RV dekkingsplan Niemans.pdf

Raadsvoorstel Zaaknummer 235874

Onderwerp: Dekkingsplan zaak Niemans

Vergaderdatum raad: 18 maart 2021 Geheim: Nee Steller: Leon Huberts Portefeuillehouder: Burgemeester Fröhlich Wethouder van Middelkoop Wethouder Zevenhuizen

Beslispunten 1. 2.

In te stemmen met het in dit raadsvoorstel opgenomen dekkingsplan ter dekking van de kosten in verband met de uitspraak van het gerechtshof te Den Haag in de zaak Niemans. Na vaststelling van het dekkingsplan een brief te verzenden aan de provincie Utrecht.

Inleiding Op dinsdag 15 december jl. heeft het Gerechtshof te Den Haag uitspraak gedaan in de zaak Niemans. De financiële consequenties van deze uitspraak zijn voor de gemeente Vijfheerenlanden buitengewoon ingrijpend. Door het Gerechtshof is uitgesproken dat de gemeente Vijfheerenlanden een schadevergoeding dient te betalen van € 79,9 miljoen en ook de juridische kosten van Niemans van € 10,8 miljoen en de proceskosten van € 1,2 miljoen moet vergoeden. Tezamen is dit een totaalbedrag van € 91,9 miljoen. De gemeente Vijfheerenlanden heeft voor het risico van de zaak Niemans in 2018 al een voorziening gevormd van € 40,9 miljoen. De uitspraak van het Gerechtshof betekent dus een financieel nadeel ten laste van de exploitatie van € 51 miljoen. Na de uitspraak van het Gerechtshof is de gemeente Vijfheerenlanden voorlopig onder preventief toezicht geplaatst door onze toezichthouder, de provincie Utrecht. Dit preventief toezicht wordt opgeheven indien binnen drie maanden na de ondertoezichtstelling, door de gemeente Vijfheerenlanden een adequaat dekkingsplan aan de provincie Utrecht wordt aangeleverd waarbij voldoende gemeentelijk weerstandsvermogen overblijft ter dekking van en als achtervang voor onze overige risico’s en waarbij onze begrotingspositie (het resultaat van lasten en baten) gezond blijft.

Door middel van dit voorstel wordt dit dekkingsplan ter vaststelling aan de raad voorgelegd.

Beoogd effect Het opheffen van het preventief toezicht (de “ondertoezichtstelling”) door de provincie Utrecht. Dit door het voorleggen aan de provincie Utrecht van een adequaat dekkingsplan, waarbij voldoende gemeentelijk weerstandsvermogen overblijft ter dekking van en als achtervang voor onze overige risico’s en waarbij onze begrotingspositie (het resultaat van lasten en baten) gezond blijft.

Argumenten 1.1 Het totaalbedrag van circa € 91,9 miljoen kan ten laste van de daarvoor bestemde voorziening Niemans worden gebracht en ten laste van reserves waarvoor nog geen verplichtingen zijn aangegaan. In de voorziening Niemans is een bedrag van € 40,9 miljoen opgenomen. Reserves waarvoor nog geen expliciete verplichtingen zijn aangegaan betreffen de reserves fondsen Eneco opbrengst van € 33 miljoen en de reserve grondexploitatie van € 14 miljoen. Tezamen is dit een bedrag aan dekking van € 88 miljoen. Het restant van € 4 miljoen zal worden onttrokken uit de algemene reserve van de gemeente Vijfheerenlanden. Het schadebedrag moet ook betaald worden. De gemeente Vijfheerenlanden heeft de eerste € 42 miljoen betaald door aanwending van in het kader van het schatkistbankieren bij het Rijk ondergebrachte middelen. Lange financiering van het restantbedrag in de vorm van een dertigjarige lineair af te lossen lening is momenteel redelijk goedkoop. De jaarlijkse rente bedraagt nu circa 0,25%. Wanneer er daadwerkelijk een dergelijke lening wordt afgesloten voor bijvoorbeeld € 50 miljoen bedraagt de hierover jaarlijks te betalen rente in de eerste jaren dus circa € 0,125 miljoen. Zoals in de risicoparagraaf wordt toegelicht zijn de consequenties voor de reservepositie en dus de solvabiliteit van de gemeente Vijfheerenlanden groot.

