CConstaterende datVijfheerenlanden
Koppel je AI →
Document · PDF

Rekenkamerrapport "Wanneer werken werkt"

Commissie Welzijn, Onderwijs en Sport 14 oktober 2026, gemeente VijfheerenlandenBij agendapunt: Rekenkamerrapport "Wanneer werken werkt"12.953 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

R WANNEER WERKEN WERKT De uitvoering van loonkostensubsidie voor de gemeente Vijfheerenlanden Rekenkamer Vijfheerenlanden, september 2026 Inhoud Bestuurlijke nota 5 1. Kernboodschap 6 2. Conclusies 7 3. Aanbevelingen 9 Nota van bevindingen 10 1. Inleiding 15 1.1 Aanleiding en context 15 1.2 Onderzoeksvragen 16 1.3 Leeswijzer 17 2. De maatregel LKS vanuit het perspectief van werknemers 18 2.1 Kenmerken van werknemers 19 2.2 Bevindingen ten aanzien van de doelen van LKS en de wensen en mogelijkheden van werknemers 10 3 De maatregel LKS vanuit het perspectief van werkgevers 16 3.1 Kenmerken van werkgevers 17 3.2 Bevindingen ten aanzien van doelen, motivatie en ervaringen van werkgevers 17 4 Loonkostensubsidie vanuit het perspectief van het publiek belang 24 4.1 Beleidsdoelen en beleidsruimte 25 4.2 Uitvoering van jobcoaching en loonwaardebepalingen vanuit Avres 27 4.3 Samenspel gemeente en Avres 33 Bijlage 1 Interviews 35 Bijlage 2 Geraadpleegde bronnen 36 Colofon Rekenkamer Vijfheerenlanden Dit onderzoek is uitgevoerd door: Collin Hoogeveen (hoofdonderzoeker) Rob Paulussen (onderzoeker) Lies van Aelst (tegenlezer) De Rekenkamer Vijfheerenlanden bestaat uit: Lies van Aelst (lid) Collin Hoogeveen (lid) Rob Paulussen (voorzitter) Eveline Ten Caat (ambtelijk secretaris) Bestuurlijke n ota 5 1.

Kernboodschap De Participatiewet bestaat dit jaar 11 jaar, inclusief het instrument van loonkostensubsidie (LKS). De LKS is bedoeld om mensen met een arbeidsbeperking, die niet in staat zijn het minimumloon te verdienen, te ondersteunen bij het vinden en behouden van werk. De subsidie dekt het verschil tussen de zogenoemde ‘loonwaarde van de werknemer ’ en het wettelijk minimumloon. De rekenkamer is met dit onderzoek nagegaan of de gemeente Vijfheerenlanden met de loonkostensubsidie specifieke doelen wil bereiken en in welke mate de gemeenschappelijke regeling Avres hierin slaagt (doeltreffendheid). Daarnaast is nagegaan of de gemeente erin slaagt zicht te krijgen en te houden op een rechtmatige toepassing van dit subsidie- instrument: hoe voorkomt de gemeente , dan wel Avres, dat werkgevers met verkeerde bedoelingen de werkplekken louter en vooral in stand houden vanwege lage kosten en daarmee een verdienmodel maken van de LKS? De rekenkamer constateert dat de gemeente met loonkostensubsidie geen specifieke eigen doelen wil bereiken. Tegelijkertijd geven betrokkenen aan dat het instrument mogelijk nog meer positieve effecten kan hebben . Als voorbeeld wordt gegeven het verkennen van de arbeidspotentie van mensen die nu gebruik maken van d agbesteding (Wmo voorziening) of daarvan willen gebruikmaken .

De rekenkamer adviseert de gemeente te onderzoeken welke kansen het instrument nog meer biedt boven op de positieve resultaten die er al zijn en hiervoor een ambitie te formuleren. De rekenkamer is positief over de wijze waarop de gemeenschappelijke regeling Avres uitvoering geeft aan het loonkostensubsidie-instrument. Er wordt door Avres gewerkt aan het bieden van een duurzame werkplek waarin rust en regelmaat bestaat, én perspectief en ontwikkeling voor medewerkers. Doordat Avres voor de uitvoering van de loonkostensubsidie werkt met eigen medewerkers die in direct contact staan met het netwerk van werkgevers in de regio, verminderen de risico’s op oneigenlijk of onrechtmatig gebruik van het instrument. Werkgevers laten zich bij het inzetten van werknemers met loonkostensubsidie in belangrijke mate leiden door dezelfde maatschappelijke doelen als Avres. 2. Conclusies 1. Uitvoeringsorganisatie Avres geeft op een integrale wijze uitvoering aan het ondersteunen en begeleiden van mensen werkzaam met loonkostensubsidie. Avres voert een breed instrumentarium vanuit de Participatiewet uit . Denk aan Beschut werk, de no -risk polis, jobcoaching en werknemersvoorzieningen. Hierdoor kan de organisatie relatief eenvoudig ‘schakelen’ tussen verschillende instrumenten om de arbeidsparticipatie van mensen met een arbeidsbeperking te behouden of vergroten.

In de uitvoering van dit instrument speelt de jobcoach een belangrijke rol. De jobcoach begeleidt werknemers die met loonkostensubsidie werken ook met vraagstukken of problemen op leefgebieden buiten het werk. Het gaat dan om zaken die randvoorwaardelijk zijn om goed en prettig te kunnen werken. 2. Bij het oordelen over het succesvol inzetten van loonkostensubsidie is de instroom een belangrijke indicator. Vanuit werknemersperspectief constateert de rekenkamer dat het vinden van een gepaste werkplek bij een reguliere werkgever als een succes kan worden gezien. Een duurzame werkplek bij een reguliere werkgever biedt werknemers rust en regelmaat maar ook perspectief en mogelijkheden tot ontwikkeling. Ook v anuit een publiek perspectief kan worden gesteld dat het vinden van een duurzame werkplek voor werknemers als succesfactor kan worden gezien. De loonkostensubsidie is namelijk een relatief goedkoop instrument als we dit afzetten tegen andere regelingen en instrumenten binnen het sociaal domein. Een te grote nadruk in de uitvoering van het instrument op uitstroom, dat wil zeggen gericht op een baan zonder loonkostensubsidie , moet voorkomen worden. De rekenkamer ziet dat de jobcoaches vanuit Avres hierin een evenwichtige benadering volgen.

Er is tussen 2021 en 2025 sprake van een flinke stijging van het aantal mensen (inwoners Vijfheerenlanden) dat bij een reguliere werkgever aan het werk is met loonkostensubsidie: van 58 naar 112 mensen. Het budget voor LKS dat vanuit het Rijk aan Vijfheerenlanden is uitgekeerd is in de periode 2022 – 2025 bijna verdubbeld. 3. De samenwerking tussen de gemeente (via Avres) en werkgevers verloopt overwegend goed. Werkgevers hebben vaak al jarenlang en naar tevredenheid werknemers met loonkostensubsidie in dienst. Voor werkgevers speelt daar , naast het maatschappelijk en sociaal belang, ook de krapte op de arbeidsmarkt een rol. Werkgevers kennen de doelen die vanuit het maatschappelijk en sociaal belang en de Participatiewet aan de orde zijn en steunen deze. Werkgevers begrijpen overwegend dat de loonwaardebepalingen erbij horen en zien dat ze kwalitatief goed en uniform worden uitgevoerd. 4. De wijze waarop Avres uitvoering geeft aan het instrument loonkostensubsidie vermindert de risico’s op onrechtmatigheden en oneigenlijk gebruik van het instrument. Om de loonwaarde vast te stellen wordt gewerkt met loonwaardedeskundigen die een loonwaardemeting doen. De werkwijze die daarbij gevolgd wordt is conform de wettelijke vereisten (Uniforme Loonwaarde Methodiek).

