Presentatie circulaire economie Vijfheerenlanden.pdf
Tekst van het document
VIJFHEERENLANDEN CIRCULAIR
Heldere Ambitie
Visie circulaire economie Vijfheerenlanden
50% circulair in 2030
Kansen benutten in een circulaire economie i.o.
100% circulair in 2050
Circulaire economie hoort geen specialistisch vak(gebied) te zijn maar onderdeel van elke portefeuille,
beroepsdiscipline en afweging.
De keuze van gemeente Vijfheerenlanden voor circulaire economie betekent concreet dat alle teams, in alle beleidsdomeinen, alle kansen benutten om bij te dragen aan, en te profiteren van, een circulaire samenleving in oprichting.
Circulaire economie vraagt (in principe) geen extra budget, aangezien het wordt geïncorporeerd in producten en diensten die reeds geagendeerd staan om door de gemeente te worden verricht, ondersteund, gekocht, gerealiseerd en/of onderhouden.
Visie circulaire Economie Vijfheerenlanden De ontwikkelstappen richting een circulaire economie i.o.
De circulaire economie staat echter nog in de kinderschoenen, daarom is het zaak in de ontwikkelfase de volgende stappen te nemen: 1. Vanuit het samenhangend duurzaamheidsbeleid het circulair handelen in de gehele gemeentelijke organisatie te borgen, want goed voorbeeld doet volgen. 2. Beleid, werkwijzen en protocollen om te buigen van potentiële hindermacht tot kansenkracht richting de circulaire transitie.
3.
Circulair bewustzijn bij professionals en inwoners in toenemende mate te activeren.
4.
Medewerkers, bedrijven en inwoners te (stimu)leren werk te maken van circulaire economie.
5.
Circulair gerichte innovatie te stimuleren, initiëren en faciliteren.
6.
Een Living lab (innovatie-, proef- en implementatieruimte) in te richten voor domeinen met nog veel onzekerheden rondom circulair handelingsperspectief. Hier komen uiteenlopende betrokkenen, in multi-stakeholder samenwerkingen, proefdraaien en ervaringen en inzichten delen.
Visie circulaire economie Vijfheerenlanden Van ontwikkelfase naar handelingsperspectief en lange termijn resultaten
Uit de eerste fase (bureaustudie, interne verkenning en workshop) blijkt dat: •
De route naar een circulaire economie passend moet zijn bij de identiteit, werkwijze en rol van de gemeente.
•
Belangrijke ingrediënten zijn een integrale aanpak, georganiseerd vanuit zelfsturing, gericht op het benutten van kansen, ondernemerschap, experimenteren, in- externe participatie en doen.
•
De lange termijn ambities binnen de verschillende teams zijn veelal aanwezig maar nog niet SMART. Het handelingsperspectief op de korte en middellange termijn lijkt nog lastig.
Deze ontwikkelfase vraagt om additionele inzet. Per taakgebied zijn, in meer of minder mate, ontwikkel vermogen en ontwikkel investeringen nodig. Het behalen van lange termijn resultaten vraagt (soms) om het naar voren halen van investeringen die later in het proces gaan
renderen.
Leeswijzer Om de circulaire ambitie te verwezenlijken moeten er keuzes gemaakt en stappen genomen worden. Wij vragen u om aan de
hand van dit document richting te geven voor de ambitie, route en daarmee snelheid om de circulaire ambities te behalen. Dit document is het resultaat van fase 1 van het beleidstraject circulaire economie. Fase 1 bestaat uit meerdere onderdelen van het onderzoek die zijn opgenomen in de achterliggende bijlage en kunnen worden geraadpleegd ter verduidelijking of verdieping: -
Bijlage 1: Aanleiding, doel en proces (p.21-24)
-
Bijlage 2: Toelichting circulaire economie en relatie met global goals (p.25-27)
-
Bijlage 3: Beleidscontext, de landelijke en provinciale ambitie op circulaire economie en de actuele ontwikkelingen (p.28-30)
-
Bijlage 4: Focus en de verschillende rollen van de gemeente (p.31-32)
-
Bijlage 5: Foto huidige situatie van het circulaire huis van de gemeente Vijfheerenlanden (p.33-38)
-
Bijlage 6: Toelichting living lab aanpak (innovatie-, proef- en implementatieruimte) (p.39-40)
Tezamen vormen ze, aansluitend op de visie, het voor u liggende resultaat en de vraag aan u als raad: -
Deel 1: het circulaire kansenhuis van Vijfheerenlanden bij een integrale aanpak (p.6-12)
-
Deel 2: conclusie met voorstel en voorbeeld voor vervolgaanpak (p.13-18)
-
Deel 3: bepalen ambitie, route en snelheid (p.19-20)
Deel 1: het circulaire kansenhuis van Vijfheerenlanden bij een integrale aanpak Kansen benutten in een circulaire economie met een integrale aanpak en passend bij de rollen van de gemeente Vanuit de visie schetsen we het circulaire kansenhuis van de gemeente Vijfheerenlanden. Het kansenhuis circulaire economie geeft weer hoe de circulaire aanvliegroute van gemeente Vijfheerenlanden eruit kan komen te zien bij een integrale aanpak. Hierbij wordt telkens een indruk gegeven van wat de gemeente kan doen en vanuit welke rollen. *let op, de inhoud van dit deel is opgenomen ter inspiratie en om de potentie te illustreren (het kent dus een hoge mate van fictie). Het is (nog) niet (volledig) gestaafd aan de actualiteit binnen Vijfheerenlanden. Hiervoor wordt een uitgebreid intern en extern participatie proces ingezet in fase 2. Achtergrond en verdieping: * Zie bijlage 1 voor de aanleiding, doel en proces. * Zie bijlage 2 voor een toelichting op de circulaire economie en de relatie met de global goals. * Zie bijlage 3 voor de beleidscontext, de landelijke en provinciale ambitie op circulaire economie en de actuele ontwikkelingen.
