RV Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 en startdocument Landbouwvisie.pdf

Raadsvoorstel Zaaknummer 652367

Onderwerp: Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 en startdocument Landbouwvisie Vergaderdatum raad: 9 februari 2023 Geheim: Nee Steller: Govert-Jan Versluis Portefeuillehouder: Wethouder Van Maanen

Beslispunten 1. De Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 vast te stellen; 2. Het startdocument Landbouwvisie Vijfheerenlanden vast te stellen.

Inleiding De landbouw is de belangrijkste drager van het landelijk gebied van Vijfheerenlanden. Zowel Rijk als provincie hebben nadrukkelijk een transitie naar verduurzaming van de landbouw ingezet. Deze transitie werkt ook door in Vijfheerenlanden. Er komen diverse grote opgaven op ons buitengebied en de landbouw af. In de Strategische visie Vijfheerenlanden staat dat de gemeente zich zoveel mogelijk als partner opstelt voor agrariërs bij de transitie naar kringloop landbouw. In overleg met de agrariërs verkent de gemeente de mogelijkheden om de ambities op het gebied van verduurzaming, biodiversiteit en natuurversterking te combineren met een gezonde economische bedrijfsvoering. Onze definitie van landbouw is breed en omvat onder andere akkerbouw, veeteelt, tuinbouw en fruitteelt. Landschapsvisie Met de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 is de eerste stap gezet naar een beleid dat gericht is op een duurzame balans tussen landbouw, natuur, waterbeheer, bodemdaling, recreatie, het opwekken van duurzame energie en alle andere belangen die spelen in het landelijk gebied. De landschapsvisie stemt al deze ontwikkelingen op elkaar af en zorgt er voor dat de kwaliteiten van het landschap daarbij behouden of versterkt worden. Deze visie gebruiken we als inspiratiedocument voor ontwikkelingen in het buitengebied.

De visie legt geen ontwikkelingen vast, maar inspireert en nodigt particulieren, organisaties en (andere) overheden uit om met passende initiatieven en investeringen te komen. Hiermee is de visie ook een belangrijke bouwsteen voor de op te stellen omgevingsvisie. Deze landschapsvisie is de afgelopen jaren in nauwe samenhang met de inwoners, agrariërs, ondernemers en de vorige raad van Vijfheerenlanden opgesteld. Organisaties en inwoners zijn betrokken bij het maken van de ontwerpvisie. Dit is gebeurd via de participatierondes van de Strategische visie Vijfheerenlanden, gesprekken met agrariërs, bewoners, ondernemers en initiatiefnemers in het gebied (ook wel ‘streekhouders’ genoemd) en een online enquête. In

september 2021 zijn de streekhouders gevraagd om feedback op de ontwerpvisie te geven. De opmerkingen van de streekhouders zijn meegenomen bij uitwerking van deze landschapsvisie. De landschapsvisie is eerder in de bestuurlijke route gebracht. Hieronder puntsgewijs de eerder doorlopen route:  Op 5 november 2020 heeft de raad het plan van aanpak landschapsvisie vastgesteld;  Op 9 september 2021 is de landschapsvisie in een VHL-plein aan de orde geweest;  In de commissie RVE van 13 september 2021 is een opinievoorstel over het ontwerp van de landschapsvisie besproken. Na deze commissievergadering hebben de verschillende fracties hun bijdrage op papier gezet gecombineerd met vragen waarop schriftelijk antwoord is gegeven;  Op 9 november 2021 is de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 in het college besproken. Hier is besloten om de raad voor te stellen de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 vast te stellen;  Voorafgaand aan de raad van 14 december 2021 is vanwege de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2022 door het presidium besloten om een aantal onderwerpen niet meer door de ‘oude’ raad te laten behandelen, maar deze voor te leggen aan de ‘nieuwe’ raad. De landschapsvisie was er daar één van;  In het coalitieakkoord is het volgende opgenomen: “Wij stellen de raad voor om de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 als inspiratiedocument vast te stellen.

Als uitvloeisel van deze visie maken we samen met belanghebbenden en de gemeente Molenlanden een landbouwvisie met een concrete uitvoeringsagenda die gericht is op het behoud en waar mogelijk de versterking van de agrarische sector en haar economische waarde.” Landbouwvisie Op basis van het coalitieakkoord is ervoor gekozen de landschapsvisie gecombineerd met het startdocument voor de op te stellen landbouwvisie aan de raad voor te leggen. Inmiddels zijn we als gemeente in gesprek met agrariërs in onze gemeente over transitie naar verduurzaming van de landbouw en over de totstandkoming van de landbouwvisie voor ons gebied. Met dit voorstel wordt de raad gevraagd zowel de landschapsvisie als het startdocument voor de op te stellen landbouwvisie vast te stellen. Met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) wil de overheid vóór 2030 de natuur ruimte bieden voor herstel en versterking, de kwaliteit van water en bodem verbeteren en meer doen tegen klimaatverandering. De provincie is verantwoordelijk voor natuurherstel en structurele vermindering van de stikstofuitstoot en -neerslag in de provincie. Het Rijk heeft daarom aan alle provincies gevraagd om een provinciaal gebiedsprogramma op te stellen. Hierin stellen de provincies per gebied de doelen voor stikstof, natuur, water en klimaat vast. Deze plannen moeten op 1 juli 2023 1 klaar zijn.