Loonwaardedeskundigen zijn ofwel extern ingehuurd, ofwel een jobcoach die niet betrokken is bij de werknemers of werkgever waar de loonwaardemeting speelt. Medewerkers van Avres onderhouden zelf relatief veel contact met de werkgevers die loonkostensubsidie ontvangen. Zo kiest Avres ervoor om als organisatie zelf jobcoaches in dienst te hebben in plaats van dit werk uit te besteden aan een re -integratiebureau. Vanwege het veelal langdurig persoonlijk contact bouwt de organisatie daarmee een zeker geheugen op over de in het netwerk aanwezige werkgevers en de werknemers waarmee wordt samengewerkt. Jobcoaches binnen Avres zijn vaak ook werkzaam als loonwaardedeskundige. De rekenkamer stelt vast dat Avres oog heeft voor het in stand houden van de objectiviteit van de loonwaardemeting met behulp van de afspraak dat er nooit loonwaardemetingen plaatsvinden bij werkgevers waar de loonwaardedeskundige tevens als jobcoach betrokken is. 5. De gemeente is over het algemeen sterk volgend op wat Avres wil bereiken met het loonkostensubsidie-instrument. Avres beschikt over ruime en adequate expertise over de uitvoering van het loonkostensubsidie-instrument, wat in veel mindere mate binnen de gemeentelijke organisatie aanwezig is. Daarnaast heeft de gemeente geen eigen doelen gesteld waaraan het loonkostensubsidie -instrument zou moeten bijdragen .

In de plaats daarvan is de gemeente sterk volgend op wat Avres in het algemeen met de uitvoering van de Participatiewet wil bereiken. 6. Het potentieel van het loonkostensubsid ie-instrument is mogelijk groter dan wat nu benut wordt. Een (nog) breder blik binnen het sociaal domein kan volgens betrokkenen nog kansen zichtbaar maken. Zo liggen er mogelijk nog kansen om de arbeidspotentie van mensen die nu gebruik maken van de Wmo voorziening dagbesteding of daarvan willen gebruik maken te verkennen. 7. Werknemers die gebruik maken van loonkostensubsidie die bij een externe werkgever aan de slag gaan , kunnen geen onderdeel meer zijn van de cliëntenraad. De rekenkamer ziet hierin een risico: mogelijk vermindert hierdoor de cohesie en betrokkenheid van deze werknemers bij Avres. 3. Aanbevelingen Gelet op de voorgaande conclusies komt de rekenkamer tot de volgende aanbevelingen. Aan de raad 1. Formuleer begin 2027 als gemeente Vijfheerenlanden een ambitie waarmee duidelijk is wat met de inzet van de loonkostensubsidie bereikt moet worden. Richt deze ambitie, zoals nu ook de praktijk is, niet op uitstroom naar een ongesubsidieerde baan, maar op de succesvolle instroom. Dus op het vinden van duurzame werkplekken bij reguliere werkgevers voor mensen met een arbeidsbeperking. Vraag het college te onderzoeken welke mogelijkheden nog onbenut zijn binnen het bredere sociaal domein.

Zoals het voorbeeld in de Nota van Bevindingen van mensen binnen de Wmo dagbesteding die mogelijk meer baat zouden kunnen hebben bij het werken met loonkostensubsidie. Overweeg dit onderzoek in samenspraak met de gemeenten Molenlanden en Gorinchem uit te voeren. Aan de organisatie 2. Voer als gemeente periodiek overleg met Avres over de kansen die het instrumentarium binnen de Participatiewet kan bieden voor inwoners die op andere manieren afhankelijk zijn van regelingen in het Sociaal Domein. Denk hierbij aan het samenbrengen van het sociaal team van de gemeente Vijfheerenlanden en medewerkers binnen Avres die betrokken zijn bij de diverse regelingen binnen het kader van de Participatiewet. Ontwikkel op deze wijze (nog) meer kennis over de kansen voor inwoners met een arbeidsbeperking die mogelijk nog beter benut kunnen worden binnen het kader van de Participatiewet. Aan Avres 3. Overweeg de werknemers die via de LKS werkzaam zijn bij externe werkgevers dichter bij Avres te houden, bijvoorbeeld via de cliëntenraad. Zo bied je de werknemers geborgenheid, een podium en een gemeenschap om op terug te vallen. Informeer de gemeenteraad van Vijfheerenlanden uiterlijk in het eerste kwartaal van 2027 over de uitkomst van deze overweging

Nota van bevindingen 1. Inleiding 1.1 Aanleiding en context De Participatiewet bestaat dit jaar 11 jaar, inclusief het instrument van loonkostensubsidie (LKS). De LKS is bedoeld om mensen met een arbeidsbeperking, die niet in staat zijn het minimumloon te verdienen, te ondersteunen bij het vinden en behouden van werk. De subsidie dekt het verschil tussen de zogenoemde ‘loonwaarde van de werknemer’ en het wettelijk minimumloon. Dit moet een inclusieve arbeidsmarkt stimuleren en tegelijkertijd kosten besparen doordat minder mensen afhankelijk zijn van uitkeringen. Het instrument dient ertoe om onder meer de kloof tussen de arbeidsmarkt enerzijds en mensen met een beperking anderzijds te verkleinen.1 Er is nog niet veel bekend uit (rekenkamer)onderzoek op lokaal niveau over de werking van instrumenten zoals de LKS, terwijl de mate waarin gemeenten gebruik maken van het instrument LKS ieder jaar flink stijgt. Resultaten van recent rekenkameronderzoek in de gemeente Oss riep vragen op over zowel de effectiviteit als de rechtmatigheid van de uitvoering van de LKS in andere gemeenten. Het zou mogelijk zo zijn dat de systematiek prikkels in zich heeft die oneigenlijk of zelfs onrechtmatig gebruik van de subsidie zou stimuleren.

Hier staat tegenover dat vanuit een algemene kosten-baten analyse blijkt dat de LKS een heel effectief instrument kan zijn: een Rijksinvestering van € 250 miljoen kan werk bieden aan 40.000 mensen met een arbeidsbeperking. Het aantal werknemers met LKS nam in de afgelopen tien jaar flink toe: 0,4% in 2015 naar 8,6% in 2023 (36.490 mensen). Uit een uitgebreide overzichtsstudie in 2024 naar de brede baten en lasten van het participatiebeleid blijkt dat de loonkostensubsidie een positief effect heeft op de arbeidsdeelname, maar dat andere effecten zoals doorstroom naar regulier werk, impact op mentale en fysieke gezondheid en schuldenproblematiek nog onbekend zijn.2 Verder is de uitvoering van de LKS in veel gemeenten op afstand van de gemeentelijke beleidsafdelingen georganiseerd. Voor Vijfheerenlanden voert de gemeenschappelijke regeling Avres de LKS uit. De gemeente werkt hierin samen met de gemeenten Molenlanden en Gorinchem. Een en ander was voor de rekenkamer Vijfheerenlanden aanleiding om een onderzoek uit te voeren naar de werking, eventuele sturing vanuit de 1 Rekenkamer Oss, Loonkostensubsidie, een effectieve regeling met oog voor kwetsbaarheden, Oss, 2025. 2 Zie SEO – economisch onderzoek, Meer dan werk alleen, een haalbaarheidsstudie naar het meten van brede baten en kosten van participatiebeleid, eindrapport, oktober 2024, p. 4 en p. 40 e.v.

gemeenteraad en meer specifiek de doeltreffendheid en rechtmatigheid van de uitvoering van het instrument loonkostensubsidie. 1.2 Onderzoeksvragen Bedrijven kunnen, als een medewerker minder inzetbaar is, de medewerker met behulp van de LKS tegen lage loonkosten inzetten. De rekenkamer stelt de vraag of de gemeente Vijfheerenlanden met de loonkostensubsidie specifieke doelen wil bereiken, en in welke mate de gemeenschappelijke regeling Avres hierin slaagt (doeltreffendheid). Daarnaast stelt de rekenkamer de vraag of de gemeente erin slaagt zicht te krijgen en te houden op een rechtmatige toepassing van het subsidie-instrument: hoe voorkomt de gemeente, danwel Avres, dat werkgevers met verkeerde bedoelingen de werkplekken louter en vooral in stand houden vanwege lage kosten en daarmee een verdienmodel maken van de LKS? De centrale vraag komt daarmee neer op: Centrale vraag: Wat is bekend over de doeltreffendheid en rechtmatigheid van het loonkostensubsidie- instrument in Vijfheerenlanden? Welke verklaringen zijn er voor de mate waarin de LKS doeltreffend en rechtmatig wordt uitgevoerd? Welke politiek-bestuurlijke afwegingen spelen een rol bij de uitvoering van het LKS-instrument en zijn deze door raad en college gemaakt? De rekenkamer benadert deze centrale vraagstelling vanuit een drietal perspectieven: die van werknemers, werkgevers en het algemeen/publiek belang.