* Zie bijlage 4 voor de focus en de verschillende rollen van de gemeente.
Deel 1: het circulaire kansenhuis van Vijfheerenlanden bij een integrale aanpak Positie van doorsnijdende, integrale thema’s Het circulaire kansenhuis is opgedeeld in vier domeinen; beheer, ruimte, sociaal en interne dienstverlening. Zij vormen allen een eigen “pilaar” en gezamenlijk de fundering van het huis. Thema’s als inkoop – aanbesteden, mobiliteit, omgevingswet en programmatisch ingestoken thema gebieden zoals duurzaamheid (waaronder energietransitie, klimaatadaptatie en warmtevisie)
zijn integrale thema’s. Hiervoor (gaan) trajecten lopen die nauw samenhangen met de circulaire beleidsvorming, maar die tot actie (moeten) leiden in de verschillende uitvoeringsgerichte beleidsdomeinen. Zij hebben daarom geen aparte “pilaar” binnen het circulaire huis, maar maken integraal onderdeel uit van wat er in de vier pilaren van het circulaire huis speelt. Dat wordt gekoppeld aan de drie verschillende rollen (opdrachtgever, facilitator of regisseur) die de gemeente speelt binnen die uitvoeringsgerichte domeinen. Voor toelichting op de verschillende rollen, zie bijlage 4. Wat er uiteindelijk komt te staan in dit circulaire ambitiehuis van Vijfheerenlanden is afhankelijk van de intenties en de
ambities die de gemeente Vijfheerenlanden uitspreekt en aan de dag wil leggen binnen haar verschillende beleidsdomeinen.
Het circulaire economie kansenhuis Vijfheerenlanden Volhoudbaar, betaalbaar, (toekomst bestendig) Beheer
Ruimte
Afval & grondstoffen Openbare ruimte Onderhoud & vervanging
Wonen Bedrijventerreinen Maatschappelijk vastgoed Landschap groen-blauw
Sociaal
Werk & inkomen SROI Onderwijs Sport Cultuur Jeugd
Interne dienstverlening Facilitair Communicatie Inkoop Juridisch Burgerzaken
OG
Inkopen - aanbesteden - opdrachtgeven. Beleid maken, uitvoeren en handhaven.
F
Energietransitie & Warmtevisie. Klimaatadaptie. Arbeidsmarkt. Gezondheid. Onderwijs. Mobiliteit.
R
Omgevingswet. Bedrijvigheid. Toerisme. Kansen gelijkheid. Armoede bestrijding. Partnerschap met aandacht voor elke stakeholder. Met de gemeente als: - OG = opdrachtgever (cirkel van controle); - F = facilitator (cirkel van invloed); - R = regisseur (cirkel van betrokkenheid)
Circulaire economie inspiratie / (deels fictieve) voorbeelden
Beheer - circulair verantwoord Volhoudbaar, betaalbaar, (toekomstbestendig)
Regisseur
Facilitator
Opdrachtgever
Afval & grondstoffen
Openbare ruimte
Onderhoud & vervanging
Inzameling & verwerking huishoudelijk afval • 2021 nieuwe aanpak • 2023-2024 ingebruikname Diftar • 2025 aansluiting bij VANG doelstelling Inzameling bedrijfsafval gemeenten
Circulair opdrachtgeverschap / inkoop weg, terrein en gebied aanleg • 2022 20% circulair inkopen • 2025 50 % circulair inkopen
Circulair opdrachtgeverschap / inkoop onderhoud wegen, eigen vastgoed • 2022 20% circulair inkopen • 2025 50 % circulair inkopen Bermbeheer. Verduurzaming en onderhoud vastgoed.
Bedrijven uitwisseling grondstoffen (Silver) • 2022 campagne • 2025 programma’s draaien
Klimaatadaptatie en biodiversiteit koppelen aan circulair verantwoorde realisatie • Circulair inrichting woon- en werkomgevingen
Klimaatadaptatie en biodiversiteit koppelen aan circulair verantwoorde realisatie • Circulair herinrichting niet gemeentelijke woon- en werkomgevingen
“Afval” bewustzijn vergroten maatschappelijke organisaties, bedrijven en burgers • 2022 campagnes • 2025 programma’s draaien
Bewoners en bedrijven bewustzijn • Tuin vergroening - Operatie Steenbreek • Nk tegelwippen Beinvloeden VVE’s en bedrijven(terreinen)
Hoogwaardig onderhoud niet gemeentelijke gebouwen en openbare ruimte
Partnerschap met aandacht voor elke stakeholder. Met de gemeente als: - opdrachtgever (cirkel van controle); - facilitator (cirkel van invloed); - regisseur (cirkel van betrokkenheid)
Circulaire economie inspiratie / (deels fictieve) voorbeelden
Ruimte - circulair georiënteerd
Regisseur
Facilitator
Opdrachtgever
Volhoudbaar, betaalbaar, (toekomstbestendig) Wonen
Bedrijventerreinen & maatschappelijk vastgoed
Landschap groen & blauw
Woonvisie, beleid en uitvoering. Omgevingsvisie, beleid en uitvoering. Klimaat adaptief bouwen. Energietransitie & Warmtevisie – aardgasloze wijken koppelen aan circulair materiaalgebruik.
