Raadsvoorstel aanbod Vijfheerenlanden asielopgave Ondertekend

Raadsvoorstel Zaaknummer 350637

Onderwerp: Aanbod Vijfheerenlanden asielopgave

Vergaderdatum raad: 16 november 2021 Geheim: Nee Steller: Stefan Vreeburg Portefeuillehouder: Wethouder Taal

Beslispunten 1

2

Het aanbod aan het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de provincie te doen om extra opvang te bieden aan 50 tot maximaal 70 statushouders afkomstig uit de Asielzoekerscentra onder de volgende voorwaarde en disclaimer: - De extra kosten voor huisvesting en begeleiding vanuit de gemeente en direct betrokken partners worden door het Rijk vergoed zodat een kostenneutrale situatie voor de gemeente en partners ontstaat; - De gemeente neemt geen verantwoordelijkheid voor de uitvoeringsknelpunten als gevolg van schaarste in de markt op gebied van beschikbare flex-woningen en capaciteit bij aannemers. Ten behoeve van het versneld realiseren extra tijdelijke woonruimte de intentie uit te spreken de benodigde bevoegdheden voor versnelde vergunningverlening te willen mandateren aan het college.

Inleiding De asielzoekerscentra zitten overvol en moeten op (zeer) korte termijn worden ontlast. Onze gemeente is door zowel de provincie Utrecht als het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) gevraagd een bijdrage te leveren aan deze urgente landelijke asielopgave. Het college was voornemens langs twee sporen een aanbod doen aan de provincie/Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties: 1) Opvangcapaciteit te realiseren voor 50 tot maximaal 70 personen in (crisis)noodopvang of 2) tijdelijke opvang extra statushouders. Eén van deze twee opvangvormen kan door onze gemeente daadwerkelijk worden uitgevoerd. Aangezien het aanbod van Vijfheerenlanden voor crisis(nood)opvang momenteel niet kansrijk geacht wordt, wordt ingezet op extra statushouders. Daarom is het aanbod ingestoken op de tijdelijke extra opvang statushouders. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft hiervoor een subsidieregeling

opvang statushouders opgezet waarvoor geldt een sluitingsdatum van 18 november 2021. Hoewel de subsidieregeling nog niet officieel bekend gemaakt is, is de subsidie gericht op financiering van extra (niet gedekte) kosten huisvesting en projectkosten, tot maximaal 5 jaar, binnen een jaar de eerste opvang realiseren, minimaal 20 extra statushouders (gemengd) opvangen. De beslissing van het Ministerie van BZK over de subsidiebijdrage zal binnen 6 weken na 18 november vallen. Vanaf dat moment zal gestart worden met de communicatie richting onze inwoners.

Beoogd effect Met het aanbod wil de gemeente Vijfheerenlanden de druk op de asielopvang helpen verlichten door tijdelijke extra opvang- dan wel woonruimte te realiseren voor 50 tot maximaal 70 personen. Daarbij wordt rekening gehouden met vestigingsvoorwaarden die bijdragen aan de leefomgeving en inburgering. Het versneld realiseren van deze extra (tijdelijke) woonruimte moet voor Vijfheerenlanden kostenneutraal uitgevoerd kunnen worden gedurende de looptijd van 5 jaar.

Argumenten 1.1 De voorkeur van het college gaat uit naar het realiseren van extra (tijdelijke) huisvesting van 50-max 70 statushouders boven de reguliere opgave voor huisvesting statushouders. Deze extra instroom aan statushouders zou dan maximaal 5 jaar in tijdelijke woonruimten verblijven alvorens door te stromen naar een vaste woonlocatie. Het aantal personen dat maximaal gelijktijdig opgevangen kan worden in onze gemeenschap is eerder dit jaar bestuurlijk bepaald op 50 tot maximaal 70 personen (commissie WOS van 20 januari 2021, de Raadsinformatiebrief van 21 september 2021). Het uitgangspunt is dat de huisvesting op meerdere locaties zal gaan plaatsvinden. 1.2 Het Ministerie vraagt om zo snel mogelijke beschikbare opvangcapaciteit. Om de kans te vergroten op een financiële bijdrage vanuit de subsidieregeling wordt ingezet op huisvesting in extra (tijdelijke) woonruimte in bestaande gebouwen die worden omgevormd naar woonruimten en inzet flex-woningen. Omdat de woningmarkt krap is én de reguliere opgave voor huisvesting van statushouders doorgaat, is het niet verstandig ook deze extra woonopgave ook volledig op te willen lossen door inzet bestaande woningen. Daarmee worden de kansen voor andere doelgroepen in de sociale woningbouw nog kleiner, hetgeen zeker niet bijdraagt aan het draagvlak voor deze extra opgave.