Maar voor de begroting 2021-2024 vallen deze consequenties mee. De jaarlijkse extra rentelasten van de nieuw aan te trekken lening bedragen circa € 0,125 miljoen. Aangezien er voor de periode 2021-2024 sprake is van een structureel sluitende meerjarenbegroting en het bedrag aan extra rente oplosbaar is, is er begrotingstechnisch dus niet sprake van een financieel vraagstuk. 1.2 In de voorziening Niemans is circa € 40,9 miljoen beschikbaar. Deze voorziening wordt volledig ingezet. Aangezien het Gerechtshof te Den Haag eind 2020 uitspraak heeft gedaan en daarbij ook voor het eerst een exact schadebedrag heeft vastgesteld en betalingscondities heeft gesteld, komt de gemeentelijke voorziening Niemans te vervallen. Dit, onverlet het feit dat de gemeente Vijfheerenlanden nog kan besluiten om in cassatie te gaan tegen deze uitspraak. In de voorziening Niemans is circa € 40,9 miljoen opgenomen. Dit bedrag was al voorzien in de jaarstukken 2018 van de voormalige gemeente Vianen en in de jaarstukken 2019 van de gemeente Vijfheerenlanden. De berekening van dit bedrag is gebaseerd op de uitspraak van het Gerechtshof te Den Haag uit 2017. 1.3 De gemeente Vijfheerenlanden heeft in de Programmabegroting 2021 voor een bedrag van € 33 miljoen aan investeringsfondsen opgenomen. Het bedrag van € 33 miljoen wordt volledig ingezet.

Dit betreft de uit de opbrengst van de verkoop van Eneco gevormde reserves (investeringsfondsen) van € 33 miljoen. Alhoewel er voor deze reserves nog geen concrete

financiële verplichtingen zijn aangegaan (en deze dus vrij aanwendbaar zijn) zijn er voor deze reserves al wel bestedingsplannen c.q. investeringsplannen opgesteld. Dit betreft onder meer omvangrijke investeringsvoornemens met betrekking tot verkeersinfrastructuur, duurzaamheid, sport, woningbouw op onrendabele locaties, vastgoed en duurzaamheid. De middelen om deze investeringen mogelijk te maken worden nu volledig ingezet ter dekking van het schadebedrag van € 91,9 miljoen. De ten laste van de investeringsfondsen voorgenomen investeringen kunnen dus niet meer doorgaan, de dekking ontbreekt immers. In de bijgevoegde brief aan onze toezichthouder, de provincie Utrecht, wordt dieper ingegaan op de maatschappelijke impact van het niet meer kunnen doorgaan van deze investeringen. 1.4 In de reserve grondexploitatie is een bedrag van € 14 miljoen beschikbaar. Dit bedrag wordt volledig ingezet. Ook op het in de reserve grondexploitatie beschikbare bedrag van € 14 miljoen rusten geen expliciete financiële verplichtingen. Daarmee kan dit bedrag worden ingezet ter dekking van het schadebedrag Niemans. Wel is dit bedrag van € 14 miljoen impliciet mede bestemd ter dekking van een eventuele benodigde gemeentelijke bijdrage in het kader van nog te nemen maatregelen ten behoeve van de ontsluiting over het spoor van de Merwede-Lingelijn van de nieuwbouwwijk Broekgraaf te Leerdam.

De hoogte van het hiervoor benodigde bedrag aan gemeentelijk (co)financiering is nog niet bekend. 1.5 Het resterende bedrag van circa € 4 miljoen wordt onttrokken aan de algemene reserve. Binnen de algemene reserve is ruimte beschikbaar. Het restant van € 4 miljoen dient te komen uit de algemene reserve van de gemeente Vijfheerenlanden. Wanneer de omvang van de algemene reserve wordt vergeleken met de omvang van de berekende gemeentelijke risico’s zoals opgenomen in de begroting 2021 (en er wordt uitgegaan van een weerstandsratio van 1), dan is er ruimte in de algemene reserve aanwezig om deze onttrekking te doen. Daarmee is het volledige schadebedrag gedekt. 1.6 De dekking van het extra schadebedrag (dus na aftrek van de voorziening Niemans) van € 51 miljoen leidt tot een flinke afname van het eigen vermogen van de gemeente Vijfheerenlanden en dus tot een flinke verslechtering van de solvabiliteit. Als gevolg van de uitspraak van het Gerechtshof is er ook liquiditeit benodigd en zal ook de schuldquote van de gemeente Vijfheerenlanden verslechteren. In de begroting 2021 is onze solvabiliteit geraamd op 34% in 2021 afnemend tot 24% in 2024. Door de uitspraak van het Gerechtshof daalt onze solvabiliteit in 2021 (bezien vanuit de in de begroting 2021 gepresenteerde cijfers) echter tot circa 16 a 17% welke in de periode tot en met 2024 verder zal dalen tot circa 13%.