Eigen vastgoed • 2022 20% circulair inkopen. 2025 50 % Gemeentehuis nieuwbouw 80% circ. Inkopen.
Landschapsvisie: beleid en uitvoering. Kringloop landbouw: visie, beleid, uitvoering.
Circulaire gebiedsontwikkeling. Circulair verantwoord bouwrijp maken grond. Circ. doelen afstemmen met WoCo’s en VVE’s .
Klimaatadaptie, biodiversiteit en energietransitie koppelen aan circulair verantwoorde realisatie.
Stimuleren kringlooplandbouw. • Hulpprogramma’s voor boeren. • Living Lab “Future Farming”.
Circ. eisen stellen aan uitgifte bouwgrond. Circ. eisen stellen aan bouwvergunningen.
Circulaire bedrijventerreinen (aanleg & onderhoud en industriële symbiose rond grondstoffen gebruik tussen bedrijven). Circ. eisen stellen aan subsidie bijdragen
Circulaire eisen stellen aan toerisme. Circul. eisen stellen aan subsidie bijdragen.
Aardgasloos maken maatschappelijk vastgoed (eigen gebouwen en openstellen voor anderen).
Partnerschap met aandacht voor elke stakeholder. Met de gemeente als: - opdrachtgever (cirkel van controle); - facilitator (cirkel van invloed); - regisseur (cirkel van betrokkenheid)
Circulaire economie inspiratie / (deels fictieve) voorbeelden
Sociaal- circulair georiënteerd Volhoudbaar, betaalbaar, (toekomstbestendig)
SROI eisen bij inkoop.
Onderwijs
Sport, cultuur en jeugd
Via inkoop opdrachtnemers stimuleren bij te dragen aan circulariteit richting onderwijs.
Uitbaters en besturen stimuleren tot circulaire bedrijfsvoering.
Facilitator
Natuur en milieu educatie.
Baancreatie door circulaire bedrijvigheid. Stimuleren circulaire ambachtscentra Stimuleren bouwkringloop initiatieven Move2Social met focus op circulaire startups. Investeringsfonds t.b.v. circulaire bedrijven.
Schoolbestuurders, docenten en leerlingen uitdagen tot circulaire projecten en lessen.
Regisseur
Opdrachtgever
Werk & inkomen, SROI
Baancreatie door circulaire bedrijvigheid. Stimuleren bedrijven in circulair werken. Circo Track trainingen initiëren.
Circulaire eisen verbinden aan “subsidiering”.
Cultuur sector uitdagen op educatieve uitingen rond circulariteit. Sport maken van samen opruimen zwerfafval.
Circulaire eisen verbinden aan “subsidiering”.
Partnerschap met aandacht voor elke stakeholder. Met de gemeente als: - opdrachtgever (cirkel van controle); - facilitator (cirkel van invloed); - regisseur (cirkel van betrokkenheid)
Circulaire economie inspiratie / (deels fictieve) voorbeelden
Interne dienstverlening - circulair georiënteerd Volhoudbaar, betaalbaar, (toekomstbestendig)
Regisseur
Facilitator
Opdrachtgever
Facilitair Circulariteit opnemen in facilitair handelen.
Innovatiegericht circulair inkopen fac. Diensten. Rapid Circular Contracting (RCC)/ Rapid Impact Contracting (RIC)?
Delen inkoop ervaringen met andere disciplines. Veilig oefenen met inkoop in facilitair domein Delen ervaring in multi-stakeholder organiseren
Verantwoord ondernemen stimuleren door geen producten en diensten te gebruiken van niet verantwoorde bedrijven.
Communicatie
Inkoop & Juridisch
Circulariteit opnemen in communicatie focus Vieren circulair succes, ook op website etc. Ondersteunen collega’s bij circ. transitie. Gebruik maken van circulair verantwoorde communicatie middelen.
Open staan voor innovatie, ook bij inkoop.
Uitdragen circulaire successen regionale partijen. Beinvloeden bedrijvigheid en toerisme etc. richting circulaire transitie.
Vraagbaak zijn / organiseren voor ondernemers die hinder ervaren rondom circulaire transitie issues.
Regelruimte helpen vinden voor (experimenten in) transitie stimulering.
Verantwoord ondernemen stimuleren door geen producten en diensten meer in te kopen van niet verantwoorde bedrijven.
Partnerschap met aandacht voor elke stakeholder. Met de gemeente als: - opdrachtgever (cirkel van controle); - facilitator (cirkel van invloed); - regisseur (cirkel van betrokkenheid)
Deel 2: conclusie met voorstel en voorbeeld voor vervolgaanpak Vanuit de visie, de opbrengsten van fase 1 en het circulaire kansenhuis bij een integrale aanpak, geeft deel 2 het volgende weer: •
Conclusie fase 1 met belangrijke ingrediënten voor de vervolg aanpak;
•
Bepalen richting en voorgestelde aanpak vervolg;
•
Uitgewerkt voorbeeld routekaart.
