RV Instemming IRP 26.10.2021.pdf

Raadsvoorstel Zaaknummer 341962

Onderwerp: Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) regionale samenwerking U10 Vergaderdatum raad: 14 december 2021 Geheim: Nee Steller: Susan ten Bosch-Verbaan Portefeuillehouder: Wethouder Hendriksen Wethouder van Middelkoop Wethouder Verweij Wethouder Zevenhuizen

Beslispunten Instemmen met het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) inclusief uitvoeringstrategie voor de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen van de regio Utrecht tot 2040;

Inleiding Vijfheerenlanden is een prachtig diverse gemeente, waar het leven goed is. Wij zijn onderdeel van de regio Utrecht, die erg populair is en blijft ontwikkelen. Vijfheerenlanden moet, net als de gehele regio, een fijne plek blijven waar mensen kunnen wonen, werken en recreëren, en er ruimte is voor groene en duurzame initiatieven. Om dit in de toekomst, voor Vijfheerenlanden en de regio te kunnen garanderen, zijn er gezamenlijke keuzes nodig. We maken afspraken hoe de regio eruit ziet in 2040 en hoe we samenwerken om dat te bereiken. Het IRP voorziet daarin, een integraal ruimtelijk perspectief waarbij gezondheid en leefbaarheid altijd centraal blijven staan met een doorkijk naar 2040. In de aanloop naar het IRP is in de regio een eensgezinde en duidelijke ambitie ontstaan, waarmee de regio laat zien waar we voor staan en waar we met alle 16 gemeenten samen naar toe werken. Het Integraal Ruimtelijk Perspectief is de wegwijzer naar de toekomst voor:  De omgang met groen, landschap en water;  Voldoende en passende woningen en banen voor iedereen zorgen;  Ruimte voor economie door voldoende en complementaire werklocaties;  Goede bereikbaarheid van dorpen en steden in de regio, vooral op een duurzame wijze. Bij het realiseren van bovenstaande doelstellingen dient het behouden en bevorderen van een gezonde en vitale leefomgeving voor iedereen, centraal te staan.

U wordt gevraagd in te stemmen met het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP) (Bijlage 1 Integraal Ruimtelijk Perspectief-HR). De zienswijzen van de 16 raden vormden de basis voor dit

definitief IRP. Het is een belangrijk moment waarin stappen worden gezet tot een gezamenlijk perspectief op de toekomst. Het is ons eigen, gezamenlijk toekomstperspectief van 16 gemeenten, met als doel om nu en in de toekomst de ontwikkeling van de regio op een gezonde en duurzame wijze op te vangen. Als enige regio in Nederland hebben we een brede integrale aanpak. Dit valt ook andere regio’s in het land op en zij zijn geïnteresseerd in hoe wij dit oppakken. Wat in het IRP staat is de uitkomst van een intensief en gezamenlijk proces van de 16 gemeenten. Met lokaal beleid en ambities als basis en met regionale keuzes komen we tot een optimale ontwikkeling van regio als geheel. Met de instemming van de 16 gemeenteraden ontstaat er lokaal commitment op de integrale regionale ontwikkelrichting tot 2040. Het IRP is dan op haar beurt een gezamenlijke basis voor gemeentelijke omgevingsvisies. In bijlage 5 (samenvatting en context IRP) wordt een nadere toelichting gegeven op deze inleiding en wordt een toelichting gegeven over de volgende onderwerpen:  Aanleiding IRP regio Utrecht;  Zienswijzeprocedure raden U10;  Integratie RES en IRP;  Onafhankelijke kwalitatieve beoordeling IRP;  Status IRP;  IRP als adaptief perspectief;  Participatie inwoners, en  Volgende fase 4 IRP. Hierin wordt ook verdere uitleg gegeven over bijlage 2 tot en met 4.

Beoogd effect Met het IRP streven wij naar een regio waar men gezond kan leven in een duurzame en vitale leefomgeving. Om dit te bereiken beogen wij een samenhangende ruimtelijke ontwikkeling op regionaal niveau op het gebied van wonen, werken, mobiliteit, groen, landschap en energie. Het IRP is ons gezamenlijk toekomstperspectief, met als doel om nu en in de toekomst de doorontwikkeling van de regio op een gezonde, duurzame en toekomstbestendige wijze op te vangen. Het perspectief kijkt naar hoe de regio er in 2040 uit kan zien en hoe dat voor iedereen een aantrekkelijk perspectief kan zijn. Dit perspectief geeft handvatten en steun voor het realiseren van de ambities van Vijfheerenlanden.