Perspectief werknemers: Vanuit dit perspectief willen we nagaan: 1. Wat weten we in Vijfheerenlanden over de wensen van werknemers binnen de LKS? In welke mate en op welke wijze worden werknemers betrokken bij de doelstelling van het instrument en de wijze waarop daar uitvoering aan wordt gegeven? 2. Is (bij de gemeente) bekend welke kenmerken de doelgroep van de LKS in Vijfheerenlanden heeft (of delen van de doelgroep)? Perspectief werkgevers: Vanuit het perspectief van de werkgevers in Vijfheerenlanden gaan we na: 3. In hoeverre zijn werkgevers bekend met het doel van de loonkostensubsidie en staan zij daarachter? 4. Hoe kijken werkgevers aan tegen de uitvoering van de loonwaardemeting? Ervaren ze dit als een objectief meetinstrument, een noodzakelijke bureaucratische ‘hoepel’ of anders? 5. Wat zijn de afwegingen van werkgevers om mensen met behulp van LKS in dienst te nemen? En hoe verhoudt zich dit tot hoe werkgevers omgaan met de uitvoering van de LKS? Perspectief algemeen/publiek belang: 6. In hoeverre heeft de gemeente zicht op de uitvoering van de loonkostensubsidie en de bijdrage die werkgevers aan die uitvoering geven? 7. Is de gemeente bekend met de inzichten die volgen op de vragen vanuit werknemers- en werkgeversperspectief en heeft de gemeente een visie op de inzet van het loonkostensubsidie instrument.

De rekenkamer is in het bijzonder geïnteresseerd in de vraag of de gemeente de (on)mogelijkheden van de doelgroep. Zijn de raad en het college bekend zijn met de afwegingen die daarbij aan de orde zijn en/of zijn deze afwegingen ook gemaakt. Wordt door de gemeente enkel een regeling uitgevoerd, waarbij geprobeerd wordt om steeds de regels en voorwaarden na te leven, of is de LKS ingebed in breder geformuleerde doelstellingen over de doelgroepen die het betreft? 8. Wat is bij de gemeente bekend over de uitvoering en onafhankelijkheid / objectiviteit van de loonwaardemeting die ten grondslag ligt aan het vaststellen van de loonwaarde en daarmee de hoogte van de loonkostensubsidie? 1.3 Leeswijzer We werkten in dit onderzoek ‘van buiten naar binnen’. Dit houdt in dat de rekenkamer zich eerst heeft verdiept in het perspectief van werknemers en werkgevers op het werken met loonkostensubsidie ( respectievelijk hoofdstuk 2 en 3 ). Daarna zijn de vragen die de rekenkamer stelt vanuit het ‘publiek belang’ aan de orde geweest (hoofdstuk 4). De hoofdstukken beginnen steeds met de kernbevindingen. Daarna is steeds de onderbouwing voor deze bevindingen uitgewerkt. De conclusies en aanbevelingen treft u aan in de bestuurlijke nota. 2.

De maatregel LKS vanuit het perspectief van werknemers Het eerste perspectief, dat van werknemers, hebben we in dit onderzoek in kaart gebracht door vragen vanuit dit perspectief voor te leggen aan werkgevers (met een vragenlijst en interviews), jobcoaches en de cliëntenraad van Avres.3 We hebben de keuze gemaakt om geen werknemers te interviewen, omdat dit soort gesprekken binnen deze relatief kwetsbare doelgroep lastig te realiseren zijn. Kernbevindingen: • Werknemers die met loonkostensubsidie werken zijn relatief kwetsbaar. De begeleiding (door onder meer de jobcoach) zorgt dat de medewerkers geholpen worden, ook met vraagstukken of problemen op leefgebieden buiten het werk. Het gaat dan om zaken die randvoorwaardelijk zijn om goed en prettig te kunnen werken. De werknemers brengen, zo stellen werkgevers, in een bedrijf veel commitment en vrolijkheid mee naar binnen. • Wensen van werknemers liggen met name op het vlak van rust, regelmaat en een voorspelbare werkomgeving. Met hulp van jobcoaches wordt gewerkt aan het bieden van perspectief en aan ontwikkeling. In interviews met jobcoaches en met werkgevers wordt de progressie van werknemers met name op persoonlijk vlak (breder dan werk/productiviteit) benadrukt. Werknemers zijn doorgaans niet bewust en nadrukkelijk gericht op een toename van loonwaarde of door- of uitstroom naar een (andere) baan zonder subsidie.

De instroom (en niet eventuele uitstroom) is vanuit werknemersperspectief juist de belangrijkste succesindicator. Er wordt vanuit Avres gekeken naar hun ontwikkeling vanuit het idee dat uitstroom uiteindelijk een mogelijkheid is, overigens zonder dat ‘uitstroom’ an sich een beleidsdoel is van Avres. Werkgevers schatten in dat het voor een groot deel van de werknemers niet haalbaar is. • Het valt op dat er in de coaching van werknemers met een arbeidsbeperking veel gerichtheid is op ‘perspectief’ en op ‘groei’ in brede zin. En hoewel dit vaak gaat om 3 Aanvullend is ook enige informatie over dit perspectief gehaald vanuit documentstudie en de overige gesprekken (met loonwaardedeskundigen en met Avres). kleine stapjes of geringe aanpassingen, worden werknemers steeds uitgedaagd om te groeien in hun functie. Hier wordt de tijd voor genomen. Regelmatig wordt er groei gezien. Doorgroeien naar een baan zonder subsidie komt bij een beperkt deel van de werknemers daadwerkelijk voor (een derde van de werkgevers zegt dit ‘wel eens’ meegemaakt te hebben). Er is dus vooral gerichtheid op ‘groei’ en om te zorgen dat werknemers ‘zo regulier mogelijk’ kunnen meedoen. Het gaat niet om doorgroeien naar een baan zonder subsidie. Het doel van uitstroom naar werk zonder subsidie is maar in een deel van de gevallen realistisch is en aansluitend bij wensen en mogelijkheden van de werknemer.

• Er wordt in het algemeen met respect omgegaan met de werknemers met een arbeidsbeperking. Er zijn op grond van de gesprekken veel voorbeelden te zien van manieren waarop werknemers waar dat nodig is beschermd worden door collega’s, leidinggevenden/buddies of door de jobcoach. Als deze het nodig vinden wordt er gezorgd dat iemand rust krijgt door een ziekmelding, tijdelijke plaatsing elders of ingrijpen in de werkzaamheden of aansturing. Er zijn veel inspanningen om te zorgen dat de werkplek en de manier van werken voor de werknemers prettig en passend blijft of weer wordt. • Zodra personen op een baan met LKS zijn geplaatst, is het niet langer mogelijk deel uit te maken van de cliëntenraad van Avres. 2.1 Kenmerken van werknemers Dit onderzoek draait om een groep werknemers die met subsidie aan het werk zijn. Voor een goed begrip wat er van werkgevers en van jobcoaches gevraagd wordt om dit op een goede manier te kunnen uitvoeren, helpt het als we een goed beeld hebben van deze groep werknemers. En met het voorbehoud dat elk individu natuurlijk anders is, doen we in deze paragraaf een poging om op grond van de gesprekken een algemeen en breed beeld te schetsen van enkele kenmerken van deze groep werknemers.

Zoals gezegd zijn alle personen binnen de groep werknemers heel verschillend en is er binnen het werk ook altijd maatwerk nodig bij zowel de inrichting van het werk als in de begeleiding. Er zijn wel enkele grote lijnen te herkennen. Een deel van de groep is in het algemeen kwetsbaar en goede begeleiding is zodoende cruciaal om iemand goed en prettig te laten werken, dat staat voorop. Het betreft merendeels medewerkers die gebaat zijn bij voldoende continuïteit en voorspelbaarheid van hun werkomgeving. Relatief geringe veranderingen kunnen aanleiding zijn om iemand uit balans te brengen. De kwetsbaarheid betekent ook dat gezorgd moet worden dat werknemers voldoende beschermd worden tegen te hoge of plotselinge druk vanuit werkgevers, en ook soms ‘tegen’ collega’s of opdrachtgevers voor wie er wordt gewerkt. De jobcoach is voor de werknemers beschikbaar als belangrijkste element in deze bescherming van werknemers waarop we verderop uitgebreider zullen ingaan. Naast de kwetsbaarheid is de hoge mate van commitment van deze werknemers aan hun baan en aan de werkgever een belangrijk kenmerk dat in het onderzoek naar voren komt. Bij de doelgroep van de loonkostensubsidie doen zich vaak meerdere problemen voor op verschillende leefgebieden.