Achtergrond en verdieping: * Zie bijlage 4 voor de focus en de verschillende rollen van de gemeente * Zie bijlage 5 voor de opbrengst van de inventarisatie in fase 1 en de foto van de huidige situatie van het circulaire huis * Zie bijlage 6 voor de toelichting op de living lab aanpak (innovatie-, proef- en implementatieruimte)
Conclusie De gemeente Vijfheerenlanden is in 2030 50% en in 2050 100% circulair. Deze ambitie is helder. Een integrale aanpak van de circulaire economie levert op termijn winst op voor alle domeinen. Tijdens de eerste inventarisatie blijkt het volgende:
•
De circulaire ambities op de lange termijn zijn vaak aanwezig. De wil is er. Maar de ambities zijn nog niet concreet of smart.
•
Op de korte termijn blijkt het handelingsperspectief lastig. Als er wel handelingsperspectief aanwezig is zijn dit vaak op zich zelf staande experimenten. Er is geen sprake van een integrale aanpak.
Belangrijke ingrediënten voor het vervolg •
Circulaire initiatieven moeten zichtbaar worden;
•
Circulariteit moet breed en integraal opgepakt worden;
•
Circulariteit is van iedereen, het draagvlak moet vergroot worden;
•
Succes delen;
•
Bottom-up werken vanuit zelforganisatie, gericht op eigen aansturing en inspiratie;
•
Beleid moet helpend zijn, met randvoorwaarden die rugdekking bieden binnen zelfsturendheid zonder dingen dicht te regelen;
•
Vrijheid creëren om te ondernemen en experimenteren;
•
Beleid moet gericht zijn op het wegnemen van belemmeringen;
•
Circulariteit moet gaan leven, de inzet van een team aan inspiratoren of ambassadeurs binnen de gemeente kunnen hierbij helpend zijn;
•
Het in opstart zijnde MVI (maatschappelijk verantwoord inkoop) team kan helpen circulaire kansen bij inkoop te benutten.
Bepalen richting en aanpak vervolg Voorgestelde aanpak vervolg: 1. Vanuit het samenhangend duurzaamheidsbeleid borgt de gemeente Vijfheerenlanden circulair handelen in haar gehele organisatie, want goed voorbeeld doet volgen. 2.
Beleid, werkwijzen en protocollen inrichten en ombuigen van potentiële hindermacht tot kansenkracht richting de circulaire
transitie. 3. Circulair bewustzijn bij professionals en inwoners verder aanwakkeren. 4. Medewerkers, bedrijven en inwoners (stimu)leren werk te maken van circulaire economie. 5. Circulair gerichte innovatie stimuleren, initiëren en faciliteren. 6. Inrichten Living Lab* voor domeinen met nog veel onzekerheden rondom circulair handelingsperspectief waarin uiteenlopende betrokkenen, in multi-stakeholder samenwerkingen, proefdraaien en ervaringen en inzichten delen. * De living lab aanpak (innovatie-, proef- en implementatieruimte) wordt toegelicht in bijlage 6.
* Er volgt nu een voorbeeld van een routekaart voor het domein wonen om een beeld te krijgen bij deze aanpak (de inhoud van dit voorbeeld is nog grotendeels fictief).
Routekaart deel 1.
Structuur voorstel. Inhoud is nog grotendeels fictief
Wonen - circulair georiënteerd 2023 - 2025
2026 - 2030
Opdrachtgever
Ontwikkelen: Woonvisie: beleid en uitvoering. Omgevingsvisie: beleid en uitvoering. Energietransitie & Warmtevisie – aardgasloze wijken koppelen aan circulair materiaalgebruik.
Realiseren: Woonvisie uitvoering. Omgevingsvisie uitvoering. Energietransitie & Warmtevisie – aardgasloze wijken koppelen aan circulair materiaalgebruik.
Realiseren en streefdoelen opvoeren tot 50%: Woonvisie uitvoering. Omgevingsvisie uitvoering. Energietransitie & Warmtevisie – aardgasloze wijken koppelen aan circulair materiaalgebruik.
Voorbereiden: Circulaire gebied ontwikkeling. Circulair verantwoord bouwrijp maken grond. Circ. doelen afstemmen met WoCo’s en VVE’s .
Norm hanteren bijv. 25% circulariteit bij: Circulaire gebied ontwikkeling. Circulair verantwoord bouwrijp maken grond. Circ. doelen afstemmen met WoCo’s en VVE’s
Norm hanteren bijv. 30% en jaarlijks 5% oplopende circulariteit bij: Circulaire gebied ontwikkeling. Circulair verantwoord bouwrijp maken grond. Circ. doelen afstemmen met WoCo’s en VVE’s
Norm hanteren bijv. 25% circulariteit bij: Circ. eisen stellen aan uitgifte bouwgrond. Circ. eisen stellen aan bouwvergunningen. Circulariteit koppelen aan klimaatadaptatie
Norm hanteren bijv. 50% circulariteit bij: Circ. eisen stellen aan uitgifte bouwgrond. Circ. eisen stellen aan bouwvergunningen Circulariteit koppelen aan klimaatadaptatie
Regisseur
2021 - 2022
Facilitator
Volhoudbaar, betaalbaar, (toekomstbestendig)
Voorbereiden met stakeholders: Circ. eisen stellen aan uitgifte bouwgrond. Circ. eisen stellen aan bouwvergunningen Circulariteit koppelen aan klimaatadaptatie.
