Programmaplan transformatie sociaal domein aug 2023

Programmaplan Transformatie sociaal domein ‘gezamenlijk aan de slag met de opgaven van de SMA’

Augustus 2023

Inhoudsopgave 1. Aanleiding ..........................................................................................................................................3

2. De programmaopdracht.....................................................................................................................3

3. Doorontwikkeling tot een programmaplan .......................................................................................4 3.1 Van programmalijnen naar programmaplan................................................................................4 3.2 Rode draden .................................................................................................................................5 3.3 Ruimte voor innovatie..................................................................................................................6

4. Aansluiting bij landelijke en regionale ontwikkelingen ......................................................................6 4.1 Hervormingsagenda Jeugd ...........................................................................................................6 4.2 Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024 (LNG) ................................................................7 4.3 Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden ................................................................................8 4.4 IZA en GALA..................................................................................................................................8 4.5 Regionale aanpak: Samenwerkingsagenda sociaal domein Lekstroom……………………………………8

5. De deelprogramma’s ..........................................................................................................................9 5.1 Actieplan armoede en schulden ..................................................................................................8 5.2 Opgroeien in Vijfheerenlanden ................................................................................................. 11 5.3 Gezondheid ............................................................................................................................... 14 5.4 Doorontwikkeling sociaal team en toegang .............................................................................. 15 5.5 Sterke sociale basis ................................................................................................................... 16 5.6 De Hagen ................................................................................................................................... 18

6. Aandachtspunten rode draden ....................................................................................................... 20

7. Programmastructuur....................................................................................................................... 21

8. Financiële paragraaf ........................................................................................................................ 21

2 | 21

1. Aanleiding De aanleiding voor het onderliggende programmaplan is de Sociaal Maatschappelijke Agenda (SMA) die in juli 2020 is vastgesteld door de gemeenteraad. Deze agenda vormt het kader voor de uitvoering van het beleid binnen het sociaal domein. In de SMA zijn een viertal opgaven met doelen geformuleerd. Opgave I. Meedoen

Doelen a. Inwoners zetten hun talenten in voor zichzelf en voor de samenleving op een manier die bij hen past. b. Inwoners doen volwaardig mee en dragen bij aan de samenleving.

II. Vitaliteit

a. b. c.

III. Voor jezelf zorgen

a. b. c.

IV. Leven Lang ontwikkelen

a. b.

c.

Inwoners beschikken over voldoende veerkracht om tegenslagen op te vangen. Inwoners bewegen meer en hebben een gezonde leefstijl, waardoor zij gezond blijven. Inwoners ervaren een positieve gezondheid. Ieder kind groeit op in een veilige omgeving, zoveel als mogelijk in gezinsverband. Inwoners die dat nodig hebben, krijgen passende ondersteuning en zorg: licht en kort waar het kan, lang en zwaar waar nodig. Door inzet van preventie en vroegsignalering wordt zwaardere zorg voorkomen. Er is een doorgaande leerlijn voor iedereen, waardoor inwoners blijven deelnemen aan de samenleving. Ouders dragen de verantwoordelijkheid voor en beschikken over de opvoedvaardigheden die nodig zijn om hun kinderen een gezonde en stabiele basis te bieden en ze op te laten groeien tot zelfredzame volwassenen. Het is de norm om een leven lang te blijven ontwikkelen waardoor inwoners sterker staan in het leven.

Tevens zijn er aantal ontwikkelopdrachten benoemd, waaronder de doorontwikkeling van het sociaal team en toegang, preventie en wijkgericht werken, inwonersparticipatie en sturingsstrategie.

2. De programmaopdracht De breedte van de SMA en de transformatieopdracht die in de vorm van de ontwikkelopdrachten in de SMA zijn opgenomen, vragen om de operationalisering van de SMA in de vorm van een programmaplan met daaronder een aantal deelprogramma’s. Hierdoor kan prioritering en focus plaatsvinden. In 2021 is door het college een opdracht gegeven voor het opstellen van het programmaplan. De raad heeft hierover een raadsinformatiebrief ontvangen.

3 | 21

Er is voor een programmaplan gekozen om te komen tot een aanzet tot transformatie voor de lange termijn, waarin belangrijke inhoudelijke bakens worden verzet en waarin een verandering van cultuur wordt beoogd. We zien het programmaplan als een impuls om een beweging in gang te zetten. Anders geformuleerd: de transformatie in het sociaal domein is een verandering: • van denken in klanten naar denken in mensen • van producten en prestaties naar oplossingen en resultaten • van beperkt gebruikmaken van data naar data-gedreven werken • van beheersen en controleren naar samen leren en ontwikkelen • van ‘zorgen voor’ naar ‘zorgen dat’ • van verkokerd werken naar een integrale werkwijze Hiervoor zijn een andere houding en gedrag nodig, ook van ons als gemeente. Met als kernelementen: integraliteit, ontschot werken, strategisch partnerschap, wijkgericht werken, vraaggericht werken vanuit de opgave en inwonerparticipatie.

3. Doorontwikkeling tot een programmaplan 3.1. Van programmalijnen naar een programmaplan In aanvang is gekozen om te focussen op drie belangrijke programmalijnen die we zien bij onze inwoners. Dit zijn problemen met financiën, het omgaan met geld, beperkte fysieke en mentale gezondheid en problemen bij het leven lang leren. In dit plan hebben we een doorontwikkeling gemaakt van de drie programmalijnen naar een programmaplan met daarbij als basis de vier opgaven van de SMA. Ondanks enige vertraging die is ontstaan om tot dit plan te komen, zoals ook aan de raad en het college is aangegeven, zijn er ondertussen al flinke stappen gezet zowel in de lijn (bestaand beleid) als in een aantal deelprogramma’s dat uitvoering geeft aan de vier opgaven van de SMA en de ontwikkelopdrachten. Door de vertaling naar een programmaplan met daaronder een aantal al lopende of startende deelprogramma’s doen we recht aan de inspanningen die de afgelopen periode zijn gedaan, die in de komende periode worden opgepakt en vergroten we de zichtbaarheid van deze deelprogramma's. Om deze inspanningen goed te borgen is tijd en focus nodig. Dit betekent dat we een goede verhouding zoeken tussen het behalen van de doelstellingen van het programmaplan en van het bestaand beleid. Hierbij bewaken we welke capaciteit dit vraagt om dit goed tot uitvoering te brengen.

