RV Beleidskader Erven Vol Kansen

Raadsvoorstel Zaaknummer 1695896

Onderwerp: Beleidskader “Erven Vol Kansen: Kaders voor transformatie en verbreding van agrarische erven” Vergaderdatum raad: 16 december 2025 Geheim: Nee Steller: Gerdjan Bronkhorst Portefeuillehouder: Wethouder Van Maanen

Beslispunten 1. Het beleidskader “Erven Vol Kansen: Kaders voor transformatie en verbreding van agrarische erven” vast te stellen.

Inleiding Uw raad heeft in de Landbouwvisie Vijfheerenlanden 2040 vastgesteld dat u beleid wilt ontwikkelen voor vrijkomende agrarische bebouwing. Hier is behoefte aan, want steeds meer agrariërs stoppen of willen hun bedrijfsvoering anders invullen. Zonder nieuwe functie blijft de bebouwing van een voormalig bedrijf vaak staan, met risico op verloedering of ongewenste activiteiten. En verbreding helpt agrariërs bij het aanvullen van hun verdienmodel. Eigenaren van (voormalige) erven vinden nu te weinig ruimte voor verbreding en transformatie. Daarnaast hebben zij behoefte aan meer duidelijkheid over wat de mogelijkheden zijn. Als college van B&W hebben wij uw besluit om VAB-beleid te maken opgenomen in de vastgestelde Uitvoeringsagenda voor het Landelijk Gebied van Alblasserwaard-Vijfheerenlanden 2024-2027. Vervolgens hebben we in juni 2025 een plan van aanpak vastgesteld om nieuw beleid te maken. Het afgelopen jaar werkten wij samen met Gebiedsplatform Alblasserwaard-Vijfheerenlanden en de provincie Utrecht aan dit stuk, het resultaat hiervan leggen we nu ter besluitvorming aan u voor. Voor de uitvoering van het nieuwe VAB-beleid is naar verwachting 0,5 fte extra ambtelijke capaciteit nodig. De inzet is om persoonlijker, met keukentafelgesprekken en casemanagement, te werken en extra zorg te besteden aan duidelijke communicatie over proces en mogelijkheden.

Dat doen we om de sector goed te ondersteunen en het beleidskader ook echt te laten werken in de praktijk. Zo zorgen we voor meer duidelijkheid, transparantie en soepelere processen. Daarnaast verwachten we ook meer initiatieven, niet alleen omdat er bedrijven blijven stoppen, maar ook omdat we met dit beleidskader stimuleren dat men in beweging komt in plaats van afwacht. Op dit moment zijn er naar onze schatting 25 bedrijven waar transformatie nog wenselijk is. Daar komen in de komende jaren nog 36 tot 87 bedrijven bij. Voor verbreding kunnen we geen goede schatting maken, maar we zien wel dat het aantal bedrijven met verbreding is verdubbeld sinds 2016, dus ook hier is nog altijd een groei gaande. Ook blijft het landelijk gebied de komende

jaren volop in beweging en spelen er ontwikkelingen die vragen om blijvende aandacht en inzet. Het beleidskader “Erven Vol Kansen” vormt hierin een waardevolle aanvulling op het bestaande beleidskader, maar vraagt ook om extra capaciteit om deze opgaven in samenhang te benaderen. De komende twee jaar worden gebruikt om te bepalen hoeveel inzet nodig is voor het uitvoeren van de werkzaamheden behorende bij dit beleidskader. Na deze periode evalueren we de benodigde inzet en wordt op basis van de evaluatie een voorstel gemaakt voor eventuele structurele dekking.