Partnerschap met aandacht voor elke stakeholder. Met de gemeente als: - opdrachtgever (cirkel van controle); - facilitator (cirkel van invloed); - regisseur (cirkel van betrokkenheid)
Routekaart deel 2 OG. Structuur voorstel. Inhoud is nog grotendeels fictief
Wonen - circulair georiënteerd
Opdrachtgever
Volhoudbaar, betaalbaar, (toekomstbestendig) 2021 - 2022
2023 - 2025
2026 - 2030
Ontwikkelen: Woonvisie: beleid en uitvoering. Omgevingsvisie: beleid en uitvoering. Energietransitie & Warmtevisie – aardgasloze wijken koppelen aan circulair materiaalgebruik.
Realiseren: Woonvisie uitvoering. Omgevingsvisie uitvoering. Energietransitie & Warmtevisie – aardgasloze wijken koppelen aan circulair materiaalgebruik.
Realiseren en streefdoelen opvoeren tot 50%: Woonvisie uitvoering. Omgevingsvisie uitvoering. Energietransitie & Warmtevisie – aardgasloze wijken koppelen aan circulair materiaalgebruik.
Concrete randvoorwaarden: 1. A 2. B 3. C
Concrete projecten en resultaten: 1. X 2. Y 3. Z
Opstart Living Lab: 1. Locatie 2. Deelnemers 3. Doelstellingen 4. Middelen
Uitvoering living Lab: 1. Projecten 2. Doelstellingen 3. Resultaten / Impact 4. Delen leerervaringen en inzichten
Beoogde type projecten en resultaten: 1. X 2. Y 3. Z Opschaling nav resultaten living Lab: 1. Projecten 2. Doelstellingen 3. Inzet stakeholders 4. Resultaten / Impact
Partnerschap met aandacht voor elke stakeholder. Met de gemeente als: - opdrachtgever (cirkel van controle); - facilitator (cirkel van invloed); - regisseur (cirkel van betrokkenheid)
Routekaart deel 2 F.
Structuur voorstel. Inhoud is nog grotendeels fictief
Wonen - circulair georiënteerd
Facilitator
Volhoudbaar, betaalbaar, (toekomstbestendig) 2021 - 2022
2023 - 2025
2026 - 2030
Voorbereiden: Circulaire gebied ontwikkeling. Circulair verantwoord bouwrijp maken grond. Circ. doelen afstemmen met WoCo’s en VVE’s .
Norm hanteren bijv. 25% circulariteit bij: Circulaire gebied ontwikkeling. Circulair verantwoord bouwrijp maken grond. Circ. doelen afstemmen met WoCo’s en VVE’s
Norm hanteren bijv. 30% en jaarlijks 5% oplopende circulariteit bij: Circulaire gebied ontwikkeling. Circulair verantwoord bouwrijp maken grond. Circ. doelen afstemmen met WoCo’s en VVE’s
Concrete randvoorwaarden: 1. A 2. B 3. C
Concrete projecten en resultaten: 1. X 2. Y 3. Z
Beoogde type projecten en resultaten: 1. X 2. Y 3. Z
Opstart Living Lab: 1. Locatie 2. Deelnemers 3. Doelstellingen 4. Middelen
Partnerschap met aandacht voor elke stakeholder. Met de gemeente als: - opdrachtgever (cirkel van controle); - facilitator (cirkel van invloed); - regisseur (cirkel van betrokkenheid)
Deel 3: Ambitie, route en snelheid bepalen Staat de gemeente Vijfheerenlanden voor een integrale aanpak circulaire economie?
Achtergrond en verdieping: * Zie bijlage 6: voor de toelichting op de living lab aanpak (innovatie-, proef- en implementatieruimte)
Vragen aan u als raad: Vraag 1: Wat vindt u van de integrale aanpak circulaire economie bestaande uit onderstaande onderdelen? • Vanuit het samenhangend duurzaamheidsbeleid borgt de gemeente Vijfheerenlanden circulair handelen in haar gehele organisatie, want goed voorbeeld doet volgen. •
Beleid, werkwijzen en protocollen inrichten en ombuigen van potentiële hindermacht tot kansenkracht richting de circulaire transitie.
•
Circulair bewustzijn bij professionals en inwoners verder aanwakkeren.
•
Medewerkers, bedrijven en inwoners (stimu)leren werk te maken van circulaire economie.
•
Circulair gerichte innovatie stimuleren, initiëren en faciliteren.
•
Inrichten Living Lab (innovatie-, proef- en experimenteerruimte) voor domeinen met nog veel onzekerheden rondom circulair handelingsperspectief waarin uiteenlopende betrokkenen, in multi-stakeholder samenwerkingen, proefdraaien en ervaringen en inzichten delen.
Vraag 2: Welke prioriteit heeft de circulaire economie voor u (schaal 1-5; waarbij 1 = minst en 5 = meest belangrijk )? En wat is uw ambitie?