4 | 21

Op deze deelprogramma’s willen we de komende tijd de focus leggen, waarbij elk deelprogramma in een andere fase zit. 0 % (start)

25%

50%

75%

Sterke sociale basis

Opgroeien in VHL

Doorontwikkeling sociaal team en toegang

De Hagen

Gezondheid

100% (afgerond)

Armoede en schulden

Het sociaal domein is aan veel ontwikkelingen onderhevig. Dat betekent dat er nieuwe ontwikkelingen kunnen zijn die leiden tot het toevoegen van een deelprogramma. Dit zijn bijvoorbeeld wonen-welzijn-zorg en beschermd wonen beschermd thuis. 3.2. Rode draden Bij elk deelprogramma gaan we uit van twee rode draden: 1. Samenwerking en verbinding tussen: • Inwoners • Externe partners • Sociaal team en toegang • Beleidsterreinen/ programma’s • Gemeentelijke domeinen 2. Sturing: • Doelen, resultaten, indicatoren • Samenwerkingsafspraken partners/ prestatieafspraken partners Onderliggend hieraan is dat de inhoudelijke focus zich richt op preventie en op het vergroten van de zelfredzaamheid en de samenredzaamheid van onze inwoners.

5 | 21

3.3. Ruimte voor innovatie Binnen de deelprogramma’s willen we ruimte bieden om met nieuwe oplossingen te komen voor vragen waar tegenaan gelopen wordt. Hierbij gaan we uit van een lerend vermogen. Dit betekent dat we vanuit verschillende invalshoeken tot ideeën willen komen en dit in de praktijk uit willen werken. Het mag dus in de praktijk ook blijken dat het niet de juiste oplossing is. We willen juist professionals, partners en inwoners uitdagen om buiten de gebaande paden te denken en doen. Om dit te stimuleren, gebruiken we hier jaarlijks een aanjaagbudget vanuit de programmagelden voor.

4. Aansluiting bij landelijke en regionale ontwikkelingen De deelprogramma’s sluiten niet alleen goed aan bij de vier opgaven van de SMA, maar ook bij landelijke ontwikkelingen. 4.1. Hervormingsagenda Jeugd In de Hervormingsagenda Jeugd wordt ingezet op een lokale, stevige pedagogische basis, waarbij aandacht is voor ouderschap, de context van het gezin en het brede sociaal domein. De pedagogische basis bestaat uit basisvoorzieningen voor jeugdigen en gezinnen, zoals opvang, onderwijs, welzijn, jongerenwerk, sport en jeugdgezondheidszorg en lokale teams met laagdrempelige informatie voor ouders over opvoeden en opgroeien (ook online). Tevens wordt er ingezet op stevige lokale teams. Hiervoor zijn landelijk de volgende uitgangspunten/kenmerken benoemd: o Multidisciplinaire teams met goed opgeleide professionals, met de juiste expertise, tijd, ruimte en mandaat. o Staan dicht bij de inwoners, werken outreachend en signaleren vroegtijdig. o Voeren samen met jeugdigen en ouders een brede analyse en stellen samen met hen een gezinsplan op. o Bieden op basis van deze analyse zelfpassende en samenhangende basishulp: licht en kort waar het kan, lang en zwaar waar nodig. De teams evalueren tijdig of ingezette hulp daadwerkelijk helpt en passen waar nodig hun inzet aan. o Werken mee aan het met partners versterken van de sociale basis en collectieve oplossingen.

o Hebben een vast gezicht en zijn een ankerpunt voor het gezin, totdat de balans is hersteld of om de balans duurzaam te ondersteunen om escalatie te voorkomen. o Houden oog voor het uitgangspunt dat de regie over de eigen behandeling zoveel mogelijk bij de jeugdige en het gezin komt en blijft te liggen. o Handelen met een brede blik op het geheel en de context (participatie, wonen, armoede, scheiding, psychische problemen ouders en schoolklimaat). o Hebben specialistische expertise dichtbij beschikbaar en vliegen deze in waar nodig. o Werken samen met informele steunfiguren en ervaringsdeskundigen. o Werken samen met o.a. medische verwijzers, jeugdgezondheidszorg en partners in de veiligheidsketen. o Doen dit alles vanuit een gezamenlijke visie met relevante partners. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de inrichting van hun teams en de bekostiging op basis van in het bestuurlijk kader duidelijk omschreven functies, zoals hierboven aangegeven. Kortom: er blijft ruimte voor diversiteit in de wijze waarop gemeenten deze functies borgen in hun lokale infrastructuur.

6 | 21

4.2. Landelijke Nota Gezondheidsbeleid 2020-2024: gezondheid breed op de agenda (LNG) De LNG beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid en geeft richting aan het gemeentelijk gezondheidsbeleid. De LNG kiest als uitgangspunten voor beleid: positieve gezondheid, preventie en domeinoverstijgend gezondheidsbeleid. Immers: armoede, schulden, problemen rondom huisvesting, eenzaamheid, werkloosheid, een beperking, een lage opleiding of de kwaliteit en de inrichting van de leefomgeving hebben allemaal invloed op hoe gezond je bent en hoe gezond je je voelt. Dat maakt dat er meer focus en inhoud moet worden gegeven aan leefstijlgerichte, preventieve interventies en dat samenwerking moet ontstaan die de problemen vanuit een breed perspectief en domeinoverstijgend aanpakt. Het gaat dan niet alleen om de lichamelijke kanten van gezondheid, maar ook om het vermogen je aan te passen, welbevinden, eigen regie, veerkracht, participatie en zingeving. De LNG geeft prioriteit aan vier strategische gezondheidsvraagstukken: 1) Gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving 2) Gezondheidsachterstanden verkleinen 3) Druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen 4) Vitaal ouder worden 4.3.

Aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden Het Rijk heeft een aanpak Geldzorgen, Armoede en Schulden opgesteld, waarmee ze de volgende doelstellingen ambieert en daarvoor ook middelen inzet: o Een halvering van het aantal mensen in armoede in 2030 (t.o.v. 2015). o Een halvering van het aantal kinderen dat in armoede opgroeit in 2025 (t.o.v. 2015). o Een halvering van het aantal huishoudens met problematische schulden in 2030. Dit draagt tevens ten dele bij aan de doelstelling om het aantal mensen in armoede te halveren. De Rijksoverheid heeft overigens slechts beperkte structurele middelen aan gemeenten ter beschikking gesteld om deze doelen te behalen en beperkt zich ogenschijnlijk vooralsnog tot het aanpassen van haar eigen dienstverlening.

