RV Cultuurhistorische Waardenkaart.pdf

Raadsvoorstel Zaaknummer 489846

Onderwerp: Cultuurhistorische waardenkaart Vergaderdatum raad: 13 december 2022 Geheim: Nee Steller: Anne-Floor van Pelt Portefeuillehouder: Wethouder Van der Velden

Beslispunten 1.

De Cultuurhistorische waardenkaart vast te stellen.

Inleiding In 2021 is voor de gemeente een cultuurhistorische inventarisatie uitgevoerd. In deze inventarisatie zijn o.a. de cultuurhistorische landschappen, stedenbouwkundige ensembles en het gebouwde erfgoed geïnventariseerd en gewaardeerd. De voormalige gemeente Vianen beschikte al over een cultuurhistorische inventarisatie. Dit was niet het geval voor de voormalige gemeenten Leerdam en Zederik. Hierdoor bestond er voor deze twee gemeenten een grote kennislacune wat betreft de aanwezige cultuurhistorische waarden. De inventarisatie van de gemeente Vianen is als uitgangspunt gehanteerd. Voor het grondgebied van de voormalige gemeente Vianen is sprake van een update van de reeds geïnventariseerde en gewaardeerde cultuurhistorische elementen. Voor het grondgebied van de voormalige gemeenten Leerdam en Zederik betekent dit dat deze informatie nu ook beschikbaar is. Daarmee is voor de gemeente Vijfheerenlanden nu sprake van een goed overzicht van aanwezige erfgoedwaarden. De Cultuurhistorische waardenkaart wordt gebruikt in de Omgevingsvisie en zal te zijner tijd ook worden gebruikt bij het op te stellen Omgevingsplan. Daarnaast wordt de Cultuurhistorische waardenkaart gebruikt voor opgaven in de ruimtelijke ontwikkeling, zoals het opstellen van de dorpsvisies. Tevens zal deze worden gebruikt voor het verder vormgeven van het erfgoedbeleid van de gemeente.

Beoogd effect 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Inzicht in de aanwezige cultuurhistorische waarden van de gemeente Vijfheerenlanden; Overeenkomstig het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) rekening houden met aanwezige cultuurhistorische waarden bij ruimtelijke ontwikkelopgaven; Overeenkomstig de Omgevingswet de belangen van aanwezige cultuurhistorische waarden meewegen bij ontwikkelingen die in de fysieke leefomgeving spelen; Overeenkomstig de Omgevingswet de waardenkaart gebruiken voor de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan; Intern document om bij ruimtelijke ontwikkelopgaven de aanwezige cultuurhistorische waarden mee te kunnen wegen; Gebruiken als brondocument voor het opstellen van erfgoedbeleid.

Argumenten 1.1

Door het vaststellen van de Cultuurhistorische waardenkaart kunnen de erfgoedwaarden van de gemeente meegewogen en geborgd worden bij diverse opgave die in de gemeente spelen De geschiedenis laat zijn sporen na. Ondergronds in de vorm van archeologische sporen en bovengronds in onder meer cultuurhistorische landschappen en historisch groen, stedenbouwkundige ensembles en gebouwd erfgoed. Geen enkel gebied is zonder geschiedenis. Soms zijn deze sporen nog goed herkenbaar, soms minder en soms zijn deze verdwenen. Voor de Cultuurhistorische waardenkaart zijn alle bovengrondse sporen geïnventariseerd en gewaardeerd. De archeologische waarden zijn buiten beschouwing gelaten. De Cultuurhistorische waardenkaart bestaat uit:     

Kaart 1: inventarisatie historisch landschap; Kaart 2: inventarisatie historische bouwkunst en stedenbouw; Kaart 3: waardering historische landschap; Kaart 4: waardering historische bouwkunst en stedenbouw; Rapport 'Cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Vijfheerenlanden.