Bijlage 1: Aanleiding, doel & proces
Start beleidstraject circulaire economie ‘Naar een breed gedragen beleidsplan circulaire economie inclusief uitvoeringsagenda' Aanleiding: waarom een beleidsplan circulariteit? De gemeente Vijfheerenlanden heeft begin van dit jaar haar samenhangend duurzaamheidsbeleid opgesteld. Vanuit de drie duurzaamheidsthema’s ‘energie en verantwoord', ‘circulair en schoon’ en ‘klimaatrobuust en biodivers' wil de gemeente in de komende periode toewerken naar een concrete invulling van het duurzaamheidsbeleid. Met het beleidstraject circulaire economie wordt invulling geven aan het duurzaamheidsthema circulair en schoon. Doel; waarvoor is het beleidsplan? Het doel is om te komen tot een beleidsplan voor de komende jaren bestaande uit: • politieke verankering van de lange termijn doelstellingen op het gebied van de circulaire economie en de daarmee samenhangende investeringen; • beleidsprogrammering op de middellange termijn voor de komende vijf jaar met bijbehorende acties en mijlpalen om de transitie richting de circulaire economie verder vorm te geven; • uitvoeringsprogramma voor de korte termijn met concrete maatregelen, projecten, doelstellingen en resultaten voor de komende twee jaar.
Duurzaam Vijfheerenlanden
Energie & verantwoord
Circulair & schoon
Klimaatrobuust & biodivers
Beleidsplan als een routekaart naar een duidelijk eindpunt
Huidige situatie 2021
Transitie naar een 100 % circulaire economie 2025
Meting en herijking: Zijn we op de goede weg?
2030
Doelstelling: In 2030 is de gemeente Vijfheerenlanden 50% circulair
Opstellen routekaart voor de komende 5 jaar met bijbehorende acties en mijlpalen om de transitie richting de circulaire economie verder vorm te geven; Opstellen uitvoeringsprogramma voor de korte termijn met concrete maatregelen, projecten, doelstellingen en resultaten voor de komende 2 jaar; Opstellen beleidsplan circulaire economie
Gewenste situatie 2050
Doelstelling: In 2050 is de gemeente Vijfheerenlanden 100% circulair
Proces, waar staan we nu?
1. Startbijeenkomst
Fase 1: inventariseren, analyseren en ambitie bepalen.
Fase 2: Met een uitgebreid intern en extern participatieproces vorm en handelingsperspectief geven aan het circulaire huis van Vijfheerenlanden.
2. Bureauonderzoek en interne verkenning
April 2021 2a. Gebiedsanalyse
Mei 2021 3. Interne workshops
4. foto stand van zaken
4a. Opiniërende bespreking & presentatie VHLPlein
5. Aftrap fase 2
6. Workshop bestuurlijke stuurgroep
7.Consultatie interne stakeholers
8. Consultatie externe stakeholders
9. Slidedeck belangrijkse bevindingen
10. Concept beleidsplan en uitvoeringsagenda
11. Vaststellen en presentatie raad
Juni 2021
Juli - november 2021 Intern en extern participatieproces
December 2021
Bijlage 2: Toelichting circulaire economie en relatie global goals
Circulaire economie toelichting Kort samengevat staat circulaire economie voor het voorkomen van grondstof verspilling. Waarbij het nadrukkelijk niet alleen gaat over recyclen van afval maar juist aanstuurt op hoogwaardig hergebruik van componenten en grondstoffen. De “waarde heuvel” op de afbeelding hiernaast illustreert links de opgaande waarde ontwikkeling vanuit productie processen en rechts de waarde daling wanneer een product einde levensduur raakt. Hoe hoger op de heuvel een volgende levensfase van een product kan worden ingeregeld, hoe meer waarde er behouden blijft in de grondstof keten. En hoe minder nieuwe grondstoffen er nodig zijn om aan de functie van een dergelijk product te kunnen voldoen. Levensduurverlenging draagt dus bij aan circulaire economie. Reparatie ook. Maar om dergelijke mogelijkheden te optimaliseren moeten producten bijvoorbeeld “losmaakbaar” ontworpen worden en daarmee geschikt zijn voor reparatie en hergebruik. In 2050 moet de hele samenleving circulair zijn ingeregeld. De eerste landelijke grote mijlpaal is dat in 2030 grondstof verbruik met 50% moet zijn gedaald. De transitie naar een circulaire economie vraagt om forse aanpassingen van producenten en financiers, om circulair verantwoord opdrachtgeverschap en om gedragsverandering bij consumenten en gebruikers.
En iedereen dient in de aanloop naar 2030 te worden uitgedaagd hier mee te leren omgaan en er de vruchten van te plukken.
Global goals en circulaire economie De duurzame ontwikkel doelen van de Verenigde Naties zijn in opvolging van de Millennium Doelstellingen door de VN opgesteld als wereldwijde Sustainable Development Goals, kortweg SDG’s. Elk van de 17 doelen draagt bij aan een volhoudbare wereld en een gezonde samenleving. Gezamenlijk representeren zij het handelingsperspectief onder het brede begrip duurzaamheid. Ook de Nederlandse regering en de VNG hebben zich gecommitteerd aan deze wereld doelen. Vijfheerenlanden wenst deze global goals ook te adresseren in haar beleid en uitvoeringstaken. Het is vrijwel onmogelijk om te willen acteren en excelleren op alle 17 doelen tegelijk. Dus is het van belang een aantal speerpunt SDG’s te selecteren en daar gemeente brede inzet op te plegen. Zo kan de actuele programmering rond bijvoorbeeld de energietransitie (SDG 7), klimaatadaptatie (SDG 13) en het herstellen van biodiversiteit (SDG 15) direct gekoppeld worden aan deze global goals. De basis focus van circulaire economie maakt deel uit van SDG 12 = Duurzame productie en consumptie.