4.4. IZA en GALA Zowel het Integraal Zorgakkoord (IZA) als het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) hebben, net als de Hervormingsagenda Jeugd, het doel de toegankelijkheid, kwaliteit en betaalbaarheid van de zorg te borgen. In alle akkoorden zit de beweging naar de voorkant van de zorg: met aandacht voor de verbinding tussen kind en volwassenen (ouders/opvoeders), de inzet op vroegsignalering, een goede koppeling op informele en formele zorg, de versterking van de sociale basis, en de koppeling tussen het medische en het sociaal domein, en tussen delen van het sociaal domein (bestaanszekerheid, onderwijs, wonen, welzijn). Met het GALA wordt een integrale benadering van het preventiebeleid gestimuleerd en gefaciliteerd: preventie in brede zin, dus ook sociaal beleid en sport en bewegen. Het kabinet heeft in het regeerakkoord als doel omarmd dat in 2040 een gezonde generatie opgroeit, met een focus op de jeugd door sport, voeding en bewegen van jongs af aan. Want kinderen die ongezond opgroeien, staan veelal op een achterstand. De niet-vrijblijvende afspraken in het GALA over onder meer een kansrijke start in de eerste duizend dagen van een kind, een gezonde leefstijl en mentale gezondheid, de aanpak Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en versterking van de sociale basis zijn belangrijke onderdelen van preventiebeleid voor de jeugd. 4.5

Regionale aanpak: Samenwerkingsagenda sociaal domein Lekstroom

7 | 21

De regio Lekstroom wordt gevormd door de gemeenten Nieuwegein, IJsselstein, Lopik, Houten en Vijfheerenlanden. Deze gemeenten werken samen aan de hand van een samenwerkingsovereenkomst met elkaar en een dienstverleningsovereenkomst met de gemeente Houten. De onderdelen van de regionale samenwerkingsagenda sluiten goed aan bij het programmaplan, maar ook bij de landelijke ontwikkelingen. Hieronder worden de belangrijkste onderdelen daarvan benoemd. 4.5.1

Jeugdhulp en onderwijs

Op het gebied van jeugdhulp wordt gezamenlijk ingekocht en het contractmanagement uitgevoerd. Daarnaast wordt aansluitend op het inkooptraject het implementatietraject voor de uitvoering regionaal gecoördineerd. De regionale inkoop gaat er van uit dat met een sterke sociale basis de zelfredzaamheid en samenredzaamheid wordt bevorderd en dat een deel van de kosten beter beheerst kunnen worden Aan de hand van ontwikkelopgaves wordt gewerkt aan de versterking van de samenwerking met samenwerkingsverbanden en scholen in het onderwijs en aan een betere overgang voor kwetsbare jongeren en jongvolwassenen van jeugdhulp naar maatschappelijke ondersteuning. 4.5.2 Maatschappelijke ondersteuning Op het gebied van maatschappelijke ondersteuning wordt gezamenlijk ingekocht en het contractmanagement uitgevoerd. Daarnaast wordt samengewerkt op het gebied van de overgang van taken Beschermd Wonen en maatschappelijke opvang. 4.5.3 Gecombineerde opgaven op jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning Recent heeft het Bestuurlijk Platform Sociaal Domein Lekstroom besloten dat wonen en zorg een opgave is waaraan gewerkt gaat worden. In regionaal verband wordt een inventarisatie en analyse gemaakt van de opgaven die er zijn, wordt een bestuurlijke opdracht geformuleerd, waarin het maken van afspraken over concentratie en spreiding in regionaal verband onderdeel zijn.

4.5.4 Samenwerking landelijke programma’s In de zorgkantoorregio Utrecht wordt vanuit de gemeenten met Zilveren Kruis en VGZ samengewerkt aan IZA en GALA, het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen en het programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn. Via de regio Lekstroom hebben we inbreng bij het regiobeeld en het regioplan Utrecht.

8 | 21

5. De deelprogramma’s 5.1. Actieplan armoede en schulden 5.1.1

Korte inhoud In 2021 is het actieplan armoede en schulden opgesteld en vastgesteld. De aanleiding om tot het plan te komen was tweeledig: • De gemeenteraad had unaniem gevraagd om verbetervoorstellen van het college. Dat bood gelijk de mogelijkheid om de ambities tegen het licht te houden en een aantal tijdelijke initiatieven uit de oude gemeenten structureel duidelijkheid te geven. • Daarnaast werd door de coronacrisis in het meest positieve scenario rekening gehouden met een incidentele toename van schuldenproblematiek (in een zwaarder scenario volgt een economische crisis). In het plan zijn de volgende ambities opgenomen: a) Inwoners die hun rekeningen niet meer kunnen betalen, krijgen hulp bij het op orde brengen van hun financiën. b) Kinderen kunnen sporten en spelen in Vijfheerenlanden, ongeacht de portemonnee van hun ouders. c) De rekening van de energietransitie komt niet op de deurmat van arme gezinnen. d) Er is een laagdrempelig aanbod van voorzieningen voor iedereen die het nodig heeft. In maart 2022 is een notitie opgesteld in samenwerking met Avres met aanvullende maatregelen voor het bestrijden van armoede. Deze maatregelen kwamen grotendeels overeen met de maatregelen van Vijfheerenlanden. Ze betroffen een nadere invulling en/of een harmonisatieslag aangezien Gorinchem en Molenlanden op dat punt nog geen nader beleid hadden.

5.1.2

Looptijd Het actieplan armoede is aangenomen in november 2021. Het heeft geen vastgestelde einddatum. Wel is afgesproken dat het actieplan niet meer als apart programma hoeft te worden opgepakt, maar in de lijn wordt geborgd.