Dit heet de Gebiedsgerichte Aanpak (GGA). Met de uitwerking van de landbouwvisie zoekt de gemeente zoveel mogelijk aansluiting bij de Gebiedsgerichte Aanpak. 1 Het NPLG krijgt een adaptief karakter, wat betekent dat op verschillende ijkmomenten het

gebiedsprogramma bijgesteld kan worden. Dit betekent ook dat het gebiedsprogramma van juli 2023 nog geen definitief karakter hoeft te hebben. Dit zal een programma op hoofdlijnen worden waarin ook de analyse een stevige basis moet vormen.

Beoogd effect In de komende jaren komen er verschillende (landelijke) opgaven en ontwikkelingen op de gemeente af die een grote impact kunnen hebben op het landelijk gebied en de landbouw. Als deze opgaven op een goede manier gecombineerd en uitgevoerd worden, kunnen ze ook kansen bieden. Het doel voor de langere termijn is daarom: het ontwikkelen van ons buitengebied naar een aantrekkelijk, vitaal en toekomstbestendig landschap, waarin de agrariër zijn werk kan doen.

Argumenten 1.1 De Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 is een belangrijke bouwsteen voor de uitwerking van de omgevingsvisie. De gemeentelijke omgevingsvisie omvat de visie op de maatschappelijke opgaven binnen de fysieke leefomgeving waar de gemeente de komende jaren aan wil werken. Hierin worden alle relevante beleidsvisies integraal bekeken en worden waar nodig keuzes gemaakt. In dit kader is de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 een belangrijk inspiratie document. Het is daarom ook belangrijk dat de landschapsvisie een officiële status krijgt en ook met onze inwoners en partners gedeeld kan worden. 1.2 Met de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 wordt een actuele visie gecreëerd voor de gehele gemeente Vijfheerenlanden. Met de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 wordt de bestaande Landschapsvisie gemeente Vianen (2014) geactualiseerd. Ook wordt het beleid van toepassing op het grondgebied van voormalige gemeenten Leerdam en Zederik, waar geen vastgesteld beleid op dit vlak voor was. 2.1 Het ontbreekt momenteel nog aan een visie vanuit Vijfheerenlanden op de landbouw. De gemeente vindt vitale landbouw belangrijk. Om dit te borgen stelt de gemeente voor haar grondgebied een eigen visie voor de landbouw op.

2.2 Het startdocument Landbouwvisie Vijfheerenlanden geeft de kaders voor de op te stellen landbouwvisie Door het startdocument vast te stellen, ligt vast op welke vraag de landbouwvisie antwoord moet geven. Het startdocument beschrijft beleidsinhoudelijke, procesmatige en organisatorische vertrekpunten voor het opstellen en vaststellen van een landbouwvisie van de gemeente Vijfheerenlanden. 2.3 Het startdocument Landbouwvisie Vijfheerenlanden geeft duidelijkheid over de planning. In het plan van aanpak is een planning opgenomen. Onderdelen van de landbouwvisie fungeren als inbreng voor het op te stellen provinciaal gebiedsprogramma. Daarom trekken we samen op met de provincie Utrecht. Zowel de planning als het participatieproces worden zoveel als mogelijk op elkaar afgestemd. In de planning is rekening gehouden dat het provinciaal gebiedsprogramma uiterlijk 1 juli 2023 bij het Rijk moet zijn ingediend. 2.4 Het startdocument Landbouwvisie Vijfheerenlanden geeft duidelijkheid over het te doorlopen participatieproces. Bij de start van een project, nieuw beleid of visie is het van belang dat er van tevoren goed nagedacht wordt hoe de participatie vorm wordt gegeven. In de Participatie- en Inspraak-verordening staat beschreven dat dit wordt vastgelegd aan de hand van een startdocument. Dit plan van aanpak geeft hier invulling aan. Ook geeft het plan van aanpak duidelijkheid over de

