RV Invoering Riool- en Waterzorgheffing 2026

Raadsvoorstel Zaaknummer 1643971

Onderwerp: Invoering Riool- en Waterzorgheffing 2026 Vergaderdatum raad: 25 september 2025 Geheim: Steller: Portefeuillehouder:

Nee Cemre Madak Wethouder Van Maanen

Beslispunten 1. Bij het vaststellen van de belastingverordeningen eind 2025 een geactualiseerde Verordening Riool- en Waterzorgheffing 2026 in te voeren, waarbij: • alle percelen in de heffing worden betrokken; • de rioolheffing wordt geheven van eigenaren en gebruikers in een 20% - 80% verdeling; • als heffingsmaatstaf voor de eigenarenheffing een vast bedrag per perceel, gebaseerd op de WOZ-waarde geldt; • als heffingsmaatstaf voor de gebruikersheffing een vast bedrag per perceel, gebaseerd op het waterverbruik geldt.

Inleiding Dit voorstel betreft het maken van principiële keuzes voorafgaand aan het invoeren van de Verordening riool- en waterzorgheffing 2026. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de afvoer van het hemelwater, de afvoer van huishoudelijk afvalwater, de rioleringszorg, en de aanpak van problemen die verband houden met de grondwaterstand. Gemeenten hebben, op grond van art. 228a Gemeentewet, de mogelijkheid om een zogenoemde “brede rioolheffing” in te voeren. Met deze rioolheffing, die een bestemmingsbelasting is, kan de gemeente de kosten die verbonden zijn aan de genoemde gemeentelijke watertaken verhalen. Op dit moment kent de gemeente Vijfheerenlanden een rioolheffing die wordt geheven op basis van het aantal afgevoerde kubieke meters afvalwater. Deze heffing is gebaseerd op de oude Modelverordening Rioolheffing 2010 van de VNG. In 2021 heeft de VNG een nieuwe Modelverordening Riool- en Waterzorgheffing vastgesteld, die de bredere benadering van gemeentelijke watertaken en de verdeling van de lasten over belastingplichtigen mogelijk maakt. Deze Verordening riool-en waterzorgheffing is een goede vertaling van de uitvoering van de gemeentelijke watertaken en sluit hiermee aan de actuele wettelijke zorgplichten. De uitvoering van de gemeentelijke watertaken is een collectief goed, iedereen heeft er, gemerkt en ongemerkt, collectief en individueel profijt van.

De gemeente Vijfheerenlanden heeft deze nieuwe modelverordening nog niet overgenomen. Met dit voorstel wordt nu instemming gevraagd om de hierboven beschreven uitgangspunten te hanteren, waarna later dit jaar het formele besluit tot vaststelling zal worden genomen.

Een tweede aanleiding om de belastingverordening per 2026 te wijzigen, is de geplande vaststelling van het nieuwe rioleringsprogramma (zaaknummer 1212776) vanaf datzelfde jaar. De keuzes die in dit voorstel worden voorgelegd sluiten hier inhoudelijk op aan. Omdat de discussie over het rioleringsprogramma en de belastingheffing nauw met elkaar samenhangt, wordt de raad nu gevraagd om akkoord te gaan met de voorgestelde uitgangspunten. Het formele besluit tot vaststelling van de belastingverordening volgt later dit jaar, zodat beide trajecten in samenhang en integraal kunnen worden behandeld. Om tot een gedragen en toekomstbestendige heffingssystematiek te komen, is het belangrijk om goed te onderbouwen waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. De argumenten hieronder zijn bedoeld om inzicht te geven in de overwegingen, waarbij zowel de inhoudelijke, juridische als financiële aspecten zijn meegenomen. Per keuze worden de voornaamste argumenten benoemd met bijbehorende afwegingen. Op deze manier willen we de raad overtuigend informeren. Uitgangspunten zijn dat: • alle lasten van de gemeentelijke watertaken, zoals die worden uitgevoerd volgens het rioleringsprogramma, worden verhaald en de kostendekking van de gemeentelijke watertaken structureel op 100% komt te liggen.

