RV Beleidsregel Bibob Vijfheerenlanden 2025

Raadsvoorstel Zaaknummer 1591453

Onderwerp: Beleidsregel Bibob Vijfheerenlanden 2025 Vergaderdatum raad: 13 november 2025 Geheim: Steller: Portefeuillehouder:

Nee Alice van der Schee Burgemeester Fröhlich

Beslispunten 1. De Beleidsregel "Toepassing van de Wet Bibob gemeente Vijfheerenlanden 2025" vast te stellen voor zover dat binnen de bevoegdheid van de raad valt; 2. Het college te mandateren tot het namens de raad uitvoeren van Bibob onderzoeken (Hoofdstuk 2a Wet Bibob) en het verzoeken om Bibob-adviezen (Hoofdstuk 3 Wet Bibob) in het kader van aanvragen op grond van artikel 4.19b van de Omgevingswet.

Inleiding De Wet Bibob is een (preventief) bestuursrechtelijk instrument waarmee de gemeente voorkomt dat criminele activiteiten worden gefaciliteerd. Zo kan de gemeente bijvoorbeeld een vergunningaanvraag weigeren of een vergunning intrekken wanneer er een ernstig gevaar dreigt dat die vergunning wordt misbruikt voor criminele doeleinden of om geld wit te wassen. De integriteit van een bestuursorgaan is in het geding als er financieel voordeel uit criminele activiteiten of van het plegen van strafbare feiten wordt geconstateerd door de betrokkene bij een verleende of te verlenen beschikking, subsidie, overheidsopdracht, aanbesteding of vastgoedtransactie. Het overgrote deel van het toepassingsbereik van de wet ligt bij het bevoegd orgaan dat eveneens bevoegd is de gevraagde beschikking af te geven. Dat is normaliter het college of de burgemeester. Sinds de invoering van de Omgevingswet is er voor de gemeenteraad een mogelijkheid ontstaan om de Wet Bibob toe te passen. De toepassing van de Wet Bibob kan dan door de gemeenteraad worden vastgesteld. Dit raadsvoorstel ziet dan ook enkel op vaststelling van beleid ten aanzien van de bevoegdheid om de Wet Bibob toe te passen op de Omgevingswet. De toepassing van deze bevoegdheid wordt ingevuld in hoofdstuk 2 van de voorliggende beleidsregel. Alle andere toepassingsgebieden zijn bevoegdheden van het college of de burgemeester.

Dit voorstel sluit aan op het raadsvoorstel Veiligheid en Preventie in de gemeente Vijfheerenlanden. Dit voorstel is hoofdzakelijk gericht op de noodzakelijke uitbreiding van capaciteit om uitvoering te kunnen geven aan het nieuwe Bibob-beleid, de aanpak van ondermijning en de borging van fysieke veiligheid. Met dit voorstel wordt het nieuwe, geactualiseerde Bibob-beleid vastgesteld, waarmee de gemeente beter in staat is om integriteit te waarborgen en criminaliteit te voorkomen.

Beoogd effect Het beoogde effect van de aanpassing van het Bibob-beleid is het versterken van de integriteit van gemeentelijke processen door criminele activiteiten en witwaspraktijken effectiever te voorkomen. Dit wordt bereikt door een striktere controle op risicoactiviteiten en risicogebieden, het verbeteren van de samenwerking met partners zoals het RIEC en het Landelijk Bureau Bibob, en het bieden van meer duidelijkheid en handvatten voor het starten en uitvoeren van Bibobonderzoeken. Hierdoor wordt de gemeente beter beschermd tegen misbruik en wordt een veilige en eerlijke omgeving bevorderd voor inwoners en ondernemers.

Argumenten 1.1 Het Bibob-beleid van 2019 is gedateerd en is geactualiseerd. Het oude Bibob-beleid van 24 oktober 2019 wordt ingetrokken omdat het niet langer adequaat aansluit bij de huidige risico's en ontwikkelingen op het gebied van criminaliteit en witwassen. Het biedt onvoldoende mogelijkheden om flexibel en doelgericht in te spelen op nieuwe risicoactiviteiten, risicogebieden en signalen van partners zoals het RIEC en het Landelijk Bureau Bibob. Daarnaast is het beleid verouderd ten opzichte van de meest actuele versie van de Wet Bibob, waarvan de laatste wijziging in 2022 is doorgevoerd. Het is van belang dat het beleid aansluit bij deze recente wetgeving, zodat niet alleen de gemeente, maar ook haar inwoners, ondernemers en organisaties worden beschermd en de (concurrentie)positie van betrouwbare en eerlijke partijen wordt gewaarborgd. Het nieuwe beleid stelt de gemeente in staat om proactiever en effectiever de integriteit van gemeentelijke processen te waarborgen en criminele activiteiten te voorkomen. Momenteel wordt de Wet Bibob binnen de gemeente vooral toegepast bij de verlening van horecavergunningen, maar het breder inzetten van dit instrumentarium is een gewenste ontwikkeling. In de regio Midden-Nederland is het initiatief genomen om een model Bibob-beleid op te stellen dat door alle gemeenten kan worden geïmplementeerd, zodat er een uniforme lijn ontstaat.