Argumenten 1.1 Het IRP is volgens de eerder vastgestelde kaders en de vastgestelde Contour RuimtelijkEconomisch Programma (REP) uitgewerkt; Kaderstellend hebben de raden eind 2019 ingestemd met de Uitgangspuntennotitie en in het voorjaar 2020 met de Contour REP. Deze laatste bevat rondom alle ruimtelijke thema’s kansrijke zoekrichtingen en onderzoeksvragen voor de regionale ruimtelijke ontwikkeling en is

een belangrijke basis geweest voor de uitwerkingen in het IRP. Verder is in het najaar 2020 het (geactualiseerd) beoordelingskader vastgesteld door de raden, waarmee kwalitatieve beoordeling kon plaatsvinden op de uitwerkingen in het IRP. In onze regio zijn we nog niet eerder zo ver geweest. Over veel onderwerpen is overeenstemming, andere onderwerpen vragen om de dialoog voort te zetten. We maken daarom met dit IRP gezamenlijke keuzes, benoemen een aantal gezamenlijke vraagstukken en geven opdrachten aan onszelf voor de volgende fase. 1.2 De zienswijzen van de 16 raden zijn goed verwerkt in dit IRP; De zienswijzeprocedure heeft de raden de mogelijkheid geboden om aan de voorkant invloed uit te oefenen, voordat het IRP ter besluitvorming aan de 16 raden wordt voorgelegd. De zienswijzen hebben veelal geleid tot aanvullingen en aanscherpingen in het definitieve IRP dat nu voorligt. In bijlage 2 (Overzicht zienswijzen raden op concept IRP – verwerking en verantwoording) is weergegeven hoe de zienswijzen per gemeente zijn verwerkt en zijn verantwoord. De aanvullingen of aanscherping rond de verschillende ruimtelijke thema’s in de zienswijze die niet direct zijn meegenomen in het IRP, worden overwegend meegenomen in de volgende fase 4, het integraal programmeren. De verwerking van zienswijze gemeente Vijfheerenlanden start in bijlage 2 vanaf pagina 17.

1.3 De onafhankelijke toets op het IRP laat een positief beeld zien op alle indicatoren van het beoordelingskader; Het IRP is ter beoordeling gelegd langs het vastgestelde en aangescherpte beoordelingskader. In bijlage 3 (Toetsing IRP Aangepast beoordelingskader REP) bij dit raadsvoorstel treft u dit onafhankelijk oordeel aan, zodat u deze kunt betrekken bij uw besluitvorming. De toets op het concept IRP laat in zijn algemeenheid een positief beeld zien. Voor de meeste doelstellingen (zowel hoofd-, als subdoelen) is veel aandacht in het IRP. Op sommige criteria scoort het IRP neutraal (nul) of is het nog onduidelijk (vraagteken); Het is echter niet haalbaar op alle onderdelen uit het kader positief te scoren. Dit omdat bepaalde aspecten nader moeten worden uitgewerkt in de volgende fase 4, waarin concrete uitwerkingen op programma, gebieds- of projectniveau plaatsvinden. 1.4 Met dit IRP staan de regiogemeenten voor elkaars opgaven en zijn we een sterke en betrouwbare gesprekspartner voor de andere overheden en belanghebbenden; Gelet op het intensieve en zorgvuldige proces dat de 16 gemeenten met elkaar hebben doorlopen, heeft de regio met dit IRP een gedragen basis voor de regio. Wat in het IRP staat is de uitkomst van een gezamenlijk proces met de 16 gemeenten. Samen vinden we dit de beste manier om een plek te geven aan de regionale opgaven die voor ons liggen.