De landschappen hebben een waardering gekregen van 1 (lage waarde) tot 5 (zeer hoge waarde), gebouwen en stedenbouwkundige ensembles zijn gewaardeerd van orde 3 (positieve waarde/beeldondersteunende erfgoedwaarde) tot orde 1 (zeer hoge erfgoedwaarde of monumentwaarde). De verschillende waarderingen zijn in een Excellijst terug te vinden, zie bijlagen 1 t/m 5. De Cultuurhistorische waardenkaart geeft de gemeente inzicht in de aanwezige waarden en op welke manier deze meegewogen kunnen worden in de ruimtelijke opgaven. Zodoende kunnen deze waarden gebruikt worden als (inspiratie)bron en behouden blijven voor toekomstige generaties. 1.2 Het meewegen van cultuurhistorische waarden in ruimtelijke ontwikkelopgaven is wettelijk vastgelegd in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) en straks in de Omgevingswet Sinds het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) zijn gemeenten verplicht bij ruimtelijke ontwikkel opgaven rekening te houden met aanwezige cultuurhistorische waarden (of erfgoedwaarden). Ook in de Omgevingswet zijn (aanwezige) cultuurhistorische waarden een van de belangen die in de fysieke leefomgeving moeten worden meegewogen. Om deze waarden goed te kunnen borgen is het van belang dat bekend is welke waarden aanwezig zijn. Het is tenslotte pas mogelijk om deze belangen mee te wegen wanneer bekend is welke waarden er zijn.

De gemeente heeft met de Cultuurhistorische waardenkaart de bovengrondse waarden nu in beeld en kan deze meewegen in de ruimtelijke ontwikkelopgaven die spelen. De waardenkaart wordt zowel in de gemeentelijke Omgevingsvisie als het Omgevingsplan gebruikt als inspiratiebron en richtinggevend kader. De Omgevingsvisie geeft een beschrijving van de diverse (lange termijn) opgave waar de gemeente voor staat. De Cultuurhistorische waardenkaart wordt in deze visie gebruikt als inspiratiebron. Aangezien de Cultuurhistorische waardenkaart gedetailleerd is, wordt in de Omgevingsvisie een verwijzing naar de waardenkaart opgenomen. In het (nog op te stellen) Omgevingsplan worden de regels voor de fysieke leefomgeving opgenomen. Ten aanzien van het cultureel erfgoed gaat dit zowel over de wijze waarop omgegaan

wordt met aanwezige waarden in de bodem (archeologie) als aanwezige waarden bovengronds. Onder de Omgevingswet is straks ook de omgeving van een monument (bijvoorbeeld een rijks-of gemeentelijk monument) van belang. Ontwikkelingen in de nabijheid van een monument kunnen namelijk invloed hebben op het monument. Hiervoor kunnen regels in het Omgevingsplan worden opgenomen. Daarnaast kan de gemeente ervoor kiezen ook andere regels op te nemen in het Omgevingsplan die als doel hebben om aanwezige cultuurhistorische waarden te beschermen of behoud te stimuleren. Hoe en op welke wijze dergelijke regels worden opgenomen wordt in het nog op te stellen Omgevingsplan uitgewerkt. Vast staat dat voor het formuleren van deze regels de Cultuurhistorische waardenkaart een belangrijk bron is. Naast de ontwikkelingen die voortkomen uit de Omgevingswet zijn er diverse andere ruimtelijke opgaven waarvoor de Cultuurhistorische waardenkaart gebruikt wordt, zoals de op te stellen dorpsvisies. Deze op te stellen visies kunnen niet zonder een historische ontwikkelschets. Voor ontwikkelingen in de dorpen en kernen is het van belang om ook de cultuurhistorische ontwikkeling en de weerslag die dit heeft gehad op het aanzicht van dorp of kern, mee te wegen. 1.3 De Cultuurhistorische waardenkaart wordt gebruikt voor op te stellen erfgoedbeleid.

Er was een groot verschil in beschikbare informatie over aanwezige erfgoedwaarden van de gemeente. Vianen had een erfgoedwaardenkaart, zowel Leerdam en Zederik beschikten niet over deze informatie. Dit grote verschil in inzicht in de aanwezige erfgoedwaarden maakt opstellen van erfgoedbeleid ingewikkeld. De nu opgestelde Cultuurhistorische waardenkaart biedt dit inzicht nu wel. Daarmee is de basis gelegd om het erfgoedbeleid voor Vijfheerenlanden vorm te geven. Daarnaast hebben de drie gemeenten verschillende keuzes gemaakt in het wel/niet aanwijzen van gemeentelijke monumenten of beeldbepalende panden. In Vianen waren geen gemeentelijke monumenten aangewezen, in Zederik wel, in Leerdam waren geen gemeentelijke monumenten aangewezen maar wel beeldbepalende panden. Om een keuze te maken hoe Vijfheerenlanden hier vorm aan geeft zal eerst duidelijk moeten zijn wat er is. Met de waardenkaart is deze informatie beschikbaar en is de basis gelegd om daar keuzes in te maken. Hoewel de landschappen, gebouwen en stedenbouwkundige ensembles in de Cultuurhistorische waardenkaart zijn gewaardeerd, betekent de waarde die aan een bepaald element is toegekend nog niet dat deze daarmee ook een formele bescherming geniet. Indien de gemeente waarden formeel wil beschermen dienen daarvoor de noodzakelijke wettelijke procedures te worden doorlopen.

