Participatieverslag Landbouwvisie Vijfheerenlanden 2040

Participatieverslag Landbouwvisie Vijfheerenlanden 2040 Participatie is gericht op het meedenken van de belanghebbenden bij het opstellen van de landbouwvisie van de gemeente Vijfheerenlanden en om af te stemmen en op te trekken met de provincie Utrecht die in dezelfde periode werkt aan het Utrechtse Programma Landelijk Gebied. Om belanghebbenden in staat te stellen om mee te denken moeten we ze goed informeren en de tijd geven om zich inhoudelijk te verdiepen en waar nodig zelf advies van onafhankelijke experts in te winnen. De participatie is uitgevoerd zoals beschreven in het startdocument van de landbouwvisie. Voorafgaand aan het opstellen van het startdocument is samen met de afdeling communicatie een analyse uitgevoerd om de belanghebbenden die invloed kunnen hebben of invloed kunnen ondervinden van de visie in beeld te brengen. In voorliggende rapportage wordt een toelichting gegeven op het participatietraject en de wijze waarop is omgegaan met inbreng en suggesties voor de Landbouwvisie Vijfheerenlanden 2040. Hoofdboodschap participatie Help mee om een goede landbouwvisie te maken door jouw kennis, manier van kijken, vragen en ervaring in te brengen. De besluitvorming over de landbouwvisie ligt bij de gemeente. Het staat alle belanghebbenden vrij om via de gangbare besluitvorming hun belang in te brengen; naast hun betrokkenheid in het participatietraject.

Meedenken betekent dus niet persé instemmen met de landbouwvisie. We hebben de landbouwvisie opgesteld in een participatietraject met de volgende belanghebbenden: • Werkgroep Landbouw: bestaat uit agrariërs die zich hiervoor opgeven bij landbouw@vijfheerenlanden.nl en deze groep bestaat uit melkveehouders, fruittelers en andere agrarische ondernemers. De Werkgroep Landbouw adviseert provincie en gemeente gevraagd en ongevraagd over stukken die in het kader van de gemeentelijke landbouwvisie en het Utrechtse Programma Landelijk Gebied worden opgesteld en adviseert ook over waar plannen van gemeente en provincie elkaar versterken en waar op boerenerf tegenstellingen ontstaan. • Gebiedsplatform Alblasserwaard-Vijfheerenlanden: het Gebiedsplatform vertegenwoordigt 22 maatschappelijke organisaties in de Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. Dit zijn LTO Noord afd.

Alblasserwaard Vijfheerenlanden, Het Zuid-Hollands Landschap, Den Hâneker, Historisch Overleg Alblasserwaard-Vijfheerenlanden, Archeologische Werkgemeenschap Nederland afdeling Lek- en Merwestreek, Natuur- en Vogelwacht “De Alblasserwaard”, Natuur- en Vogelwacht “De Vijfheerenlanden”, Boerderij&Erf, Stichting Knotgroep Giessen en Lek, Vereniging Hoogstamfruit Groene Hart, Stichting tot Instandhouding van Molens in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, drinkwaterbedrijf Oasen, Stichting Streekcentrum ‘Het Liesvelt’, Stichting Vrije Recreatie, Vrouwen van Nu, Regionale gemalenstichting, Agrarisch Jongeren Kontakt, VVV Zuid-Holland Zuid, Historische Vereniging ‘Het Land van Brederode”, Overlegorgaan Watersportvereniging Alblasserwaard. • Ambtelijke begeleidingsgroep Gebiedsgerichte Aanpak: bestaat uit de gemeente Vijfheerenlanden, provincie Utrecht, waterschap Rivierenland, Zuid-Hollands Landschap, LTONoord, Agrarisch Collectief Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. • Regiegroep NPLG Alblasserwaard-Vijfheerenlanden: de regiegroep NPLG AlblasserwaardVijfheerenlanden heeft als doel binnen het gebied af te stemmen tussen provincies, gemeenten en

