RV Aanbevelingen Inwonersberaad Sociale Ontmoetingsplaatsen

Raadsvoorstel Zaaknummer 1012640

Onderwerp: Aanbevelingen Inwonersberaad Sociale Ontmoetingsplaatsen Vergaderdatum raad: 2 november 2023 Geheim: Nee Steller: Laura de Graaff Portefeuillehouder: Wethouder Van Montfoort

Beslispunten 1. Het college opdracht te geven voor eind 2024 nieuw beleid voor de sociale ontmoetingsplaatsen te formuleren op basis van de aanbevelingen van het inwonersberaad en hierin: a) aanbeveling A, B, 7, 12, 14 en 15 direct over te nemen; b) aanbeveling 1 over te nemen met dien verstande dat de overgangsperiode wordt ingekort tot 1 januari 2027; c) aanbeveling 3 over te nemen met dien verstande dat het plafond van de reserve inwonersinitiatieven €500.000 blijft; d) aanbeveling 6 over te nemen met uitzondering van het beschikbaar stellen van vrijwilligersvergoedingen door de gemeente; e) aanbeveling 10/11 over te nemen met dien verstande dat de gemeente hierin een faciliterende rol heeft, in plaats van een regierol; f) ook aandacht te besteden aan de thema’s duurzaamheid, zorg in de buurt en versterken sociale basis en inclusiviteit; 2. De aanbevelingen 2, 4 en 13 nader te onderzoeken op financiële en juridische haalbaarheid; 3. Vanuit de reserve inwonersinitiatieven incidenteel € 60.000 beschikbaar te stellen voor de twee onderzoeken.

Inleiding In de raadsvergadering van 23 maart 2023 heeft de raad ingestemd met het organiseren van een inwonersberaad over de toekomst van onze sociale ontmoetingsplaatsen (SOPs). Het inwonersberaad kreeg de vraag “Hoe zien onze sociale ontmoetingsplaatsen er in 2030 uit? En hoe zorgen we ervoor dat deze op een eerlijke en toekomstbestendige manier worden gebruikt en gefinancierd?”. Daarnaast heeft de raad randvoorwaarden meegegeven die, samen met het mandaat dat alle aanbevelingen die aan de gestelde randvoorwaarden voldoen, overgenomen worden in het nieuw op te stellen beleid. Het inwonersberaad is daarnaast ook uitgenodigd om voorstellen te doen die buiten de randvoorwaarden vallen. Het inwonersberaad heeft plaatsgevonden tussen 13 mei en 24 juni 2023. Dit heeft geresulteerd in 15 verschillende aanbevelingen (bijlage 1). Deze aanbevelingen zijn tijdens het VHL-plein op 31 augustus door het inwonersberaad overhandigd en toegelicht. Het inwonersberaad is gekomen tot 2 tekstaanbevelingen en 13 aanbevelingen over de Sociale Ontmoetingsplaatsen. Omdat sommige aanbevelingen zijn samengevoegd of juist gesplitst, mist er af en toe een nummer. De volgende stap is het uitwerken van de aanbevelingen in nieuw beleid. Dit voorstel geeft het college opdracht

om aanbevelingen hierin direct over te nemen of verder te onderzoeken. Het uitgangspunt van het college is dat we alle aanbevelingen die binnen de randvoorwaarden vallen overnemen. Daarnaast willen we ook de andere aanbevelingen overnemen, voor zover dit mogelijk is. Voor sommige aanbevelingen geldt dat ze buiten de randvoorwaarden vallen en daarom (deels) niet overgenomen worden. Voor sommige aanbevelingen geldt dat er meer onderzoek nodig is, voordat beoordeeld kan worden of deze binnen of buiten de randvoorwaarden vallen. Het college legt, naar verwachting, eind 2024 dit nieuwe beleid voor aan de raad. In bijlage 2 is hiervoor een tijdspad opgenomen.

Beoogd effect Duurzaam beleid ontwikkelen voor sociale ontmoetingsplaatsen, waar de aanbevelingen van het inwonersberaad de basis voor vormen.