We vinden dit niet alleen voor het eigen grondgebied van de gemeente, maar we vinden dit ook voor de regio als geheel. Alle gemeenten staan voor de opgaven van alle gemeenten. Omdat gemeenten voor elkaars opgaven staan, kunnen zij onder andere eenduidig en sterker optreden naar andere bestuurslagen, zoals het Rijk en de provincie. Daarbij is het belangrijk om consistent en eensgezind het IRP als basis te gebruiken voor het regionale verhaal.

Dit IRP helpt om vanuit eigen ambities mee te sturen op de ambities en keuzes die provincie en Rijk moeten maken op de vijf genoemde thema’s. Met eensgezindheid organiseren we een grotere invloed daarop. Dit gaat bijvoorbeeld om investeringen voor landschap, water en mobiliteit vanuit Rijk of over het bereiken van overeenstemming met de provincie over uitbreidingslocaties voor wonen en bedrijvigheid. Gemeenten houden elkaar vast en treden met één gezicht op naar deze overheden en andere belanghebbenden. 1.5. De uitvoeringsstrategie in het IRP maakt op hoofdlijnen inzichtelijk hoe we van een Integraal ruimtelijk perspectief komen tot Integraal Programmeren en Realisatie; Met het IRP weten we wat we willen, nu moeten we nog scherp krijgen hoe we dat kunnen realiseren. Deze strategie en aanpak op de uitvoering of realisatie is de kern van wat onze regio de komende jaren te doen staat. De uitvoeringsstrategie maakt op hoofdlijnen helder hoe het IRP op een samenhangende manier uit te voeren is. Dit vergt enerzijds het werken in allianties aan de uitvoering en realisatie van integrale ruimtelijke opgaven voor de regio U10. Anderzijds is er een integraal regionaal programma nodig om de regionale keuzes aan te scherpen, de randvoorwaarden op orde te brengen en de samenhang en integraliteit te bewaren in de uitvoering. Dat is nieuw voor de regio.

De gemeenten zijn leidend om de uitwerking en daarna de uitvoering van de onderdelen van het IRP waar te maken. Dit gebeurt voor projecten en programma’s binnen gemeenten en op complexere en/of gemeentegrens overstijgende ontwikkelingen in allianties. Met een regionale ondersteuning, coördinatie en monitoring. 1.6. Een regionale aanpak op de uitvoering helpt om benodigde middelen voor de uitvoering van het IRP naar de regio te halen; Het belangrijkste is het IRP tot realisatie brengen. Het is cruciaal om belemmeringen voor de uitvoering weg te nemen. Het IRP en de uitvoeringsstrategie daarin moet daarom ook worden gezien als onze gezamenlijke regionale basis voor de toekomst, waarmee we als U10 de regie houden over de samenwerking onderling en met Rijk, provincie en andere partners om de hoofdkeuzes scherper te maken en om de benodigde investeringen voor de uitvoering te krijgen. Door een integraal regionaal programma en realisatiestrategie te ontwikkelen, kunnen de gemeenten in U10 samen en eenduidig optrekken naar Rijk, provincie en andere partners, zijn we als regio een betrouwbare en herkenbare partner en zijn we voorbereid, wanneer zich (financiële) kansen voordoen als groeifonds, woonimpuls, toekomstige geldstromen voor financiering van groen en de mobiliteit. 1.7.

Met dit IRP spreken we als regio met elkaar af dat de gemeentelijke omgevingsvisies passen binnen dit integrale perspectief voor de regio en andersom; Het IRP heeft op zichzelf geen wettelijke juridische status (zoals een gemeentelijk of een provinciaal omgevingsplan). De uiteindelijke planologische verantwoordelijkheid ligt bij de gemeenten in de omgevingsvisies en omgevingsplannen. Het IRP vormt wel de gezamenlijke ontwikkelrichting van de 16 samenwerkende gemeenten, tot stand gekomen op basis van

lokaal beleid en ambities en met regionale keuzes en integrale afwegingen. Het IRP is daarmee op haar beurt weer een belangrijke bouwsteen voor de gemeentelijke omgevingsvisies, maar ook voor onderhandelingen met provincie, Rijk en andere belanghebbenden. Het IRP kan beschouwd worden als een soort herenakkoord. Lokale betrokkenheid om de doelen op de integrale regionale opgave naar vermogen te realiseren binnen omgevingsvisie, beleid en programma’s. We houden eigen zelfstandigheid voor invulling, het IRP biedt context. 1.8 De strategische visie van Vijfheerenlanden is door de gemeenteraad vastgesteld; De strategische visie is een belangrijk kaderstellend en richtinggevend document. Het is een 'kapstok' om beleidsvelden op een integrale wijze samen te brengen en voor de lange termijn vorm te geven. Ook voor regionale samenwerking in het kader van het IRP is de strategische visie richtinggevend. De strategische visie Vijfheerenlanden is getoetst aan en sluit aan bij de inhoud van het IRP.

