RV Archeologische beleidskaart

Raadsvoorstel Zaaknummer 1026722

Onderwerp: Archeologische beleidskaart

Vergaderdatum raad: 8 februari 2024 Geheim: Nee Steller: Anne-Floor van Pelt Portefeuillehouder: Wethouder Meijdam

Beslispunten 1. De archeologische beleidskaart, inclusief het bijbehorende rapport met Onderzoeksagenda, vast te stellen.

Inleiding Sinds de invoering in 2007 van de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (WAMZ) zijn gemeenten verantwoordelijk voor het archeologisch bodemarchief en stellen zij daartoe beleid op. Voormalige gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik hadden ieder archeologiebeleid opgesteld dat als dubbelbestemming archeologie een plek in het bestemmingsplan heeft gekregen. Nu is voor de gemeente Vijfheerenlanden een archeologische beleidskaart opgesteld. Zodoende kunnen na vaststelling van dat beleid straks archeologische regels worden gehanteerd die voor de gehele gemeente hetzelfde zijn. Tevens wordt voldaan aan het onder de Omgevingswet geldende principe van ‘aantoonbare' archeologische verwachtingswaarde.

Beoogd effect 1. 2. 3. 4.

Voldoen aan de geldende wet- en regelgeving; Actuele beleidsregels archeologie op basis van de meest recente inzichten; De beleidskaart als onderlegger voor het op te stellen paraplubestemmingsplan archeologie; Voor het hele gemeentelijke grondgebied dezelfde archeologische beleidsregels in het Omgevingsplan; 5. Door middel van een goed onderbouwde archeologische beleidskaart voldoen aan het principe van de aantoonbare archeologische verwachtingswaarde onder de Omgevingswet; 6. Met de Onderzoeksagenda in uit te voeren archeologisch onderzoek lokale onderzoeksthema's en onderzoeksvragen een plek geven.

Argumenten 1.1. Nieuwe inzichten geven aanleiding om het archeologiebeleid te actualiseren Elk jaar worden in onze gemeente archeologische onderzoeken uitgevoerd. Dat gebeurt op basis

van initiatieven van particulieren, projectontwikkelaars en de gemeente. Daarnaast leiden ook onder meer nieuwe inzichten over bodemopbouw en andere wetenschappelijke informatie tot een betere kennis van het archeologisch bodemarchief; welke gebieden zijn rijk aan archeologische bodemvondsten en welke gebieden niet of minder. Deze informatie kan aanleiding zijn om de regels aan te scherpen of te versoepelen omtrent waar en wanneer archeologische onderzoek moet worden uitgevoerd voorafgaand aan bodemingrepen. Om tot het geactualiseerde beleid te komen is in fases onderzoek gedaan naar de archeologische verwachting in onze gemeente. In de eerste fase heeft de gemeente deelgenomen aan de pilot archeologische inventarisatiekaarten. In deze fase is op basis van verschillende bronnen onderzocht welke gebieden geschikt waren voor menselijke activiteiten die sporen kunnen hebben nagelaten in de bodem. Hierbij moet bijvoorbeeld gedacht worden aan wonen, of activiteiten die verband houden met economische activiteiten. De bronnen die zijn gebruikt zijn: onderzoeksmeldingen, vondslocaties, beschermde archeologische rijksmonumenten, AMK-terreinen, onderzoeksrapporten en kennis van amateurarcheologen, landschappelijk informatie, historische bronnen en kaarten en informatie over de Tweede Wereldoorlog.

Voor een uitgebreide toelichting op de totstandkoming van deze informatie wordt verwezen naar bijlage 3 t/m 4.4 ( Kaart 8: Onderlegger beleidskaart, Rapport deel 1: Een archeologische inventarisatiekaart en kaart 1 t/m 4). In de tweede fase is de informatie uit de eerste fase (onder meer weergegeven in kaarten 1 t/m 4) vertaald naar een actueel archeologiebeleid. Dit beleid bestaat uit Kaart 9: De archeologische beleidskaart en het daarbij behorend Rapport deel 2: Geactualiseerd archeologiebeleid inclusief Onderzoeksagenda (bijlage 1 en 2). In de archeologische beleidskaart is het archeologisch bodemarchief, de mogelijkheid voor de aanwezigheid van menselijke activiteiten, vertaald naar regels. Bijlagen 1 en 2 worden gebruikt om in het Omgevingsplan, via een paraplubestemmingsplan archeologie, actuele archeologische beleidsregels op te nemen. 1.2. Van verschillende beleidsregels naar dezelfde beleidsregels in het Omgevingsplan De drie voormalige gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik hadden ieder eigen archeologiebeleid vastgesteld. Het beleid van Leerdam en Zederik dateert uit 2009, dat van Vianen uit 2011. Het beleid van deze gemeenten is verwerkt in de bestemmingsplannen door de dubbelbestemming archeologie hierin op te nemen. Deze regels verschillen per voormalig grondgebied.