Argumenten 1.1 Met dit beslispunt zet het college de aanbevelingen van het inwonersberaad om in beleid. Tijdens het VHL-plein op 31 augustus heeft het inwonersberaad de aanbevelingen overgedragen aan de raad en het college, en hiermee de opdracht afgerond. Met dit beslispunt geeft de raad opdracht aan het college om deze aanbevelingen te verwerken in beleid. 1a.1 De tekstvoorstellen A en B laten duidelijk zien hoe het inwonersberaad naar sociale ontmoetingsplaatsen kijkt. In de tekstvoorstellen wordt duidelijk omschreven wat sociale ontmoetingsplaatsen zijn en waar ze voor zijn bedoeld. Deze voorstellen zijn zeer geschikt als hoofdlijnen voor het uiteindelijke beleid. 1a.2 Aanbeveling 7, het aanstellen van een ambtenaar, wordt direct uitgevoerd. Het college was al van plan een ambtenaar aan te stellen voor de sociale ontmoetingsplaatsen. Deze kan ook fungeren als SOP-ambassadeur. De werving hiervoor wordt in gang gezet. 1a.3 Door de behoeftes te peilen van de inwoners in elk dorp en elke wijk kunnen gerichtere activiteiten worden georganiseerd. Aanbeveling 12 stelt voor om iedere twee jaar door middel van een comité de behoeftes te peilen onder de inwoners. In deze peiling is het van belang dat alle inwoners betrokken worden, ook groepen die normaal niet direct worden bereikt.

Het college vindt deze aanbeveling waardevol, enerzijds om gerichter en efficiënter te kunnen werken, maar vooral ook om ervoor te zorgen dat de sociale ontmoetingsplaatsen een plek zijn voor iedereen. 1a.4 Vrijwilligers zijn essentieel voor de sociale ontmoetingsplaatsen en verdienen goede ondersteuning. Zonder vrijwilligers kunnen de sociale ontmoetingsplaatsen niet draaien. Belangrijk is een goede ondersteuning van onze vrijwilligers door erkenning te geven en waardering te uiten, maar ook om vrijwilliger zijn aantrekkelijker te maken. Op grond van de Sociaal Maatschappelijke Agenda ontwikkelen we nu een plan van aanpak om de sociale basis te versterken: de netwerken en hulpbronnen in de directe omgeving van inwoners. Vrijwilligersbeleid maakt deel uit van dit plan. We onderzoeken daarom ook of de genoemde voorbeelden in aanbeveling 14 hier onderdeel van kunnen zijn.

1a.5 ‘Samen leren’ is een goede manier om verbinding en ontwikkeling te stimuleren. Aanbeveling 15 heeft als doel om samen te leren, door bijvoorbeeld meer cursussen te organiseren. Dit sluit direct aan bij het maatschappelijk resultaat ‘een leven lang ontwikkelen’, zoals is verwoord in onze Sociaal Maatschappelijke Agenda. Dit is daarom een belangrijk thema om op te nemen in de behoeftepeiling (aanbeveling 12), zodat de stichtingsbesturen hiermee aan de slag kunnen. 1b.1 We nemen de aanbeveling over, maar de voorgestelde overgangstermijn is te lang in verband met de huidige onrechtmatige subsidierelatie met sommige sociale ontmoetingsplaatsen. Aanbeveling 1 benoemt het feit dat de huidige subsidieverdeling historisch is gegroeid, waardoor er grote verschillen bestaan tussen verschillende sociale ontmoetingsplaatsen. Het college onderschrijft het belang van één regeling waar alle sociale ontmoetingsplaatsen onderdeel van zijn. Onderdeel van de aanbeveling is om de huidige subsidieregeling stapsgewijs af te bouwen tussen 2025 en 2030. Maar op dit moment bestaat er géén subsidieregeling, waardoor er onrechtmatige subsidies worden verleend. Juridisch gezien is het niet acceptabel om nog zeven jaar onrechtmatig subsidies te blijven verstrekken aan sommige dorpshuizen. Op basis van de subsidietitel kunnen (de meeste) subsidies (bijna) per direct worden gestopt of gewijzigd.