•

maatschappelijke organisaties. De regiegroep richt zich op het landelijk gebied in het algemeen en uitvoeren van het Utrechtse en Zuid-Hollandse Programma Landelijk Gebied. De regiegroep heeft de rol van meedenken en bestaat uit ambtelijke en bestuurlijke vertegenwoordigers van provincies Utrecht en Zuid-Holland, gemeenten Molenlanden en Vijfheerenlanden, Den Hâneker, Agrarisch Collectief, BlauwZaam, Gebiedsplatform, OASEN, waterschap Rivierenland, Agrarisch Jongeren Kontakt, LTO-Noord, Rabobank, Groene Cirkels Kaas en Bodemdaling en Staatsbosbeheer. Schriftelijke consultatie met mogelijkheid tot gesprek: daarnaast is het concept van de landbouwvisie verstuurd naar een aantal organisaties met het aanbod om een gesprek te hebben over de inhoud. Op de verzendlijst staan de volgende organisaties. o Gemeente Molenlanden. o Yuverta en via Yuverta is een gesprek geweest waarvoor loonwerkers zijn uitgenodigd. Alleen de Kuiper Groep uit Noordeloos was daarbij aanwezig. o Gebiedsplatform. o Regiegroep NPLG veenweiden: Rabobank, Graafstroom, AJK, Waterschap Rivierenland, LTO, Landschap Zuid-Holland, SBB, provincie Utrecht, provincie Zuid-Holland. o Ambtelijke begeleidingsgroep Gebiedsgerichte Aanpak. o Werkgroep Landbouw o Vreugdenhil info@vreugdenhil.nl o Lactalis Leerdammer o Deltamilk / De Graafstroom is via Groene Cirkels Kaas en Bodemdaling om reactie gevraagd.

Bijeenkomsten Werkgroep Landbouw De Werkgroep Landbouw heeft een belangrijke adviserende en meedenkende rol gespeeld bij het maken van de landbouwvisie. In verschillende bijeenkomsten hebben we ons verdiept in de nationale opgaven van het Nationaal Programma Landelijk Gebied en de manier waarop de provincie Utrecht deze vertaalt in het Utrechts Programma Landelijk Gebied. We hebben besproken welke rol de gemeente kan spelen en welke structurerende keuzes de gemeente in de landbouwvisie maakt. Vanuit agrariërs werd daarbij nadruk gelegd op het gevoel dat landbouw als sluitpost wordt gezien bij het realiseren van maatschappelijke opgaven. De landbouwvisie zet daarom landbouwproductie op de kaart als maatschappelijke opgave naast andere opgaven die om ruimte vragen. Randvoorwaarde voor de transitie naar natuurinclusieve kringlooplandbouw is dat natuur-en landschapsbeheer en productie verweven mogen zijn. De Werkgroep Landbouw is 7 keer bijeen geweest in de periode december 2022 tot eind mei 2023 (2-12-2022, 23-1-2023, 13-2-2023, 6-3-2023, 27-3-2023, 24-4-2023, 22-5-2023. (Voor verslagen zie de webpagina Landbouw - Gemeente Vijfheerenlanden.) Gesprekken • 6-2-2023 met voorzitters LTO Alblasserwaard-Vijfheerenlanden en Nederlandse Fruittelers Organisatie NFO. LTO visie Alblasserwaard-Vijfheerenlanden is nog steeds actueel.

Zorgen bij landbouw over verlies landbouwgrond en opgaven NPLG / UPLG. Waardering voor visie Vijfheerenlanden, zorgen over ontwikkelingen die gemeente niet kan beïnvloeden. Zoals beleid voor stikstof, water, natuur en klimaat en verdienvermogen landbouw. • 20-3-2023 met vertegenwoordigers Agrarisch Collectief Alblasserwaard-Vijfheerenlanden.

