RV initiatiefvoorstel D66 ongeadresseerd drukwerk
Tekst van het document
Raadsvoorstel Zaaknummer 1720909
Onderwerp: Initiatiefvoorstel ongeadresseerd drukwerk Vergaderdatum raad: 5 februari 2026 Geheim: nee Steller: Jaap Breur
Beslispunten 1. De keuze te maken voor de invoering van het opt-in systeem met een Ja/Ja-sticker voor ongeadresseerd drukwerk per 1 januari 2027; 2. Te bepalen dat binnen het onder 1. bedoelde systeem huis-aan-huisbladen minimaal 35% redactionele inhoud - die betrekking heeft op lokale gebeurtenissen – dienen te hebben, om niet te worden aangemerkt als regulier ongeadresseerd reclamedrukwerk; 3. Het college de opdracht te geven om een raadsbesluit voor te bereiden ten behoeve van de verwerking van bovenstaande keuzes in de Afvalstoffenverordening gemeente Vijfheerenlanden 2023; 4. De projectkosten voor de invoering van het opt-in systeem ter hoogte van € 50.000 uit de CDOKE-subsidie te dekken; 5. Het college de opdracht te geven een subsidieregeling uit te werken voor verenigingen die oud papier ophalen ter compensatie van het verlies aan inkomsten met een budget van €6.000 in 2027, €3.000 in 2028 en €1.500 in 2029 en deze kosten te dekken uit de afvalstoffenheffing.
Inleiding In de gemeente Vijfheerenlanden geldt het standaard (opt-out) systeem voor de bezorging van ongeadresseerd drukwerk, wat vooral reclamedrukwerk is. Dit betekent dat ongeadresseerd drukwerk standaard bezorgd wordt, tenzij er met een Nee/Ja of Nee/Nee sticker wordt aangegeven dat men geen ongeadresseerd drukwerk wil ontvangen. In de afgelopen jaren zijn steeds meer gemeenten overgestapt op een opt-in systeem voor ongeadresseerd drukwerk. Uit de benchmark huishoudelijk afval 2022 blijkt dat 22% van de gemeenten al is overgestapt op het opt-in systeem. De wijziging betekent dat iedereen die ongeadresseerd drukwerk wenst te ontvangen dit nog steeds kan ontvangen door het plakken van een Ja/Ja sticker. Om in
Vijfheerenlanden te komen tot deze systeemwijziging is een aantal stappen nodig. Zo moet voor invoer van het systeem eerst de Afvalstoffenverordening gemeente Vijfheerenlanden 2023 worden aangepast. Hieraan moet een artikel worden toegevoegd over de invoering van het opt-in systeem en een definitie van ongeadresseerd drukwerk en huis-aan-huisbladen. Daarnaast moet er voldoende tijd zitten tussen besluitvorming en invoer om distributeurs van ongeadresseerd drukwerk en inwoners voldoende tijd te geven om te kunnen anticiperen op de wijziging naar het opt-in systeem.
Beoogd effect -
-
Het verminderen van de hoeveelheid afval en het terugbrengen van het gebruik van grondstoffen door de verandering van een opt-out naar een opt-in systeem voor ongeadresseerd drukwerk. CO2-reductie door de vermindering van de hoeveelheid productie, distributie, inzamel- en recycle-inspanning van papier voor ongeadresseerd drukwerk.