Deze beleidslijn is afgestemd met omliggende gemeenten, het RIEC en andere partners. Het vaststellen van het nieuwe Bibob-beleid dient te geschieden door het college van burgemeester en wethouders, de burgemeester en de gemeenteraad voor zover dit binnen hun bevoegdheid valt, zodat er breed draagvlak is en de besluitvorming integraal is geborgd. 1.2 Het toepassingsbereik in een beleidsregel vastleggen. De Wet Bibob is een facultatieve wet, waarbij het bestuursorgaan zelf de mogelijkheid heeft te bepalen in welke van de door de wet geboden mogelijkheden dit instrument daadwerkelijk wordt toegepast. Daarom is het noodzakelijk dat wij het toepassingsbereik in een beleidsregel vastleggen. Omdat het toepassen van de Wet Bibob tot administratieve lasten leidt, moet dit bovendien proportioneel zijn. Door het vastleggen van het beleid wordt gemotiveerd waarom het in beschreven gevallen proportioneel is en wordt voorkomen dat er sprake is van willekeur. 1.3 Verbreden van het huidige toepassingsbereik Bibob. Het voorstel is om het huidige (praktische) toepassingsbereik Bibob te verbreden, mede gelet op de zwaardere opgave die de gemeente heeft (lokaal en regionaal) in het kader van de aanpak van ondermijnende criminaliteit.

Het vernieuwde Bibob-beleid van de gemeente Vijfheerenlanden voorziet in de volgende toepassingsgebieden: • Alcoholwet; • Vastgoedtransacties; • Algemene plaatselijke Verordening;

• • • •

Omgevingsvergunningen bouw en milieu; Overige verordeningen op basis van artikel 7 Wet Bibob; Aanbestedingen/overheidsopdrachten; Subsidies.

1.4 Voor de uitvoering van Beleidsregel de Wet Bibob is een extra formatie noodzakelijk. Om het nieuwe beleid goed en effectief te kunnen uitvoeren, is het noodzakelijk dat binnen de organisatie extra formatie wordt ingezet. Deze persoon moet beschikken over voldoende kennis en expertise om de implementatie en uitvoering van het beleid zorgvuldig te begeleiden. De noodzaak voor deze formatie en verdere toelichting hierop zijn terug te vinden in het collegeen raadsvoorstel Veiligheid en Preventie in de Gemeente Vijfheerenlanden. 1.5 Actieve en passieve toepassing van de Wet Bibob. Belangrijk hierbij is om een goed onderscheid te maken tussen een actieve en passieve toepassing van de Wet Bibob. Actieve toepassing houdt in dat we de Wet Bibob altijd toepassen, passieve toepassing houdt in dat we de Wet Bibob alleen toepassen als daar een concrete aanleiding voor is. Dit kan zijn als we signalen ontvangen over integriteitskwesties. We passen de Wet Bibob actief toe bij horeca-aanvragen en bij vastgoedtransacties. Bij de overige toepassingsgebieden wordt het instrument passief toegepast. 1.6 Uitvoering geven aan de aanbevelingen van de Rekenkamer. In het Rekenkameronderzoek naar de aanpak van ondermijning van de gemeente Vijfheerenlanden is het breder inzetten van Bibob uitvoerig besproken met de raad.

