordt door elk college afzonderlijk de Centrumregeling definitief vastgesteld.

Beoogd effect •

Voldoen aan de wettelijke eisen en voorwaarden vanuit de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg met maximaal behoud van lokale democratische regie en verantwoordelijkheid; • Een gemeenschappelijke regeling passend in de huidige samenwerkingsrelatie rondom inkoopen ondersteuningstaken in het sociaal domein in de regio Lekstroom, met als doel de samenwerking op de uitvoering van Jeugd- en Wmo-taken op een zo efficiënt en effectief mogelijke wijze te organiseren, zodat we maximaal onze energie kunnen richten op de inhoudelijke beweging die we willen en moeten maken.

Argumenten 1.1 Alle gemeenten zien urgentie om sterk in te zetten op de inhoudelijke transformatie. Het juridisch construct moet dit ondersteunen. Daarom willen we op een zo efficiënt mogelijke wijze voldoen aan de voorwaarden van de Hervormingsagenda, met maximaal behoud van lokale democratische regie en verantwoordelijkheid. Als jeugdregio zijn wij landelijk benoemd als robuust; daar borduren we op voort. Het BPSDL (Bestuurlijk Platform Sociaal Domein Lekstroom) heeft vorig jaar een toekomstnotitie over de regionale samenwerking vastgesteld. De notitie geeft aan dat we op de ingeslagen weg verder

willen gaan. We zien de volgende argumenten die hier vanaf de start een belangrijke rol in spelen: • Inwoners houden zich niet aan gemeentegrenzen; • Sommige opgaven hebben een regionaal karakter; • Samen zijn we slimmer en beter toegerust om complexe opgaven aan te pakken; • Samen hebben we meer beleids- en uitvoeringskracht; • We voorkomen versnippering van het zorglandschap; • We verminderen administratieve lasten voor zorgaanbieders en gemeentes; • We verminderen onze (financiële) risico’s; • Gezamenlijke lobby heeft meer effect. We ervaren een gezamenlijk commitment om de kosten te beheersen, op zoek te gaan naar meer effectieve vormen van jeugdhulp, de samenwerking met het voorliggend veld te versterken en in brede zin op zoek te gaan naar doorbraken en innovaties. Door de uitvoering te behouden bij de Regionale Backoffice Lekstroom, die op dit moment de bedrijfsvoeringstaken uitvoert, blijven we inzetten op efficiency en effectiviteit. PROOF adviseurs, die ons helpt bij de juridische omzetting, geeft aan dat de huidige samenwerking het meest aansluit op een Centrumregeling. De huidige ‘knip’ tussen beleid & uitvoering in de huidige netwerksamenwerking met RBL als regionaal ondersteunend uitvoeringsorgaan, kan in deze vorm standhouden (zie bijlage 2).

1.2 Door onze krachten te blijven bundelen komen we tot meer kwaliteit en efficiency, zowel in de opgaves en de totstandkoming van oplossingen daarvan, als in de uitvoering zelf. De vijf Lekstroomgemeenten ervaren een gezamenlijk commitment om de kosten te beheersen, op zoek te gaan naar meer effectieve vormen van jeugdhulp, de samenwerking in de sociale basis en met het voorliggend veld te versterken en in brede zin op zoek te gaan naar doorbraken en innovaties. Dit heeft het BPSDL met de toekomstnotitie Regio Lekstroom: sterk met elkaar uitgeschreven (bijlage 6). De beleidstaken worden onderling verdeeld. In de netwerkconstructie blijft de onderlinge betrokkenheid beleidsmatig behouden, zowel in opdrachtformulering, doorontwikkeling als evaluatie. Bij de keuze of we iets wel of niet doen in de samenwerking onderzoeken we met een afwegingskader de toegevoegde waarde: inhoudelijk, financieel, efficiency, kwaliteit, wettelijke noodzaak, etc. Dit afwegingskader is ook toegepast om tot de Centrumregeling te komen. We zien dat de regionale backoffice in Houten door schaalgrootte een grotere, robuuste organisatie vormt voor inkoop en leveranciersmanagement: •