Het gaat om mensen die wat meer problemen hebben met het vinden of vasthouden van focus en concentratie; het soms lastiger vinden goed af te stemmen (in de communicatie) met collega’s om hen heen. In sommige gevallen betekent dit dat in de samenwerking een discussie wat sneller kan escaleren. Overigens is dit soms ook niet anders dan in reguliere werksituaties, maar bij werknemers die met loonkostensubsidie werken is het wel nodig dat er voldoende begrip en begeleiding georganiseerd is om dit soort situaties ook (snel) te kunnen herstellen. Daarnaast is er regelmatig sprake van bredere problematiek, zoals psychische problematiek, schulden, sociaal isolement en ook verminderde zelfredzaamheid. Vaak doen problemen op verschillende leefgebieden zich in combinatie voor. Vooruitlopend op de hierna volgende paragraaf betekent dit dat de werknemers met name behoefte hebben aan rust en regelmaat en aan voldoende ondersteuning om te zorgen dat de dingen die zich in de sociale context voordoen hen niet op het werk uit balans brengen. De rekenkamer ziet dat jobcoaches hier sterk op zijn gericht en ook steeds inspelen op de vragen die er bij werknemers spelen en waar ze mee worstelen. Tot slot: diverse werkgevers benadrukken het feit dat het werken met deze doelgroep heel plezierig is, omdat veelal sprake is van vrolijke en fijne werknemers.

Zoals een van de werkgevers het in een gesprek verwoordde: “Je hebt vrolijke jongens aan het werk en daar word ik zelf ook blij van!” 2.2 Bevindingen ten aanzien van de doelen van LKS en de wensen en mogelijkheden van werknemers Op grond van alle gesprekken die we hebben gevoerd, kunnen we stellen dat dit de primaire focus van werknemers volgens de mensen om hen heen ligt in het kunnen meedoen in werk met perspectief. Met name de jobcoaches wijzen erop dat (naast het hebben van prettig werk) het ‘bieden van perspectief’ primair belangrijk is voor deze doelgroep. Het gaat dus om een duidelijk zichtbaar perspectief binnen een baan, zoals bijvoorbeeld taken steeds zelfstandiger uitvoeren; of toewerken naar het uitvoeren van nieuwe gecombineerde taken. De behoefte aan rust en regelmaat en ook aan voorspelbaarheid maakt juist dat de nadruk erop ligt om personen die eenmaal bij een werkgever werken daar te houden. Veel respondenten geven aan dat het doorgaans niet zo werkt dat dankzij een doelbewuste aanpak de loonkostensubsidie overbodig kan worden gemaakt. Dit heeft ten dele te maken met het systeem van loonwaardebepalingen.

De loonwaarde is sterk gekoppeld aan een specifieke functie of baan en zodra die enigszins van invulling verandert (bijvoorbeeld wat complexere taken bevat), dan verandert ook direct de loonwaarde op die functie wat het doel van ‘streven naar 100% loonwaarde’ loos maakt. Dit is ook niet wat werknemers voor ogen staat. Zij hebben perspectief en een prettige werkplek nodig. Werknemers weten in veel gevallen niet hoe hoog hun loonwaarde is, het kan voor werknemers ook zeer onprettig en confronterend zijn als ze horen dat zij ‘slechts’ 30% of 50% van hun loonwaarde ‘waard zijn’, de gesprekspartners geven daarom aan dat het bespreken van de loonwaarde met medewerkers niet helpend is. Respondenten aan dat er in veel gevallen zeker progressie wordt geboekt, maar dan wel op een andere manier, en zonder dat dit te vertalen is in een lineaire toename van de loonwaarde. Consequentie hiervan is ook dat een puur cijfermatige vergelijking van loonwaarde (ook bij het meten van beleidsdoelen) niet bruikbaar is om zomaar het succes van beleid mee te bepalen. Maar hoe zit het dan in de praktijk met het realiseren van doelen van werknemers? Allereerst benadrukken onze gesprekspartners in dit onderzoek dat instroom in een baan met loonkostensubsidie op zichzelf als een belangrijk succes gezien dient te worden.

Hier gaat doorgaans een proces aan vooraf, om iemand voor te bereiden en een inschatting te maken wat de mogelijkheden zijn.4 Werknemers vinden het vaak spannend om het avontuur van een plaatsing op een werkplek aan te gaan. Maar de rekenkamer ziet dat medewerkers na enige tijd vaak met veel plezier en commitment aan het werk zijn. Bij de werknemers is er een sterke drang om de situatie van een prettige werkplek niet te willen veranderen of kwijtraken. De geneigdheid om geen veranderingen te willen is , zoals hiervoor al aangehaald, vrij groot. Jobcoaches helpen de werknemers in de praktijk en zijn sterk gericht op de ontwikkeling van de werknemers binnen hun baan. Bijzonder is dat we zien dat, ondanks dat werknemers er zelf vaak niet mee bezig zijn, het wel voorkomt dat doorstroom naar regulier werk plaatsvindt. Een derde van de werkgevers heeft dit wel eens meegemaakt. Kwetsbaarheid: de mogelijkheden van werknemers De rekenkamer ziet dat er door werkgevers rekening wordt gehouden met en wordt gehandeld naar de kwetsbaarheid van werknemers. De jobcoach is er om op enige afstand een vinger aan de pols te houden en te sturen waar nodig, maar op de werkvloer 4 Op dit flankerend werkproces van AVRES gaan we in dit onderzoek niet nader in. is het voor werknemers niet altijd makkelijk. In een van de interviews met werkgevers is een typerend voorbeeld aangehaald.

Er wordt een voorval benoemd waarbij er ‘vanuit de planning’ wordt aangegeven dat een van de werknemers zich meteen op een spoedorder moet gaan richten. De collega die zich over de ‘jongens met LKS’ ontfermt steekt hier dan meteen een stokje voor en legt bij zijn eigen leidinggevende uit dat deze opdracht niet gegeven mag worden, omdat de betreffende collega niet ineens op een andere taak gezet kan worden. ‘Een jongen met autisme kun je niet ineens vragen te stoppen met het werk dat hij aan het doen is en zijn focus verleggen naar een andere opdracht’, legt onze respondent uit. Dat zou ‘….meteen helemaal misgaan’. Deze werkgever ‘staat’ voor deze jongens en zorgt ervoor dat hij een soort ‘buffer’ is richting collega’s die hij ook uitlegt hoe ze met de ‘jongens met LKS’ om dienen te gaan. Ook in een ander interview wordt op vergelijkbare wijze gesproken over de bescherming die soms nodig is. Die bescherming kan ook gaan over de manier hoe de werknemers bij bepaalde opdrachtgevers wel of juist niet worden geplaatst of ingezet bij een opdracht. Een werkgever vertelt hoe denigrerend sommige opdrachtgevers kunnen spreken over de werknemers met LKS en hoe hij zijn medewerkers vervolgens tegen deze opdrachtgevers moet beschermen. Hetzelfde doet zich soms voor met betrekking tot rechtstreekse collega’s.

Op grond van de compassie waarmee er bij de werkgevers over deze doelgroep gesproken wordt durft de rekenkamer te stellen dat er in veel gevallen rekening wordt gehouden met deze kwetsbaarheid van mensen die met loonkostensubsidie aan de slag zijn. Omgaan met respect De rekenkamer ziet dat in veel gevallen er weliswaar oog is voor de kwetsbaarheden die we hiervoor hebben benoemd, maar dat werkgevers er vooral op zijn gericht om alle werknemers evenzeer voor vol aan te zien. En dat ook regelmatig wordt ‘vergeten’ dat het hier werknemers betreft die met subsidie aan het werk zijn. Met respect met elkaar omgaan staat hoog in de waarden van de werkgevers die de rekenkamer sprak die gebruik maken van de LKS, zo kunnen we ook afleiden uit diverse bronnen. ‘Binnen het bedrijf weten mensen best wel dat deze jongens een rugzak hebben, maar daar merk je verder niets van omdat er gewoon met hen wordt omgegaan zoals ook met anderen: met respect.’ Gerichtheid op perspectief en ontwikkeling Een belangrijke bevinding in dit onderzoek is het feit dat een flink deel van de werknemers in staat is om groei te laten zien binnen de functie en binnen het bedrijf. In zowel de gesprekken met werkgevers als jobcoaches is dit meermaals benadrukt.

