Procesaanpak

Procesaanpak: Rol van de gemeenteraad bij de omgevingsprogramma’s. Inleiding Deze notitie volgt uit de behandeling van het opiniërende voorstel (14 oktober 2025) en de presentatie in de Kennis(pa)raad bijeenkomst (6 oktober 2025) over de uitvoering van de omgevingsvisie via omgevingsprogramma’s. Daarbij zijn de vragen besproken wanneer, waarom en hoe de raad betrokken is. Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. Deze bepaalt dat gemeenten een omgevingsvisie opstellen. Daarin legt de gemeenteraad zijn ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving vast voor de lange termijn. De gemeenteraad heeft de omgevingsvisie begin 2024 vastgesteld. Het college is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze visie. In lijn met de opzet van de omgevingsvisie worden vijf omgevingsprogramma’s opgesteld: Wonen, Werken, Mobiliteit, Energie, en Landschap, water en groen. Deze programma’s vormen de schakel tussen beleidsontwikkeling en uitvoering en geven invulling aan de doelen en acties uit de omgevingsvisie.

Doel vastleggen rolverdeling De Omgevingswet bepaalt dat het college het bevoegd gezag is voor het vaststellen van programma’s (art. 3.4 OW). Het college is daarmee verantwoordelijk voor de invulling en de uitvoering van de omgevingsprogramma’s. De raad behoudt zijn verantwoordelijkheid voor het controleren van het college als het gaat over de invulling van de opgaven en ambities (uit de omgevingsvisie) en het controleren op de uitvoering daarvan. In onderstaande figuur is de rol van college en raad gevisualiseerd:

Het college stelt voor vast te leggen hoe en op welke momenten de raad uitvoering kan geven aan zijn rol, tijdens het proces van uitvoering geven aan de omgevingsvisies. Dit zorgt voor een balans tussen efficiënte uitvoering door het college en een actieve rol voor de raad, daar waar zich kaderstellende vraagstukken voordoen en/of de raad bevoegd is.

Verkiezingen maart 2026 Het proces om te komen tot vijf themagerichte en tegelijkertijd elkaar versterkende omgevingsprogramma’s is complex en vraagt zorgvuldigheid. Elk programma draagt bij aan de opgaven/doelen, het kompas en de ambities, individueel, maar ook in onderlinge samenhang, zoals ook is beschreven in de omgevingsvisie en het Plan van Aanpak voor de uitvoering van de visie. De zorgvuldigheid leidt ertoe dat het huidige college voorafgaand aan de verkiezingen een zogenaamde ‘80%-versie’ van de omgevingsprogramma’s opstelt, maar de verdere optimalisering en formele vaststelling overlaat aan het nieuwe college. Dit waarborgt continuïteit en consistentie in de uitvoering. De gemeenteraad wordt actief betrokken en geïnformeerd op de momenten die passen bij zijn rol, zodat hij goed in positie blijft om te sturen op de kaders en controle te houden op de voortgang.

Betrokkenheid gemeenteraad Naast de wettelijk vastgelegde rol, hierna onder 1, 2 en 3 beschreven, stelt het college onder 4 voor de raad ook anderszins te betrekken bij de uitvoering van de omgevingsprogramma’s.

De kaderstellende rol De gemeenteraad heeft een kaderstellende rol in de uitvoering van de omgevingsprogramma’s. Dit sluit aan bij zijn kerntaak: het bepalen van de ambities en doelstellingen (richting geven). Dat kader is door de gemeenteraad vastgesteld in de omgevingsvisie. De omgevingsprogramma’s worden door het college opgesteld als uitvoeringsprogramma’s die de omgevingsvisie vertalen naar concrete acties en projecten. Daar waar nodig vraagt het college de raad invulling te geven aan zijn kaderstellende rol. Dat is het geval als blijkt dat een bijstelling nodig is van uitgangspunten die de raad heeft meegegeven in de door hem vastgestelde omgevingsvisie Vijfheerenlanden. Dit verloopt via het traject van evaluatie van de omgevingsvisie (elke bestuursperiode).

Een financiële rol Bij de uitvoering van de omgevingsprogramma’s speelt de P&C-cyclus een belangrijke rol, daarmee is de raad aan zet vanuit zijn budgetrecht. Als programmaonderdelen samengaan met financiële verplichtingen worden hiervoor budgetten aangevraagd via de P&C-cyclus.

Een controlerende rol De gemeenteraad heeft een controlerende rol voor wat betreft de door het college opgestelde en vastgestelde omgevingsprogramma’s. Geven de programma’s op een juiste manier uitvoering aan de vastgestelde omgevingsvisie? En als dat het geval is, geeft het college op een juiste manier uitvoering aan de vastgestelde omgevingsprogramma’s?

Informeren van de gemeenteraad De gemeenteraad wordt actief geïnformeerd over de voortgang en de inhoud van de omgevingsprogramma’s als nadere uitwerking van de controlerende taak. Concreet betekent dit: a) In het overdrachtsdossier wordt de nieuwe gemeenteraad geïnformeerd over de hoofdlijnen van de omgevingsprogramma’s (de ‘80%-versie’). b) Het nieuwe college stelt de omgevingsprogramma’s vast en maakt met de nieuwe gemeenteraad procedurele en inhoudelijke afspraken over zijn rol. c) De nieuwe gemeenteraad wordt via een Kennis(pa)raad sessie geïnformeerd over de omgevingsvisie en de omgevingsprogramma’s (voorjaar/zomer 2026). d) Het nieuwe college voorziet de nieuwe gemeenteraad tijdens de uitvoering van de omgevingsprogramma’s van informatie via kennisbijeenkomsten en rapportages (zie e). e) De nieuwe gemeenteraad wordt twee keer per jaar geïnformeerd over de voortgang van de projecten in de omgevingsprogramma’s via de bestuursrapportages. f)

Ten behoeve van de voortgang van de realisatie van de opgaven en ambities uit de omgevingsvisie wordt monitoring opgezet. Dit wordt nog uitgewerkt. Vanuit kosten en capaciteitsoogpunt is hierbij het uitgangspunt dat we gebruik maken van bestaande (open) data en niet zelf metingen uitvoeren. De gemeenteraad wordt geïnformeerd over de resultaten via een raadsinformatiebrief.