Dit uitgangspunt staat ook in de begroting; • alle eigenaren en gebruikers van percelen, ongeacht of de percelen wel of geen aansluiting hebben op het riool, vanaf 2026 betrokken worden in de heffing; • een nieuwe manier van lastenverdeling (heffingsmaatstaf) wordt ingevoerd.

Beoogd effect Met invoering van de Verordening riool- en waterzorgheffing sluit de verordening aan bij het nieuwe rioleringsprogramma 2026 en er wordt rekening gehouden met maatschappelijke ontwikkelingen, zoals klimaatverandering. Door het invoeren van een heffing van zowel eigenaren als gebruikers (in plaats van alleen van gebruikers) worden de stijgende lasten verdeeld over eigenaren en gebruikers.

Argumenten 1.1 Alle percelen worden in de heffing betrokken. Gemeenten mogen één brede rioolheffing invoeren voor het bekostigen van al hun watertaken: afvalwater, hemelwater en grondwater. Deze heffing is een bestemmingsbelasting, een belasting voor een collectief goed, waarbij het niet noodzakelijk is dat een perceel een directe aansluiting heeft op het riool. De VNG heeft de modelverordening aangepast om beter aan te sluiten op deze bredere gemeentelijke verantwoordelijkheden. Ook percelen zonder aansluiting profiteren van gemeentelijke maatregelen zoals drainage, wateropvang en het voorkomen van wateroverlast. Daarom stelt de modelverordening voor om alle percelen te betrekken in de heffing, ongeacht de aanwezigheid van een aansluiting. In verband met bovengenoemde ontwikkelingen hebben wij, net als in de modelverordening, gekozen voor een heffing die alle percelen daarin betrekt. Dit sluit aan bij het collectieve karakter van de gemeentelijke watertaken en bij de verbrede wettelijke mogelijkheden voor kostenverhaal. De invoering van de riool- en waterzorgheffing is noodzakelijk om uitvoering te kunnen geven aan de gemeentelijke watertaken zoals opgenomen in het nieuwe rioleringsprogramma.

De argumenten hiervoor zijn: • gemeentelijke watertaken omvatten meer dan alleen afvalwaterafvoer en via de nieuwe verordening kunnen alle met de taken samenhangende kosten worden verhaald; • objecten zonder een aansluiting hebben ook profijt van het gemeentelijk waterbeheer, bijvoorbeeld bij hevige neerslag; • de heffing wordt evenredig verdeeld over alle profijt hebbende percelen; • de heffing sluit aan bij de VNG-modelverordening; Indien de nieuwe heffing nu niet wordt ingevoerd, betekent dit dat de huidige verordening rioolheffing wordt verlengd, met aanpassing van enkel het tarief. Dit biedt op korte termijn weliswaar continuïteit, maar is geen duurzame oplossing, omdat het zal leiden tot een lastenverhoging voor de gebruikers en niet tot een eerlijke lastenverdeling. 1.2 De rioolheffing wordt geheven van eigenaren en gebruikers in een 20% - 80% verdeling. Riool- en waterzorgheffing kan worden geheven van eigenaren van percelen, van gebruikers van percelen of van zowel de eigenaren als de gebruikers van die percelen. De gemeente Vijfheerenlanden heft op dit moment alleen van gebruikers. Dat is een legitieme keuze, maar deze keuze legt alle lasten van de gemeentelijke watertaken bij de gebruikers van percelen. Dit kan er toe leiden dat de lasten voor gebruikers uit de pan rijzen.