De (juridisch) redelijke termijn die op stoppen van ‘langdurige lopende subsidies’ staat is zelfs maar drie maanden. Om toch de dorpshuizen voldoende gelegenheid te geven om voor te sorteren op een nieuwe regeling stelt het college een overgangsperiode van drie jaar voor, zodat de dorpshuizen in deze jaren hun inkomsten en uitgaven kunnen aanpassen aan de nieuwe situatie. De nieuwe subsidieregeling komt voort uit de voorgestelde onderzoeken en het nieuw op te stellen beleid. 1c.1 Door aanbeveling 3 over te nemen kan het geld van het budget Inwonersinitiatieven ook worden uitgegeven aan eten en drinken. Deze aanbeveling valt buiten de randvoorwaarden. Het gaat namelijk om een ander budget. Toch sluit de aanbeveling goed aan bij het doel van het budget Inwonersinitiatieven, en dit budget was hiervoor ook al deels beschikbaar. Stichtingsbesturen kunnen met de huidige regeling van Inwonersinitiatieven ook al een beroep doen op het budget. Tot nu toe is eten en drinken hiervan uitgesloten. Het college stelt voor om dit in de toekomst wel toe te staan en zal hiervoor de nadere regels aanpassen. Wel blijft een criterium dat de subsidie niet structureel is en initiatiefnemers zelf een groot deel van de inzet plegen. Voor terugkerende activiteiten gaan initiatiefnemers dus zelf op zoek naar financiering, bijvoorbeeld door een bijdrage te vragen aan deelnemers.

Zo stimuleren we nieuwe initiatieven, maar houden we het eigenaarschap bij de inwoners. 1c.2 Het is niet nodig om anders om te gaan met het budget en de reserve Inwonersinitiatieven, omdat beide voldoende financiële ruimte bieden om de activiteiten van de sociale ontmoetingsplaatsen financieel te ondersteunen. Bij deze aanbeveling wordt gevraagd rekening te houden met het volgende: “Het resterende geld voor inwonersinitiatieven móet niet uitgegeven worden en kan worden toegevoegd aan het subsidiebudget van het volgend jaar.” Het budget voor inwonersinitiatieven is een structureel budget van € 1.000.000 per jaar. Op het moment dat daar geld van overblijft wordt dit in een reserve gestort met een plafond van € 500.000. Deze reserve zit op dit moment vol. Het college ziet daarom voorlopig geen reden om het plafond voor de reserve-inwonersinitiatieven te verhogen.

1d.1 Samenwerking tussen sociale ontmoetingsplaatsen is een goede ontwikkeling, maar de haalbaarheid van vrijwilligersvergoedingen dient nader onderzocht te worden. Wij onderschrijven de aanbeveling om sociale ontmoetingsplaatsen beter te laten samenwerken. De gemeente heeft hierin een faciliterende rol. Er wordt voorgesteld om een vrijwilligersvergoeding beschikbaar te stellen voor de vertegenwoordigers van de sociale ontmoetingsplaatsen in het samenwerkingsverband. Vanuit het gelijkheidsbeginsel is het voor de gemeente niet mogelijk deze vrijwilligers wel een vergoeding te geven en andere vrijwilligers niet. Binnen de uitvoering van het plan van aanpak voor de versterking van de sociale basis, waarvan vrijwilligersbeleid een onderdeel vormt, wordt ook de optie om alle vrijwilligers een vergoeding te geven onderzocht. 1e.1 Het vergroten van de bekendheid van de sociale ontmoetingsplaatsen is een belangrijk aandachtspunt, maar de verantwoordelijkheid ligt bij de stichtingsbesturen. Het vergroten van de bekendheid van de sociale ontmoetingsplaatsen is een goed idee en we willen dit graag faciliteren. Dat wil zeggen dat we hier middelen tegenover willen stellen, input willen aanleveren en een platform promoten. Dit past binnen de huidige regelingen die we hebben.