2

•

•

Gesprek over kansen van agrarisch natuurbeheer voor bijdragen aan nationale opgaven. Pleidooi voor verweven van natuur en landbouw en niet scheiden door bijvoorbeeld overgangszones of bufferzones. 20-4-2023 gesprek met ambtenaren provincie Utrecht over afstemming UPLG en landbouwvisie. Het belang van goede inhoudelijke, organisatorische en procesmatige afstemming in opstellen landbouwvisie met UPLG 1.0 en rol Werkgroep Landbouw daarin. Dit gesprek gaat na de zomer verder. 7-6-2023 gesprek met Gebiedsplatform Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. Gebiedsplatform benadrukt belang landschap en betrekken bewoners in omringend stedelijk gebied en dorpen bij uitvoeren landbouwvisie. Bijgaand schriftelijke reactie. Op 7 juni hebben Roelof Westerhof en Govert-Jan Versluis de concept landbouwvisie bij de Commissie Ruimte van het Gebiedsplatform gepresenteerd. Naar aanleiding hiervan zijn verschillende suggesties gedaan, zoals: o betrek en verbind burgers door een referentiejaar op te nemen en zo de cultuurhistorie en identiteit van het gebied een plek te geven, zet een beloningssysteem op voor het verbeteren van de kwaliteit. o focus hierbij niet alleen op maatregelen maar ook op de resultaten. Ook kan het Gebiedsplatform, met haar brede achterban, een rol spelen in de participatie.

o Daarnaast denkt het Gebiedsplatform graag mee en heeft zij inhoudelijke expertise in huis om een bijdrage te leveren aan de landbouwvisie. Gebiedsplatform stelt doet een aantal suggesties voor het concept Landbouwvisie Vijfheerenlanden 2040 en stelt een aantal verduidelijkende vragen: ▪ Hoe verhoudt de gemeentelijke omgevingsvisie of het gemeentelijk omgevingsplan zich tot deze landbouwvisie bladzijde 22). Antwoord: dit wordt beschreven in de paragraaf Relatie met andere visies. ▪ Het VAB-beleid en waardevolle boerderijen worden in kleine tussenzinnen genoemd op bladzijden 17 en 21. Dit is nog wat vaag en vraagt om verduidelijking en concretisering. Zo kan ook duidelijker worden waar VAB-beleid toe leidt. Dat het nu maar kort ter sprake komt, komt natuurlijk ook doordat gemeente Vijfheerenlanden nog geen VAB-beleid heeft en dit wil maken (bladzijde 29). Het Gebiedsplatform ziet hier voor zichzelf een rol en denkt graag mee. Eerder hebben we dit gedaan door het opstellen van de visie beeldkwaliteit ‘’Het verhaal in beeld’’ in gemeente Molenlanden met belangrijke uitgangspunten en concreet beleid als resultaat (zie hiervoor onze website). Als Gebiedsplatform gaan we de visie beeldkwaliteit actualiseren en denken we graag mee met de gemeenten. Antwoord: we vragen het Gebiedsplatform graag om advies bij het ontwikkelen van nieuw VAB beleid en de uitvoering van de landbouwvisie.

▪ De conceptversie is doordrenkt van landbouwtransitie, hoe het moet en kan (extensief, natuur inclusief). Wat hierbij mist is een financiële onderbouwing over hoe dit mogelijk wordt en blijft voor agrariërs. Dit behoeft meer aandacht. Antwoord: eens. We zullen hiervoor actief lobby voeren bij Rijk en provincie, zeker nu er geen landbouwakkoord is. ▪ Op bladzijde 11 wordt een berekening van extensivering gegeven. Bij het referentiebedrijf daalt bij extensivering het inkomen van 23.000 euro naar een negatief inkomen van 137.000 euro. Hoe wordt dit verschil gedicht? Om tot behoud van gezonde agrarische onderneming te komen is meer aandacht nodig 3