Het volledig afwentelen van de kosten van de watertaken naar de eigenaren, dus het invoeren van een eigenarenheffing onder de gelijktijdige afschaffing van de gebruikersheffing, is naar onze mening niet gewenst. Dat gaat immers volledig voorbij aan de kosten die het gebruik van de riolering met zich meebrengt. Een gedeelde heffing (zowel van eigenaren als gebruikers) zorgt voor een evenwichtigere lastenverdeling. Voor eigenaren die ook gebruiker zijn verandert er weinig. Uiteindelijk gaan zij hetgeen zij minder gaan betalen als gebruiker, nu als eigenaar betalen, waardoor het totaalbedrag dat zij per jaar aan rioolheffing betalen, behoudens inflatie, nagenoeg gelijk blijft. Maar voor eigenaren die geen gebruiker zijn, zoals woningcorporaties, betekent dit een nieuwe heffing dus een lastenverzwaring. Dit vereist een afweging van de belangen van de eigenaren die geen gebruiker zijn. Wij vinden het redelijk om ook van eigenaren van percelen die de percelen niet gebruiken een bijdrage in de gemeentelijke watertaken te vragen. Zij profiteren immers eveneens van de gemeentelijke watertaken. De keuze voor een eigenaren- of gebruikersheffing, dan wel gecombineerde heffing, kent de volgende voor- en nadelen: Alleen Eigenarenheffing Voordelen: • Bestendige opbrengst • Geen leegstandscorrectie • Geen kwijtschelding • Weinig mutaties Nadelen: • Nieuwe groep belastingplichtigen

• •

Grote belastingbetalers met veel eigendommen (woningcorporatie) Legt alle lasten bij de eigenaren en gaat voorbij aan de kosten die gebruik met zich meebrengt

Alleen Gebruikersheffing Voordelen: • Consistent. Dit is niet zozeer een voordeel, maar deze variant sluit aan bij de bestaande systematiek en vraagt daardoor geen nieuwe maatschappelijke acceptatie. Nadelen: • Veel mutaties • Kwijtschelding • Minder bestendige opbrengst • Leegstand • Legt alle lasten bij gebruikers, hoewel ook eigenaren profiteren van de gemeentelijke taken. Eigenaren- en gebruikersheffing Voordelen: • Evenwichtige lastenverdeling • Wijzigen van verdeelsleutel Nadelen: • Het betreft een verdeling van kosten maar betekent wel dat naast gebruikers nu ook eigenaren een deel van de kosten moeten gaan dragen. Wij zijn ons ervan bewust dat iedere keuze voor- en nadelen heeft en hebben besloten om voor wat betreft het belastbare feit alle percelen te belasten. In combinatie met deze keuze voor het belastbare feit is ook de keuze gemaakt om ook zowel eigenaren als gebruikers in de heffing te betrekken. Door het (vanaf 2026) óók in de heffing betrekken van de eigenaren wordt de focus van het aan de voormalige verordening ten grondslag liggende beginsel ‘de vervuiler betaalt’ deels verlegd naar de collectief goed gedachte. Dit doet recht aan het feit dat iedereen belang heeft bij de uitvoering van de gemeentelijk watertaken. De lastenverdeling wordt als volgt gemaakt: • Eigenaren 20% – Gebruikers 80% De verdeling voor 2026 is gebaseerd op de huidige budgetverhoudingen.

20% van de begroting wordt gebruikt voor de brede watertaken, denk hierbij aan hemelwater en grondwater. Hierdoor is er gekozen voor een verdeling van 20%. Een andere verdeling is mogelijk, maar dan ontbreekt een duidelijke financiële onderbouwing. Het heffen van zowel eigenaren als de gebruiker en de lastenverdeling brengen de vraag met zich mee hoe de lasten moeten worden verdeeld over alle eigenaren en alle gebruikers. Deze keuze van de heffingsmaatstaf is door de wetgever in beginsel overgelaten aan het lokale bestuur. Kanttekening is dat de heffing niet afhankelijk mag zijn van inkomen, winst of vermogen. Een andere eis is dat een heffing op basis van het waterverbruik niet kan worden toegepast bij een