5.1.3

Bereikte mijlpalen In onderstaand overzicht herhalen we de ambities, met direct daaronder kort de behaalde resultaten/stand van zaken. a) Inwoners die hun rekeningen niet meer kunnen betalen, krijgen hulp bij het op orde brengen van hun financiën. • De gemeente Vijfheerenlanden (/Avres) heeft in 2022 een functionerend en fijnmazig vroegsignaleringssysteem om te kunnen bepalen welke mensen direct hulp nodig hebben. Avres is in 2021 gestart met het vroegsignaleringssysteem, waartoe wij ook de wettelijke verplichting hebben conform de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (WGS). We ontvangen signalen van o.a. nutsbedrijven, woningbouwcorporatie en verzekeraars. Deze signalen worden gebundeld om een passende aanpak te kiezen (contact zoeken via brief, telefoon of huisbezoek). In 2022 hebben we meer ervaring opgedaan met het instrument. Deze ervaring zetten we nu in om verbeteringen in de aanpak door te voeren, zodat we met het vroegsignaleringssysteem meer mensen kunnen bereiken. 9 | 21

• De gemeente Vijfheerenlanden investeert in lokale partijen, zodat zij de capaciteit hebben om meer inwoners te helpen. Naar aanleiding van het besluit van de gemeenteraad worden de Voedselbank Leerdam en Giessenlanden-Zederik nu structureel gesubsidieerd. De subsidie aan Maatje Vijfheerenlanden is sterk gegroeid, zodat zij meer vrijwilligers kunnen werven en de administratieve ondersteuning kunnen uitbreiden om zo meer inwoners te helpen. Naast de financiële gevolgen wordt er ook intensiever samengewerkt op het gebied van schulden in de werkgroep vroegsignalering en zijn de ‘oude’ netwerken armoede en schulden (Armoedepact en Groep E) samengevoegd naar het netwerk Armoede en Schulden VHL (onder leiding van vrijwilligers). • De gemeente Vijfheerenlanden (/Avres) onderzoekt de mogelijkheden voor een ‘schuldenopkoopfonds’. De ontwikkelingen van verschillende fondsen zijn gevolgd. In veel gevallen blijkt in de praktijk dat de kredietbank van Avres een soortgelijke rol speelt. De schuldsanering die bij het idee van een schuldenopkoopfonds centraal staat, is al bestaande dienstverlening. De kredietbank Avres kan de schulden van inwoners al overnemen en ervoor zorgen dat er maar één schuldeiser is. Het grootste obstakel daarbij is er met de inwoners achter komen wat de precieze omvang van de schulden is (en waar die schulden zijn).

Een zuiver ‘schuldenopkoopfonds’ is overigens niet toegestaan i.v.m. de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (WGS). Wel wordt op dit moment bekeken of er samen met Avres en deelnemende gemeenten een Jongerenperspectieffonds van meerwaarde kan zijn voor onze regio.

b) Kinderen kunnen sporten en spelen in Vijfheerenlanden, ongeacht de portemonnee van hun ouders. • De kindregelingen worden onverminderd voortgezet. Door het besluit van de gemeenteraad is er definitief zekerheid over structurele financiering. De gemeenteraad heeft ook in een amendement een uitbreiding georganiseerd in de vorm van een VHL-pas (Eropuit!). Deze wordt sinds Q3-2022 uitgevoerd en bereikt de meeste gezinnen in armoede in Vijfheerenlanden. Daarnaast is er een uitbreiding van de regelingen geweest, doordat we vanaf 2022 de regelingen corrigeren voor inflatie. • We bereiken meer kinderen in armoede met onze regelingen. We vragen om aandacht voor de invloed van armoede op scholen. Dit doel wordt bereikt. In 2020 bereikten we 794 kinderen, in 2021 883 kinderen en in 2022 982 kinderen. Dit heeft een aantal oorzaken, waaronder de betere bekendheid van Stichting Leergeld AV in onze gemeente. Ook zijn er diverse communicatie-uitingen geweest en in 2022 is er door de energietoeslag een nieuwe groep inwoners bereikt. Ook heeft het besluit van de gemeenteraad om de draagkrachtgrens naar 130% te verhogen een grote rol gespeeld, omdat hierdoor ook meer kinderen in aanmerking komen voor de regelingen. c) De rekening van de energietransitie komt niet op de deurmat van arme gezinnen. • We zetten kleine preventiemaatregelen in (zoals energieboxen) die de energiekosten drukken.

In 2022 is gestart met de aanpak energiearmoede, waarbij energiecoaches inwoners helpen met een inventarisatie van te nemen maatregelen (en daarbij ook mogelijke veranderingen in eigen energiegebruik). Een professioneel bedrijf plaatst daarna de kleinschalige preventiemaatregelen. De deelnemende huishoudens zijn geselecteerd op hun inkomenssituatie in combinatie met hun woninglabel.

10 | 21

d) Er is een laagdrempelig aanbod van voorzieningen voor iedereen die het nodig heeft. • Alle sociale en maatschappelijke organisaties in Vijfheerenlanden kennen het bestaande aanbod. Hiervoor ontvangen zij een ‘meterkastkaart’. De financiële wegwijzer is in 2021 opgeleverd en verspreid onder zowel maatschappelijke organisaties als inwoners (met elk een eigen versie). Het onder de aandacht brengen van het bestaande aanbod is echter niet gedaan met een enkele actie en heeft de continue aandacht, waarbij we doorlopend kijken naar een mogelijke herhaling of andere passende communicatievormen. • We werken samen met andere maatschappelijke organisaties om het gebruik van de bestaande regelingen zo hoog mogelijk te krijgen. Het gebruik van de minimaregelingen is gestegen. Als indicatieve voorbeelden: tussen 2021 en 2022 is het gebruik van de individuele inkomenstoeslag met 6% gestegen en van de collectieve ziektekostenverzekering met 2%. De aantallen zijn uiteraard nog moeilijk te vergelijken door de verhoging van de draagkrachtgrens. • Ouderen maken meer gebruik van onze minimaregelingen. In 2021 is er al inzet geweest om dit aantal op te hogen en daarvan kunnen we wel met zekerheid zeggen dat er een groei is geweest (van 6,6%).

In 2022 is er een veel grotere groei van 14,1% behaald, die zeer waarschijnlijk verband houdt met de verbeterde bekendheid van minimaregelingen door de energietoeslag en de ophoging van de draagkrachtgrens naar 130%. 5.1.4

Aandachtspunten • Armoede en schulden blijven een actueel thema dat blijvend ingebed wordt in de lijn.