Argumenten 1.1 Met de invoer van het opt-in systeem voor ongeadresseerd drukwerk wordt een verwachte netto besparing van ruim 320 ton papier en 700kg plastic verwacht. Hierdoor ontstaat een totale CO2-besparing van ruim 315 ton. Deze verwachte besparingen zijn berekend met de VNG milieu-impacttool, die milieu-impact berekent op basis van geobjectiveerde kengetallen voor het gehele proces van productie tot distributie van reclamefolders. Er wordt tevens een afname van 2 kg restafval per inwoner in de gemeente verwacht. Dit is een conservatieve schatting gebaseerd op de sorteeranalyses uit de gemeente Rotterdam waar dalingen van 53% tot 66% papier in het restafval geconstateerd zijn na invoering van het opt-in systeem. Dit komt omdat een deel van de mensen folderpakketten bij het restafval weggooit. 1.2 Uit gesprekken met de bezorgers komt naar voren dat de organisatie (Spotta), die reclamedrukwerk verspreidt, het beleid heeft dat ook reclamepakketten bezorgd moeten worden bij brievenbussen met een Nee/Ja sticker. Het hanteren van dit beleid door Spotta zorgt voor onnodige extra verspreiding van folderpakketten. Met de wijziging naar een handhaafbaar opt-in systeem wordt dit voorkomen. 1.3 Een opt-in systeem maakt het mogelijk effectiever over foldergebruik te communiceren.
Inwoners die ongeadresseerd reclamedrukwerk (folders) willen ontvangen kunnen dit nog steeds door een Ja/Ja of Ja-sticker op de brievenbus te plakken. De wijziging naar het opt-in systeem geeft een extra mogelijkheid deze inwoners te informeren over de website InMijnBus, waar je de mogelijkheid hebt om het folderpakket te personaliseren en hierdoor alleen de folders te ontvangen die gelezen worden. Ook hierdoor is een milieuwinst te realiseren bij de inwoners die
wel folders willen ontvangen. 2.1 Het is noodzakelijk in de verordening een definitie op te nemen voor huis-aan-huisbladen. In een nieuwe in de afvalstoffenverordening Vijfheerenlanden op te nemen bepaling over ongeadresseerd drukwerk moet een helder onderscheid gemaakt worden tussen ongeadresseerd (reclame)drukwerk en huis-aan-huisbladen. Dit gebeurt met de balans tussen lokale informatie/ nieuws en advertenties in de definitie van huis aan huis bladen. 2.2 Hogere advertentie-inkomsten kunnen leiden tot een versterking van lokale journalistiek. De (advertentie)inkomsten van de huis-aan-huisbladen kunnen gaan stijgen doordat lokale ondernemers meer advertentieruimte gaan inkopen bij huis-aan-huisbladen. Deze extra inkomsten kunnen de lokale journalistiek versterken. Wel is het belangrijk dat de huis-aanhuisbladen niet verworden tot een reclamekrant. Om een goede balans te houden tussen lokaal nieuws/informatie en advertenties nemen we een verhouding van minimaal 35% lokale informatie/nieuws en maximaal 65% advertenties op in de bepaling ongeadresseerd drukwerk van de afvalstoffenverordening. 3.1 Voor het invoeren van een handhaafbaar opt-in systeem is een wijziging van de afvalstoffenverordening noodzakelijk.
De huidige Afvalstoffenverordening gemeente Vijfheerenlanden biedt geen juridische grondslag voor de systeemwijziging, omdat een bepaling over ongeadresseerd drukwerk ontbreekt. Voor het invoeren van het opt-in systeem en de bijbehorende definiëring van huis-aan-huisbladen is dus een wijziging van de verordening noodzakelijk. Aan het college wordt de opdracht gegeven een raadsvoorstel voor de benodigde wijziging van de verordening voor te bereiden conform de reguliere procedure. Bij de aanpassing dient aan distributeurs van ongeadresseerd drukwerk en inwoners voldoende tijd te worden geven om te kunnen anticiperen op de wijziging naar het opt-in systeem. Bij dit voorstel is de tekst uit de model-afvalstoffenverordening gevoegd, die hierbij als uitgangspunt dient. 4.1 De projectkosten ter hoogte van € 50.000 kunnen worden gedekt uit de CDOKE-subsidie te dekken. De middelen vanuit de subsidie Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat-en Energiebeleid (CDOKE-subsidie) bieden ruimte om een klein deel (€90.000) in te zetten anders dan voor personeel. Hierdoor worden de vrije besteedbare middelen effectief ingezet zodat deze bijdragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen. 5.1 De 23 verenigingen uit Vijfheerenlanden die op dit moment het oud papier ophalen voor Waardlanden tijdens een overgangsperiode te compenseren voor misgelopen inkomsten.