eigenarenheffing. De eigenaar kan zelf namelijk geen invloed uitoefenen op de hoeveelheid water die wordt afgevoerd, indien hij niet ook de gebruiker van het perceel is. 1.3 De heffingsmaatstaf voor de eigenarenheffing is een vast bedrag per perceel, gebaseerd op de WOZ-waarde. Voor de eigenaren wordt gekozen voor een vast bedrag per perceel, gebaseerd op WOZ-waarde, met een indeling in waardeklassen. Dit heeft de volgende voordelen: • sluit goed aan bij de collectief-goedgedachte van de wetgever, het is redelijk om ook een bijdrage van de eigenaren te vragen; • zorgt voor een robuustere opbrengst met minder mutaties door bijvoorbeeld leegstand; • ook kleine objecten zonder waterafvoer worden meegenomen, waardoor iedereen, naar de verhouding van de waardeklassen, bijdraagt aan de gemeentelijke watertaken; • huurders (gebruikers die geen eigenaar zijn van het perceel) betalen hierdoor relatief minder lasten; • de WOZ-waarde is bij belastingplichtigen al bekend, wat communicatie en uitvoering vereenvoudigt; • door de indeling in waardeklassen leidt niet iedere vermindering van de WOZ-waarde tot een vermindering van de aanslag riool-en waterzorgheffing; • wettelijke vrijstellingen die gelden voor de WOZ worden ook toegepast op de riool- en waterzorgheffing, omdat de riool-en waterzorgheffing één op één de WOZ-waarde overneemt; De nadelen zijn beperkt.

Het inrichten van de belastingapplicatie vergt geen grote inspanning. Wel kunnen eigenaren met veel panden (zoals woningcorporaties) een aanzienlijk deel van de eigenaarslasten dragen. Dit vereist een goede communicatie met de corporaties, maar ook met eigenaren die niet tevens gebruiker zijn. 1.4 De heffingsmaatstaf voor de gebruikersheffing is een vast bedrag per perceel, gebaseerd op het waterverbruik. Voor gebruikers wordt gekozen voor een vast bedrag per perceel, gebaseerd op het waterverbruik, net als in 2025, maar dan met meerdere klassen. Voordelen: • Minder financiële druk op woninggebruikers die niet tevens eigenaar zijn (huurders) • Lagere kosten voor kwijtscheldingen bij woningen. • Minder mutaties door het gebruik van grotere klassen, wat zorgt voor meer administratieve eenvoud. Nadelen: • Mogelijke complicaties bij leegstand. • Afhankelijkheid van tijdige en juiste leveringen van waterverbruiksgegevens. • Meer kans op bezwaarprocedures vanwege meetproblemen (algemeen nadeel van waterverbruikheffing). Voor agrarische bedrijven geldt momenteel een beleidsregel waarbij zij via een formulier kunnen aangeven hoeveel water niet is afgevoerd naar de gemeentelijke riolering. Op basis daarvan kunnen zij in aanmerking komen voor een vermindering van de heffing. Deze regeling willen we behouden in de nieuwe heffingssystematiek.

Ook in het nieuwe heffingssystematiek kunnen agrariërs via hetzelfde formulier aangeven hoeveel van het verbruikte

water (boven de 900 m³) daadwerkelijk is afgevoerd naar de gemeentelijke riolering. Op basis daarvan kan een eventuele vermindering voor het meerverbruik worden verleend. Hiervoor moet wel nog het jaartal en de omschrijving van de beleidsregels aangepast worden. De beleidsregels zullen samen met de belastingverordeningen 2026 aangepast worden. In het algemeen geldt dat voor de belastingplichtigen die zowel eigenaar als gebruiker zijn, niet zoveel verandert. Er treedt wel een verandering op bij eigenaren en gebruikers van objecten zonder aansluiting op de riolering (zoals volkstuinen). Vanuit de collectief goed gedachte vinden wij dit echter gerechtvaardigd. De eigenaren en gebruikers van deze objecten hebben in het verleden nooit een bijdrage geleverd aan de gemeentelijke watertaken, terwijl zij daar toch ook van profiteren. Om die reden vinden wij het belang van een eerlijke lastenverdeling over alle eigenaren en gebruikers van percelen in onze gemeente voorop staan.