Dit geldt zowel voor het aanwijzen van bijvoorbeeld beeldbepalende panden als gemeentelijke monumenten. Ook wanneer via het omgevingsplan bepaalde regels worden opgenomen om erfgoedwaarden te beschermen zijn deze pas van kracht wanneer daarvoor de aangewezen procedure is doorlopen.

Risicoparagraaf Niet van toepassing.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst. Informeren via persgesprek.

Financiële paragraaf De kosten voor het opstellen van de Cultuurhistorische waardenkaart zijn in boekjaar 2021 gemaakt.

Voor het opstellen van de waardenkaart is een subsidie bij de provincie aangevraagd en in 2021 ontvangen. De subsidie van de provincie bedroeg maximaal € 31.845,-. Een verzoek om de subsidie vast te stellen is ingediend. Met de subsidie van de provincie wordt ca. 40% van de kosten gedekt. Het opstellen en uitwerken van het erfgoedbeleid brengt mogelijk kosten met zich mee. Daarvoor is op dit moment geen budget beschikbaar. Indien er extra budget nodig is om het erfgoedbeleid op te stellen of tot uitvoering te brengen zal daarvoor een voorstel worden gedaan.

Participatieparagraaf De Historische Verenigingen hebben inhoudelijke input geleverd op de conceptversie van de waardenkaart. De waardenkaart is toegelicht aan de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en Erfgoed. Het betreft een inventarisatie en waardering die gebruikt wordt in verschillende opgaven die spelen. Indien de waardering leidt tot het opnemen van specifieke regels in het Omgevingsplan dan zal belanghebbenden in dat betreffende traject door middel van een zienswijzeprocedure de gelegenheid worden geboden eventuele zienswijzen bekend te maken. Hetzelfde geldt wanneer de gemeente besluit om monumenten aan te wijzen, dan zal daarvoor de geldende procedure worden doorlopen en wordt op dat moment belanghebbenden de gelegenheid geboden eventuele zienswijzen naar voren te brengen. Bovenstaande betekent expliciet dat na vaststelling van de Cultuurhistorische waardenkaart deze niet ter inzage wordt gelegd. Tevens wordt er na vaststelling van de Cultuurhistorische waardenkaart geen gelegenheid geboden om zienswijze op het stuk in te dienen.

Duurzaamheidsparagraaf Ook Vijfheerenlanden staat voor een grote duurzaamheidsopgave. De Cultuurhistorische waardenkaart kan gebruikt worden voor het vormgeven van deze opgave, bijvoorbeeld door in deze opgave de cultuurhistorische waarden mee te wegen bij duurzaamheidsmaatregelen, zoals bij het inrichten van energielandschappen.

Communicatieparagraaf n.v.t. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden,

de loco-secretaris, Signed By: s.vreeburg@vijfheerenlanden.nl

18/10/2022 12:56:43 CEST {{signer1}}

ID: 5c8bf951-56cb-4a66-9b73-4e10fd94100f Auth: Consent

S.N.J. (Stefan) Vreeburg

de burgemeester, Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl

18/10/2022 15:09:46 CEST {{signer2}}

Id: 5c8bf951-56cb-4a66-9b73-4e10fd94100f Auth: Consent

S. (Sjors) Fröhlich

Bijlagen Bijlage 1- Kaart 1 Inventarisatie historisch cultuurlandschap Bijlage 2 - Kaart 2 Inventarisatie historische bouwkunst en stedenbouw Bijlage 3 - Kaart 3 Waardering historisch landschap Bijlage 3a -Landschapwaardering Bijlage 4 - Kaart 4 Waardering historische bouwkunst en stedenbouw Bijlage 4a – Bouwkunstwaardering Bijlage 4b - CHWK Vijfheerenlanden bouwkunst Bijlage 4c – Stedenbouwwaardering Bijlage 5 - Rapport Cultuurhistorische waardenkaart van de gemeente Vijfheerenlanden