5.1.5

Doelen, resultaten en indicatoren Iedere inwoner moet kunnen voorzien in de directe levensbehoeften en mee kunnen doen aan onze samenleving. We zetten daarbij in op het verminderen en voorkomen van armoede en schulden. Daarnaast zijn er in het actieplan per ambitie doelen opgenomen.

5.2. Opgroeien in Vijfheerenlanden 5.2.1

Korte inhoud Met het programma ‘Opgroeien’ brengen we alle beleidsthema’s bij elkaar met als doelgroep kinderen en jongeren van 9 maanden tot 27 jaar, of een deel daarvan. We vliegen de beleidsdoelen van de verschillende beleidsthema’s niet meer afzonderlijk aan, maar vanuit een integrale ‘Opgroei’-bril, waardoor de doelen makkelijker en met meer efficiëntie en effect bereikt kunnen worden. Dit doen we door de verschillende netwerken met elkaar te verbinden en daar waar samenhang tussen beleidsonderwerpen is, die te benoemen en expliciet aan te brengen. Dit heeft tot gevolg dat beleidslijnen en –programma’s niet meer naast elkaar lopen, maar concreet in elkaar haken en elkaar versterken.

11 | 21

Binnen het programma vallen verschillende projecten:

5.2.2

Looptijd Het programma Opgroeien betreft een doorlopend traject. De huidige ambities en activiteiten zijn gebaseerd op de startnotitie en vastgelegd tot en met 2025. In 2025 maken we de balans op en herijken we het programma voor de daaropvolgende jaren.

5.2.3

Bereikte mijlpalen • Ambtelijk is een gezamenlijke visie ontwikkeld op Opgroeien, de bloem.

12 | 21

• • •

Er is een stuurgroep Opgroeien samengesteld uit interne beleidscollega’s en externe partners. In deze stuurgroep worden vraagstukken rondom jeugd zoveel mogelijk vanuit een breed perspectief besproken en opgepakt. Er is een breed netwerk met externe partners. Zij zitten hier op vrijwillige basis. Er ligt geen convenant onder. Drie tot vier keer per jaar wordt er een conferentie georganiseerd die gericht is op verbinding, weten van elkaar wat je doet en zorgen voor een integrale blik.

5.2.4

Aandachtspunten • Het creëren van eigenaarschap en nemen van initiatief van partners moet nog een impuls krijgen. • Het betrekken van inwoners bij het bedenken en uitvoeren van activiteiten moet nog meer vorm krijgen. • Voor het programma moeten nog resultaten en indicatoren worden benoemd.

5.2.5

Doelen, resultaten en indicatoren Het hoofddoel is vanuit eenzelfde visie te werken. De bloem is hiertoe een eerste aanzet. Deze willen we met alle partners verder ontwikkelen naar een “Opgroei-bril”: een gezamenlijke visie waar vanuit iedereen werkt en waar het belang van het kind boven het belang van de afzonderlijke partijen gaat. De hoofddoelen per afzonderlijk project zijn: • Het onderwijsachterstandenbeleid, vastgelegd in de ambitienotitie “Naar een goede start voor alle kinderen in de gemeente Vijfheerenlanden”, streeft naar gelijke (onderwijs) kansen voor elk kind. Dit doen we door te zorgen voor een goede basis, waarin voldoende en kwalitatief goede voorzieningen beschikbaar en toegankelijk zijn voor alle kinderen en een plus daar waar nodig en gewenst. • Met 'Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO)' werken gemeenten op een datagestuurde, community-based en evidencebased wijze aan het verbeteren van het welbevinden van jongeren en aan het voorkomen van het gebruik van alcohol, drugs en tabak door jongeren. • Kansrijke start richt zich op het geven van een Kansrijke start aan alle opgroeiende kinderen in de gemeente Vijfheerenlanden. • OKO Samen investeren in de jeugd is investeren in de maatschappij van de toekomst.

We willen bereiken dat kinderen en jongeren in de gemeente Vijfheerenlanden, vanuit kansengelijkheid, talentonwikkeling en een gezonde en veilige basis, opgroeien tot gezonde, zelfstandige en zelfbewuste volwassenen die in hun eigen kracht staan. • JOGG streeft naar een ‘leefstijltransitie’ van ongezond naar gezond leven. JOGG wil een maatschappij, waarin het uitgangspunt ‘gezond leven’ is. Een samenleving die niet alleen de verantwoordelijkheid legt bij het individu, maar collectief een gezonde manier van leven mogelijk maakt. • Het doel van de Gezonde Schoolaanpak is een gezonde leefstijl in het DNA van de school te brengen. Dit lukt door met een stappenplan te werken aan een gezondheidsthema dat de school zelf kiest.

In de verschillende beleids- en projectplannen zijn deze hoofddoelen verder uitgewerkt en zijn ambities, resultaten en indicatoren benoemd. 13 | 21

5.3. Gezondheid 5.3.1

Korte inhoud In december 2021 is het Lokaalgezondheidsbeleid 2022 - 2027 “Op weg naar positieve gezondheid in een gezonde leefomgeving” vastgesteld. De volgende prioriteiten zijn gesteld: 1. Verbetering van de leefstijl en weerbaarheid van de jeugd. 2. Bevordering van de maatschappelijke participatie en autonomie en tegengaan van psychosociale problematiek bij kwetsbare groepen. 3. Bevorderen van gezond gewicht bij volwassenen en ouderen. 4. Bevorderen van een groene en veilige fysieke leefomgeving die sport, bewegen, ontmoetingen en ontspanning faciliteert en hittestress vermindert. 5. Zorgen voor rookvrije ruimte en rookvrij opgroeien. 6. Verhogen van de vaccinatiebereidheid. De belangrijkste interventierichtingen die we in 2022 – 2027 willen inslaan zijn: 1. Prioriteit aan de jeugd. Dit middels JOGG (Jongeren op Gezond Gewicht en de Gezonde Scholen Aanpak) en het “IJslandse Model”. Dit model richt zich op het implementeren van lokale interventies die bekende risicofactoren voor de mentale en fysieke gezondheid verminderen en beschermende factoren bij jongeren, ouderen, op scholen en in gemeenschappen versterken. 2. Voortzetting en versterking van de wijkgerichte aanpak om gezondheidsverschillen te verkleinen en maatschappelijke participatie te vergroten. 3.