Uit dit gesprek komt de wens vanuit de raad naar voren om dit instrument breder binnen de gemeente in te zetten. 2.1 De beleidsregel toepassen op de Wet Bibob artikel 4.19B Omgevingswet. Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Wet Bibob biedt de mogelijkheid om te onderzoeken of er sprake is van gevaar dat de wijziging van het omgevingsplan wordt gebruikt om strafbare feiten te plegen of om op geld waardeerbare voordelen te benutten die zijn verkregen uit strafbare feiten. Om gebruik te kunnen maken van deze mogelijkheid dient de beleidsregel Wet Bibob vastgesteld te worden door de raad. 2.2 De raad geeft het college het mandaat voor het uitvoeren van Bibob-onderzoeken en het verzoeken om Bibob-adviezen in het kader van artikel 4.19b Omgevingswet. Het toepassen van de Wet Bibob heeft een grote impact op persoonlijke levenssfeer van de aanvrager en zijn zakelijke contacten. Er worden financiële gegevens opgevraagd en daarnaast worden de antecedenten van de betrokkenen beoordeeld. Ook worden de gesloten bronnen van de politie, het OM en de Belastingdienst geraadpleegd. De aanvragers zijn veelal inwoners of ondernemers uit de gemeente Vijfheerenlanden. Het is daarom van groot belang dat er voorzichtig wordt omgegaan met de opgevraagde gegevens en dat enkel de personen die direct met die gegevens werken inzage hebben in die gegevens.

Vanuit dat perspectief gezien is het ten zeerste aan te bevelen om de toepassing van de wet Bibob te laten uitvoeren door het college. Zo wordt de gevoelige informatie met zo min mogelijk mensen gedeeld. Het mandaatbesluit ziet enkel op het Bibob-onderzoek en Bibob-adviesverzoeken bij het Landelijk Bureau Bibob (LBB) bij het wijzigen van het Omgevingsplan op aanvraag. De raad blijft beslissingsbevoegd voor het inhoudelijke deel van het al dan niet wijzigen van het Omgevingsplan. Het college heeft dus geen stem voor wat betreft de inhoudelijke beoordeling van de aanvraag en de ruimtelijke afwegingen die daarbij horen. Enkel de daarbij horende integriteitstoets van de aanvrager zal door het college worden gedaan. De Bibob-bevindingen worden - indien dit nodig is onder geheimhouding - ten behoeve van de besluitvorming gedeeld

met de raad. Wanneer de raad van oordeel is dat er geen bedenkingen zijn tegen een wijziging van het Omgevingsplan kan deze doorgang vinden. De raad heeft altijd de leiding in het proces en is het orgaan dat uiteindelijk beslist over de aanvraag. Als de raad het college niet mandateert betekent dat dat we voor elk Bibob-onderzoek of Bibobadviesverzoek op de Omgevingswet, artikel 4.19b, een apart raadsvoorstel moeten maken. Om dat te voorkomen is het dus wenselijk dat de raad het college hiervoor mandateert.

Risicoparagraaf 1.1 Juridische risico's. Strengere toepassing van de Wet Bibob leiden tot een toename van juridische procedures, zoals bezwaar- en beroepsprocedures, van betrokkenen die zich benadeeld voelen door de uitkomsten van het Bibob-onderzoek. Dit brengt extra kosten en tijdsinvesteringen met zich meebrengen. 1.2 Impact van de Wet Bibob op gemeentelijke capaciteit en organisatie. Voor de uitvoering van het nieuwe Bibob-beleid en de bredere toepassing ervan is in ieder geval een Bibob-coördinator noodzakelijk (zie raadsvoorstel Veiligheid en Preventie in de gemeente Vijfheerenlanden). Deze coördinator is verantwoordelijk voor het organiseren en coördineren van het Bibob-proces binnen de gemeente. Daarnaast is het mogelijk dat ook andere teams extra middelen nodig hebben, omdat de toepassing van de Wet Bibob op meerdere afdelingen extra werk met zich meebrengt dat momenteel nog geen onderdeel is van hun reguliere werkzaamheden. Deze uitbreiding kan leiden tot een aanzienlijke toename van de werklast, wat vraagt om een her prioritering van taken binnen de teams en mogelijk uitbreiding van capaciteit. 1.3 Onbedoelde uitsluiting. Er bestaat een risico dat betrokkenen die niet aantoonbaar betrokken zijn bij criminele activiteiten, toch nadeel ondervinden van het Bibob-onderzoek, bijvoorbeeld door problemen met het aantonen van hun financiering.

Dit kan leiden tot onrechtvaardige afwijzingen. 2.1 Het verlenen van mandaat door de raad aan het college kan als niet wenselijk worden beschouwd. Hoewel het mandateren van raadsbevoegdheden aan het college juridisch gezien mogelijk is, wordt dit in het algemeen als onwenselijk beschouwd vanwege de niet-hiërarchische verhouding tussen raad en college. De figuur van mandaat past immers juist goed in een hiërarchische relatie. De uitvoerende aard van de Bibob-bevoegdheid en de praktische voordelen (onder meer snelheid en efficiëntie) brengen in het onderhavige geval met zich mee, dat het verlenen van mandaat door de raad aan het college wel voor de hand ligt. Tegenover de verlening van mandaat staat, dat de gemeenteraad altijd zelf (met inachtneming van de Bibob-bevindingen) het besluit neemt tot het al dan niet wijzigen van het Omgevingsplan op grond van artikel 4.19b Omgevingswet.