Risicoparagraaf 1.1 Belastingplichtigen die eigenaar zijn van meerdere percelen ervaren een lastenverhoging. Dit geldt bijvoorbeeld voor woningcorporaties. Ook belastingplichtigen die wel eigenaar zijn van een perceel, maar geen gebruiker, ervaren een lastenverhoging. 1.3 Eigenaren en gebruikers hebben het recht om bezwaar in te dienen tegen de aanslag voor de riool- en waterzorgheffing. Op grond van de wettelijke bepalingen kan echter geen bezwaar worden gemaakt tegen de hoogte van de tarieven die door de raad zijn vastgesteld. Eventuele bezwaren zullen daarom alleen betrekking kunnen hebben op de uitvoering of toepassing van de heffing in individuele gevallen. De verwachting is dat het aantal bezwaren beperkt zal blijven, omdat belastingplichtigen vooraf duidelijk worden geïnformeerd over de nieuwe heffingssystematiek.

Gevolgen voor mensen met een beperking Dit voorstel heeft geen gevolgen voor mensen met een beperking.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst.

Financiële paragraaf De hieronder genoemde berekeningen zijn gebaseerd op de gegevens van 2025. Voor het belastingjaar 2026 zullen deze tarieven afwijken, na vaststelling van de begroting. De belastingverordening, met definitieve tarieven, wordt na vaststelling van de begroting aan de raad voorgelegd. Eigenarenheffing Voorlopige berekening (gebaseerd op 2025): • Woningen en niet-woningen met WOZ-waarde < € 75.000: € 18,19 • Woningen en niet-woningen met WOZ-waarde tussen € 75.000 en € 600.000: € 30,32 • Woningen en niet-woningen met WOZ-waarde ≥ € 600.000: € 36,39 Gebruikersheffing Voorlopige berekening (gebaseerd op 2025):

Woningen: • Vast bedrag tot 900 m³ waterverbruik: € 123,99 • Vanaf 900 m³: vast bedrag per 100 m³ (of deel daarvan telt als geheel): € 55,00 Niet-woningen: • Vast bedrag tot 900 m³ waterverbruik: € 185,99 • Vanaf 900 m³: vast bedrag per 100 m³ (of deel daarvan telt als geheel): € 55,00

Participatieparagraaf Er heeft geen participatie plaatsgevonden met betrekking tot dit voorstel.

Duurzaamheidsparagraaf Het invoeren van de riool- en waterzorgheffing middels een gedeelde heffing heeft voordelen voor het evenredig verdelen van de lasten van klimaatadaptatie en -mitigatie. Het betrekken van zowel afvalwater, hemelwater en grondwater, sluit aan bij een bredere verantwoordelijkheid van de gemeente om wateroverlast aan te pakken. Ook draagt het evenredig verdelen van kosten voor (in)directe watermaatregelen, inclusief drainage en wateropvang, bij aan collectieve verantwoordelijkheid voor duurzaam waterbeheer. Naast dat de lasten hierdoor evenrediger verdeeld worden, benadrukt deze aanpak immers dat waterzorg van gemeenschappelijk belang is. Door een gebruikersheffing op basis van waterverbruik te handhaven, blijft er een prikkel voor gebruikers om waterverbruik te beperken, wat duurzaam watergebruik stimuleert. Deze integrale benadering draagt bij een aan duurzaam waterbeheer en een bredere dekking van gemeentelijke watertaken die rekening houdt met klimaatverandering en maatschappelijke ontwikkeling.

Communicatieparagraaf Team Communicatie is op de hoogte gebracht over het voorstel om de riool-en waterzorgheffing in te voeren en zal worden aangehaakt als er wordt ingestemd om het in te voeren om de belastingplichtigen te informeren. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, Signed By: Signer f26eb927-8eed-4cf4-bd71-5df876944e97

26/08/2025 11:13:42 CEST {{signer1}}

de loco-burgemeester, Signed By: Signer 64c23369-48ad-4a04-9dd1-60030288d8cf

26/08/2025 11:26:36 CEST {{signer2}}

ID: 74d42dbd-ae5d-40f6-8cd0-8df79aebcfa8

ID: 74d42dbd-ae5d-40f6-8cd0-8df79aebcfa8

Auth: Consent

Auth: Consent

W.J. (Judith) de Jonge

J.H. (Joop) van Montfoort