Risicoparagraaf 1.1. Ook de provincie Utrecht start met regionale programmering voor wonen en werken op basis van de POVI en dat vereist afstemming tussen provincie en U10 in de volgende fase; De provincie werkt aan een regionaal programma voor wonen en werken op basis van de POVI. Het gaat dan weliswaar geografisch om een bredere scope, en om een meer sectorale aanpak, maar het vereist afstemmingen of samenwerking tussen regionale en provinciale ruimtelijke keuzes. Dit heeft aandacht in de vervolgfase oftewel fase 4 uitvoering en programmering van het IRP. 1.2. Het behalen van de ambities van het IRP is mede afhankelijk van investeringen en medewerking van andere partijen; Voor de benodigde investeringen is de regio mede afhankelijk van andere partijen. Dit maakt het behalen van de ambities onzeker. Ondanks het feit dat er nog onvoldoende zicht is op (Rijks)financiën, is er een grote maatschappelijke urgentie om met de richting van dit IRP op gebied van onder andere de woonopgave stappen te blijven zetten in de uitvoering. In de volgende fase van het IRP zal er daarom aandacht moeten zijn voor een integraal regionaal programma en een investerings- en lobbystrategie. Om onderdelen die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, te kunnen realiseren. Hierbij moet worden gedacht aan de groen-, mobiliteits- en de woningbouwopgave. 1.3.

Sommige opgaven in het IRP hebben een verdere concretisering nodig; Op een aantal punten vraagt het IRP om concretisering, zoals het vervolg op de RES 1.0, nadere uitwerking van zoeklocaties naar regionale bedrijventerreinen, omgang en investeringen in mobiliteitsmaatregelen en concrete programmering van vitaliteit, waarbij ook integrale afwegingen een rol spelen. Het IRP is adaptief, wat betekent dat het concreter wordt ingevuld en aangescherpt op basis van de (lokale) ontwikkelingen en uitwerkingen in de uitvoeringsfase. Ook zijn er ontwikkelingen waarvan we de gevolgen nog niet kunnen voorzien

(o.a. gevolgen coronacrisis), die tot aanpassing van uitgangspunten kunnen leiden. In het programmeren worden de opgaven geconcretiseerd, integraal afgewogen en vertaald in een ontwikkelpad. De eerste actualisatie is voorzien na een periode van twee jaar. Er wordt onderzocht wat een passende periode is voor actualisatie van het ontwikkelpad. 1.4. Participatie heeft gedeeltelijk plaatsgevonden; Participatie met regionale belanghebbenden heeft plaatsgevonden binnen fase 3 en is deels gekoppeld aan de fase van het programmeren. Regionale belanghebbenden hebben behoefte om mee te denken en te werken aan de vervolgstap: de realisatiestrategie en de uitvoering. Zij zijn partner bij planuitwerking en realisatie. Participatie met inwoners is gekoppeld aan de participatie op lokale omgevingsvisies waarbij de verantwoordelijkheid ligt bij gemeenten. Onderdelen uit het IRP worden gekoppeld aan concrete lokale vraagstukken. Bij Vijfheerenlanden vindt momenteel participatie plaats in het kader van de omgevingsvisie. Het gesprek met inwoners en partijen (=participatie) rondom de uitvoering is een continu proces dat ook in de vervolgfase om een passend vervolg vraagt. 1.5.