Flex-woningen kunnen relatief snel en voordelig gerealiseerd worden. Kenmerkend is het tijdelijke karakter. De huisvestingsopgave zal over meerdere locaties verdeeld worden. Voor de realisatie van extra (tijdelijke) woonruimte zal contact gezocht worden met commerciële partijen voor het benutten van bestaande gebouwen. Voor de realisatie van de benodigde flex-woningen hebben de woningbouwcorporaties zich bereid verklaard de gemeente te willen helpen in de realisatie en het beheer. Om snel te kunnen beschikken over extra woonruimte zet de gemeente ook haar beschikbare vastgoed/gronden zoveel mogelijk in. De eerste inschatting waarop het aanbod nu wordt gebaseerd is dat de realisatie van de extra

-

(tijdelijke) woonruimte het meest bepalend is voor de ontvangst van statushouders. De streefdatum is na de zomer 2022 een eerste groep statushouders te kunnen voorzien van tijdelijke woonruimte. Eind 2022 tot begin 2023 volgt dan de tweede groep. De risico’s voor deze planning zijn opgenomen in de risicoparagraaf.

1.3 Voor de tijdelijke huisvestingsduur van maximaal 5 jaar moet de tijdelijke woonruimte van voldoende kwaliteit en duurzaamheid (BENG-eisen) zijn. Bij inzet flex-woningen is de levensduur langer dan de benodigde 5 jaar en daarmee ook beschikbaar komen voor andere doelgroepen. Daarmee ontstaat extra woonruimte in de krappe markt voor sociale woningen. 1.4 De extra (tijdelijke) huisvesting moet zoveel mogelijk aansluiten bij de leefomgeving en bijdragen aan de inburgering van de statushouders. Bij de huisvesting op een locatie met meerdere personen wordt maximaal de helft van de capaciteit ingenomen door statushouders, het tweede deel bestaat uit andere doelgroepen (o.a. starters, senioren, wonen met zorg). De omwonenden worden voorafgaand aan de realisatie geïnformeerd over de realisatie van de extra (tijdelijke) woonruimte en de komst van statushouders. Onder de paragraaf Communicatie staat de wijze waarop opgenomen. 1.5 De huisvesting veroorzaakt geen risico van onveilige situaties en verstoring van de openbare orde. In overleg met het COA (Centraal Orgaan Asielopvang) zal ingezet worden op statushouders in een voor VHL geschikte mix van alleenstaanden, gezinnen en nationaliteiten.

De gemeente zorgt in samenwerking met de partners en politie voor voldoende toezicht en contact met zowel statushouders als omwonenden Met de huisvesting van de reguliere instroom van statushouders zijn over de afgelopen jaren zelden tot nooit meldingen over verstoring van de openbare orde ontvangen. 1.6 De begeleiding van deze extra groep statushouders bij het wonen en inburgering zal gebeuren op basis van de nieuwe Wet inburgering die van kracht wordt vanaf 1 januari 2022. In samenspraak met Vluchtelingenwerk, de Welzijnsstichten en Avres worden de voorbereidingen getroffen zodra duidelijk is of het aanbod geaccepteerd wordt door het Ministerie van BZK. Ook andere maatschappelijke instanties en vrijwilligers zullen hier vroegtijdig bij betrokken worden. Denk hierbij aan scholen, verenigingen en geloofsgemeenschappen. 1.7 -

-

-

Het aanbod wordt gedaan onder de voorwaarde van kostenneutrale uitvoering Ten behoeve van een haalbaar financiële exploitatie van de extra (tijdelijke) woonruimte is een subsidiebedrag nodig van 2,5 miljoen euro en extra capaciteit projectbegeleiding van 0,5 miljoen euro (zie financiële paragraaf). Dat bedrag zal als subsidie worden aangevraagd bij het Ministerie van BZK. Voor de kostenneutrale uitvoering van de begeleiding van de statushouders is een (subsidie)bijdrage nodig van 1,5 miljoen euro. Dat (subsidie)bedrag zal worden aangevraagd via de Utrechtse Provinciale Regietafel. Vanuit deze Regietafel worden de verzoeken om (subsidie)bijdragen voor de extra begeleiding gecoördineerd richting het Ministerie van BZK. Gelet op de mogelijke risico's is het aanbod vergezeld van de voorwaarde van kostenneutrale uitvoering en de disclaimer van risico’s die vallen buiten de