Daardoor worden in bijvoorbeeld het voormalig grondgebied Zederik andere regels gehanteerd dan in het voormalig grondgebied van Vianen. Het beleid van alle drie de gemeenten samen is ouder dan 12 jaar. Zoals weergeven onder argument 1.1 zijn er in deze jaren archeologisch onderzoeken uitgevoerd. Deze onderzoeken zijn aanleiding om het beleid te actualiseren. Daarbij worden onder andere de resultaten uit de uitgevoerde onderzoeken betrokken. Elk onderzoek geeft namelijk meer inzicht in het archeologisch bodemarchief. De archeologische beleidskaart beoogt straks, naast een actueel beleid op basis van de laatste inzichten, ook het verschil in regels op te heffen. Zodoende zullen straks in het Omgevingsplan voor het hele grondgebied van de gemeente dezelfde regels gelden.

De beleidskaart en het bijbehorende rapport fungeren enerzijds als onderlegger in het Paraplubestemmingsplan archeologie. Dit parapluplan is voorbereid voordat de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking treed. Daardoor kan het Parapluplan nog onder de Wet ruimtelijke ordening (Wro) worden meegenomen. En anderzijds kan het archeologiebeleid en de daarbij behorende stukken ook als apart beleidsstuk worden gehanteerd. Zoals de Onderzoeksagenda die archeologische bureaus kunnen gebruiken bij hun onderzoek. 1.3. De archeologische beleidskaart voldoet aan het onder de Omgevingswet geldende principe van 'aantoonbare archeologische verwachtingswaarden' Door middel van het aangenomen amendement Ronnes heeft het begrip 'aantoonbare archeologische verwachtingswaarde' een plek gekregen in de Omgevingswet. "Met 'aantoonbaar' wordt bedoelt dat de in het omgevingsplan opgenomen verwachting (trefkans) op het aantreffen van archeologische vondsten goed moet zijn onderbouwd (aangetoond) met behulp van expliciete en locatie-specifieke archeologische en bodemkundige informatie". De wijze waarop de inventarisatiekaarten (en de daarop gebaseerde archeologische beleidskaart) tot stand zijn gekomen voldoet aan deze vereisten van de aantoonbaarheid. De gemeente Vijfheerenlanden is daarmee mogelijk de eerste gemeente die op deze wijze voldoet aan deze vereiste onder de Omgevingswet.

1.4 Met de gemeentelijke Onderzoeksagenda kan in archeologische onderzoeken een lokaal accent worden meegegeven De wijze waarop archeologisch onderzoek moet worden uitgevoerd is geregeld in de Erfgoedwet. Bijvoorbeeld alleen certificeerde bureaus zijn bevoegd om archeologisch onderzoek uit te voeren. Daarnaast moeten archeologische bureaus zich houden aan de geldende Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA). Naast deze (wettelijke)verplichtingen moet bij archeologische onderzoeken ook de Nationale Onderzoeksagenda Archeologie (NOaA) worden gebruikt. Hierin zijn de belangrijkste nationale onderzoeksvragen opgenomen die in archeologisch onderzoek (indien mogelijk) beantwoord moeten worden. Gemeenten kunnen ervoor kiezen om een eigen Onderzoekagenda op te stellen. In deze Onderzoeksagenda worden thema's benoemd die in de gemeente spelen en waar specifieke kenniswinst kan worden behaald. Voor Vijfheerenlanden is een Onderzoeksagenda opgesteld. Deze wordt, naast de NOaA, gebruikt als uitgangspunt bij het formuleren van onderzoeksdoelen en onderzoeksvragen bij archeologische onderzoeken in onze gemeente. De Onderzoeksagenda maakt deel uit van het rapport behorend bij de archeologische beleidskaart (bijlage 2, p. 25-58). Door het vaststellen van de Onderzoeksagenda kan deze worden gedeeld met archeologische bureaus die onderzoek doen in onze gemeente.

Zij kunnen in hun onderzoek dan ook specifieke, voor de gemeente Vijfheerenlanden relevante vragen, opnemen.

