RV Intrekking voorbereidingsbesluit tabaksspeciaalzaken

Raadsvoorstel Zaaknummer 1098897

Onderwerp: Raadsvoorstel intrekking voorbereidingsbesluit tabaksspeciaalzaken

Vergaderdatum raad: 5 juni 2024 Geheim: Nee Steller: Jos de Bruijn Portefeuillehouder: Wethouder Bel

Beslispunten 1.

Het voorbereidingsbesluit tabaksspeciaalzaken 2023 van 21 september 2023 met IMROidentificatienaam NL.IMRO.1961.VBVHLTABAKSPECZK-VA01 d.d. 21 september 2023 in te trekken.

Inleiding Voorbereidingsbesluit Het voorbereidingsbesluit is op 21 september 2023 genomen om een toename van het aantal tabaksspeciaalzaken tegen te houden door een wijziging van gronden en bouwwerken van detailhandel naar een tabaksspeciaalzaak te verbieden. Het inperken van tabaksverkoop is namelijk één van de pijlers van effectieve tabaksontmoediging. Dit is in lijn met het lokale gezondheidsbeleid 2022-2027. Het is de ambitie van Vijfheerenlanden om in 2035 een rookvrije generatie te hebben. Vooruitlopend op aangekondigde wet- en regelgeving vanuit het Rijk zorgde het voorbereidingsbesluit voor het inperken van het aantal tabaksspeciaalzaken via het ruimtelijke spoor. In juli 2023 viel het kabinet Rutte IV. Er waren vervolgens partijen in de Tweede Kamer die de regulering van tabaksverkoopkanalen controversieel verklaarden. Hierdoor werd het onmogelijk om het (voorgenomen) beleid op de agenda van de Eerste of Tweede Kamer te plaatsen. In de kamerbrief van staatsecretaris Van Ooijen over de verkooppunten van tabak van 25 oktober 2023 werd de benodigde wetgeving op de lange baan geschoven. De komende twee jaar wordt deze landelijke wetgeving niet meer verwacht en hebben gemeenten geen wettelijke grond die toestaat om de verkoop van tabak te reguleren. Het voorbereidingsbesluit is genomen met de verwachting dat er tijdig landelijke wet- en regelgeving zou worden opgesteld.

Deze landelijke wetgeving blijft nu uit. Zonder deze wet- en regelgeving houdt het voorbereidingsbesluit juridisch niet stand. Het handhaven van het voorbereidingsbesluit zonder goede wettelijke grondslag is risicovol. De gemeente kan hier verweten worden dat we schade veroorzaken bij ondernemers die hun bedrijfsvoering aanpassen en dat we niet handelen volgens de principes van behoorlijk bestuur. De juridische grondslag van het voorbereidingsbesluit is in geding, er zijn (financiële) risico’s door

de instandhouding van het voorbereidingsbesluit en de werking van het voorbereidingsbesluit is vanwege overgangsrecht verlengd tot 1 juli 2025. Daarom stellen we voor het voorbereidingsbesluit 2023 in te trekken. Eerdere besluitvorming en informatievoorziening aan de raad Op 21 september 2023 is door de raad het voorbereidingsbesluit tabaksspeciaalzaken 2023 genomen. Op 21 december 2023 en 2 april 2024 is de raad met een raadsinformatiebrief over de stand van zaken en ontwikkelingen over dit onderwerp geïnformeerd.

Beoogd effect Het voorbereidingsbesluit ‘tabaksspeciaalzaken 2023’ heeft niet voldoende juridische grondslag vanwege het uitblijven van wet- en regelgeving vanuit het Rijk. Door het intrekken wordt recht gedaan aan de feitelijke situatie.

