RV Kaderstelling en Plan van Aanpak Investeringsagenda Het Goede Leven

Raadsvoorstel Zaaknummer 1738075

Onderwerp: Kaderstelling en plan van aanpak Investeringsagenda 'Het Goede Leven' Vergaderdatum raad: 5 februari 2026 Geheim: Nee Steller: Cees Uittenbogaard Portefeuillehouder: Wethouder Van Maanen

Beslispunten 1. De notitie ‘kaderstelling Investeringsagenda’ vast te stellen; 2. a) Een reserve investeringsagenda ‘Het Goede Leven’ in te stellen; b) De inkomsten uit de Realisatiestimulans te storten in de reserve investeringsagenda ‘Het Goede Leven’.

Inleiding In de kadernota 2026 is een paragraaf opgenomen met een eerste uitwerking van de kaders voor de investeringsagenda. Met het Klein Slim Groepje (KSG) is, mede als opvolging op een tweetal aangenomen moties1, afgesproken dit verder uit te werken in een compact plan van aanpak voor de verdere uitwerking van de investeringsagenda. De raad wordt daarmee in de gelegenheid gesteld om meer specifiek richting en inhoud te geven aan de verdere uitwerking. De uitwerking mondt uit in twee documenten. Als eerste de uitwerking van de kaders voor de investeringsagenda. Daarnaast is een plan van aanpak geschreven over de uitvoering van de investeringsagenda door het college. Na vaststelling van de kaders door de gemeenteraad zal het college uitvoering geven aan de investeringsagenda conform dit plan van aanpak en het resultaat daarvan met een eerste selectie van projecten voorleggen aan de gemeenteraad in de kadernota 2027. De investeringsagenda is een belangrijke basis voor de (verdere) uitvoering van de gebieds- en dorps(woon)visies en onze brede gebiedsinzet, zoals opgenomen in de propositie 2025 2. Op basis van de vastgestelde gebieds- en dorps(woon)visies komen inmiddels verschillende initiatieven van de grond, zie daarvoor bijvoorbeeld ook de raadsinformatiebrief en woningbouwmonitor d.d. 20 juni 20253.

De investeringsagenda draagt zorg voor een integrale aanpak en financiering op, onder andere, de wensen en ambities zoals die in de visies zijn opgenomen en maakt bedoelde gebiedsontwikkelingen mogelijk.

M3 Financieel inzicht en overzicht investeringsfonds en -ruimte Vijfheerenlanden - iBabs Publieksportaal M2 Kaders kwaliteitsinvesteringen Vijfheerenlanden - iBabs Publieksportaal 1

2

Brede Gebiedsinzet-Ruimtelijke propositie Vijfheerenlanden 2025 Vijfheerenlanden - iBabs Publieksportaal

3

Uitvoeringsagenda Wonen Vijfheerenlanden - iBabs Publieksportaal

Beoogd effect De gemeenteraad geeft invulling aan zijn kaderstellende rol door de kaders voor de investeringsagenda vast te stellen. Daarmee kan de raad tevens gericht invulling geven aan zijn budgetrecht bij de kadernota en begroting wanneer projecten worden toegevoegd op grond van de investeringsagenda. Daarnaast komen individuele kredietaanvragen terug conform de financiële verordening. Tot slot kan de gemeenteraad zijn controlerende taak op de inzet van budgetten voor de investeringsagenda uitvoeren bij de verantwoording in de jaarrekening.

Argumenten 1.1 De woningbouwambitie en groei van de gemeente vereist gerichte en passende investeringen om deze groei te faciliteren. De gemeente Vijfheerenlanden heeft de ambitie om in de periode tot 2040 met enkele duizenden woningen te groeien. De inzet daarbij is deze opgave te spreiden over alle kernen. De verwachting is dat de gemeente Vijfheerenlanden in 2040 daarmee is gegroeid naar 75.000 inwoners. Deze groei is alleen mogelijk als passende voorwaarden scheppende investeringen worden gedaan in voorzieningen in onderwijs, infrastructuur, ontmoetingsplaatsen, leefbaarheid, gezondheid en groen. Gebaseerd op de woningbouwprognose is in de begroting 2026 financiële ruimte beschikbaar tot € 88 miljoen in 2031. Met een streven voor cofinanciering van 50% is zicht op € 176 miljoen aan voorwaardenscheppende investeringen. 1.2 Om tot keuzes in voorwaardenscheppende investeringen te komen zijn heldere en toetsbare kaders nodig. Het selecteren van investeringen om de randvoorwaarden in te vullen die groei mogelijk maken vereist een zorgvuldig proces. Daarin is een afweging nodig welke investeringen wel en welke investeringen niet in aanmerking komen om uit de investeringsagenda bekostigd te worden. Om die afwegingen te kunnen maken zijn navolgbare heldere en toetsbare kaders nodig.