Beoogd effect Met dit beleidskader: - bieden we duidelijkheid aan eigenaren van (voormalig) agrarische erven over wat de mogelijkheden voor transformatie en verbreding zijn én hoe het benodigde proces eruit ziet; - versoepelen we de mogelijkheden voor transformatie en verbreding van (voormalig) agrarische erven. En daarmee: - voorkomen we leegstand, ongewenst gebruik en verval van bebouwing in het buitengebied; - bieden we randvoorwaarden voor nieuwe economisch verdienmodellen voor (voormalige) agrariërs; - leveren we een bijdrage aan een vitaal, aantrekkelijk en veilig buitengebied.

Argumenten 1.1 We geven invulling aan uw wens om een beleidskader te ontwikkelen voor vrijkomende agrarische bebouwing. Uw raad heeft in de Landbouwvisie Vijfheerenlanden 2040 vastgesteld dat u beleid wilt ontwikkelen voor vrijkomende agrarische bebouwing. Met het vaststellen van dit stuk geeft het college hier invulling aan. 1.2 Het beleidskader sluit aan op de behoeften vanuit het gebied. We geven invulling aan de wens uit het gebied om een beleidskader te ontwikkelen voor vrijkomende agrarische bebouwing. Veel inwoners en ondernemers gaven tijdens de participatie aan dat het nu onduidelijk is wat wel en niet kan op een voormalig erf. Ze weten vaak niet hoe het proces verloopt en wie waarvoor verantwoordelijk is. Met het nieuwe beleidskader scheppen we duidelijkheid over de mogelijkheden, het proces en de rol van de gemeente. Zo kunnen initiatiefnemers beter inspelen op wat gewenst is en draagt ieder plan bij aan de kwaliteit van het buitengebied. 1.3 De voorgestelde keuzes sluiten aan bij de (nieuwe) beleidskeuzes van de provincie. Met deze beleidskeuzes sluiten we aan op de nieuwe visie van de provincie. De provinciale regelgeving rond functiewijzigingen op erven is namelijk in ontwikkeling. Zij wil meer ruimte bieden voor verbreding en transformatie en ontwikkelt daar momenteel nieuwe kaders voor.

Tijdens het traject om dit stuk te maken zijn we steeds met de provincie in afstemming geweest om ervoor te zorgen dat we aansluiten op haar nieuwe kijk op dit thema.

1.4 Met dit beleidskader bieden we duidelijkheid over mogelijkheden en proces. Met deze kaders, en vooral de manier waarop we ze hebben vormgegeven en hoe we ermee gaan werken, bieden we duidelijkheid aan initiatiefnemers. Het beleidskader bundelt voorwaarden en brengt ze samen in een duidelijk overzicht, zodat initiatiefnemers weten wat kan, welke stappen nodig zijn en wie waarvoor verantwoordelijk is. Via persoonlijke begeleiding, keukentafelgesprekken, hand-outs, webpagina’s en inspiratieactiviteiten maken we het proces inzichtelijk en toegankelijk. 1.5 We verruimen de mogelijkheden, wat ten goede komt van de kwaliteit van ons landelijk gebied. Met dit beleidskader verruimen we op een aantal vlakken de mogelijkheden voor transformatie en verbreding. Zo laten we de onderverdeling in hoofd – en nevenactiviteiten los, waarmee verbreding eenvoudiger wordt. Voor transformatie naar verschillende functies, zoals dagrecreatie, educatie, wonen en kleinschalige zorg bieden we extra vrijheid. Per functie hebben we in een schema weergegeven wat de nieuwe mogelijkheden worden. Soms is het ruimer dan voorheen, maar vaak is vooral een duidelijker kader geschept, waar eerst geen normen waren vastgesteld en steeds opnieuw normen moesten worden bepaald.

Deze ruimere mogelijkheden zorgen ervoor dat de kans op verrommeling en verpaupering kleiner wordt en het buitengebied levendiger wordt – met meer economisch perspectief.