• •

voor deze hoe vragen, zodat de sector ook op lange termijn perspectief heeft en verdienvermogen behoudt. Het is in deze visie niet nodig om alles dicht te timmeren maar deze vragen zijn voor de sector wel van groot belang en vragen om antwoorden. Antwoord: zie antwoord op de vorige vraag. ▪ Bodemdaling remmen met behoud van landbouwkundige functie is een "streven". Dat is nog wel erg vrijblijvend. Waar dat effectief is wordt er gestuurd op AWIS. Op het thema bodemdaling hebben de rijksoverheid, provincie en het waterschap een gezamenlijke rol en verantwoordelijkheid. Benoem dit en benoem ook de uitvoerende rol van het waterschap. Antwoord: advies overgenomen in de landbouwvisie. 19 juni presentatie landbouwvisie tijdens agrarische bijeenkomst Vijfheerenlanden. 26 juni presentatie landbouwvisie voor Ambtelijke begeleidingsgroep Gebiedsgerichte Aanpak.

De presentaties op 19 juni en 26 juni leidden niet tot aanpassingen in de landbouwvisie. Schriftelijke consultatieronde (20-6-2023 tot 10-7-2023) Ambtelijke reactie provincie Utrecht Prima stuk. Maar in het maatregelenhoofdstuk moet de rolinvulling van de gemeente nog helder worden: • De provincie Utrecht wil graag in gesprek blijven over hoe verhouden de maatregelen zich tot hetgeen waar de provincie voor aan de lat staat. • Advies om snel de doorvertaling naar fte en €’s te maken om het verder te concretiseren. • Verder heeft de provincie op verschillende tussenversies meegedacht en inbreng geleverd. Ambtelijke reactie waterschap Rivierenland. Ik heb de landbouwvisie gelezen. Ik stel vast dat er weinig spanningsvelden zijn tussen deze visie, watervraagstukken en de insteek van WSRL hierin. Wat mij betreft is het een realistische visie met ook zeker oog met een omslag die gemaakt moet worden. Richting UPLG zie ik wat meer spanningsvelden, met name op het gebied van de ambitie om veen te vernatten. 27-6-2023 gesprek Rabobank Naar aanleiding toezenden concept landbouwvisie gesprek gehad. Inhoudelijk eens en behoefte bij Rabobank om op te hoogte te blijven van ontwikkelingen en afstemmen. Voor de Rabobank is de sectorvisie: Melkveevisie: koers bepalen in dynamische omgeving - Rabobank startpunt voor gesprek over verdere samenwerking.

Vreugdenhil Dairy Foods Heeft in verband met volle agenda’s geen tijd om inhoudelijk te reageren. We hebben voorgesteld om na 17 juli een gesprek hebben om te kijken of het mogelijk is om tot een gezamenlijke uitvoering te komen. Afspraak eind augustus / begin september plannen over uitvoering. Gemeente Molenlanden Jan Lock (bestuurlijk) en Marc Trouwborst (ambtelijk) Complimenten voor het stuk. Ik zie veel overeenkomsten met de landbouwvisie die is vastgesteld in Molenlanden. Ook als het gaat om uitvoering zie ik mogelijkheden om dingen gezamenlijk te doen en om van elkaar te profiteren. Het verhaal is compleet. Het geeft goed de context weer en de diversiteit. 4

Het plaatst Vijfheerenlanden goed in de context van de Alblasserwaard-Vijfheerenlanden. Afspraak om in september mogelijkheden verdere samenwerking te verkennen. Lactalis De financieel directeur stuurt via de mail de volgende reactie. Wij vinden het goed te zien dat de gemeente Vijfheerenlanden het belang van een duidelijk perspectief en toekomst voor een duurzame agrarische sector onderschrijft. Waarbij er een goede balans is tussen het belang van voedselproductie, economische productiviteit en natuurbeheer. Hier kunnen wij ons ook in vinden. Ik ontvang graag op termijn het uitwerkingsprogramma. 30-6-2023 Gesprek met Yuverta en loonwerkers Inhoudelijk eens met het stuk. Yuverta en De Kuiper Groep willen graag betrokken worden bij uitvoering omdat ze kansen zie voor onderwijs en opleiding (nieuwe) werknemers en nieuwe diensten voor loonwerkers willen verkennen.

5