Het IRP is een regionale visie, met nog een aantal onzekerheden bij de uitwerking en realisatie; Gemeenten en regionale belanghebbenden zien financiële risico’s en of onrendabele toppen op het vlak van bijvoorbeeld binnenstedelijk bouwen, verdichten van bedrijventerreinen, verbeteren van de bereikbaarheid en investeringen in groen. Het IRP en de uitvoeringsstrategie daarin moet daarom ook worden gezien als onze gezamenlijke regionale basis voor de toekomst, waarmee we als U10 de regie houden over de samenwerking onderling en met Rijk, provincie en andere partners om de hoofdkeuzes scherper te maken en om zoveel mogelijk ondersteuning en investeringen voor de uitvoering te krijgen.

Vervolgstappen Met de besluitvorming van het IRP eindigt fase 3. Eventuele moties en amendementen op het definitief IRP worden in Fase 4 Integrale Programmering opgepakt en meegenomen bij een nadere uitwerking op programma, gebieds- en projectniveau en worden ook nieuwe ontwikkelingen en afwegingen onderdeel van het perspectief door middel van een adaptief ontwikkelpad. Met het Integraal Ruimtelijk Perspectief ligt er een goed en samenhangend ruimtelijk perspectief op de toekomst van de regio Utrecht. Tegelijk is het goed te beseffen dat dit een perspectief voor de lange termijn is, en geen concreet plan. We weten nu wat we als regio willen, nu moeten we nog scherp krijgen hoe we dat kunnen realiseren. Dit vergt enerzijds het werken in allianties aan de uitvoering en realisatie van integrale ruimtelijke opgaven voor de U10 regio en anderzijds een integraal regionaal programma om de regionale keuzes aan te scherpen, de randvoorwaarden op orde te brengen en de samenhang en integraliteit te bewaren in de uitvoering. Op lokaal niveau in projecten en programma’s en op complexere en/of gemeentegrens overstijgende ontwikkelingen in allianties.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst

Financiële paragraaf De uitvoering van het IRP vergt overeenstemming, zowel financieel als investering in de samenwerking bij de uitvoering. Vanaf medio september 2021 wordt fase 4 gestart. De periode tot eind 2022 wordt gezien als kwartiermakerfase, waarin de gemeenten en het REP opgaveteam samen aan de slag gaan om een integraal programma, uitvoeringskracht en passende organisatie op te bouwen. Dit start met het vertalen van de regionale opgaven in ‘pakketten’ of ‘regionale deelopgaven’. En een verkenning wat daarvan al is belegd in gemeenten en allianties en wat of wie er aanvullend nodig is om zaken te kunnen realiseren. Ook wordt de uitvoering ingeregeld, bij de allianties en gemeenten en de U10 organisatie. Uitgangpunt hierbij is: eigenaarschap ligt bij gemeenten en U10 heeft een ondersteunende rol. Deze uitvoeringsstrategie wordt nader uitgewerkt in een concreet plan van aanpak voor fase 4. Voor de periode tot eind 2022, de kwartiermakerfase, wordt een financiële bijdrage gevraagd aan de 16 gemeenten die samenwerken in het IRP. Dit betekent de start aan het opbouwen en organiseren van fase 4. Vanaf medio september tot eind december 2021 is sprake van een overbruggingsperiode met een begroting van ca 100.000 euro plus inzet van mensen uit U10. De begroting voor het jaar 2022 is in totaal 1 miljoen euro. De financiële verdeelsleutel binnen U10 wordt gehanteerd.

Dit is gelijk aan de begroting en verdeelsleutel in IRP fase 3 om te komen van Contour naar Perspectief. Concreet betekent dit financieel voor gemeente Vijfheerenlanden een bijdrage van € 6.001,- in 2021 en een bijdrage van € 60.010,- in 2022. Vanaf 2023 zal de fase van langjarig programmeren starten, waarbij de gemeenten en allianties steeds meer zelf verantwoordelijk zijn voor het tempo en de inzet in mensen en middelen. Zo wordt het IRP in de komende jaren uitgevoerd in een ‘zwerm’ van verschillende projecten, programma’s etc. door een breed palet aan partijen in wisselende samenstelling. Met regionale ondersteuning, coördinatie en monitoring. In onze begroting 2022 en verder wordt € 225.000 beschikbaar gesteld voor uitvoering van taken van de U10. Hieronder valt ook de bijdrage van gemeente Vijfheerenlanden voor de uitvoering van het IRP. Nadat de begroting 2023 van het IRP bekend is, zal worden gekeken of het budget van € 225.000 van gemeente Vijfheerenlanden toereikend is. Waar nodig zal dit bij vaststelling van onze begroting 2023 worden bijgesteld.