Versterkte inzet van GLI (gezonde leefstijlinterventies gericht op het bevorderen van de weerbaarheid en gezondheid van inwoners die te maken hebben met bijv. overgewicht, mobiliteitsbeperking door fysieke problematiek en eenzaamheid en psychosociale problematiek). 4. Een belangrijke plek voor gezondheid en leefbaarheid in de omgevingsvisie. 5. Ontwikkeling en implementatie van een lokaal hitteplan in 2022 en koppeling aan het terugdringen van eenzaamheid van ouderen in de zomermaanden. 6. Beweging ‘Positieve Gezondheid’.

5.3.2

Looptijd De looptijd is van 2022-2027.

5.3.3

Bereikte mijlpalen • We zijn vanaf begin 2022 JOGG-gemeente. JOGG zet zich in voor een gezonde jeugd en gezonde toekomst. Hiervoor zijn we aangesloten bij de landelijke programma’s. Er is een JOGG-regisseur aangesteld. De focus ligt in op Leerdam-Noord en -West. • Gezondheid is als pijler opgenomen in de omgevingsvisie. • Er is een start gemaakt met de uitrol van positieve gezondheid. • Er is gestart met het versterken rondom valpreventie. • GLI wordt uitgevoerd in de beide zorgregio’s (Waardenland/VGZ en Lekstroom/Zilveren Kruis). • Er is een lokaal hitteplan gerealiseerd. • We zijn vanaf begin 2022 aangesloten bij OKO, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving. OKO is de Nederlandse vertaling van het IJslands model en wordt begeleid door het Trimbos-instituut. 14 | 21

5.3.4

Aandachtspunten • Er is rondom jongeren veel contact met externe partners, waarmee ook samengewerkt wordt om de doelen te behalen (o.a. vanuit de programmalijn Opgroeien). Voor volwassenen moet dit nog meer groeien. Er zijn veel netwerken op specifieke onderwerpen en door deze te verbinden, kan de slagkracht worden vergroot. • Inwoners kunnen nog meer betrokken worden, zowel bij het opstellen van het beleidsplan als bij het bedenken en uitvoeren van activiteiten.

5.3.5

Doelen, resultaten en indicatoren De volgende strategische doelen zijn geformuleerd: 1. Fysieke en sociale omgeving In Vijfheerenlanden is er een aantrekkelijke en groene leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en sport, ontmoetingen en sociaal-culturele activiteiten. 2. Gezondheidsverschillen In Vijfheerenlanden is er in wijken met een lage Sociaal Economische Score (SES) gelegenheid voor een gezonde leefstijl en hebben kwetsbare inwoners voldoende gezondheidsvaardigheden en goede mogelijkheid voor participatie. 3. Druk op jeugd en jongvolwassenen In Vijfheerenlanden is er een sociale omgeving die en systeem dat de fysieke en mentale gezondheid van jongeren beschermt en hen verleidt tot een gezonde leefstijl. 4. Vitaal oud worden In Vijfheerenlanden nemen ouderen deel aan het maatschappelijke leven en kunnen zij gezond en veilig bewegen in/om huis en in de eigen wijk. 5. Roken, alcohol- en middelengebruik en gezond gewicht In Vijfheerenlanden wordt er een Lokaal Preventieakkoord uitgevoerd, zodat kinderen rookvrij kunnen opgroeien. Het gebruik van alcohol en middelen wordt ontmoedigd en bewegen en gezonde voeding worden gestimuleerd, zodat kinderen, (jong-)volwassenen en ouderen de mogelijkheid hebben een gezond gewicht te ontwikkelen en/of te behouden.

6.Positieve gezondheid In Vijfheerenlanden is er een langjarig proces dat positieve gezondheid en preventie bevordert als belangrijk onderdeel van de samenwerking tussen gemeente, inwoners en maatschappelijke partners, vooral in de sectoren zorg en welzijn. Tevens zijn de beoogde effecten en indicatoren benoemd.

5.4. Doorontwikkeling sociaal team en toegang 5.4.1

Korte inhoud Na de fusie is er behoefte om weer scherp te krijgen welke plek het sociaal team binnen het sociaal domein inneemt. Dit heeft meteen verbinding met wat er binnen het sociaal team wordt opgepakt en wat binnen het voorliggend veld (zie programma sociale basis). Daarnaast is er na de fusie nog onvoldoende aandacht geweest voor het komen tot een eenduidige werkwijze en processen. Ook moet er een verdere slag gemaakt worden in de transformatie van werken en denken.

15 | 21

In 2022 is een aantal werkgroepen gestart waarin de teamleider, gedragswetenschapper, kwaliteitsmedewerker en uitvoerende professionals zitting hadden om een aantal zaken uit te werken: o werkprocessen/Route VHL o professionalisering en deskundigheidsbevordering o cultuur en borging In 2023 en 2024 wordt er een verdere slag geslagen in de positionering van het sociaal team in het brede sociaal domein. Dit in een nauwe samenhang met beleid. Ook zal er gewerkt worden naar een multidisciplinair team van 0-100 waarbij er nog meer een integrale werkwijze in de uitvoering zal plaatsvinden. Tevens wordt gekeken of de administratieve lasten verlicht kunnen worden, zodat er meer tijd is voor de directe ondersteuning aan inwoners. In het verlengde van de doorontwikkeling van het sociaal team zal ook gekeken worden naar hoe de gehele toegang ingericht zou moeten worden. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar de toegang vanuit de gemeente, maar ook vanuit verschillende vindplaatsen, zoals huisartsen, scholen, etc. Uitgangspunt is een laagdrempelige toegang voor de inwoners. Voor dit onderdeel is nog geen tijdspad en fasering opgesteld. 5.4.2

Looptijd De looptijd is van 2022 t/m 2024.

5.4.3

Bereikte mijlpalen • De werkprocessen voor het sociaal team zijn van aanmelding tot afsluiting in kaart gebracht. Ook zijn de onderliggende werkprocessen geactualiseerd of opgesteld. • Er is een opleidingsplan opgesteld voor doorlopende deskundigheidsbevordering. • Er is een gezamenlijk document opgesteld voor de cultuur van de sociale teams.