De verenigingen krijgen voor het ophalen van oud papier een vergoeding op basis van de hoeveelheid opgehaald oud papier. De vergoeding voor verenigingen zal gaan dalen omdat er minder oud papier opgehaald zal gaan worden. Om te zorgen dat deze verenigingen niet in de financiële problemen komen door een abrupte vermindering van de vergoeding voor het ophalen van het oud papier, stellen we een overgangsperiode in van 3 jaar. Binnen dit tijdvak worden de verenigingen door middel van subsidie tegemoetgekomen voor het mislopen van oudpapierinkomsten. Deze subsidiëring zal betaald worden uit de afvalstoffenheffing. Als gevolg hiervan wordt geen verhoging van de afvalstoffenheffing verwacht. Dit omdat de besparing door de vermindering van ongeveer 2kg restafval per inwoner hoger wordt ingeschat dan de kosten van de overgangsvoorziening. Aan het college wordt de opdracht gegeven in dit kader een subsidieregeling uit te werken.
Risicoparagraaf 1.1 Belanghebbenden kunnen bedenkingen hebben tegen het opt-in systeem. Het risico dat verspreiders van ongeadresseerd drukwerk dit besluit (succesvol) juridisch zullen aanvechten is nihil. Er is gedurende de afgelopen jaren veel jurisprudentie opgebouwd over de invoer van het opt-in systeem. Dit raadsvoorstel valt binnen de opgebouwde jurisprudentie. Tegen een wijziging van een verordening is overigens geen bezwaar of beroep mogelijk (tegen handhavingsbeschikkingen op grond van de verordening wel.) 1.2 Het verspreiden van minder folders kan leiden tot minder omzet voor ondernemers. Er bestaat een risico op een lichte omzetdaling voor lokale ondernemers. Dit risico wordt laag ingeschat omdat: uit eerder onderzoek gedaan in de gemeente Utrecht blijkt dat 39% van de mensen folderpaketten ongelezen weggooit. veel folders niet van lokale ondernemers zijn. uiteraard alle inwoners die folders wensen te ontvangen een Ja/Ja sticker op de brievenbus kunnen plakken. Dit maakt dat de inwoners dit het meest gebruik maken van folders dit waarschijnlijk blijven doen. uit onderzoek van de universiteiten van Amsterdam en Tilburg blijkt dat er een minimale afname in besteding is van minder dan 1% in de uitgaven bij een opt-in systeem. 1.3 Er bestaat een risico dat inwoners minder geld besparen op hun boodschappen doordat zij de folders niet meer ontvangen.
Voor een deel van de inwoners is deze besparing belangrijk om rond te kunnen komen. De communicatie van de verandering naar het opt-in systeem is daarom belangrijk om inwoners zo goed mogelijk te informeren zodat zij zich kunnen voorbereiden door de aanvraag van een Ja/Ja sticker of te zorgen dat zij digitaal hun folders ontvangen.
1.4. Met de invoer van het opt-in systeem is de gemeente ook verantwoordelijk voor de handhaving op de bezorging van ongeadresseerd drukwerk. Op basis van een doorvertaling van de gegevens uit de gemeente Rotterdam verwachten we een minimaal aantal klachten die in behandeling genomen kunnen worden (ongeveer 13 klachten per jaar). Gezien het geringe aantal verwachte klachten zal er geen extra budget begroot worden voor de handhaving.
Betrokkenheid pers De pers zal geïnformeerd worden via de besluitenlijst, een persbericht en persgesprek.