• • •

•

Het bundelen van capaciteit voor inkoop, facturering en contractmanagement bij de regionale backoffice biedt efficiency, meer expertise/ ervaring en meer mogelijkheden in een onderhandelingspositie. Onze gezamenlijkheid biedt meer volume en maakt ons een relevante inkooppartij. De bundeling van krachten brengt ook efficiency bij andere diensten, zoals data, hetgeen tevens de mogelijkheid biedt om (financiële) effecten tussen de Lekstroomgemeenten te vergelijken waarvan we leren en doorontwikkelen. Meer toezicht op rechtmatigheid, een betere (financiële) risicospreiding en een dekkend zorglandschap door het grotere volume. Efficiency voor onze aanbieders. Als zij voor meerdere gemeenten werken, worden zij geconfronteerd met verschillende inkoopprocedures en contractvoorwaarden. Met de RBL hebben zij te maken met één contractpartij dat voor hun voordelig en administratief ontlastend is. Voor onze inwoners zijn we beter in staat te zorgen voor stevige contracten en tijdige updates van contracten, wat bijdraagt aan de kwaliteit en betrouwbaarheid van de dienstverlening.

1.3 Met een Centrumregeling behoudt elke gemeente de lokale autonomie. De uitvoering door alle gemeenten blijft gecentraliseerd. De uitvoering vindt in mandaat, dus namens, de andere samenwerkende gemeenten (de partnergemeenten), plaats in de organisatie van de centrumgemeente (Houten). Deze organisatie staat onder verantwoordelijkheid van het college van de centrumgemeente. De gemeenteraden van de Lekstroomgemeenten behouden hun ruimte om lokale beleidsafwegingen te maken en maximaal in positie te zijn: •

Het college van B&W is volledig verantwoording schuldig aan de eigen raad. Daartoe is de centrumgemeente verplicht alle informatie aan het college te verschaffen om die rol goed te kunnen uitoefenen. • Beleidstaken vallen niet onder de Centrumregeling. Gemeentelijk vastgesteld beleid door de gemeenteraad is leidend bij regionale beleidsvorming namens de colleges en vormt de kaders voor de bedrijfsvoering van de RBL. • De colleges van B&W van de gemeenten fungeren als opdrachtgevers en het college van de centrumgemeente is intern de opdrachtgever voor de Regionale Backoffice Lekstroom. • Het opdragen van taken in mandaat betekent dat elke gemeente de bevoegdheid houdt en verantwoordelijk blijft voor de besluiten die worden genomen. • Het college van B&W bepaalt hoe het mandaat wordt uitgeoefend en geeft instructies aan de centrumgemeente. Het college staat aan de lat voor goede opdrachten en voor beoordeling van de uitvoering van opdrachten. De democratische legitimatie blijft daarmee behouden. 1.4 Met de ontwerp-Centrumregeling blijft, uit oogpunt van een effectieve en efficiënte uitvoering, de integraliteit in de taakuitvoering voor jeugdhulp en Wmo bij de RBL . Het verdient de voorkeur om naast jeugd ook de Wmo- en toezichttaken die de Regionale Backoffice Lekstroom (RBL) uitvoert, in de nieuwe juridische vorm onder te brengen.

Voor onder andere onze aanbieders en samenwerkingspartners levert dit duidelijkheid en eensluidendheid op. Om de integraliteit in de taakuitvoering voor jeugdhulp en Wmo in stand te houden is niet alleen de regionale samenwerking rondom jeugdhulp in een Wgr-vorm ondergebracht (eis van de wetgever), maar ook de regionale samenwerking rondom inkoop, contractmanagement, administratie, monitoring en toezicht van Wmo. Binnen deze taakuitvoering is flexibiliteit nodig voor ontwikkeling op taken die regionaal en lokaal om ontwikkel- en experimenteerruimte vragen. In de dienstverleningsovereenkomst (DVO) zal dit geëxpliciteerd worden in de taak vermeerdering en -vermindering voor gemeenten. Vijfheerenlanden laat sinds 2019 de jeugdadministratie uitvoeren door de RBL. De RBL maakt op gebied van data/monitoring/contractmanagmentschap een positieve ontwikkeling door. Op gebied van Jeugd zijn wij automatisch partner, voor Wmo niet. Deze doorontwikkeling is aantrekkelijk door volume, kennis en efficiency. Onderzocht wordt hoe Vijfheerenlanden op gebied van Wmo kan aansluiten voor de Wmo-administratie. Tevens zijn de opgaven die we in regionaal verband oppakken, te groot voor lokaal. Op gebied van toezicht werken we in de regio momenteel al samen. Hier ligt een aparte DVO onder.