Risicoparagraaf 1.1 Ook met dit beleidskader blijft maatwerk nodig, wat tijd kost en mogelijk voor ongewenste precedentwerking zorgt. We maken VAB-beleid voor een deel om ervoor te zorgen dat we als gemeente niet steeds per initiatief opnieuw een afweging moeten maken. Want dat kost tijd en schept al snel ongewenste precedenten. Maar ook met dit beleidskader blijven er initiatieven die niet helemaal bij de kaders passen, en waarvoor alsnog maatwerk nodig is. Want je kunt van tevoren nooit alle mogelijke soorten initiatieven bedenken waar je als gemeente mee te maken krijgt. In deze gevallen is een zorgvuldige dialoog nodig, zodat de beleidsruimte wel op vergelijkbare wijze wordt toegepast en geen precedent ontstaat. We houden hier rekening mee door het komende halfjaar medewerkers aan te wijzen die zorgen voor implementatie van het beleidskader, collega’s ondersteunen en een evaluatie organiseren. 1.2 Door veranderend beleid moet het beleidskader “Erven Vol Kansen” misschien worden aangepast. Als andere hogere overheden – zoals de provincie of het Rijk - regelgeving wijzigen, moeten we het beleidskader. Wij verwachten op basis van de huidige ontwikkelingen geen veranderingen op korte termijn. 1.3 De verwachtingen kunnen (te) hoog liggen bij initiatiefnemers. We hebben de vaststelling van deze nieuwe kaders aangekondigd bij de inwoners.

Dit perspectief kan leiden tot te hoge verwachtingen bij eigenaren. Misschien verwachten zij ruimere kaders dan we uiteindelijk (kunnen) bieden. We zorgen daarom voor heldere communicatie over de nieuwe kaders en het proces na vaststelling. Daar gebruiken we onder andere de handleiding voor. 1.4 Er is geen dekking voor de extra inzet voor uitvoering van het beleidskader, omdat de provincie Utrecht voor volgende jaren geen nieuwe Subsidieregeling tegemoetkoming proceskosten transitie landelijk gebied Utrecht vaststelt of dat de regeling zodanig is aangepast

dat de kosten voor uitvoering van het beleidskader niet passen binnen deze provinciale regeling. Extra inzet op het beleidskader komt ten laste van een naar verwachting te ontvangen provinciale subsidie. Op het moment dat er onverhoopt geen bijdrage volgt vanuit de provincie, zullen de kosten worden opgenomen in de bestuursrapportage met daarbij een alternatief dekkingsvoorstel.

Gevolgen voor mensen met een beperking Dit voorstel heeft geen gevolgen voor mensen met een beperking.

Betrokkenheid pers De pers is betrokken bij de participatiemomenten gedurende het maken van het stuk. Daarnaast hebben we de pers geïnformeerd over de planning van de besluitvorming. door uw gemeenteraad. Na afloop van uw besluit informeren wij de pers hier ook weer proactief over. Voor de samenwerking werken wij steeds samen met Gebiedsplatform Alblasserwaard-Vijfheerenlanden.

Financiële paragraaf Voor de uitbreiding van de benodigde personele capaciteit à 0,5 fte is geen dekking binnen de huidige begroting. We verwachten dat we deze extra inzet kunnen dekken vanuit een tegemoetkoming van de provincie in de proceskosten transitie landelijk gebied. De provincie heeft de afgelopen twee jaar hiervoor een bijdrage geleverd aan gemeente Vijfheerenlanden. De verwachting is dat volgend jaar en het jaar daarna een vergelijkbare regeling beschikbaar komt voor de inzet van gemeenten en andere partners voor de uitwerking en uitvoering van het Utrechts Programma Landelijk gebied (UPLG). Op het moment dat er geen bijdrage volgt vanuit de provincie, zullen we zoeken naar een alternatief voorstel voor dekking van de kosten. De komende twee jaar worden gebruikt om te bepalen hoeveel inzet nodig is voor het uitvoeren van de werkzaamheden behorende bij dit beleidskader. Na deze periode evalueren we de benodigde inzet en wordt op basis van de evaluatie een voorstel gemaakt voor eventuele structurele dekking.