Wel zal het weerstandsvermogen voldoende van omvang blijven ter dekking van en als achtervang voor onze overige risico’s. Dit betekent dat een weerstandsratio van minimaal 1 geborgd is. De schuldquote zal verslechteren. Dit aangezien het schadebedrag deels gefinancierd zal moeten worden door middel van het aantrekken van leningen. De precieze effecten op solvabiliteit, liquiditeit en schuldquote kunnen worden berekend, nadat het jaarrekeningproces 2020 zover is gevorderd, dat ook de eindbalans 2020 bekend is. In de Kadernota 2022 zal vervolgens een exacte berekening worden gepresenteerd van de precieze effecten op solvabiliteit en schuldquote gebaseerd op de meest actuele gegevens.

1.7 Aangezien de consequenties van dit dekkingsplan ingrijpend zijn voor de investeringscapaciteit van de gemeente Vijfheerenlanden hebben de gemeente Vijfheerenlanden, de provincie Utrecht en het Ministerie van BZK afgesproken om de gevolgen van de gerechtelijke uitspraak voor de ambities van de gemeente Vijfheerenlanden in relatie tot de financiële positie in kaart te gaan brengen. Hierbij wordt ook geïnventariseerd, welke mogelijkheden er zijn om ambities in verloop van tijd alsnog te realiseren. Daarbij wordt ook gekeken welke mogelijkheden er zijn om koppelingen te maken met provinciaal- en Rijksbeleid. De ondersteuning door de provincie en het Ministerie van BZK wordt vormgegeven op twee manieren: 1. de provincie en het Ministerie van BZK betalen mee aan de verkenning die onder opdrachtgeverschap van de gemeente Vijfheerenlanden wordt uitgevoerd door een extern bureau; 2. de provincie en het Ministerie van BZK brengen expertise in. Inmiddels is in samenspraak met de provincie en het Ministerie van BZK een opdracht geformuleerd en vastgesteld en is een extern onderzoeksbureau aanbesteed, dat deze opdracht gaat uitvoeren. Het streven is om de verkenning binnen drie maanden af te ronden. Dit betekent dat de resultaten naar verwachting in de loop van mei worden opgeleverd.

2.1 In de brief aan de provincie Utrecht waarin het dekkingsplan is opgenomen, wordt ook dieper ingegaan op de maatschappelijke impact van het dekkingsplan. Omdat het dekkingsplan vooralsnog slechts een geringe impact heeft op onze begrotingspositie (het geheel van lasten en baten) en bijvoorbeeld niet hoeft te leiden tot verhoging van de lokale lasten, zou het misverstand post kunnen vatten, dat de gemeente Vijfheerenlanden het schadebedrag Niemans zelf kan dragen. De in de brief opgenomen beknopte beschrijving op hoofdlijnen van de maatschappelijke impact moet dit misverstand voorkomen.

Risicoparagraaf De precieze effecten op de solvabiliteit en de schuldquote van de gemeente Vijfheerenlanden zullen worden berekend, nadat het jaarrekeningproces 2020 zover is gevorderd, dat ook de eindbalans 2020 bekend is. In de Kadernota 2022 wordt vervolgens een exacte berekening gepresenteerd van de precieze effecten op solvabiliteit en schuldquote gebaseerd op de meest actuele gegevens.

Betrokkenheid pers Informeren via persgesprek

Financiële paragraaf De financiële consequenties van dit voorstel worden bij de argumenten en bij de risicoparagraaf toegelicht.

Participatieparagraaf

Duurzaamheidsparagraaf

Communicatieparagraaf

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, Signed By: n.van.ameijde@vijfheerenlanden.nl {{signer1}} 09/02/2021 15:14:28 CET ID: 0747e58c-ee88-451c-8871-5d8662d7ab98 Auth: Consent

Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl {{signer2}} 09/02/2021 16:24:09 CET ID: 0747e58c-ee88-451c-8871-5d8662d7ab98 Auth: Consent

de secretaris,

de burgemeester,

N. (Nanette) van Ameijde-Poortman

S. (Sjors) Fröhlich

Bijlagen Brief aan GS provincie Utrecht met dekkingsplan schade Niemans