De groei is regelmatig ook beperkt en gaat het hier, benadrukken zowel werkgevers als jobcoaches in de interviews, vaak ook om groei in termen van competenties die slechts deels direct werkgerelateerd zijn. Het gaat zeker niet enkel om vakinhoudelijke taken maar ook waar het gaat om zaken als samenwerken en communiceren. Tabel 1 In hoeverre wordt ingezet op de ontwikkeling van competenties? Aantal Percentage Ja 17 63% Kan nog beter 5 19% Nee / dat is niet mogelijk 2 7% Onbekend/onduidelijk 3 11% Als we de werkgevers vragen in hoeverre er wordt ‘ingezet op de ontwikkeling van competenties’, dan zegt 63% (17 van de 27 werkgevers) dan dit in meer of mindere mate gebeurt. Dit gebeurt merendeels ‘on the job’ want slechts 2 van deze 17 werkgevers verwijst voor het werken aan competenties naar de jobcoach; 5 van de 27 werkgevers (19%) zegt dat dit nog onvoldoende gebeurt ofwel dat het (nog) te lastig is om te realiseren in de praktijk. Slechts 2 van de 27 werkgevers stellen dat dit niet mogelijk is (het gaat bij ‘hun’ werknemer om ‘accepteren dat er weinig groei mogelijk is’). De antwoorden van overige 3 werkgevers zijn onbekend of onduidelijk. In bredere zin zien werkgevers dat hun werknemers groeien op het vlak van zelfvertrouwen. En is duidelijk dat werknemers in hun functies zeker worden uitgedaagd te groeien.

Diverse werkgevers benoemen de groei die ze zien expliciet in de beantwoording van de vragenlijst. Een van de werkgevers verwoordt dit als volgt: “Je ziet mensen echt groeien. Na de wenperiode zie je vaak onzekere en wat schuchtere figuren zich ontplooien tot fijne medewerkers. Als je mensen wat ruimte en ondersteuning geeft kunnen ze zoals ieder (normaal) mens werken. En daaruit bijvoorbeeld voldoening, eigenwaarde, sociale contacten of alleen maar afleiding halen.” De impact van loonwaardebepalingen Bij een kwart van de werkgevers (26%) bestaat het beeld dat de loonwaardebepalingen voor werknemers spannend en lastig zijn om te moeten ondergaan. De helft van de werkgevers (48%) heeft het idee dat loonwaardebepalingen weinig (negatieve) impact hebben op werknemers. Jobcoaches en ook de loonwaardedeskundigen zelf proberen aan werknemers goed uit te leggen dat het geen invloed heeft op bijvoorbeeld hun salaris. En verder wordt bij de werknemers geen nadruk gelegd op het resulterende percentage. Uit gesprekken met de loonwaardedeskundigen komt het beeld naar voren dat werknemers meestal op het werk worden geobserveerd tijdens de werkzaamheden om een goed beeld te vormen.

Dit in tegenstelling tot hoe dit elders in den lande meestal verloopt, waar ‘slechts bij een enkeling sprake is […] van een observatie’, aldus een eerder uitgevoerd onderzoek.5 Dit onderzoek liet ook zien dat een deel van de werknemers de loonwaardebepalingen op zichzelf als ‘een negatieve benadering’ ervaren. Omdat er vooral gekeken wordt naar wat zij niet kunnen of waar ze tekortschieten. Dit is iets dat ook in onze gesprekken met zowel loonwaardepalers als jobcoaches enkele keren naar voren is gebracht. Overigens verlopen de gesprekken in het algemeen soepel en prettig, zoals ook naar voren komt in het hiervoor genoemde onderzoek. Uitstroom uit de loonkostensubsidie Hoewel het geen expliciet beleidsdoel van de LKS is, hebben we toch in de interviews aandacht besteed aan de mogelijkheid dat iemand uiteindelijk zou kunnen gaan werken zonder subsidie6. We weten niet van werknemers zélf of ze veel bezig zijn met toegroeien naar een baan zonder subsidie. We hebben wel aan werkgevers de vraag voorgelegd in hoeverre door- of uitstroom een doel is. Tabel 2 Is er aandacht voor uitstroom naar werkplek zonder subsidie? Aantal Percentage Ja 15 56% Mogelijk/soms/enigszins 2 7% Nee 9 33% Onbekend/onduidelijk 1 4% De rekenkamer ziet dat iets meer dan de helft van de werkgevers in hun begeleiding aandacht heeft voor het streven van uitstroom naar een werkplek zonder subsidie.

Een van de werkgevers zegt bijvoorbeeld “dat is uiteraard het streven”. Ze houden dus 5 Zie: “Ervaringen met de loonwaardebepaling: onderzoek naar het werknemersperspectief” door De Beleidsonderzoekers (november 2025). 6 Ook in de MKBA -analyse van Berenschot en Cedris is dit als mogelijke uitkomstvariabele meegenomen, zie: Heekelaar, Martin & Bart Vertegaal (2014). rekening met de mogelijkheid, al voegt een deel wel meteen toe dat dit in de praktijk niet gemakkelijk is, of nuanceren dit nadrukkelijk door te vertellen dat dit tot op heden nog niet is gelukt. 3 van de 15 werkgevers die op deze vraag positief antwoorden zegt erbij dat uitstroom dan wel binnen het bedrijf moet plaatsvinden omdat ze de werknemer niet kwijt willen. Slechts een minderheid van de werkgevers (een derde deel: 9 van de 27) geeft duidelijk aan ze uitstroom uit de loonkostensubsidie uitdrukkelijk niet zien als haalbaar doel en hier dus niet naar streven. Deels wordt hierbij verwezen naar de aard van het werk (zie: “…zeker niet binnen een bedrijf als het onze waar het verdienmodel gericht is op het verkopen van uren x tarief”). Een aanzienlijke minderheid van de werkgevers (bijna een derde) geeft aan dat ze zelf hebben meegemaakt dat een medewerker vanuit de loonkostensubsidie erin slaagde uit te stromen naar een reguliere baan of functie zonder subsidie.

Vertegenwoordiging en betrekken van werknemers Op grond van de gesprekken constateren we dat werknemers niet altijd worden betrokken in de zaken die hen wel kunnen raken (direct of indirect). Zo beschrijven we elders in dit rapport dat dit bijvoorbeeld gebeurt (om overigens navolgbare redenen) bij het proces van loonwaardebepalingen. Daarnaast zien we dat er weliswaar een cliëntenraad is bij Avres, en dat hier ook personen deel van kunnen uitmaken die binnen de doelgroep vallen. Maar dat personen zodra ze bij een externe werkgever met loonkostensubsidie aan het werk zijn, niet langer deel uitmaken van deze cliëntenraad. Avres ziet hen dan niet langer als ‘cliënt van Avres’, terwijl ze nog steeds vanuit Avres worden begeleid en de loonkostensubsidie vanuit Avres wordt geregeld. 3 De maatregel LKS vanuit het perspectief van werkgevers Kernbevindingen: • Veel bedrijven waar Avres mee werkt, hebben al jarenlang werknemers met loonkostensubsidie in dienst. Dit doorgaans met veel compassie en tevredenheid over de samenwerking. Het maatschappelijk (‘kansen bieden’) en sociaal (iedereen ‘een normaal bestaan’) belang staan duidelijk voorop. Krapte op de arbeidsmarkt, en ook risico- en kostenreductie spelen daarnaast een rol. Maar werkgevers benadrukken: ‘je moet het niet voor het geld doen’. Want het kost (vooral in het begin) flink investeringen in tijd en aandacht (en daarmee geld).

• De maatschappelijke betrokkenheid ziet de rekenkamer ook terug in het feit dat de doelen van de Participatiewet bij werkgevers breed bekend zijn en deze worden volgens veel werkgevers ook ‘prima gehaald’ (binnen hun bedrijf). • Het valt op dat jobcoaches aan de ene kant cruciaal zijn voor de begeleiding, maar dat het werkgevers ook lukt om de werkplekken zodanig in te richten dat de intensiteit van de begeleiding in de loop van de tijd flink kan worden afgeschaald zonder dat dit leidt tot problemen. • Werkgevers zijn doorgaans erg tevreden met de werknemers die ze met LKS in dienst hebben: deze zijn integraal onderdeel van het bedrijf en waardevolle werkkrachten. • Voor werkgevers zijn de loonwaardebepalingen iets wat erbij hoort, maar waar ze meestal niet zoveel van vinden. Er is zeker kritiek op de methode (te ‘zwart-wit’, een enkeling vindt het ‘tijdrovend’), maar ze zijn kwalitatief goed en worden volgens werkgevers redelijk uniform uitgevoerd. Bijna nooit zijn de uitkomsten anders dan dat de werkgevers het zelf zien. Maar ook geeft een flink deel van de werkgevers aan dat de hoogte wel degelijk van invloed is op de beslissing om iemand al dan niet langer in dienst te willen houden, een lagere loonwaarde maakt dat de kans groter is dat de werknemer mag blijven.