Door in alle acties en uitingen van Vijfheerenlanden bewust te leren bijdragen aan SDG 12 zal het bewustzijn rondom circulair verantwoord produceren en gebruiken zich verder ontwikkelen, wat leidt tot volhoudbare ondernemingen, het voorkomen van verspilling en inwoners die zich weten aan te passen aan de uitdagingen van deze tijd.
Bijlage 3: Beleidscontext, de landelijke en provinciale ambitie op circulaire economie en de actuele ontwikkelingen
Nationale ontwikkelingen Onze samenleving draait op wat de aarde en de economie ons bieden: we gebruiken grondstoffen voor voedsel, onderdak, warmte, kleding, elektrische apparaten en mobiliteit. Die behoefte aan grondstoffen neemt de komende jaren toe, in Nederland en de rest van de wereld. Tegelijkertijd verspillen we nog veel grondstoffen waarmee we onnodig waarde verloren laten gaan, het milieu vervuilen en het klimaat beïnvloeden. Het kabinet heeft daarom als doel toe te werken naar een duurzame, toekomstbestendige,
circulaire economie. Om deze ambitie vorm te geven zijn concrete doelstellingen uitgesproken. Het eerste doel is om in 2030 een reductie te hebben van 50% minder primaire grondstoffen (mineraal, fossiel, metaal). Vervolgens is er het doel om in 2050 toe te werken naar een 100% circulaire economie. De transitie naar een circulaire economie biedt tevens economische kansen voor Nederland, maakt Nederland minder afhankelijk van import van schaarse grondstoffen en draagt bij aan een schoner milieu. Zo draagt een volledig circulaire economie voor 20% bij aan de CO2-reductie doelstellingen. Zonder circulaire economie is het realiseren van de CO2-doelen niet mogelijk.
Provinciale ontwikkelingen In het coalitieakkoord 2019-2023: Nieuwe energie voor Utrecht is aandacht voor circulariteit en duurzaamheid. In het coalitieakkoord staan concrete acties rondom circulariteit genoemd. Die zijn gericht op thema’s als circulair bouwen, circulaire gebiedsontwikkeling, circulaire ketensamenwerking en circulaire bedrijfsvoering. In materialen en producten ligt veel CO2 opgeslagen. Circulariteit richt zich op hergebruik en minder materiaalgebruik. Daarmee levert circulariteit een substantiële bijdrage aan de CO2 reductie in het kader van de klimaatopgave.
Ontwikkelingen binnen Vijfheerenlanden De gemeente Vijfheerenlanden wil stappen zetten naar een gemeente met zo min mogelijk afval. Op deze manier draagt de gemeente bij aan de nationale doelstelling om Nederland vóór 2050 afvalvrij te maken. De gemeente is sinds 2017 onder meer partner geworden in het convenant ‘Circulair Ondernemerschap’ van Stichting Blauwzaam, loopt het programma ‘Waarde in de Waard’ en wordt Maatschappelijk Verantwoord Inkopen ingebed in de organisatie.
Door slimmer om te gaan met grondstoffen kunnen mensen in de toekomst welvarend leven in een gezonde gemeente, met een sterke economie. Alhoewel de grondstoffenefficiëntie toeneemt, is het totale grondstoffengebruik in Nederland sinds 2010 nauwelijks veranderd. Voor de Nederlandse consumptie is zelfs meer land nodig in de productieketen. Daar komt bij dat de leveringsrisico’s voor de Nederlandse economie toenemen. Ook bedrijven in Vijfheerenlanden lopen risico’s. Inmiddels stijgen de prijzen van vrijwel alle bouwmaterialen aanzienlijk. Zo is de koperprijs erg hoog, net als de prijs van hout. Mede dankzij de Corona crisis groeit de bewustwording rond de
afhankelijkheid die bedrijven hebben van hun toeleveranciers en het urgentiebesef hier een alternatief voor te moeten ontwikkelen. Circulaire economie is een manier om grondstoffen in eigen hand te houden of vanuit de kringloop van grondstoffen opnieuw te oogsten in de regio.
Bijlage 4: Focus en de verschillende rollen van de gemeente
Focus en de rol van de gemeente De invloed van de gemeente Vijfheerenlanden in de transitie naar de circulaire
De gemeente in de rol van:
economie gedurende deze ontwikkelfase is verschillend:
•
opdrachtgever (cirkel van controle);
•
Zo zijn er zaken waar de gemeente directe controle op uit kan oefenen zoals
•
facilitator (cirkel van invloed);
bijvoorbeeld het eigen gedrag, afvalbeleid en inkoopbeleid.
•
regisseur (cirkel van betrokkenheid).
•
Daarnaast kan tot op zekere hoogte invloed worden uitgeoefend op inwoners
en organisaties door het toepassen van verschillende beleidsinstrumenten. Zo kan bijvoorbeeld door kennisvergroting onder bedrijven een bewustzijn ontstaan en kunnen kansen worden geïdentificeerd die de circulaire economie met zich meebrengt. •
Er zijn zaken waar de gemeente weinig controle op uit kan oefenen maar wel betrokkenheid bij heeft. Hier moeten andere activiteiten ontplooid worden om ook de mensen en organisaties in die cirkel de transitie te laten maken naar de circulaire economie.
Een goede balans in de programmering tussen de drie cirkels is cruciaal.