5.4.4

Aandachtspunten • Een eenduidige wijze van werken van alle drie de teams.

5.4.5

Doelen, resultaten en indicatoren Er moet een slag gemaakt worden in een goede registratie met daaraan gekoppeld monitoring. Op dit moment kan hier nog onvoldoende op gestuurd worden.

5.5. Sterke sociale basis 5.5.1

1

Korte inhoud Binnen de gemeente Vijfheerenlanden wordt er op verschillende manieren gesproken over de inzet van het voorliggend veld, de sociale basisinfrastructuur, voorliggende voorzieningen, algemene voorzieningen, samenredzaamheid en sociale basis. Doordat er veel onduidelijkheid heerst over ‘de sociale basis’1, is het ook onduidelijk wat de sociale basis inhoudt, wat het doel daarvan is, wat er eventueel ontbreekt en hoe wij de sociale basis optimaal willen en/of kunnen gaan inzetten. Naar de ‘sociale basis’ wordt veelvuldig verwezen, maar een goede definitie in Vijfheerenlanden ontbreekt. Hierdoor is er geen zicht op een passende afbakening.

Bij het ontrafelen van dit vraagstuk is ‘de sociale basis’ als werktitel gebruikt. 16 | 21

Om hier helderheid in te krijgen, wordt een opdracht uitgezet bij een aantal externe bureaus. De opdracht bestaat uit de volgende onderdelen die volgend op elkaar zijn: 1.

Beeld vormen: Wat is de visie van Vijfheerenlanden m.b.t. de ‘sociale basis’ inclusief definitiebepaling? Wat wordt er verstaan onder de sociale basis (verschillende sferen met elkaar definiëren)? Er wordt veel van de ‘sociale basis’ verwacht, maar waar hebben we het dan over met elkaar? Hoe kunnen we de sociale basis inzetten als fundament voor de versterking van de samenredzaamheid van onze inwoners en de lokale samenleving? Welke rol(len) speelt de gemeente in de sociale basis én welke term gaan wij hiervoor hanteren? In deze definitiebepaling moet worden gekeken naar zowel formele als informele activiteiten en partners. Het doel van deze fase is dat er een eenduidig beeld wordt uitgedragen door alle betrokkenen.

2.

Ondersteuning bij het vraagstuk: Hoe ziet onze huidige ‘sociale basis’ eruit? Inzichtelijk maken welke formele partners financiering (waarderingssubsidie, inwonersinitiatief, budgetsubsidie of ander manier van financiering) van de gemeente ontvangen en voor welk doel/activiteit. Parallel moet inzichtelijk worden welke organisaties actief zijn binnen de gemeente, zonder bemoeienis van de gemeente. Zoals o.a. activiteiten van kerken, commerciële partijen en stichtingen, de informele partners. Het doel van deze fase is een overzicht van financieel ondersteunde en onafhankelijke partijen en hun expertise/aandachtsgebied.

3.

Plan opstellen: Hoe kan de ‘sociale basis’ in Vijfheerenlanden worden aangevuld en versterkt? Plan opstellen hoe de sociale basis aangevuld en/of versterkt kan worden. Hierin moet duidelijk worden welke partijen (formeel en/of informeel) op dit moment nog worden gemist in de huidige sociale basis (uitkomst van punt 2) volgens de nieuwe visie (uitkomst van punt 1). Niet alleen het wel of niet aanwezig zijn van partners in de sociale basis, maar ook de positionering van bepaalde partners en specifiek de positionering van Bindkracht VHL, de welzijnsstichting, als spin in het web, moet onderdeel uitmaken van het plan. Het doel van deze fase is een logische en gefundeerde businesscase met als uitgangspunt een plan, waaruit blijkt dat er kansen liggen. Kansen in het aanvullen van de diensten en ondersteuning in de sociale basis en waar mogelijk het bestaande segment verstevigd dient te worden en op welke wijze.

4.

Borgen van de uitkomst: de visie op de ‘sociale basis’ en het aanbod moeten worden geborgd bij sociale teams, Wmo-consulenten en het Sociaal Loket. Om ervoor te zorgen dat er passend afgeschaald wordt, inwoners dichtbij huis geholpen worden door laagdrempelige partijen die hier de expertise in hebben en passend verwezen wordt, is het van belang dat de uitkomst van dit project goed geborgd wordt bij de uitvoerende medewerkers en medewerkers met veel inwonercontact.

17 | 21

Het doel van deze fase is via een passend middel de uitkomst te borgen en de betrokken uitvoeringsorganen met elkaar in verbinding te brengen, zodat er een gedegen samenwerking ontstaat. 5.5.2

Looptijd Start zomer 2023.

5.5.3

Bereikte mijlpalen Nog niet van toepassing.

5.5.4

Aandachtspunten Nog niet van toepassing.

5.5.5

Doelen, resultaten en indicatoren Per onderdeel zijn er doelen geformuleerd. Zie bij korte inhoud.

5.6. Wijkaanpak De Hagen

5.6.1

Korte inhoud De aanleiding om te komen tot het programma is drieledig: 1. Veiligheidsincidenten in de wijk. 2. Concentratie van sociaaleconomische problemen. 3. MFA de Prenter vervult niet de beoogde wijkfunctie. De rode draad: herstel van vertrouwen en vergroten betrokkenheid.

18 | 21

De ambitie: De Hagen is een fijne wijk om te wonen, omdat het een sociale, actieve, veilige en aantrekkelijke wijk is, waar kinderen opgroeien met kansen. Het programma verbindt het sociaal, fysiek en veiligheidsdomein. Op basis van gesprekken met inwoners en organisaties die in de wijk werken, de uitkomsten van onderzoeken en statistieken zijn vijf thema’s benoemd waarop het programma acteert. Dat zijn: o o o o o

Elkaar leren kennen Meedoen Opgroeien met kansen Aantrekkelijke wijk Veilige wijk

5.6.2

Looptijd De looptijd is van 2021 t/m half 2023. Begin 2023 is besloten om te verlengen tot half 2025. In 2023 vindt er een evaluatie plaats om te kijken hoe en wat van de werkwijze geborgd wordt in de reguliere werkwijze, of er reden is om het programma te continueren en of de aanpak geschikt is om te verbreden naar andere wijken.