Risicoparagraaf 1.1. Een niet actueel beleid dan wel onjuiste regels kan een financieel risico met zich meebrengen Op grond van de wet zijn gemeenten verplicht om rekening te houden met in de bodem aanwezige of verwachte archeologische waarden. Hiervoor wordt beleid opgesteld. Dit heeft als doel om bij ruimtelijke ingrepen het archeologisch bodemarchief vroegtijdig mee te wegen. Dit wordt onder andere gedaan door het uitvoeren van onderzoek. Daarbij geldt het principe-de verstoorder betaalt. Wanneer een gebied wordt vrijgegeven of is vrijgegeven en er blijken toch behoudens waardige archeologisch resten aanwezig te zijn, dan moeten deze alsnog worden

onderzocht. Indien het gebied is vrijgegeven is de gemeente verantwoordelijk voor dit onderzoek en daarmee ook voor de kosten. In Ameide bijvoorbeeld zijn in 2019 bij het aanleggen van een leidingentracé toch vondsten gedaan die onderzocht moesten worden. Op kosten van de gemeente is toen alsnog een Archeologische Begeleiding uitgevoerd. Daarbij zijn een klinkerpad, botresten en een grafkist met inhoud, aangetroffen.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst. Informeren via persgesprek.

Financiële paragraaf De kosten voor fase 1, het opstellen van de archeologische inventarisatiekaarten zijn gemaakt en geboekt in boekjaar 2019 en 2020. Omdat de gemeente heeft deelgenomen aan een pilot werd een deel van de kosten d.m.v. een subsidie vanuit het Rijk bekostigd. De totale kosten bedroeg ruim € 41.000,-. De gemeente heeft hiervan € 22.500,- betaald. Voor de tweede fase , het opstellen van de archeologische beleidskaart zijn de kosten reeds gemaakt en betaald in boekjaar 2021 en 2022. Voor deze fase is tevens een subsidie bij de Provincie Utrecht aangevraagd en in boekjaar 2021 ontvangen. De totale kosten voor deze fase bedroegen € 9.260,-. De subsidie van de Provincie bedroeg 50% van de totale kosten (€ 4.630,-). Het totale pakket van twee rapporten met bijbehorende kaarten heeft daarmee € 27.130,- gekost. Er worden binnen dit project geen kosten meer verwacht. Alle kosten zijn gedekt door de betreffende budgetten in betreffende boekjaren.

Participatieparagraaf Het opstellen van de archeologische inventarisatiekaarten met bijbehorend rapport komt tot stand op basis van diverse informatiebronnen. Samen leiden deze tot een specifieke verwachting waar de kans bestaat voor het aantreffen van archeologische sporen. Welke informatie wordt gebruikt wordt uitgebreid beschreven in Hoofdstuk 2 (p. 8-17) van rapport 1 (bijlage 4). Om die reden is een brede participatie niet zinvol. De informatie die wordt gebruikt voor de weging moet toetsbaar en herleidbaar zijn, en kan niet zijn gebaseerd op meningen of 'van horen zeggen'. Om die reden heeft de participatie zich beperkt tot informatie die beschikbaar was bij amateurarcheologen aangesloten bij de AWN (Archeologievereniging voor vrijwilligers in de archeologie) afdeling Lek en Merwestreek. Het archeologiebeleid krijgt uiteindelijk ook zijn beslag in het paraplubestemmingsplan archeologie. Dit bestemmingsplan zal de gebruikelijke procedure doorlopen. Deze zal dus ook o.a. voor zienswijze ter inzage worden gelegd. Dat biedt inwoners en andere de gelegenheid om te reageren. Eventuele zienswijzen zullen inhoudelijk worden beoordeeld en ook of de zienswijze aanleiding vormt om het bestemmingsplan aan te passen.

Duurzaamheidsparagraaf n.v.t.

Communicatieparagraaf Als er interesse is van de pers dan kan eventueel na behandeling in de raad via het persgesprek een nadere toelichting op het hoe en waarom van archeologiebeleid worden gegeven. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris, Signed By: j.de.jonge@vijfheerenlanden.nl

05/12/2023 12:04:46 CET {{signer1}}

ID: 36fc3bde-661e-4260-82b9-2ebda2582879 Auth: Consent

W.J. (Judith) de Jonge

de burgemeester, Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl

05/12/2023 12:20:32 CET {{signer2}}

ID: 36fc3bde-661e-4260-82b9-2ebda2582879 Auth: Consent

S. (Sjors) Fröhlich

Bijlagen Bijlage 1 - Archeologische beleidskaart Bijlage 2 - Rapport behorend bij archeologische beleidskaart, inclusief Onderzoeksagenda Vijfheerenlanden Bijlage 3 - Kaart 8 Onderlegger beleidskaart Bijlage 4 - Rapport deel 1 Een archeologische inventarisatiekaart Bijlage 4.1 - Kaart 1 Jagers Verzamelaars Bijlage 4.2 - Kaart 2 Vroege landbouwers Bijlage 4.3 - Kaart 3 Late landbouwers Bijlage 4.4 - Kaart 4 Staatssamenlevingen