Deze kaders zijn nodig in termen van afbakening van de doelen (scope) en formulering van criteria waaraan wel of niet voldaan wordt en op basis waarvan op basis van rangschikking, uitzetting in tijd en prioritering mogelijk is. De gemeenteraad heeft op de inhoud van het beleid al de nodige kaders vastgesteld. De te selecteren investeringen worden daarom gekoppeld aan deze reeds vastgestelde en bepaalde integrale kaders en op de verschillende vakdisciplines. 1.3 De groei van de gemeente stelt in staat te investeren in de kwaliteit van de bestaande kernen. De geplande groei genereert via de algemene uitkering en lokale belastingen extra inkomsten. Hier staan ook kosten tegenover. Na aftrek van deze kosten resteert een toename van de jaarlijks vrij besteedbare verwachte begrotingsruimte tot ca. € 5 miljoen. Een deel van deze ruimte wordt gereserveerd voor investeringsruimte ten behoeve van de kwaliteit van het wonen in de bestaande kernen. Zo is woningbouw een vliegwiel voor investeringen in kwaliteit van het wonen in de gemeente en ontstaat investeringsruimte van ca. € 55 miljoen voor kwaliteitsverhogende investeringen. Met een streven naar cofinanciering van 50% ontstaat zicht op € 110 miljoen aan een kwaliteitsverhogende impuls tot aan 2040. 1.4 Voor de selectie van kwaliteitsverhogende investeringen zijn heldere en toetsbare kaders nodig.

Het selecteren van investeringen die de kwaliteit van leven in de bestaande kernen verhogen en de sociale basis versterken vereist een zorgvuldig proces. Dit vraagt ook een zorgvuldige afweging welke investeringen wel en niet in aanmerking komen voor bekostiging uit de investeringsagenda. Om dit te kunnen doen zijn heldere en navolgbare kaders nodig. Deze kaders zijn nodig in termen

van afbakening (scope) en formulering van criteria waaraan wel of niet wordt voldaan. Daarnaast is een bepaling van de feitelijke kwaliteit van leven in de kernen nodig afgezet tegen een streefbeeld. Zo worden gerichte investeringen mogelijk in alle kernen. 1.5 Het werken met een investeringsagenda vereist heldere afspraken over rollen, taken en verantwoordelijkheden tussen raad, college en organisatie. Het selecteren van de projecten die voor bekostiging middels de investeringsagenda in aanmerking komen is geen eenmalige activiteit maar een systematische en langjarige werkwijze waarmee geïnvesteerd wordt in de groei van de gemeente (voorwaardenscheppend) en de kwaliteit van leven in de bestaande kernen. Dit vereist een heldere toedeling van taken, rollen en verantwoordelijkheden. De raad is hierbij kaderstellend en controlerend, het college uitwerkend en uitvoerend. In de voorliggende stukken is in de kaderstellende notitie een uitwerking gegeven van door de gemeenteraad te bepalen raadskaders. Ook is hierin de verdeling van rollen, taken en verantwoordelijkheden geschetst voor het functioneren van investeringsagenda als instrument voor het faciliteren van groei en investering in kwaliteit van leven.

In het plan van aanpak is aangegeven op welke wijze onder verantwoordelijkheid van het college uitvoering wordt gegeven aan deze kaders om te komen tot een voorstel bij de kadernota 2027. 2.1 Het Rijk stimuleert betaalbare woningbouw door een Realisatiestimulans beschikbaar te stellen. Deze middelen willen we storten in een reserve investeringsagenda ‘Het Goede Leven’. De gemeente ontvangt vanaf 1 januari per betaalbare woning een uitkering van € 7.000 uit de Realisatiestimulans van het Rijk (zie bijlage 3). De gemeente heeft als doel de uitvoeringskracht van het realiseren van betaalbare woningbouw hiermee te versterken. Dit is zowel van toepassing voor de gemeente als voor derden zoals woningcorporaties. Voorgesteld wordt de volledige inkomsten uit de realisatiestimulans in een reserve te storten. Voor de komende jaren ontstaat in totaal dan € 6,3 miljoen ruimte. 2.2 De kosten van de projectorganisatie kunnen gedekt worden uit de inkomsten van de Realisatiestimulans. Deze kosten kunnen onttrokken worden uit de te vormen reserve. De kosten van de projectorganisatie van ca € 600.000 per jaar tot en met 2029 worden gedekt uit het afromen van € 2.700 per betaalbare woning uit de Realisatiestimulans. Op grond van de raadsmonitor voortgang woningbouw VHL 2025-1 kunnen op basis van de geprognotiseerde betaalbare woningen (ca.

900 tot en met 2029) daarmee de kosten van de projectorganisatie gedekt worden tot en met 2029 uit deze stimuleringsregeling. In totaal ontstaat op deze manier tot en met 2029 € 2,4 miljoen dekking voor de organisatie van de investeringsagenda. Deze prognose bestaat uit plannen in voorlopig en definitief stadium.