-

beïnvloedingssfeer van de gemeente. Het gaat hierbij om risico’s van beschikbaarheid flexwoningen en beschikbare capaciteit aannemers. Het aanbod zal door het college in afstemming met de raad worden heroverwogen wanneer de kostenneutrale uitvoering met behulp van subsidiebijdragen niet haalbaar blijkt te zijn. 2.1

Intentie overdracht mandaat college voor versnelde vergunningprocedure Om vergunningprocedures te kunnen versnellen heeft het college het mandaat nodig van de raad op ruimtelijke procedures voor tijdelijke huisvesting van de beoogde doelgroepen. Daarvoor zal zo spoedig mogelijk een raadsvoorstel ingediend worden inzake Verklaring van geen bedenkingen voor buitenplanse afwijking van een bestemmingsplan (op grond van de Wet Algemene bepalingen omgevingsrecht).

Risicoparagraaf 1.1 Geen statushouders, maar asielzoekers komen naar VHL Het aanbod van het college is om statushouders op te gaan vangen. Dat kan in de praktijk anders worden, zeker nu de stroom asielzoekers nog steeds oploopt. Wanneer er noodzaak bestaat om asielzoekers onder te brengen binnen VHL dan zal de aanpak voor crisis(nood)huisvesting opgepakt moeten worden middels een crisisaanpak. Daarop zijn we nu nog niet voorbereid. Ook kan Vijfheerenlanden niet zowel extra statushouders tijdelijk huisvesten én een crisis(nood)opvang organiseren. Er zal dan tussentijds opnieuw besloten moeten worden welke opvang voorgaat. 1.2 De arbeidsmarkt kent schaarste in gekwalificeerd personeel, waardoor extra inzet voor begeleiding vertraging kan oplopen en duurder kan worden Zowel voor het integreren van de statushouders via werk als voor het werven van extra begeleidingscapaciteit speelt de beschikbaarheid op de arbeidsmarkt een belangrijke kostenfactor. Mocht het aan het (betaald) werk helpen van statushouders langer duren terwijl de extra inhuur om hen te begeleiden te maken heeft met grote schaarste dan heeft dit grote impact op de kostenontwikkeling voor de gemeente. 1.3 Woningmarkt staat onder druk door tekort aan grondstoffen en gekwalificeerd personeel waardoor uitvoering sterk kan vertragen De krapte op de woning markt dwingt de gemeente tot het realiseren van extra woonruimte.

Om dat te realiseren op afzienbare termijn zal veel extra werk verzet moeten worden in procedures, communicatie, civiele techniek en beheer. Ook hier is sprake van schaarste dan wel inzet van personeel op andere dan reguliere taken. Waar nodig zal extra inhuur moeten plaatsen, op korte of middellange termijn om deze werkzaamheden alsnog uitgevoerd te krijgen. De realisatie van flex-woningen zal de komende tijd een behoorlijke vlucht gaan nemen. De eerste signalen zijn dat producenten zich opmaken van een snel groeiende vraag. In combinatie met schaarste in materialen en vakmensen heeft dat een prijsopdrijvende werking waar zeker rekening gehouden moet worden in aanschaf en afschrijving. 1.4 Na 15 jaar geen ruimte om de flex-woningen elders binnen de gemeente te kunnen plaatsen De kans bestaat dat na afloop juridische termijn van 15 jaar er voor de flex-woningen geen alternatieve plek beschikbaar is. de verwachting is dat de woningmarkt behoefte blijft houden aan

dergelijke flex-concepten. mede gelet op de kwaliteitseisen mag verwacht worden dat andere gemeenten/partijen interesse hebben in deze flex-units en de restwaarde voldoende hoog zal zijn om geen groot financieel risico op te leveren.