Het college wil niet bij voorbaat al de regie nemen in het beheer, maar laat deze verantwoordelijkheid in eerste instantie bij de stichtingsbesturen zelf. 1f.1 Het inwonersberaad is niet ingegaan op de thema’s duurzaamheid, zorg in de buurt en inclusiviteit, terwijl deze wel belangrijk zijn voor de sociale ontmoetingsplaatsen. Duurzaamheid: zowel op sociaal als op ruimtelijk vlak is duurzaamheid een belangrijke factor. Op het sociale vlak gaat het over activiteiten die bijdragen aan een krachtigere wijk, toekomstbestendig zijn en investeren in waardevolle relaties tussen inwoners. Hier gaan al veel aanbevelingen over. Op ruimtelijk vlak gaat verduurzaming over het klimaatneutraal maken van gebouwen. In het beleid is het van belang om hier meer aandacht aan te besteden. Zorg in de buurt en versterken sociale basis: Door de dubbele vergrijzing (meer ouderen én een hogere levensverwachting) en de toename van de zorgvraag staat de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg meer en meer onder druk. Door personeelstekorten en tekort aan financiële middelen zal er steeds vaker een beroep worden gedaan op de inwoners. Sociale ontmoetingsplaatsen zijn plekken waar mensen elkaar treffen en naar elkaar om kunnen zien. Op deze manier kan zelf- en samenredzaamheid worden gestimuleerd, zodat de zorg wordt ontlast.

Daar waar mogelijk zal dit ondersteund worden vanuit het welzijnswerk, bijvoorbeeld door mantelzorg- en vrijwilligersondersteuning. Dit is nodig om de zorg ook in de toekomst beschikbaar en kwalitatief van voldoende niveau te houden voor als het echt niet anders kan. In het beleid willen we verder onderzoeken welke kansen bij de sociale ontmoetingsplaatsen liggen. Dit maakt ook onderdeel uit van het versterken van de sociale basis. Inclusiviteit: sociale ontmoetingsplaatsen dienen plekken te zijn van alle inwoners, waar iedereen mee kan doen en iedereen zich welkom voelt. Ongeacht leeftijd, geslacht, religie of geaardheid. Dit geldt ook voor inwoners met een fysieke of mentale beperking. Of juist inwoners met beperkte financiële middelen. Het college vindt het van belang dat sociale ontmoetingsplekken voor iedereen toegankelijk zijn, zodat er geen belemmeringen zijn om mee te kunnen doen. 2.1 We willen deze aanbevelingen onderzoeken, omdat de financiële en juridische consequenties niet helder zijn. Op dit moment is nog niet duidelijk of de uitvoering van aanbevelingen 2, 4 en 13 financieel en juridisch haalbaar zijn. We moeten de consequenties van deze aanbevelingen eerst verder onderzoeken, voordat we hier een besluit over nemen.

2.2 Aanbeveling 2 vraagt om transparantie van de geldstromen binnen de diverse sociale ontmoetingsplaatsen. Voor deze aanbeveling is onderzoek nodig naar inkomsten en uitgaven van de sociale ontmoetingsplaatsen en naar het benodigde exploitatiebudget (inclusief onderhoudsbudget) van de sociale ontmoetingsplaatsen. In lijn met het proces van het inwonersberaad is het belangrijk om ook dit ‘boekenonderzoek’ door een onafhankelijke partij uit te laten voeren. Dit boekenonderzoek leidt tot inzicht in de financiën van de verschillende sociale ontmoetingsplaatsen en besturen. De bedoeling is om op basis van dit onderzoek te komen tot een nieuwe en eerlijke verdeling van de subsidies. Naast onderzoek naar de geldstromen doen we ook onderzoek naar de mogelijkheden en financiële gevolgen van het kwijtschelden van de WOZ-belasting voor sociale ontmoetingsplaatsen. Een eerste inventarisatie laat zien dat kwijtschelden niet mogelijk is. Andere mogelijkheden voor verlaging of compensatie worden onderzocht. Punt 6 in aanbeveling 2, de suggestie om geld dat overblijft uit het budget inwonersinitiatieven het volgende jaar toe te wijzen aan de sociale ontmoetingsplaatsen, is technisch niet mogelijk. 2.3 Aanbeveling 4 vraagt om nader onderzoek naar een mogelijke opzet en werking van een centrale stichting voor de sociale ontmoetingsplaatsen.