Risicoparagraaf 1.1. De groei van de gemeente is randvoorwaardelijk voor de financiële ruimte die beschikbaar is voor het doen van investeringen. Het risico bestaat dat onvoldoende groei tot stand komt om de investeringen te bekostigen. Om te waarborgen dat de geprognotiseerde investeringsruimte beschikbaar is zal steeds bij aanvang van het kalenderjaar de inwonersgroei worden gecontroleerd. Daarmee worden investeringen pas gepleegd nadat de groei daadwerkelijk is gerealiseerd maar ook niet langer uitgesteld dan nodig. 1.2 Het beschikbaar hebben van investeringsruimte via de investeringsagenda kan een aanzuigende werking vanuit de reguliere begroting hebben. Om dit te voorkomen is in de afwegingskaders een ‘knock-out’ criterium opgenomen. Bij voorwaardenscheppende investeringen dient eerst de ruimte in de grondexploitatie dan wel het

kostenverhaalinstrumentarium te worden ingezet en dient de investering buiten deze kaders te vallen. Bij kwaliteitsverhogende investeringen is het knock-out criterium opgenomen dat ziet op regulier beheer op het door de raad behaalde niveau (bijv. openbare ruimte) en vervangingsinvesteringen op het bestaande niveau. Een hoger niveau dan de standaard (om beargumenteerde redenen) kan wel uit de investeringsagenda worden bekostigd als daar vanuit het streefbeeld en de geconstateerde kwaliteit van leven aanleiding toe is. Gedacht kan worden aan investeringen in de versterking van de sociale basis zoals betere toegankelijkheid, gemeenschapshuizen, veiligheid, welzijn of onderwijs enzovoort.

Gevolgen voor mensen met een beperking Het voorstel heeft geen directe gevolgen voor mensen met een beperking. Wel kan de aanvullende investeringsruimte bijdragen aan betere toegankelijkheid van buurten en voorzieningen.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst.

Financiële paragraaf De investeringsruimte die benodigd is voor de voorwaardenscheppende investeringen is opgenomen in de begroting 2026 en verder. De kwaliteitsverhogende investeringsruimte betreft een prognose die oploopt in de jaren naar 2040 toe. De beschikbaarheid van deze € 55 miljoen aan kwaliteitsverhogende investeringen wordt consequent getoetst voorafgaand aan de uitvoering van het geplande investeringsvolume. Het beschikbare investeringsvolume wordt jaarlijks geïndexeerd volgens de op de begroting van toepassing zijnde prijsindex. Dit betekent dat op prijspeil 2026 inmiddels € 88 miljoen beschikbaar is aan voorwaarden scheppende investeringsruimte. De vaste financiële methodiek voor de investeringsagenda wordt nader uitgewerkt in een financiële notitie en verwerkt in de kadernota 2027. De gemeente ontvangt vanaf 1 januari per betaalbare woning een uitkering van € 7.000 uit de Realisatiestimulans van het Rijk (zie bijlage 3). De gemeente heeft als doel de uitvoeringskracht van het realiseren van betaalbare woningbouw hiermee te versterken. Dit is zowel van toepassing voor de gemeente als voor derden zoals woningcorporaties. Voorgesteld wordt de volledige inkomsten uit de realisatiestimulans in een reserve te storten. Voor de komende jaren ontstaat in totaal dan € 6,3 miljoen ruimte.

De kosten van de projectorganisatie van ca € 600.000 per jaar tot en met 2029 worden gedekt uit het afromen van € 2.700 per betaalbare woning uit de Realisatiestimulans. Op grond van de raadsmonitor voortgang woningbouw VHL 2025-1 kunnen op basis van de geprognotiseerde betaalbare woningen (ca. 900 tot en met 2029) daarmee de kosten van de projectorganisatie gedekt worden tot en met 2029 uit deze stimuleringsregeling. In totaal ontstaat op deze manier tot en met 2029 € 2,4 miljoen dekking voor de organisatie van de investeringsagenda. Deze prognose bestaat uit harde en zachte plannen. Door de over programmering van 130% is het een beheersbaar risico dat deze dekking niet voorhanden zou zijn.

Participatieparagraaf De investeringsagenda maakt uitvoering van de in participatie vastgestelde gebieds- en

dorpswoonvisies mogelijk. Bij de agenda zelf zijn inwoners en organisaties niet betrokken.

Duurzaamheidsparagraaf Het voorstel heeft geen directe impact op Duurzaamheid, tegelijk maakt de investeringsruimte die de agenda biedt het mogelijk verdergaand te investeren in Duurzame wijken.

Communicatieparagraaf Op het moment dat de rapportage op de raadsagenda wordt gezet is het stuk openbaar. Na vaststelling wordt de rapportage op de website geplaatst. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, {{signer1}} ValidSigned door Judith de Jonge op 18-12-2025

W.J. (Judith) de Jonge

de burgemeester, ValidSigned door Sjors Fröhlich {{signer2}} op 18-12-2025

S. (Sjors) Fröhlich

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Kaderstellende notitie Investeringsagenda Plan van aanpak uitwerking investeringsagenda Toelichting Realisatiestimulans Infographic Investeringsagenda Vijfheerenlanden