Argumenten 1.1 Er onvoldoende juridische grondslag voor het voorbereidingsbesluit. Er zijn verschillende moties in de Tweede Kamer aangenomen waarbij beoogd wordt op de tabaksverkoop te reguleren of daarvoor bevoegdheden aan gemeenten te geven, te weten: • Motie Mohandis c.s., 8 maart 2023 over een optionele bevoegdheid voor gemeenten om de vestiging van nieuwe tabakszaken te beperken; • Motie Kuik/Van Esch, 15 maart 2023 over een vergunningplicht voor verkooppunten van tabak waarbij de gemeente, soortgelijk aan de gemeentelijke regels voor speelautomatenhallen, een maximum aantal verkooppunten per gebied kan hanteren; • Motie Krul/Bikker, 25 januari 2024 over het hanteren van een mogelijk afstandscriterium. Het voorbereidingsbesluit is genomen met oog op de mogelijkheid van regulering van tabaksspeciaalzaken in het omgevingsplan en vooruitlopend op nieuwe wet- en regelgeving, die onder andere in deze moties zijn benoemd. De staatssecretaris heeft in een brief aan de gemeente Utrecht aangegeven, dat het onwaarschijnlijk is dat er per 1 januari 2026 wet- en regelgeving is die gemeente bevoegdheden geeft tabaksverkooppunten te reguleren. Op korte termijn komt er daarmee geen wet- en regelgeving die regulering van tabaksspeciaalzaken mogelijk maakt.

In het omgevingsplan kunnen met het oog op de doelen van de Omgevingswet regels worden gesteld over activiteiten die gevolgen (kunnen) hebben voor de fysieke leefomgeving. De wetgever voorziet hierin op een gezonde fysieke leefomgeving en niet op een gezonde leefstijl. Zonder aanvullende wet- en regelgeving is daarmee het omgevingsplan niet het geschikte instrument om de regulatie van tabaksspeciaalzaken in het algemeen te regelen en daarmee is het voorbereidingsbesluit niet rechtmatig. 1.2 De Raad van State heeft advies uitgebracht over het ontwerpbesluit van het Tabaks- en rookwarenbesluit. De Afdeling Advisering van de Raad van State heeft op 5 februari 2024 haar advies gepubliceerd over het ontwerpbesluit om het Tabaks- en rookwarenbesluit te wijzigen. Dit ontwerpbesluit gaat over het verbieden van de verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten in supermarkten en horeca. De Raad van State adviseert om in de toelichting bij het ontwerpbesluit in te gaan op de vraag of

het verkoopverbod in de horeca en supermarkten en de registratieplicht voldoende effectief zijn om het aantal verkooppunten te beheersen, of dat extra maatregelen nodig zijn, zoals een vergunningstelsel. In hun ogen zijn er gerede twijfels over de effectiviteit van de strategie om stapsgewijs de verkoopkanalen verder te verbieden en uiteindelijk te beperken tot tabaksspeciaalzaken. Ook de toets aan de Europese Dienstenrichtlijn ontbreekt nog. Dit ontwerpbesluit gaat over het verbieden van de verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten in supermarkten en horeca. Dit biedt in ieder geval een aanknopingspunt voor een uitzicht op het reguleren van tabaksspeciaalzaken, anders dan via het ruimtelijke spoor. Op basis van ingewonnen juridisch advies door de gemeente Utrecht lijkt het logischer voor de wetgever om de Tabaks- en rookwarenwet aan te passen als het doel is om de volksgezondheid te bevorderen. 1.3 Het in stand houden van het voorbereidingsbesluit en op basis hiervan handhaven kan gepaard gaan met potentieel financiële en bestuurlijke risico’s. Het voorbereidingsbesluit kan indirect door een rechter beoordeeld worden bij een handhavingszaak of bij een weigering van een omgevingsvergunning.