Het opzetten van een centrale stichting voor het beheer van de gebouwen heeft financiële en juridische consequenties, die we nog niet overzien. Hiervoor is ook draagvlak nodig van de stichtingsbesturen, omdat bijvoorbeeld niet alle gebouwen van de gemeente zijn. Op dit moment wordt eenzelfde soort onderzoek uitgevoerd voor het beheer van de sportaccommodaties. We kunnen hier direct bij aansluiten omdat het in wezen om dezelfde vraagstukken gaat als bij de sociale ontmoetingsplaatsen. 2.4 Aanbeveling 13 vergt een nadere behoeftepeiling bij de jongeren. Om te weten te komen bij welke sociale ontmoetingsplaats welke voorziening (bijvoorbeeld Soos of Pumptrack) gewenst is, is het nodig om de behoefte daaraan te peilen. Op die manier wordt voorkomen dat voorzieningen gestalte krijgen waar minder behoefte aan is ten koste van voorzieningen waar wel behoefte aan is. Aanbeveling 12, de behoeftepeiling, is hierbij helpend. 3.1 Voor het uitvoeren van diverse onderzoeken is incidenteel budget nodig. Er is budget nodig voor het uitvoeren van de twee onderzoeken. Op basis van een uitvraag komen we uit op de volgende bedragen: - financiële situatie van alle sociale ontmoetingsplaatsen in kaart brengen: € 35.000.

- onderzoek uitvoeren naar de meest geschikte exploitatievorm voor sociale ontmoetingsplaatsen, waarbij het oprichten van een centrale stichting een prominente zoekrichting is: € 25.000

Risicoparagraaf 1.1 Het opstellen van nieuw beleid duurt langer door voorgenomen onderzoeken. Het streven van het college om eind 2024 nieuw beleid vast te stellen is afhankelijk van de diverse uitkomsten van de onderzoeken die gedaan moeten worden. Het in beeld brengen van de financiële situaties van de verschillende ontmoetingsplaatsen en het onderzoek naar een mogelijke overkoepelende centrale stichting kunnen het beleid vertragen. Beide onderzoeken zijn essentieel voor het toekomstige beleid over de sociale ontmoetingsplaatsen. 1.2 Er is geen uitspraak gedaan specifiek over de openeinderegelingen. De huidige openeinderegelingen zijn niet specifiek benoemd in de aanbevelingen, behalve dat de huidige subsidies afgebouwd worden (Aanbeveling 1). In dezelfde aanbeveling staat dat er geen

locatie mag omvallen vanwege het wegvallen van subsidie. De onderzoeken gaan helpen om te komen tot een nieuwe eerlijkere verdeling van gelden, maar de complexiteit van de openeinderegelingen kan leiden tot vertraging. 1.3 Voor succesvol beleid zijn we afhankelijk van onze samenwerkingspartners. De aanbevelingen zijn opgesteld door het inwonersberaad. Een aantal samenwerkingspartners, zoals de stichtingsbesturen van de dorpshuizen en Bindkracht VHL, zijn betrokken geweest bij de informatiefase, maar hebben niet meegeschreven aan de aanbevelingen. De overkoepelende blik van het inwonersberaad kan botsen met de lokale belangen van de stichtingsbesturen. Daarnaast hebben we te maken met de vele verschillende beheerconstructies, waardoor we als gemeente niet overal zeggenschap over hebben. Bij de verdere uitwerking van de aanbevelingen hebben we alle samenwerkingspartners nodig om te komen tot nieuw beleid. 1.4 De afname van vrijwilligers kan een knelpunt vormen bij de uitvoering. Het aantal mensen dat vrijwilligerswerk doet daalt, terwijl de aanbevelingen een groot beroep doen op vrijwilligers. Het is niet duidelijk of de aanbeveling voor ondersteuning van vrijwilligers voldoende is om deze trend te keren. 1a.1 Door de krappe arbeidsmarkt kunnen we misschien geen geschikte ambtenaar vinden.

Hoewel we snel een beleidsadviseur nodig hebben, bestaat er de mogelijkheid dat we geen geschikte persoon vinden. In dat geval kan het beleid vertraging oplopen. 1b.1 Een vraag voor extra structureel budget kan de uitkomst zijn bij het opstellen van de nieuwe subsidieregeling. Een duidelijke uitspraak in aanbeveling 1 is dat geen locatie mag omvallen. Na het financiële onderzoek naar de huidige situatie van de verschillende ontmoetingsplaatsen en het formuleren van nieuw subsidiebeleid kan het zijn dat we niet toekomen met het huidige budget van €580.000.

Betrokkenheid pers Informeren via persgesprek.