Door toezicht onderdeel te maken van deze regeling, worden bij aanpassingen ook deze regionale taak automatisch meegenomen in plaats van aparte voorstellen. Dit voorkomt fouten of tegenstrijdigheden 1.5

Taken van het Bestuurlijk Platform Sociaal Domein Lekstroom (BPSDL) en ambtelijke

overleggen zijn helder door deze in de Centrumregeling en de DVO uit te werken. In de huidige samenwerkingsovereenkomsten wordt gewerkt met een bestuurlijk platform, het Bestuurlijk Platform Sociaal Domein Lekstroom (BPSDL), wethoudersoverleg Jeugd, een ambtelijk platform, het Programmaleidersoverleg (PLO) en het Gemeentesecretarissenoverleg (GSO) die eindverantwoordelijk is voor de organisatie van het regionale programma/de regionale organisatie en fungeert als de opdrachtgever voor de Regionale Backoffice Lekstroom (RBL). In de bijlage staat toegelicht welke taken binnen de Centrumregeling staan en welke in de DVO opgenomen worden. 1.6. Met de zienswijzeprocedure heeft de raad de gelegenheid om een zienswijze te geven op het ontwerp van de Centrumregeling. De ontvangen zienswijzen van de vijf Lekstroomgemeenten worden gebundeld, voorzien van een reactie en kunnen, indien nodig, leiden tot aanpassing van de ontwerpregeling. De definitieve regeling wordt opnieuw aangeboden aan de gemeenteraden, begeleid door een raadsvoorstel om toestemming te verlenen aan het college voor het treffen van de gemeenschappelijk regeling. Hierop volgend wordt door elk college afzonderlijk de Centrumregeling definitief vastgesteld.

1.7 De Centrumregeling die voorligt doet een beroep op de uitzondering van de horizontale samenwerking en het uitgangspunt is, dat de regeling daarmee aanbestedingstechnisch voldoet. Voor alle opdrachten tot dienstverlening van decentrale overheden boven de drempelwaarde, geldt dat deze moeten worden aanbesteed. Van deze plicht kan alleen worden afgezien als een beroep gedaan kan worden op één van de uitzonderingen die de Aanbestedingswet 2012 kent. PROOF Adviseurs heeft kenbaar gemaakt dat de Centrumregeling die voorligt voor de uitvoering van de taken door RBL een beroep kan doen op de uitzondering van de horizontale samenwerking en daarmee voldoet aan de vereisten die het aanbestedingsrecht stelt.

Risicoparagraaf 1.1 Mogelijkheden tot uittreding Centrumregeling zijn door de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg beperkt. Met de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg worden gemeenten verplicht om op Jeugdregioniveau onderling samen te werken bij de inkoop van specialistische jeugdzorg. De Lekstroomgemeenten zijn vastgelegd als Jeugdregio Lekstroom, waarmee gemeenten op dit onderdeel niet uit de regeling kunnen stappen. Formeel is dit wel mogelijk op de andere onderdelen (Wmo). 1.2 Het formaliseren van de samenwerking in een Centrumregeling heeft als risico dat de huidige netwerksamenwerking van karakter verandert. De formalisering van de gemeente Houten als centrumgemeente vraagt helderheid over de invloed die dit hun vraagt en biedt. Het uitgangspunt dat de huidige bevoegdheden en wijze van samenwerken gecontinueerd worden, wordt geformaliseerd in de DVO en de mandaatregeling. 1.3 IJsselstein spreekt de voorkeur uit om met de wettelijke taken Jeugd, evenals de nietwettelijke taken Jeugd (inclusief toezicht) deel te nemen aan de Gemeenschappelijke regeling. Op Wmo ziet IJsselstein daarentegen meer voordelen voor het lokaal organiseren van de inkoop, het contractmanagement en toezicht. De volledige omzetting van Jeugd, Wmo en toezicht is volgens de Wet verbetering beschikbaarheid jeugdzorg niet noodzakelijk.

IJsselstein heeft daarom voor zichzelf onderzocht welke onderdelen ingebracht kunnen worden in een gemeenschappelijke regeling (voor zover deze niet verplicht zijn) en wat daar de belangrijkste voordelen/kansen en nadelen/risico’s van zijn. IJsselstein geeft aan dat het zelfstandig uitvoeren van de Wmo-taken hen meer beleidsvrijheid geeft op het gebied van inkoop, minder financieel risico geeft en de mogelijkheid biedt om lokaal