Gevolgen voor mensen met een beperking Dit voorstel heeft geen gevolgen voor mensen met een beperking.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst. Informeren via persgesprek.

Financiële paragraaf Voor de uitvoering van het nieuwe Bibob-beleid en de bredere toepassing ervan is in ieder geval een Bibob-coördinator noodzakelijk (zie raadsvoorstel Veiligheid en Preventie in de gemeente Vijfheerenlanden). Deze coördinator is verantwoordelijk voor het organiseren en coördineren van het Bibob-proces binnen de gemeente. Daarnaast is het mogelijk dat ook andere teams extra middelen nodig hebben, omdat de toepassing van de Wet Bibob op meerdere afdelingen extra werk met zich meebrengt dat momenteel nog geen onderdeel is van hun reguliere werkzaamheden. Deze uitbreiding kan leiden tot een aanzienlijke toename van de werklast, wat vraagt om een herprioritering van taken binnen de teams en mogelijk uitbreiding van capaciteit. Momenteel wordt de Wet Bibob toegepast bij beschikkingen op grond van de Alcoholwet, de horecaverordening en bij coffeeshops. Uitbreiding van het toepassingsbereik betekent dat er meer Bibob-toetsen moeten worden uitgevoerd, met extra werk tot gevolg. Omdat de toepassing nu nog passief is op een deel van de toepassingsgebieden, is het op dit moment niet concreet aan te geven om hoeveel extra procedures het zal gaan. De gevolgen voor de benodigde capaciteit zijn daarom nog niet volledig inzichtelijk.

De Bibob-coördinator zal verder inventariseren of er aanvullende capaciteit, financiële middelen en/of opleidingen noodzakelijk zijn om de uitvoering goed te kunnen waarborgen. De uitvoering van de lokale Bibob-toets is arbeidsintensief en een groot deel van deze werkzaamheden ligt bij de gemeente zelf. Het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC) kan ondersteuning bieden bij Bibob-cases en in complexe situaties kan een adviesaanvraag worden ingediend bij het Landelijk Bureau Bibob. De kosten voor een dergelijk advies bedragen circa €700 per aanvraag. De kosten voor het Landelijk Bureau Bibob zijn gereserveerd binnen het budget voor Ondermijning.

Participatieparagraaf Het Bibob modelbeleid is een regionaal proces geweest, waarbij de beleidsregel Bibob is afgestemd met omliggende gemeenten en partners zoals het RIEC. Om die reden is geen inspraak- of participatietraject doorlopen. Het actualiseren van het Bibob-beleid heeft tot gevolg dat het aanvragen van een faciliteit bij de gemeente kan leiden tot het toepassen van een Bibob-onderzoek. Dat heeft tot gevolg dat de behandeling van een aanvraag langer duurt en bovendien kan worden afgewezen, ingetrokken of worden voorzien van aanvullende voorschriften.

Duurzaamheidsparagraaf Het voorstel heeft geen gevolgen met betrekking tot een duurzame ontwikkeling in de gemeente Vijfheerenlanden.

Communicatieparagraaf De vaststelling van het beleid wordt op de wettelijk verplichte wijze bekendgemaakt. Hoewel de toepassing van de Wet Bibob in de praktijk niet nieuw is, grijpen we deze beleidswijziging aan om inwoners en ondernemers beter te informeren over wat de wet inhoudt en wat dit betekent voor hen. De actualisatie van het beleid biedt een goed moment om breder te

communiceren over onze aanpak van ondermijning. Dit doen we via een bericht op de gemeentepagina én in het persgesprek, zodat we het onderwerp in een bredere context kunnen plaatsen. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris,

de burgemeester,

ValidSigned door Judith de Jonge {{signer1}}

ValidSigned door Sjors Fröhlich {{signer2}} op 03-10-2025

W.J. (Judith) de Jonge

S. (Sjors) Fröhlich

op 03-10-2025

Bijlagen Bijlage 1 – Beleidsregel Wet Bibob gemeente Vijfheerenlanden Bijlage 2 – Mandaatbesluit