Cirkel van controle Cirkel van invloed Cirkel van betrokkenheid
Bijlage 5: Foto huidige situatie van het circulaire huis van de gemeente Vijfheerenlanden Deze bijlage geeft de opbrengst van de inventarisatie op de verschillende beleidsdomeinen van de huidige stand van zaken binnen het circulaire huis van de gemeente Vijfheerenlanden. *let op, de input voor dit deel komt voort uit de eerste gesprekronde en de workshop, in sommige gevallen zal de input niet compleet zijn.
Leeswijzer inventarisatie huidige situatie circulaire huis Vijfheerenlanden Deze leeswijze hoort bij de volgende vier slides ter verduidelijking van de opbrengst binnen de domeinen.
De sterren illustreren in welke mate de verschillende personen uit de teams aangeven prioriteit te geven aan circulariteit binnen hun werkzaamheden Het vinkje/kruisje geeft aan of men wel/geen beeld heeft gecreëerd waar ze willen staan in 2030 in relatie tot circulaire economie Het vinkje/kruisje geeft aan of men wel/geen beeld heeft gecreëerd waar ze willen staan in 2025 in relatie tot circulaire economie. Het vinkje/kruisje ‘Handelingsperspectief korte termijn’ geeft aan of men al acties heeft geformuleerd voor de korte termijn. hoog/middel/laag
‘Impact behalen circulaire doelstelling’ geeft aan in welke mate er binnen het domein circulaire impact kan worden gerealiseerd. ‘Waar zijn we in het proces’ geeft aan of het team in de oriëntatiefase, de planvormingsfase of de uitvoeringsfase zit.
Huidige situatie Circulaire economie
Beheer Afval & grondstoffen
Openbare ruimte
Onderhoud & vervanging
Prioriteit en ambitie
Geen input ontvangen
Ambitie 2030
Geen input ontvangen
Ambitie 2025
Geen input ontvangen
Handelingsperspectief korte termijn
Geen input ontvangen
Impact behalen circulaire doelstelling Waar zijn we in het proces?
Hoog
Middel
Middel Geen input ontvangen
Huidige situatie Circulaire economie
Ruimte Wonen
Bedrijventerreinen & maatschappelijk vastgoed
Landschap groen & blauw
Hoog
Hoog
Hoog
Prioriteit en ambitie Ambitie 2030
Ambitie 2025 Handelingsperspectief korte termijn Impact behalen circulaire doelstelling Waar zijn we in het proces?
Huidige situatie Circulaire economie
Sociaal Werk & inkomen, SROI
Onderwijs
Sport, cultuur en jeugd
Prioriteit en ambitie
Geen input ontvangen
Ambitie 2030
Geen input ontvangen
Ambitie 2025
Geen input ontvangen
Handelingsperspectief korte termijn
Geen input ontvangen
Impact behalen circulaire doelstelling Waar zijn we in het proces?
Middel
Middel
Middel Geen input ontvangen
Huidige situatie Circulaire economie
Interne dienstverlening Facilitair
Communicatie
middel
middel
Inkoop (weergave tabel) Juridisch – geen input ontvangen
Prioriteit en ambitie Ambitie 2030
Ambitie 2025 Handelingsperspectief korte termijn Impact behalen circulaire doelstelling Waar zijn we in het proces?
Hoog
Bijlage 6: Toelichting living lab aanpak (innovatie-, proef-, en implementeerruimte)
Toelichting (1): Living Lab aanpak (innovatie-, proef- en implementatieruimte) Binnen een living lab gaan ondernemers, onderwijs- & kennisinstellingen en overheden gezamenlijk experimenteren en leren met nieuwe en innovatieve circulaire praktijken. Een living lab circulaire economie kan bestaan uit o.a. de volgende ingrediënten: •
De gemeente Vijfheerenlanden start op een of meer domeinen een levend laboratorium voor nieuwe en innovatieve circulaire businesscases, technische toepassingen, samenwerkingsvormen en/of beleidsuitvoeringen;
•
Voorbeeldprojecten versnellen en aanjagen zodat deze projecten als voorbeeld voor de gemeente en haar partners en inwoners kunnen dienen;
•
Inzetten op inspireren, bewustwording en gedragsverandering bij deelnemende organisaties ten aanzien van circulaire economie;
•
Agenderen van het thema circulaire economie en circulair ondernemen;
•
Benutten van bestaande netwerken en versterken samenwerking;
•
Geleerde ervaringen laten landen in de gemeente, bij haar partners en andere stakeholders;
•
Geleerde lessen en ontwikkelingen van buiten de gemeente naar binnen halen;
•
Etaleren van de Vijfheerenlanden als circulaire gemeente;
•
Draagvlak en eigenaarschap van het thema circulariteit onder ondernemers, beleidsmakers, bestuurders en inwoners van de gemeente versterken.
Toelichting (2): Living Lab aanpak (innovatie-, proef- en implementatieruimte) In een living lab wordt doorgaans gewerkt in zogenaamde werkplaatsen. In deze werkplaatsen worden nieuwe innovatieve businesscases ontwikkeld, wordt kennis gedeeld en wordt gewerkt aan keteninnovatie. Een living lab kan sectoraal worden ingevuld, maar ook rondom een specifieke ontwikkelopgave. De aanpak verschilt per living lab. Er kan gedacht worden aan bijvoorbeeld de volgende living labs:
• •
Agro-food / kringloop landbouw; Wonen en circulair bouwen;
•
Circulair inkopen en beleidsontwikkeling;
• • •
Afval; Kennisdeling; Industrie en MKB;
• • •
Mobiliteit; Onderwijs; Circulair verantwoord aardgasloos.