• Er zijn signalen dat sommige werkgevers invloed proberen uit te oefenen op de loonwaardemeting, maar dit lijken vooral uitzonderingen te zijn. In dit hoofdstuk gaan we in op de ervaringen van werkgevers met de werknemers die ze met loonkostensubsidie in dienst hebben (gehad). We gebruiken hiervoor primair de resultaten van de enquête die door 27 van de 139 werkgevers (dit betekent dus een responspercentage van 19%) is ingevuld en de verdiepende gesprekken die we met drie werkgevers hebben gevoerd. Aanvullend zijn ook de interviews met jobcoaches en loonwaardedeskundigen hierin gebruikt, voor zover deze in zijn gegaan op het werkgeversperspectief. 3.1 | Kenmerken van werkgevers Avres werkte de afgelopen jaren met in totaal 139 werkgevers die op enig moment personen in dienst hadden waarvoor ze loonkostensubsidie via Avres ontvingen. Het zijn net iets vaker bedrijven buiten als binnen de gemeente Vijfheerenlanden. Tabel 3 | Aantallen werkgevers die werken met loonkostensubsidie voor werknemers in de gemeente Vijfheerenlanden Vestigingsplaats | Aantal | Waarvan gevestigd in Vijfheerenlanden Momenteel werknemers met LKS in dienst | 75 | 30 (40%) In afgelopen 5 jaar werknemers met LKS in | 64 | 20 (31%) dienst Totaal | 139 | 50 (36%) De aard van de bedrijven | en de grootte is zeer uiteenlopend.

Het gaat bijvoorbeeld om productiebedrijven maar ook om bouw | - en klusbedrijven, tuinonderhoudsbedrijven en enkele bekende grote supermarkten, uitzendbureaus en tenslotte ook de gemeente Vijfheerenlanden zelf. 3.2 | Bevindingen ten aanzien van doelen, motivatie en ervaringen van werkgevers Kennismaking met de mogelijkheid van loonkostensubsidie De rekenkamer ziet dat een aanzienlijk deel van de werkgevers waar Avres op dit moment mee werkt al jaren geleden voor het eerst met de loonkostensubsidie in aanraking kwamen. Werkgevers hebben dus doorgaans duurzame en jarenlange relaties opgebouwd met zowel de uitvoeringsorganisatie Avres, als met de werknemers die ze met subsidie in dienst hebben. Dit kunnen we illustreren met het feit dat naar schatting ongeveer een kwart van de bedrijven (7 van de 27) al langer dan tien jaar personen met een subsidie op de loonkosten in dienst. Minder dan de helft 11 van de 27 (dus 41%) heeft pas enkele jaren (< 5 jaar) ervaring met het instrument loonkostensubsidie. We zien dat werkgevers soms door gemeente of Avres worden geworven om met loonkostensubsidie aan de slag te gaan. Even vaak gebeurt het dat een bedrijf zelf het initiatief neemt om loonkostensubsidie aan te vragen. Dan is het bijvoorbeeld de afdeling HR, de accountant, of een medewerker zelf die deze mogelijkheid oppert.

Andere manieren waarop bedrijven in aanraking komen met LKS zijn via het UWV (2x genoemd); via een jobcoach (2x genoemd) of via een school (1x genoemd). Waarom iemand in dienst nemen met loonkostensubsidie? Verreweg de meest genoemde reden die bedrijven geven om iemand met loonkostensubsidie aan het werk te willen hebben, is het feit dat men mensen een kans wil geven en dat het bedrijf ‘sociaal wil zijn’: kortom dat men wil bijdragen aan het maatschappelijk belang ervan. Hoewel dit wellicht vrij ‘gemakkelijk’ is om te noemen als doelstelling, valt het op hoe uitgebreid en met compassie voor de doelgroep deze doelstelling door bedrijven wordt gemotiveerd en uitgelegd. De rekenkamer merkte in de interviews met enkele werkgevers ook dat deze maatschappelijke doelstelling wordt doorleefd in deze bedrijven. We nemen hieronder enkele citaten op van hetgeen werkgevers in de vragenlijst of in het persoonlijk gesprek hierover hebben gezegd: • “Het is fijn om iets te kunnen betekenen voor de maatschappij” • “We geven de medewerker een kans om volledig mee te draaien in de samenleving” • “Deze werknemer een kans geven een normaal bestaan te leven voor zover het mogelijk is” • “Om ze mee te laten komen en ontwikkelen in de samenleving” • “Ze verdienen het deel te nemen aan het arbeidsproces. Ze hebben geen afstand tot de arbeidsmarkt, de arbeidsmarkt heeft afstand tot deze mensen.

Iedereen kan een waardevol steentje bijdragen. Iedereen telt mee!!!” We zien dat 18 van de 27 (dus twee op drie) werkgevers met bovenstaande of vergelijkbare argumenten verwijzen naar het maatschappelijk of sociaal belang op de vraag wat de belangrijkste reden is om werknemers met een verminderde arbeidsprestatie in dienst te willen hebben. Mensen moeten een kans krijgen vinden ze. Zakelijke of meer bedrijfsmatige argumenten worden wat minder genoemd door werkgevers. Maar ook deze spelen zeker een rol. Want hoewel dit soort argumenten slechts drie keer worden genoemd als we vragen naar redenen om deze werknemers in dienst te nemen zien we eveneens dat ‘risico- en daarmee kostenreductie’ door een kwart van de werkgevers wordt aangedragen als we meer in algemene zin vragen naar de positieve aspecten van het werken met LKS. Verder is ook de ‘krapte op de arbeidsmarkt’ zeker een factor van belang. Op verschillende plekken wordt dit hiernaar - ook indirect - verwezen in de beantwoording van de vragenlijst. Ook in deze lijn ligt het argument (twee keer genoemd) dat de subsidie de mogelijkheid geeft om echt een ‘duurzaam contract aan te gaan’ met werknemers die verminderd productief zijn. Het willen streven naar ‘diversiteit’ in de groep werknemers wordt drie keer expliciet benadrukt.

Tenslotte is er slechts één bedrijf dat het bestaan van een wettelijk voorgeschreven quotum noemt als reden. Een afsluitende opmerking over het ‘waarom’ van het werken met LKS is dat de rekenkamer ziet dat financiële voordelen er zeker voor ondernemers ook zullen zijn. Maar dat de rekenkamer in diverse gesprekken (niet alleen met werkgevers, maar ook met jobcoaches en loonwaardedeskundigen) benadrukt ziet dat ondernemers het niet ‘voor het geld’ moeten doen, omdat ze dan ‘van een koude kermis thuiskomen’. Er worden namelijk best wat investeringen gevraagd van de werkgever, met name in de vorm van tijd. Alleen als de werkgever bereid is om investeringen te doen, kan er uiteindelijk ook geld worden verdiend. Maar alleen in deze volgorde, zo lijkt te kunnen worden vastgesteld op grond van de gesprekken. ‘Gemeentelijke doelen’ volgens de werkgevers De rekenkamer heeft werkgevers ook gevraagd welk beeld er bij hen bestaat van de doelen die gemeenten willen bereiken met het verstrekken van loonkostensubsidie aan het bedrijf. In de, uiteenlopende en uitgebreide, antwoorden van werkgevers op de vraag ‘wat de doelstelling van de gemeente is’ met de loonkostensubsidie lezen we terug dat werkgevers hier een heel duidelijk beeld bij hebben. Slechts twee werkgevers blijven het antwoord schuldig, en de rest noemt uiteenlopende gemeentelijke doelen.