betrokkenheid en de rol van de raad in dit proces. De landbouwvisie zal uiteindelijk door de raad worden vastgesteld. Bij zowel het opstellen van het provinciaal gebiedsprogramma als de landbouwvisie speelt de landbouwsector een belangrijke rol. Het kabinet heeft de aanbevelingen van de heer Remkes overgenomen. Een belangrijke aanbeveling is om in goede dialoog met de sector te komen tot een concreet toekomstplan, bij voorkeur in de vorm van een Landbouwakkoord. Agrariërs hebben duidelijkheid nodig over hoe de landbouw in 2040 eruitziet zodat zij invulling kunnen geven aan de doelen en opgaven op het gebied van natuur, klimaat en water. Overheid, keten en consument moeten de boer helpen om duurzamer te produceren. Dit zijn de uitgangspunten voor het Landbouwakkoord dat minister Adema van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit samen met de landbouworganisaties en daarnaast natuurorganisaties, medeoverheden en ketenpartijen in het eerste kwartaal van 2023 wil afsluiten.

Risicoparagraaf Op basis van de landschapsvisie kunnen ontwikkelingen goed worden afgewogen en ingepast in het landschap. Er zijn geen risico’s verbonden aan het vaststellen van de landschapsvisie als inspiratiedocument. Het startdocument Landbouwvisie Vijfheerenlanden geeft het proces en de kaders weer om te komen tot een landbouwvisie voor de gemeente. De krappe planning is een risico gezien de complexiteit van de opgaven en het gewenste participatietraject.

Financiële paragraaf Aan het vaststellen van de landschapsvisie zijn geen financiële consequenties verbonden. In een volgende fase wordt een concrete uitvoeringsagenda opgesteld samen met de gemeente Molenlanden en belanghebbenden. Met deze uitvoeringsagenda wordt duidelijk gemaakt wat de financiële effecten zijn van deze agenda. Voor het opstellen van de landbouwvisie en de bijbehorende uitvoeringsagenda is € 50.000 geraamd. Hiervan is ca. €15.000 bestemd voor participatie (budget 65701002/438201).

Participatieparagraaf Participatie heeft plaatsgevonden conform het Plan van aanpak Landschapsvisie, zoals is vastgesteld door de raad op 5 november 2020. In de bijlage ‘PARTICIPATIE Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040’ wordt dit participatietraject toegelicht. In het startdocument landbouwvisie is uitgewerkt hoe participatie voor de landbouwvisie gaat plaatsvinden. Een belangrijk onderdeel hierbij is de werkgroep landbouw.

Duurzaamheidsparagraaf De landschapsvisie en landbouwvisie geven aan hoe we naar een toekomstbestendig en duurzaam landelijk gebied gaan. De landschapsvisie gaat onder andere in op duurzamere landbouw, herstel van landschap en biodiversiteit en duurzame energieopwekking in het landelijke gebied. Hiermee draagt de visie bij aan de duurzame ontwikkeling van een groot deel van onze gemeente. Als uitvloeisel van deze visies maken we samen met belanghebbenden en de gemeente Molenlanden een concrete uitvoeringsagenda. De agenda is gericht op het behoud en waar

mogelijk versterking van de agrarische sector naar een aantrekkelijk, vitaal en toekomstbestendig landschap voor mens, plant en dier.

Communicatieparagraaf Na vaststelling van de landschapsvisie wordt deze breed bekend gemaakt via het elektronisch Gemeenteblad op overheid.nl. De visie wordt toegestuurd aan de streekhouders die aan de ontmoetingstafels hebben deelgenomen en aan partners die hebben meegedacht. Ook de gemeente Molenlanden (mede- organisator van de ontmoetingstafels) ontvangt een digitaal exemplaar. Begin 2023 starten we met een nieuwsbrief landbouw voor de agrarische sector. Daarin houden wij de sector op de hoogte van de werkgroep, het verloop van het proces en andere onderwerpen die van belang zijn. Daarnaast richten we een aparte pagina in op de website van onze gemeente. Op deze pagina informeren we de sector over ontwikkelingen en over de op te stellen landbouwvisie. Ook zijn daar in de toekomst de verslagen van informatieavonden en de werkgroep te vinden evenals andere relevante actuele informatie. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, Signed By: n.van.ameijde@vijfheerenlanden.nl

03/01/2023 11:25:37 CET {{signer1}} Id: ae9b84d8-8bb6-425a-9840-cc731e6517b9 Auth: Consent

N. (Nanette) van Ameijde-Poortman

de loco-burgemeester, Signed By: t.meijdam@vijfheerenlanden.nl

03/01/2023 11:27:52 CET {{signer2}} ID: ae9b84d8-8bb6-425a-9840-cc731e6517b9 Auth: Consent

T. (Teus) Meijdam

Bijlagen   

211018_Eindrapport_Landschapsvisie Vijfheerenlanden PARTICIPATIE Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040 281222_Startdocument Landbouwvisie Vijfheerenlanden