Financiële paragraaf Het huidige budget dat jaarlijks gaat naar onze dorpshuizen en wijkgebouwen is grofweg € 580.000. Dit bevat de reguliere subsidies, de twee openeinderegelingen en de jaarlijkse storting onderhoudsvoorziening. De huurbijdrage die we van verschillende stichtingen ontvangen zijn hier weer vanaf getrokken. Dit is het bedrag dat het inwonersberaad als mandaat heeft gekregen. Dit voorstel past dit bedrag niet aan, de toekomstige besteding is wel afhankelijk van de uitkomsten van de onderzoeken. Het budget Inwonersinitiatieven valt buiten de randvoorwaarden. Dit is een budget van € 1.000.000 per jaar. Met dit raadsvoorstel worden de criteria voor inwonersinitiatieven verruimd, zodat meer activiteiten hiervoor in aanmerking komen. Vooralsnog is dit budget hiervoor toereikend. Naast het budget Inwonersinitiatieven is er nog een reserve Inwonersinitiatieven van € 500.000 beschikbaar. Dit voorstel vraagt de raad om eenmalig € 60.000 beschikbaar te stellen voor het uitvoeren van het onderzoek naar de centrale stichting en het in kaart brengen van de financiële situatie van alle sociale ontmoetingsplaatsen. Dit wordt gedekt uit de reserve

Inwonersinitiatieven, omdat deze onderzoeken bijdragen aan de sociale ontmoeting in onze dorpen en wijken. Het budget voor de beide onderzoeken van € 60.000 wordt verantwoord op de kostenplaats Wijkgericht werken/inwonersinitiatieven. De kosten van de behoeftepeiling worden gefinancierd uit het programma Wijk- en Dorpsgericht Werken.

Participatieparagraaf De basis voor het beleid Sociale Ontmoetingsplaatsen is gelegd door het inwonersberaad. Een intensief participatietraject waar 80 ingelote inwoners van Vijfheerenlanden aan deelgenomen hebben. Het uiteindelijke advies is geschreven door 68 deelnemers. Op de laatste dag hebben daarvan 14 inwoners aangegeven deel te willen nemen aan de monitorgroep. Deze groep heeft meegelezen met dit voorstel en blijft betrokken tot het moment dat het nieuwe beleid wordt vastgesteld. Er vinden regelmatig gesprekken plaats met de belanghebbenden, de stichtingsbesturen en beheerders van de huidige dorpshuizen en wijkgebouwen. Hun rol tijdens het inwonersberaad was informerend. Nu het inwonersberaad is afgerond en we gaan toewerken naar nieuw beleid worden ze actief betrokken bij de totstandkoming hiervan.

Duurzaamheidsparagraaf Duurzaamheid speelt geen prominente rol in de aanbevelingen van het inwonersberaad. Dit is wel een belangrijk thema voor het uiteindelijke beleid Sociale Ontmoetingsplaatsen. Daarom hebben we dit in beslispunt 1f opgenomen.

Communicatieparagraaf We stellen het gehele inwonersberaad en de stichtingsbesturen van de dorpshuizen en wijkgebouwen op de hoogte van het genomen besluit. De resultaten van de verschillende onderzoeken hebben invloed op het nieuw op te stellen beleid sociale ontmoetingsplaatsen. Gedurende het proces houden we contact met de stichtingsbesturen van de dorpshuizen en wijkgebouwen, de monitorgroep en onze andere samenwerkingspartners. We informeren de gemeenteraad met een RIB over de uitkomsten en voortgang. Zie bijlage 2 Tijdspad. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de loco-secretaris,

de burgemeester,

26/09/2023 14:35:03 CEST {{signer1}}

26/09/2023 17:11:11 CEST {{signer2}}

Signed By: l.huberts@vijfheerenlanden.nl ID: 43cb00ca-f862-4c6d-93fc-c361ef32afda Auth: Consent

L.J.C. (Leon) Huberts

Bijlagen •

• •

Aanbevelingen Inwonersberaad (bijlage 1) Tijdspad (bijlage 2) Infographic Inwonersberaad (bijlage 3)

Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl ID: 43cb00ca-f862-4c6d-93fc-c361ef32afda Auth: Consent

S. (Sjors) Fröhlich