Participatieparagraaf Bij de verdere uitwerking en programmering van het IRP wordt de samenleving betrokken in de planvorming, zowel met lokale als regionale belanghebbenden. Participatie voor het IRP met de inwoners van gemeente Vijfheerenlanden is grotendeels al ingezet via de bouwstenen; als jonge gemeente zijn er veel nieuwe visies ontwikkeld. Veel van deze visies zijn recent voorgesteld, besloten of zijn nog in ontwikkeling. De uitkomst van de participatietrajecten die hebben geleid tot deze visies, of nieuw beleid, worden ook gebruikt voor

het IRP. Doorlopend in de ‘programmeringsfase’ (fase 4), wordt onderzocht of aanvullende participatie gewenst is. Als dit het geval is, worden de betrokken belanghebbenden benaderd, gericht op een specifiek onderdeel. Het IRP schets randvoorwaarden voor de omgevingsvisie, waar de lokale vertaalslag en keuzes plaatsvinden. In de aanloop naar de omgevingsvisie, wordt ook volop geparticipeerd en is de participatie hiermee in de toekomst geborgd. Daarnaast vindt er ook regionale participatie plaats, waar belangenorganisaties en andere belanghebbenden in de regio Utrecht met regionaal belang hebben geparticipeerd bij de vorming van het IRP en zullen participeren voor en tijdens het uitvoeringsprogramma, met name om te kijken naar draagvlak voor de ontwikkelrichting en mogelijkheden voor uitvoering en haalbaarheid in de toekomst. (zie bijlage 4: Participatie Integraal Ruimtelijk Perspectief).

Duurzaamheidsparagraaf Gezond leven in een stedelijke regio voor iedereen is het uitgangspunt en de verbinding tussen alle opgaven in het IRP. Hierdoor is er oog voor zowel klimaat gerelateerde als sociale duurzaamheid. Door bijvoorbeeld de ambities betaalbare woningen te combineren met meer (snel)fietspaden dragen we bij aan duurzame doelstellingen. Een andere duurzame ontwikkeling is de onderlinge vertrouwens- en uitvoeringsrelatie die in de regio wordt opgebouwd om tot de uitvoering van de opgaven te komen.

Communicatieparagraaf Begin november hebben bijna alle colleges het IRP vrijgegeven voor besluitvorming aan raden en is er gezamenlijk met 16 gemeenten een persbericht georganiseerd. Na instemming met het IRP sturen wij een brief naar de regio U10 om het bestuur van de regio in kennis te stellen van het genomen besluit door de raad van gemeente Vijfheerenlanden. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, Signed By: n.van.ameijde@vijfheerenlanden.nl Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl {{signer1}} {{signer2}} 26/10/2021 11:55:37 CEST 26/10/2021 11:56:36 CEST ID: c6a17c69-6b65-45c9-96f3-f3e5b4e4c5ef Auth: Consent

ID: c6a17c69-6b65-45c9-96f3-f3e5b4e4c5ef Auth: Consent

de secretaris,

de burgemeester,

{{signer1}} 26/10/2021 11:55:38 CEST

{{signer2}} 26/10/2021 11:56:38 CEST

Signed By: n.van.ameijde@vijfheerenlanden.nl ID: c6a17c69-6b65-45c9-96f3-f3e5b4e4c5ef Auth: Consent

N. (Nanette) van Ameijde-Poortman

Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl ID: c6a17c69-6b65-45c9-96f3-f3e5b4e4c5ef Auth: Consent

S. (Sjors) Fröhlich

Bijlagen     

BIJLAGE 1 Integraal Ruimtelijk Perspectief - HR 20210916.pdf BIJLAGE 2 Overzicht zienswijzen raden op concept IRP - verwerking en verantwoording 20211004.pdf BIJLAGE 3 Toetsing IRP aan aangepast beoordelingskader REP v1.0 20210915.pdf BIJLAGE 4 Participatie Integraal Ruimtelijk Perspectief 20210910.pdf BIJLAGE 5 Samenvatting en Context IRP 20211018.pdf