Als het handhavingsbesluit of de weigering van een omgevingsvergunning bij de rechter geen stand zal houden, loopt de gemeente het risico om aansprakelijk gesteld te worden vanwege geleden schade. Dit heeft potentieel grote financiële consequenties, afhankelijk van om hoeveel tabaksspeciaalzaken het gaat. Zelfs als wordt afgezien van handhaving, maar het voorbereidingsbesluit in stand wordt gehouden, zullen wij moeten reageren op verzoeken om handhaving. Ook dan zien wij financiële risico’s voor aansprakelijkheidsclaims. Daarnaast raakt het in stand houden van het voorbereidingsbesluit de principes van ‘behoorlijk bestuur’: nu we weten dat er binnen de looptijd van het voorbereidingsbesluit geen aanpassing van het omgevingsplan zal volgen, is het niet langer wenselijk om het voorbereidingsbesluit in stand te laten. 1.4 Het voorbereidingsbesluit loopt niet af 21 september 2024, maar loopt door tot 1 juli 2025. Bij het nemen van het voorbereidingsbesluit zijn we ervan uitgegaan dat er nieuwe wet- of regelgeving op korte termijn zou volgen om in het omgevingsplan het aantal tabaksspeciaalzaken te kunnen reguleren. Omdat per 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking is getreden, geldt er overgangsrecht voor voorbereidingsbesluiten.

Voor voorbereidingsbesluiten die genomen zijn voor 1 januari 2024 en waarvoor geen ontwerpbestemmingsplan ter inzage is gelegd, geldt dat dit voorbereidingsbesluit langer geldt, namelijk tot 1,5 jaar na inwerkingtreding van de Omgevingswet. Dit betekent dat dit voorbereidingsbesluit geldig is tot 1 juli 2025. Vanwege de langere doorlooptijd (tot 1 juli 2025) is er daarmee ook meer risico op aansprakelijkheidsclaims (Zie ook argument 1.3).

Risicoparagraaf 1.1 Door het intrekken van het voorbereidingsbesluit kan de vestiging van tabaksspeciaalzaken, als dit past binnen de bestemming of functie in het tijdelijk omgevingsplan, niet tegengehouden worden. Intrekken zorgt ervoor dat er geen regels meer zijn om tabaksspeciaalzaken te weren uit een bestemming / functie Detailhandel of waar detailhandel toegestaan is. Daarmee zijn er geen

belemmeringen voor tabaksspeciaalzaken om zich op nieuwe locaties te vestigen.

Gevolgen voor mensen met een beperking De gevolgen van dit besluit voor mensen met een beperking zijn niet anders dan voor mensen zonder beperking.

Betrokkenheid pers Informeren via persbericht.

Financiële paragraaf Er zijn geen financiële consequenties.

Participatieparagraaf Bij voorbereidingsbesluiten vindt geen participatie plaats. Dit volgt uit de aard van het besluit. Een voorbereidingsbesluit is een beheersmatige en beschermende maatregel.

Duurzaamheidsparagraaf N.v.t.

Communicatieparagraaf Na het intrekken van dit raadsbesluit gaat er een persbericht uit. De ondernemers informeren we. Ook blijven we in gesprek met de diverse gemeenten die een vergelijkbaar voorbereidingsbesluit hebben genomen. We blijven ons inzetten voor een rookvrije generatie door in gesprek te blijven met ondernemers die een tabaksspeciaalzaak zouden willen openen. Maar het lokaal gezondheidsbeleid 2022–2027 blijft eveneens een belangrijk instrument om domein overstijgend te werken aan een rookvrije omgeving en het geven van informatie en advies voor gezonde leefgewoonten.

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris,

de loco-burgemeester,

30/04/2024 15:14:54 CEST {{signer1}}

30/04/2024 17:25:23 CEST {{signer2}}

Signed By: j.de.jonge@vijfheerenlanden.nl

Signed By: t.van.maanen@vijfheerenlanden.nl

ID: 80dddcd6-351b-4c96-9ae0-1894534c4f59

ID: 80dddcd6-351b-4c96-9ae0-1894534c4f59

Auth: Consent

Auth: Consent

W.J. (Judith) de Jonge

A. (Ton) van Maanen