Betrokkenheid pers Informeren via besluitenlijst

Financiële paragraaf Vanwege de korte voorbereidingstijd en de nodige onzekerheden omtrent locatie, kosten van de huisvesting en overige te maken kosten specifiek voor de doelgroep, is het niet mogelijk op dit moment een sluitende businesscase aan u voor te leggen. Wel is indicatief in beeld gebracht met welke bandbreedte aan kosten en dekkingsbronnen wij op dit moment rekening houden. In deze zaak is sprake van een tweetal kostensoorten: a) Kosten voor de huisvesting van statushouders in combinatie met starterswoningen b) Directe kosten van de opvang en inburgering van statushouders inclusief uitvoeringskosten en ambtelijke uren en kostenontwikkeling als gevolg van een groter beroep op gemeentelijke voorzieningen Ad a) Voor wat betreft huisvesting is een tweetal scenario’s financieel uitgewerkt op basis van flexwonen (scenario 1 met een hoge bebouwingsgraad en scenario 2 met een minder hoge bebouwingsgraad). Hierbij is zowel rekening gehouden met kosten die gemaakt zullen worden als opbrengsten in de vorm van huur. Deze onrendabele top beweegt zich tussen een bandbreedte van € 1 en € 3,5 miljoen, maar de meest waarschijnlijke hoogte schatten wij in op € 2,5 miljoen.

Voor de projectbegeleiding (voorbereiding en uitvoering) ontbreekt de ambtelijke capaciteit en is een bedrag voor inhuur opgenomen van eenmalig €500.000,Totale ingeschatte niet gedekte kosten voor realiseren extra(tijdelijke) woonruimte bedragen €3.000.000 Ad b) Naast huisvestingskosten hebben we ook te maken met andere extra directe kosten die de opvang en inburgering van statushouders met zich meebrengen, inclusief een stijging van de uitvoeringskosten en ambtelijke uren en de kostenontwikkeling als gevolg van een groter beroep op gemeentelijke voorzieningen. Het gaat om de volgende posten: Vluchtelingenwerk

€ 210.000 (€ 70.000 per jaar voor een periode van 3 jaar)

Minimaregelingen

€ 100.000 (€ 17.500 - € 28.000 jaar 100%, jaar 2 75%, jaar 3 50%)

Kosten Avres

Extra bijstandverlening € 800.000 voor de eerste 2 jaren, daarna onderdeel van Rijksmiddelen Extra uitvoeringskosten Avres € 200.000 á € 300.000 (voor de eerste 3 jaar)

Wet inburgering

€ 100.000 eenmalig (vanwege gedeeltelijke compensatie vanuit Rijk)

Overige kosten

Beroep op gemeentelijke voorzieningen is niet goed vooraf in te schatten. Het uitgangspunt is dat het extra beroep dat gedaan wordt op gemeentelijke voorzieningen zoals jeugdzorg, Wmo, onderwijs, hogere inwonerbijdragen etc. kan worden bekostigd vanuit de hiermee corresponderende stijging van de Algemene uitkering. Dit met uitzondering van specifieke kosten die waarschijnlijk voor deze doelgroep gemaakt moeten worden op het gebied van inburgering, bijstandsverlening in de eerste 2 jaren, inrichtingskosten e.d. zoals hiervoor benoemd.

Totale ingeschatte niet gedekte kosten voor realiseren extra begeleiding 50 tot 70 statushouders bedragen €1.500.000 Zoals blijkt uit bovenstaande bedragen zijn de kosten hoog en is de hoogte ervan onzeker. Wanneer we de bovenstaande inschattingen optellen dan komen we uit om een extra kostenpost van € 4,5 miljoen. Voor een deel hiervan bestaan dekkingsbronnen (bijdrage COA, Rijksmiddelen (specifiek en algemeen), maar het is onrealistisch om te veronderstellen dat deze voldoende zijn. Voordat we een verplichting aangaan is het belangrijk om meer duidelijkheid en zekerheid te verkrijgen over de kosten, de beschikbare dekkingsmiddelen en de compensatie voor de onrendabele top, zodat hiermee een sluitende businesscase gemaakt kan worden. Vanwege het gebrek aan eigen middelen en beperkte hoogte van het (weerstands)vermogen van de gemeente, zullen wij gecompenseerd moeten worden voor de onrendabele top die resteert zodat wij dit kostenneutraal kunnen uitvoeren. Dit geven wij mee als randvoorwaarde bij het aanbod.