Formuleringen zijn deels vergelijkbaar met de doelen die werkgevers (zie hiervoor) zelf nastreven; en gaan in veel gevallen over het bieden van werkmogelijkheden voor personen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Soms in termen van ‘meer mensen aan het werk houden’ of ‘creëren van werkgelegenheid’; en soms geformuleerd in termen van het verlagen van drempels voor zowel de doelgroep als voor werkgevers. ‘Participatie’ en ‘mensen mee laten doen in de maatschappij’ zijn andere formuleringen die we hieronder kunnen scharen. Tot slot: één van de werkgevers zegt dat er ‘…dan geen/minder dagbesteding opgezet [hoeft] te worden voor deze personen en [het] geeft een nuttige invulling van hun arbeidstijd’. We hebben werkgevers vervolgens ook gevraagd in hoeverre ze het beeld hebben dat de gemeente waar het om gaat daadwerkelijk slaagt in deze doelstellingen. Werkgevers zijn hierover ronduit positief: ze zijn in ruime meerderheid van mening dat dat wel lukt, of grotendeels lukt. Waarbij ze (begrijpelijkerwijze) met name verwijzen naar de situatie binnen het eigen bedrijf. ‘Prima’ is het meest gegeven antwoord op de vraag of de gemeente haar doelen bij hun bedrijf behaalt’. Slechts 1x is het antwoord van een werkgever op deze vraag ‘niet’. En enkele werkgevers (4x) geven aan hierop het antwoord schuldig te moeten blijven.

Samenwerking De contacten van werkgevers met Avres zijn wisselend wat betreft frequentie en intensiteit. Ruim een derde van de bedrijven zegt ‘sporadisch’ contact te hebben met Avres. Iets meer (ongeveer de helft) heeft ‘enkele keren per jaar’ contact. En bij een beperkt aantal bedrijven (minder dan een derde) is het contact (wat) intensiever. De contacten die er zijn gaan even vaak over de begeleiding van de werknemer als over administratieve zaken zoals contractverlengingen. Soms (4x genoemd) gaat het over loonwaardebepalingen of over bijzondere situaties zoals wanneer er problemen zich voordoen (5x genoemd). Sommige werkgevers (4x) stellen dat er met name contact met Avres is om de onderlinge relatie te onderhouden. De overgrote meerderheid van de werkgevers is tevreden over hoe de samenwerking met Avres verloopt 7. De werkgevers spreken over ‘een fijne contactpersoon’, een ‘mooi team’, ‘prettige mensen met een visie en een doel’ en ‘fantastische medewerkers en coaches die betrokken zijn’; en ‘is er iets schakelen ze snel’. Een adequate samenvatting is wellicht het volgende citaat: ‘de contacten zijn gewoon zeer goed’. Slechts 1 van de 27 werkgevers is ‘enigszins ontevreden’ hierover, omdat deze werkgever moeite heeft de juiste persoon te pakken te krijgen ‘….als er iets is’.

Tot slot een typerend citaat van een van de werkgevers over de samenwerking met Avres: “Tot slot wil ik opmerken dat het werk van Avres van groot belang is in deze regio, zeker met gedreven professionals zoals [naam jobcoach]. Een organisatie als Avres is sterk afhankelijk van zulke betrokken medewerkers. Ook onder werkgevers wordt goed samengewerkt in de regio: wanneer een werknemer niet goed op zijn of haar plaats is bij het ene bedrijf, wordt gekeken of een andere werkomgeving beter past.” 7 66% ‘(zeer) tevreden’ en 22% ‘enigszins tevreden’. Begeleiding van werknemers Voor werknemers met loonkostensubsidie is er extra begeleiding zowel op de werkvloer (geregeld door de werkgever in de vorm van ondersteuning door collega’s en leidinggevenden) als met de inzet van de jobcoaches van Avres. Eerst gaat we in op de begeleiding op de werkvloer. Uit de antwoorden van enkele werkgevers komt naar voren dat er vanuit een mensbeeld van gelijkwaardigheid wordt gehandeld. Zo zegt een van de respondenten “Elke medewerker vraagt om een eigen aanpak met betrekking tot begeleiding, niet alleen werknemers met loonkostensubsidie.

Wij proberen geen onderscheid te maken tussen werknemers met of zonder loonkostensubsidie, maar elke medewerker op maat te begeleiden…” Daarnaast benoemen werkgevers het feit dat er meer begeleiding nodig is en dat dit deels maar zeker niet altijd geldelijk volledig wordt gecompenseerd door de vergoeding die er tegenover staat. Zoals deze werkgever benoemt door het volgende te zeggen: “Kost ons natuurlijk best wel meer tijd en energie. Maar daar is de vergoeding voor, die zal niet altijd stroken met de tijd die je er zelf in steekt. Maar je moet ook iedereen een kans geven en blij zijn met vrolijke en actieve mensen om je heen…”. Sommige werkgevers benadrukken dat er ook werknemers met loonkostensubsidie zijn die nauwelijks extra begeleiding nodig hebben. Maar uit de antwoorden, de verdiepende gesprekken met enkele werkgevers en ook de gesprekken met jobcoaches komt duidelijk naar voren dat het een flinke en deels ook blijvende investering (in tijd, energie en aandacht) van de werkgevers vraagt om mensen met loonkostensubsidie in dienst te kunnen hebben en houden voor wat betreft de begeleiding. Een van de werkgevers verwoordt dat als volgt: “De extra begeleiding van een werknemer die met loonkostensubsidie werkt, is zorgvuldig en gestructureerd. Iemand helpt de werknemer actief mee, legt zaken extra duidelijk uit en houdt een oogje in het zeil.

Er wordt rekening gehouden met het tempo van de werknemer, zodat hij of zij overal de benodigde tijd voor kan nemen.” Deels kunnen werkgevers voor de begeleiding ook ‘leunen’ op de jobcoaches van Avres die altijd worden aangeboden. En we zien ook dat werkgevers doorgaans tevreden zijn over de kwaliteit van de jobcoaching. We zien aan de beantwoording van de vraag naar ‘de rol van jobcoaches’ dat de meeste bedrijven van jobcoaching gebruik maken. Want 17 van de 27 geeft hierop een antwoord. Maar ook bij 6 werkgevers lijkt de rol van jobcoaches heel beperkt gezien het feit dat ze hier ‘nvt’ antwoorden of aangeven dat er geen gebruik van wordt gemaakt. En dat strookt goed met de voorgaande vraag waarop 10x is aangegeven dat ze eigenlijk van jobcoaching nauwelijks gebruik maken. In de loop van de tijd wordt de intensiteit van de inzet van jobcoaches bijna altijd afgebouwd tot de mate waarin dit mogelijk is voor de werknemer. Er blijft op de werkvloer altijd aandacht nodig voor de werknemers met loonkostensubsidie. Door de jarenlange ervaring van veel werkgevers en door de expliciete gerichtheid van werkgevers om de werknemers goed te willen ondersteunen (en soms beschermen) is de begeleiding als het ware vaak ingebed in de organisatie. Soms is dat in de vorm van een collega die een oogje in het zeil houdt tijdens het werk.

En soms is er één werknemer binnen een bedrijf die zich over ‘de jongens met loonkostensubsidie’ ontfermt; en naar wie deze werknemers eigenlijk altijd luisteren omdat ze vertrouwen in hem hebben. Avres biedt aan werkgevers de zogenoemde HARRIE-training8 aan, die ook is aangehaald door een van de geïnterviewde werkgevers als een nuttige training. Ervaringen met werknemers En dan komen we op het belangrijkste onderwerp, vanuit het perspectief van werkgevers gerekend: de ervaringen met werknemers. De rekenkamer ziet dat werkgevers doorgaans zeer tevreden zijn met het functioneren van werknemers die met subsidie in dienst zijn. Er wordt dan met name gewezen op het grote commitment in deze doelgroep. De werknemers ‘staan’ echt voor het bedrijf. Je zou kunnen zeggen dat het de positieve keerzijde is voor de werkgevers van het feit dat werknemers zich erg richten op continuïteit en voorspelbaarheid. Het betekent voor de werkgevers dat als ze eenmaal erin hebben geïnvesteerd in een bepaalde werknemer, deze hen niet zo snel de rug zal toekeren en zijn of haar heil elders zoeken. Dit weerspiegelt zich ook in het feit dat de werkgevers die de rekenkamer uitgebreider heeft geïnterviewd zonder uitzondering de betrouwbaarheid van werknemers prijzen.