Participatieparagraaf Om tot dit voorstel te komen hebben wij een uitgebreid participatieproces doorlopen. Het Gebiedsplatform Alblasserwaard-Vijfheerenlanden had hierbij de regie. Alle communicatie tot aan de oplevering van het stuk liep via dit platform (zie ook het participatieverslag in de bijlage). Het proces zag er als volgt uit: Eerste participatiebijeenkomst: 9 september 2025 Het doel van deze bijeenkomst was om op te halen wat ideeën, zorgen en wensen zijn van belanghebbenden. Bij deze avond waren ongeveer 90 deelnemers aanwezig. Tweede participatiebijeenkomst: 17 september 2025 Deze bijeenkomst ging vooral in op wat deelnemers belangrijk vonden. Bij deze avond waren ongeveer 80 deelnemers aanwezig. Bij de twee avonden was 32% van de deelnemers inwoner, 22% agrariër, 16% betrokken bij een vereniging voor natuur, landschap, cultuur en/of historie, 9% was mkb’er en 21% heeft zich als

‘overige doelgroep’ aangemeld. Alle inbreng is opgenomen in een reactienota. Hier hebben we per reactie duidelijk gemaakt of we die in het stuk hebben meegenomen, en zo niet, waarom niet. Derde participatiebijeenkomst: 13 oktober 2025 Bij deze bijeenkomst kreeg men de gelegenheid om vragen te stellen over de reactienota, verduidelijking te krijgen over beleidskeuzes en in gesprek te gaan met medewerkers uit het projectteam. Na afloop van deze bijeenkomst is wederom een reactienota opgemaakt en beschikbaar gesteld aan de betrokkenen. Bij het opleveren van het uiteindelijk stuk zijn de betrokken hierover geïnformeerd, waarbij zij dezelfde presentatie met voice-over hebben ontvangen als de gemeenteraad, als toelichting.

Duurzaamheidsparagraaf Met het stuk wat nu voorligt geven we invulling aan duurzaamheid doordat we met de gemaakte keuzes bijdragen aan het hergebruiken van bestaande bebouwing en ruimte bieden voor nieuwe economische verdienmodellen. Dat voorkomt onnodige nieuwbouw en geeft nieuwe invullingen voor het landelijk gebied voor de toekomst.

Communicatieparagraaf Bij het tot stand komen van dit stuk gingen participatie en communicatie steeds hand in hand. In die zin, dat ieder communicatiemoment ook een uitnodiging was voor inwoners om deel te nemen aan de participatiebijeenkomsten. Die communicatie lag bij het Gebiedsplatform AlblasserwaardVijfheerenlanden, in afstemming met ons gemeentelijke team. Vanaf het moment van oplevering verliep de communicatie vanuit ons als gemeente. Wij hebben actief gecommuniceerd over het gereed komen en besluitvormingstraject. In het hoofdstuk ‘werkwijze’ is in het stuk te lezen wat wij na de vaststelling van het stuk van plan zijn aan communicatie te ondernemen. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, de burgemeester, {{signer1}} ValidSigned door Judith de Jonge op 14-11-2025

W.J. (Judith) de Jonge

{{signer2}} ValidSigned door Sjors Fröhlich op 14-11-2025

S. (Sjors) Fröhlich

Bijlagen 1. Beleidskader “Erven Vol Kansen – kaders voor transformatie en verbreding van agrarische erven” 2. Handleiding transformatie en verbreding van agrarische erven 3. Participatieverslag – Gebiedsplatform Alblasserwaard-Vijfheerenlanden 4. Reactienota participatiebijeenkomsten 1 & 2 - VAB-beleid 5. Reactienota participatiebijeenkomst 3 - VAB-beleid 6. Raadsbesluit beleidskader “Erven Vol Kansen” 7. Toelichting op het VAB-beleid