zaken aan te besteden rondom Wmo. Daarnaast blijft IJsselstein bij jeugdhulp inzetten op de kracht van de regio. Hierdoor hoeft er geen splitsing gemaakt te worden tussen wettelijk en nietwettelijke taken jeugdhulp en is IJsselstein verzekerd van een dekkend zorglandschap op het gebied van jeugdhulp. 1.4 De voorkeur van IJsselstein voor het lokaal organiseren van de inkoop, het contractmanagement en toezicht op Wmo kent consequenties voor de andere Lekstroomgemeenten. Momenteel zijn er regionaal zeven contracten voor Wmo waarvan een groot deel een looptijd heeft tot ten minste 31 december 2027. IJsselstein kan derhalve met ingang van 1 januari 2028 (een groot deel) van de taken voortvloeiende uit de Wmo zelf uitvoeren. De voorliggende regeling maakt dit mogelijk. Voor de gemeenten Houten, Lopik, Nieuwegein en Vijfheerenlanden betekent de keuze van IJsselstein in ieder geval dat zij de dienstverlening op de Wmo door vier in plaats van vijf gemeenten gaan dragen, wat hogere kosten met zich mee zal brengen. 1.5 Mogelijk is de zienswijze van niet alle gemeenteraden op het ontwerp Centrumregeling die nu voorligt positief. De ontvangen zienswijzen van de vijf Lekstroomgemeenten worden regionaal gebundeld, voorzien van een reactie en kunnen, indien nodig, leiden tot aanpassing van het voorstel. Afhankelijk van de zienswijze kan uitstel van besluitvorming noodzakelijk worden geacht.

Gezien de wettelijke verplichting de samenwerking rondom jeugdhulp in een van de vormen uit de Wet gemeenschappelijke regelingen te gieten, is het niet mogelijk de huidige juridische samenwerking in stand te houden. 1.6 Het aanbestedingsrechtelijke advies van de expert is leidend. Het oordeel dat de voorgestelde opzet voldoet aan de vereisten om ons te kunnen beroepen op de uitzondering van de horizontale samenwerking is gebaseerd op de deskundigheid van de expert in dezen: PROOF Adviseurs. Op basis van het advies van PROOF gaan we er dus vanuit dat de voorgestelde constructie ook daadwerkelijk voldoet aan de bedoelde vereisten. Er is echter (nog) niet zichtbaar vastgelegd of sluitend geconcludeerd, dat in de praktijk volledig aan de aanbestedingsrechtelijke vereisten zal worden voldaan om te kunnen vallen onder horizontale samenwerking. Mocht blijken dat deze GR-constructie alsnog niet zal voldoen, zal strategisch en bestuurlijk zodanig moeten worden bijgestuurd, dat wel aan de aanbestedingsrechtelijke voorwaarden zal worden voldaan. Hoe dan ook is de voorgestelde GR-constructie aanbestedingsrechtelijk meer verantwoord, dan de huidige privaatrechtelijke constructie.

Gevolgen voor mensen met een beperking Dit voorstel heeft geen gevolgen voor inwoners met een beperking.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst.

Financiële paragraaf Het veranderen van de juridische vorm van de samenwerking in het sociaal domein als zodanig heeft geen financiële consequenties. Financieel effect voorkeur IJsselstein op Wmo: De voorkeur van IJsselstein om op Wmo de inkoop, het contractmanagement en toezicht niet

meer regionaal maar lokaal te organiseren, brengt kosten met zich mee. De huidige bijdrage van de vijf gemeenten dekt verschillende aspecten van de uitvoering van de Wmo, zoals administratie, inkoop, contractmanagement & -beheer, bedrijfsvoering en dataverwerking, en management. De frictie- en desintegratiekosten worden ter besluitvorming aan de vijf colleges van B&W voorgelegd.

Participatieparagraaf Er is geen sprake van inwonersparticipatie; het betreft hier een hoofzakelijk technische aanpassing naar een gemeenschappelijke regeling om daarmee te voldoen aan de nieuwe wet. De gemeentelijke adviesraden worden geïnformeerd over het aangaan van de regeling. Op 30 oktober is de ASD van Vijfheerenlanden door middel van een presentatie meegenomen in dit voorstel.

Duurzaamheidsparagraaf Niet van toepassing.

Communicatieparagraaf Gecontracteerde aanbieders worden geïnformeerd nadat de gemeenteraden hun zienswijze hebben aangeboden. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris,

de burgemeester,

ValidSigned door Judith de Jonge {{signer1}}

ValidSigned door Sjors Fröhlich {{signer2}} op 04-11-2025

W.J. (Judith) de Jonge

S. (Sjors) Fröhlich

op 04-11-2025

Bijlagen • • •

•

Ontwerp Centrumregeling Lekstroom Keuzememo Centrumregeling t.o.v. OL en BVO Conceptbrief zienswijze van raad Toekomstnotitie Sterk met elkaar 2024