Het feit dat een van hen (een hoveniersbedrijf) vertelt dat hij inmiddels circa 20 werknemers met loonkostensubsidie in dienst heeft gehad, waarvan de helft ofwel jarenlang bij het bedrijf werkte of nog steeds in dienst is. Werkgevers zijn hier ook heel blij mee, omdat ze aangeven dat er in het begin ook flink moet worden geïnvesteerd (aandacht, energie, tijd en geld) in werknemers om te zorgen dat ze goed op hun plek zijn en blijven; en de taken ook goed beheersen en kunnen uitvoeren. Er worden ook diverse anekdotes verteld over werknemers die bijvoorbeeld zonder dat ze dit kunnen of mogen op een vorkheftruck stappen en enkele stellingkasten omverrijden. Of werknemers die door onhandigheid op andere manieren schade veroorzaken. Werkgevers stellen dat je dit soort zaken gewoon 8 Dit is een training voor intern werkbegeleiders voor collega’s met een arbeidsbeperking of extra ondersteuningsbhoefte. Harrie staat voor Hulpvaardig, Alert, Realistisch, Rustig, Instruerend en Eerlijk, en de training helpt om deze vaardigheden te ontwikkelen. moet incalculeren, anderen stellen dat het eigenlijk ook niks anders is dan hetgeen je met andere werknemers kunt meemaken. Loonwaardebepalingen De meeste werkgevers staan vrij neutraal ten opzichte van de loonwaardebepalingen, werkgevers hebben hier ieder jaar ervaring mee en werken hieraan mee.

We zien dat loonwaardebepalingen in de beleving van werkgevers op uniforme wijze worden uitgevoerd. Slechts 1 van de 27 werkgevers geeft aan dat dit niet het geval is, de rest zag in grote lijnen vergelijkbare methoden toegepast worden. De hoogte van de loonkostensubsidie die voortkomt uit de loonwaardebepaling is even vaak wél als níet van invloed op de beslissing om iemand langer in dienst te willen houden. Overigens geven nagenoeg alle werkgevers aan dat ze zich kunnen vinden in de uitkomsten van de loonwaardebepalingen. Vier werkgevers plaatsen hierbij de kanttekening dat ze het soms niet eens zijn met de uitkomst. Ook over de wijze waarop de loonwaardebepalingen worden uitgevoerd zijn werkgevers vrijwel zonder uitzondering tevreden. Het is niet uit dit onderzoek gebleken in hoeverre werkgevers invloed proberen uit te oefenen op de hoogte van de loonwaardebepaling. Er komen wel signalen dat dit soms gebeurt, maar het lijken uitzonderingen te zijn. De hoogte van de subsidie lijkt voor veel werkgevers niet mee te spelen. In een van de interviews is aangegeven dat de wetgever ook zou kunnen kiezen om niet zoveel ‘schijnprecisie’ na te streven, maar te werken met een grovere meting met als uitkomst verschillende categorieën met daaraan gekoppeld een subsidiebedrag.

Verbeterpunten volgens de werkgevers In het algemeen zien de werkgevers relatief weinig verbeterpunten als het gaat om de (uitvoering van de) loonkostensubsidie. Een kwart van de respondenten kan niets bedenken als hiernaar wordt gevraagd. Het kost werkgevers relatief niet veel extra papierwerk, slechts 3 van de 27 werkgevers noemt dit als een extra belasting. De meeste antwoorden over negatieve aspecten hebben betrekking op loonwaardebepalingen. Een kwart van de respondenten geeft een antwoord dat (grotendeels) over dit onderwerp gaat. De loonwaardebepaling is volgens een werkgever ‘te zwart-wit’; volgens een ander ‘te ingewikkeld’ waar het de vragen hierover aan de werknemer betreft. Een andere werkgever vindt eigenlijk de manier van meten fundamenteel niet passend vanwege de manier hoe er in het bedrijf gewerkt wordt. Deze werkgever benoemt dit als volgt: “De subsidie wordt vastgelegd door de functie te vergelijken met hoe een 'normaal' iemand die functie zou doen. Wij kijken naar wat iemand kan en passen daar de werkzaamheden op aan.” 4 Loonkostensubsidie vanuit het perspectief van het publiek belang In dit hoofdstuk gaat de rekenkamer in op het perspectief van de gemeente en in het verlengde daarvan de effectiviteit en rechtmatige inzet van het instrument.

In het kader van de Participatiewet zijn gemeenten verplicht uitvoering te geven aan de subsidie waarvoor zij via het gemeentefonds ook middelen ontvangen. Daarnaast kunnen gemeenten ervoor kiezen om ook voor andere mensen dan de doelgroep loonkostensubsidie te verstrekken. We gaan in dit hoofdstuk na welke doelen de gemeente wil bereiken met de uitvoering van de loonkostensubsidie (paragraaf 4.2). En de wijze waarop de gemeenschappelijke regeling Avres uitvoering geeft aan de loonkostensubsidie (4.3). Ook gaan we in op de verdeling van taken tussen de gemeente en Avres (4.4). We starten eerst met de belangrijkste bevindingen. Kernbevindingen: • Er is tussen 2021 en 2025 sprake van een flinke stijging van het aantal mensen (inwoners Vijfheerenlanden) dat bij een reguliere werkgever aan het werk is met loonkostensubsidie: van 58 naar 112 mensen. Het budget voor LKS dat vanuit het Rijk aan Vijfheerenlanden is uitgekeerd is in de periode 2022 – 2025 bijna verdubbeld. • De gemeente heeft geen eigen doelen geformuleerd die betrekking hebben op wat met de loonkostensubsidie wordt nagestreefd. De gemeente is sterk volgend op wat Avres in het algemeen stelt te willen bereiken met de verschillende instrumenten in het kader van de Participatiewet en op de toepassing ervan.

Avres heeft ruime en adequate expertise over de uitvoering van het instrument, wat in veel mindere mate binnen de gemeentelijke organisatie aanwezig is. • In de uitvoering van de loonkostensubsidie vormen de jobcoaches de spil. Deze onderhouden de contacten met werkgevers en werknemers en ondersteunen (de ouders van) werknemers als zich knelpunten voordoen. Jobcoaches beschikken over veel handelingsruimte om in te spelen op wat nodig is. • Jobcoaches richten zich niet alleen op het oplossen van direct arbeidsgerelateerde knelpunten, maar ook randvoorwaardelijke knelpunten (gezondheid, schulden, enzovoort). • Avres kiest ervoor om de jobcoaches niet extern in te huren bij een reïntegratiebureau, maar deze zelf in dienst te hebben. In uitzonderlijke gevallen, waar specifieke kennis nodig is, worden wel jobcoaches ingehuurd. • Om de loonwaarde vast te stellen wordt gewerkt met loonwaardedeskundigen die een loonwaardemeting doen. De werkwijze die daarbij gevolgd wordt is conform de wettelijke vereisten (Uniforme Loonwaarde Methodiek). Loonwaardedeskundigen zijn ofwel extern ingehuurd, ofwel een jobcoach die niet betrokken is bij de werknemers of werkgever waar de loonwaardemeting speelt. • Avres heeft intern geïnvesteerd in het uitoefenen van toezicht op de uitvoering van de loonwaardemetingen. Hiervoor is recent een aparte medewerker aangesteld.

Uit de interviews met loonwaardedeskundigen en werkgevers volgt dat het zeer uitzonderlijk voorkomt dat een werkgever invloed probeert uit te oefenen op de loonwaardebepaling. Ook de jobcoaches die werkzaam zijn bij Avres spreken loonwaardedeskundigen aan als zij menen dat een meting vraagtekens oproept. • Het werken met jobcoaches die in dienst zijn van de organisatie Avres werkt positief op het tegengaan van risico’s in de rechtmatigheid van de uitvoering. • Een (nog) breder blik binnen het sociaal domein kan volgens betrokkenen nog kansen zichtbaar maken. Zo liggen er mogelijk nog kansen om de arbeidspotentie van mensen die nu gebruik maken van dagbesteding (Wmo) of daarvan willen gebruik maken te verkennen. 4.1 Beleidsdoelen en beleidsruimte Financiering en gemeentelijke doelen Het instrument loonkostensubsidie vloeit voort uit de Participatiewet. De regeling wordt uitgevoerd door gemeenten.9 De voor de regeling benodigde financiële middelen worden door het rijk verstrekt. Gemeenten ontvangen een zogenaamde ‘gebundelde uitkering’ voor het bekostigen van uitkeringen en loonkostensubsidie (BUIG-gelden).10 Het Rijk stelt jaarlijks een landelijk budget vast dat onder de gemeenten wordt verdeeld. Dat budget is niet geoormerkt, wat wil zeggen dat een gemeente een eventueel overschot vrij mag besteden.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://vijfheerenlanden.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/b066b862-94bc-4bb4-b4f1-6de41e325daf?agendaItemId=3fc542db-22c7-4fcc-942c-b9dd57ecd174