5.6.3

Bereikte mijlpalen • Op uitvoerend niveau weten partners elkaar goed te vinden. Ook op managementniveau is er commitment. • Operationele doelen: o Het veiligheidsgevoel in de wijk is verbeterd. o De waardering van de sociale samenhang is toegenomen. o Er is een toename van activiteiten, waarbij inwoners zijn betrokken en er is een toename van participatie. o De waardering van de staat van de openbare ruimte is verbeterd. • Strategische doelen: o Samenwerking politie, hulpverleners en gemeente vindt plaats binnen de projecten/ activiteiten voor het voorkomen van criminaliteit en het verminderen van overlast. Betrekken inwoners, ouders is een aandachtspunt. o De eerste stappen om te zorgen dat inwoners en organisaties in de wijk elkaar beter leren kennen, zijn gezet. De gemeente/opbouwwerker heeft een aanjaagrol. De communicatie moet verbeterd worden. Er is bereidheid bij inwoners om elkaar te helpen, veel minder om zelf initiatief te nemen. o In het kader van meedoen, ligt het accent tot nu toe op het tegengaan van armoede en schulden en op het bevorderen van lezen en schrijven. ▪ Om te zorgen dat de kinderen in De Hagen alle kansen krijgen om veilig op te groeien en sterk te staan in de wijk door het opvoedklimaat in de wijk te versterken, zijn de inspanningen gericht op: de dingen die kinderen van huis uit niet meekrijgen of waar ze niet op uitgedaagd worden aan te vullen.

▪ Betrekken van de ouders en laagdrempelig ondersteuning bieden bij opvoedvragen. We bereiken de kinderen. Het bereiken van de ouders vergt meer geduld. Taalbarrières en culturele verschillen spelen een rol. o Er zijn plannen in ontwikkeling om de inrichting van de leefomgeving zodanig aan te passen dat die aantrekkelijk is en die bewegen door jong en oud bevorderd. De werkwijze is conform de wijze waarop de gemeente Vijfheerenlanden inwoners betrekt bij groot onderhoud en ontwikkeling van de woonomgeving. Weinig initiatief uit de wijk.

19 | 21

5.6.4

Aandachtspunten • De verbinding met andere programma’s en bestaand beleid moet nog meer geborgd worden. • De interne organisatie van het programma die de samenwerking van sociaal, veiligheidsen fysiek domein faciliteert.

5.6.5

Doelen, resultaten en indicatoren Er zijn vijf strategische doelen opgesteld, met daaraan operationele doelen met indicatoren. A. Veilige wijk Inwoners, politie, hulpverleners en gemeente werken samen aan een veilige wijk, het voorkomen van criminaliteit en het verminderen van overlast. B. Betrokken en sociaal Inwoners leren elkaar en de organisaties die in de wijk werken beter kennen, de wederzijdse en onderlinge betrokkenheid neemt toe. C. Meedoen Belemmeringen, zoals niet goed kunnen lezen of schrijven, een lichamelijke beperking, gezondheidsproblemen of geldgebrek staan meedoen niet in de weg. D. Kansrijk opgroeien De kinderen in De Hagen krijgen alle kansen om veilig op te groeien en sterk te staan in de wijk door het versterken van het opvoedklimaat in de wijk. E. Aantrekkelijke, schone en wijk De Hagen biedt een aantrekkelijk leefomgeving en beweegruimte voor jong en oud.

6. Aandachtspunten rode draden Er zijn vanuit de rode draden een paar algemene zaken die bij de verdere uitwerking van de programma’s aandacht behoeven: • Het structureel betrekken van inwoners zowel bij de beleidsopstelling als uitvoering. Dit naast de adviesraad die uiteraard betrokken wordt. • Er wordt met een veelheid aan partners samengewerkt wat erg positief is. De slag die nog gemaakt moet worden, is om vanuit de gemeente eenduidig ook met deze partners samenwerkingsafspraken te maken om bij te dragen aan de gestelde doelstellingen. Bij de partners waar ook een subsidierelatie mee is, kan dit verankerd worden in prestatieafspraken. • Het structureel verankeren dat bij de deelprogramma’s gekeken wordt met welke andere deelprogramma’s, beleidsterreinen, domeinen binnen de gemeente er een relatie is en deze al voortijdig betrekken. • Zorgen voor lange termijn doelstellingen waar de programma’s een bijdrage aan kunnen leveren. Binnen de deelprogramma’s kan nog een slag gemaakt worden om concrete doelstellingen en resultaten te benoemen die binnen de programmaperiode behaald worden. In het komende half jaar zal hier verder op in worden ingezet om deze aandachtspunten binnen de programma’s te borgen en op deze wijze ook een verdere slag te maken in de transformatie.

20 | 21

7. Programmastructuur De zes deelprogramma’s dekken alle vier de opgaven van de SMA. Er zijn deelprogramma’s die meer dan een opgave behelzen. Ook zijn er tussen de deelprogramma’s raakvlakken. Daarnaast is het belangrijk om te kijken waar andere beleidsterreinen binnen het sociaal domein, maar ook domeinen binnen de gemeente, de deelprogramma’s raken. Om te zorgen dat we alert blijven op deze verbindingen, de voortgang te bewaken, maar ook van elkaar kunnen leren, is er een programmastructuur waarbij de programmamanager en trekkers van de programma’s structureel met elkaar overleggen. Binnen de zes deelprogramma’s zelf zijn er ook overlegvormen om te zorgen voor de verbinding met de verschillende beleidsterreinen en met de externe partners. Bestuurlijk zullen de wethouders, college en raad ook periodiek op de hoogte worden gehouden van de voortgang De programmamanagers van de verschillende domeinen hebben structureel overleg om zo ook voor verbinding te zorgen en van elkaar te leren.

8. Financiële paragraaf Voor het programma zijn de volgende middelen gereserveerd: 2023 €300.00,00

2024 €200.00,00

2025 €150.00,00

De middelen voor 2023 zijn voor 1/3 ingezet voor het handhaven van projecten in het preventieve voorveld. Daarnaast zijn er middelen voor de implementatie van het programma. Jaarlijks € 40.000,00 tot en met 2026. Hieruit wordt o.a. monitoring betaald (Monitor sociaal domein).

21 | 21