Participatieparagraaf Het aanbod van het college is om opvang te bieden voor 50 tot maximaal 70 personen in Vijfheerenlanden. Omdat op korte termijn mogelijk te maken zal de ruimte voor participatie van inwoners over de locaties en aantallen beperkt zijn. De participatie is gericht op informeren, draagvlak creëren en de samenleving vragen de opvang te ondersteunen door praktische hulp. In dit voorstel zijn al wel een aantal voorwaarden opgenomen die moeten bijdragen aan het vergroten van draagvlak bij inwoners nabij de locaties. Zoals ook tijdens de opvang van asielzoekers in 2015 is gebleken biedt participatie ook de mogelijkheid om met vrijwilligers de statushouders (of asielzoekers) te helpen bij hun inburgering. Daartoe zal ook intensief samengewerkt worden met Vluchtelingenwerk en welzijnsstichtingen. Met hen zal breder actief gezocht worden naar inwoners die zich hiervoor willen inzetten.

Duurzaamheidsparagraaf

Het realiseren van flex-woningen zal gebeuren conform de wettelijke regels inzake duurzaamheid (BENG). Daarnaast zal bij de inkoop van dergelijke flex-woningen ingezet worden op circulaire bouw en kwaliteit ten behoeve van een verantwoorde levensduur en restwaarde.

Communicatieparagraaf De bestuurlijke boodschap aan de omwonenden moet helder zijn. Daarvoor worden participatie trajecten en diverse communicatie middelen ingezet. Hierbij houden we rekening met gevoelige onderwerpen die spelen in die woonomgeving. Uiteraard worden ook de reguliere procedures voor het realiseren van (tijdelijke) woonlocaties meegenomen. Na beslissing Ministerie van BZK op aanbod VHL (naar verwachting begin januari 2022) zal de communicatie starten met de bestuurlijke boodschap aan de omwonenden dat éénmalig extra statushouders naar onze gemeente komen. Deze worden zo snel mogelijk ondergebracht in extra (tijdelijke) woonruimten. Daarvoor realiseert de gemeente nieuwe (tijdelijke) woonruimte in bestaande gebouwen en/of nieuwe tijdelijke woningen (flex-woningen) Daarin krijgen naast statushouders ook andere doelgroepen woonruimte aangeboden zoals starters op de woningmarkt, spoedzoekers, senioren of inwoners met een zorgvraag. Het bestuur wil haar verantwoordelijkheid nemen ten aanzien van het acute landelijke huisvestingsprobleem en deze mensen op korte termijn verder op weg helpen. Er zal een gericht communicatieplan worden opgesteld voor de locaties om omwonenden vanaf begin januari zo goed mogelijk te informeren zodat onze inwoners weten waar we mee bezig zijn en in welke fase van het traject we zitten.

Daarbij wordt uitleg gegeven over de ruimtelijke procedures en informatie gegeven aan omwonenden ten behoeve van het bereiken van draagvlak en goede beeldvorming. We communiceren op het moment dat de feiten bekend zijn. Via de (lokale) media en onze eigen kanalen, geven we een regelmatige update. Wethouder Cees Taal verwoordt dit tijdens het persmoment of als er persvragen zijn. Relevante partijen worden geïnformeerd en er worden informatiebijeenkomsten voor omwonenden georganiseerd. Aanwezig hierbij zijn (niet uitputtend) een afvaardiging van: college (portefeuillehouders), woningbouwcorporaties, COA, politie, projectleider, beleid gemeente, wijkambassadeur, OOV, communicatie, vrijwilligersorganisaties en statushouders. Tijdens bijeenkomsten worden feiten benoemd, achtergrond uitgelegd, ingegaan op wat precies de bedoeling is en wat dit voor omwonenden betekent. En er is ruimte voor vragen en zorgen. Waarbij we blijven benadrukken dat het om woningen voor specifieke doelgroepen gaat. Ook moet er in de communicatie aandacht zijn voor hoe het integratie/begeleidingstraject van de statushouders eruit ziet en wat de inzet is om eventuele problemen te voorkomen. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, {{signer1}} 16/11/2021 14:30:06 CET

Signed By: n.van.ameijde@vijfheerenlanden.nl ID: 1ae9e420-78c2-4258-868d-8af5aed8e834 Auth: Consent

de secretaris,

{{signer2}} 16/11/2021 14:44:25 CET

Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl ID: 1ae9e420-78c2-4258-868d-8af5aed8e834 Auth: Consent

de burgemeester,

N. (Nanette) van Ameijde-Poortman

Bijlagen -

S. (Sjors) Fröhlich