Financiële paragraaf De invoering van het opt-in systeem zal verschillende kosten met zich meebrengen. Als eerste zullen er projectkosten gemaakt worden voor de voorbereidingen van het opt-in systeem. Deze worden geschat op €50.000 en kunnen worden gedekt uit de CDOKE-subsidie. Daarnaast komt er een subsidie beschikbaar voor verenigingen die nu het oud papier inzamelen. Zij zullen de inkomsten zien afnemen door een reductie van het oud papier. Om het inkomstenverlies geleidelijk te laten verlopen, komt er een overgangsvoorziening, waarin een budget beschikbaar is van €6.000 in 2027, €3.000 in 2028 en €1.500 in 2029. Deze bedragen zullen uit de afvalstoffenheffing gedekt worden. Hierdoor zal de afvalstoffenheffing op zijn minst niet verhoogd worden. Dit omdat de verminderde kosten voor de verwerking van restafval geschat worden op €17.390. Dit bedrag is gebaseerd op 2 kilo reductie restafval per inwoner (62.554 inwoners) en de verwerkingsprijs van restafval van €139 per ton.
Participatieparagraaf Bij de uitwerking van dit raadsvoorstel heeft er participatie plaatsgevonden door middel van een straatenquête. In de kernen Vianen, Meerkerk en Leerdam is aan 50 inwoners de vraag voorgelegd hoe zij stonden tegenover een eventuele wijziging van het opt-out naar het opt-in systeem. Uit de straatenquête komt naar voren dat 68% van de inwoners het eens is, 26% neutraal is en 6% tegen het opt-in systeem voor ongeadresseerd drukwerk is. Ook is er overleg geweest met de lokale krant Het Kontakt over het percentage lokale informatie/nieuws. Het percentage van 35% is een percentage waar zij goed mee uit de voeten
kunnen en levert daarmee geen problemen voor hen op. Tot slot zijn er ook nog gesprekken geweest met 4 bezorgers van de folderpakketten. Geen van hen had bedenkingen tegen de wijziging naar een opt-in systeem.
Duurzaamheid Met de wijziging naar het opt-in systeem wordt een reductie van circa 320 ton papier, 700 kg plastic en 315 ton CO2 verwacht. Daarnaast ontstaat er een betere afvalscheiding omdat er minder papier in het restafval beland. Hierdoor zal er een verwachte afname van 2kg restafval per inwoner zijn. Daarmee ondersteunt dit raadsvoorstel de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente Vijfheerenlanden. De duurzaamheidsdoelstellingen komen terug in het Samenhangend Duurzaamheidsbeleid en de Strategische Visie om afval te verminderen en CO2-reductie te realiseren. Ook past het binnen het Beleidsplan Vijfheerenlanden Circulair waarin onder andere de ambitie is opgenomen om in 2030 het grondstofgebruik met 50% te verminderen. Daarnaast past het bij de Sustainable Development Goals (SDG’s): global goal 12 aanpak Duurzame consumptie en productie en global goal 13 aanpak van klimaatverandering.
Communicatieparagraaf Er zal in de periode rondom de invoering van het beleid een pagina met informatie op de gemeentewebsite gemaakt worden met uitleg over het opt-in systeem en hoe een Ja/Ja sticker of Nee/ Nee sticker verkregen kan worden. In Het Kontakt zal 10 weken lang, vanaf 6 weken voor invoering van het beleid informatie gedeeld worden op de gemeentelijke informatiepagina. Ook zullen de inwoners per brief worden geïnformeerd over de wijziging in beleid.
Raadslid, ValidSigned door Jaap Breur op 17-11-2025
Jaap Breur (D66)
Bijlagen 1: steekproef, telling brievenbusstickers gemeente Vijfheerenlanden 2: uitslag inwoners enquête wijziging naar opt-in systeem ongeadresseerd drukwerk 3: VNG milieu impact tool. 4: Afvalstoffenverordening Vijfheerenlanden met toevoeging artikel ongeadresseerd drukwerk 5: Raadsbrief Opt-in systeem voor ongeadresseerd drukwerk, gemeente Utrecht 6: Handreiking introduceren Ja/Ja sticker 7: Sorteeranalyse Waardlanden 2024 8: Banning unsolicited store flyers: does helping the enviroment hurt retailing? 9: Evaluatie Rotterdam Opt-in regeling en verduidelijking toelichting ASV