OUDE VERSIE Bijlage 01A. gecorrigeerd (inclusief oplegnotitie en review) Locatieonderzoek wind gemeente Vijfheerenlanden.def [MER].pdf

Memo

memonummer datum aan van kopie project projectnr. betreft

1 23 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden Lex Runia Just Verhoeven Tim Artz 0472188 Oplegnotitie Procesbeschrijving Antea Group

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Antea Group heeft in opdracht van de gemeente Vijfherenlanden een locatieonderzoek windenergie uitgevoerd als onderdeel van het planMER voor de Omgevingsvisie Vijfherenlanden. Doel van het onderzoek is het aanleveren van de milieu-informatie ten behoeve van besluitvorming over windenergie als onderdeel van de Omgevingsvisie. In het rapport zijn veertien potentiële gebieden door middel van een omgevingstechnische analyse onderzocht op hun geschiktheid voor het plaatsen van windturbines, mede in relatie tot de pijlers van de omgevingsvisie en de omgevingseffecten die kunnen optreden als windturbines worden geplaatst. Aangepast locatieonderzoek In het locatieonderzoek (dd 14 oktober 2022) zijn foutieve cijfers gehanteerd voor de aantallen woningen in de ‘schillen’ rond de zoekgebieden. Deze foutieve aantallen werkten door in de berekening van de aantallen gehinderden en vervolgens in de beoordelingen van zoekgebieden en in de voorkeursvolgorde. De fout is hersteld en er is een gewijzigd locatieonderzoek opgesteld. In dit gewijzigde locatieonderzoek is expliciet toegelicht welke fouten er zijn gemaakt en wat dit betekent voor de beoordelingen en de voorkeursvolgorde. Review Pondera Aan Pondera is gevraagd een korte review uit te voeren van het aangepaste locatieonderzoek. Uit deze review kwam een aantal aanbevelingen naar voren.

Deze review is bijgevoegd als bijlage 1 bij deze oplegnotitie. Aanpassingen locatieonderzoek naar aanleiding van review Pondera De review van Pondera heeft geleid tot aanpassing van het locatieonderzoek. Dit locatieonderzoek is opgenomen in bijlage 2 bij deze oplegnotitie. De conclusies en aanbevelingen van Pondera worden gedeeld. Het locatieonderzoek is verduidelijkt naar aanleiding van de aanbevelingen van Pondera. Hieronder volgt een overzicht van de aanbevelingen van Pondera en de wijze waarop hiermee in het locatieonderzoek is omgegaan.

blad 1 van 4

memonummer: 1 betreft: Oplegnotitie Procesbeschrijving Antea Group

Review Pondera

Reactie Antea Group

Keuzes in de methodiek hebben effect op de ranglijst volgorde, en dat blijkt ook uit de hier gehanteerde aanpak. Het is wenselijk voor het besluitvormingsproces te onderkennen welke aspecten/criteria met elkaar samenhangen ten einde de vergelijking van alternatieven correct te kunnen duiden. Op grond van de gemaakte kanttekeningen ten aanzien van de multicriteria analyse (mca) is het belangrijk te onderkennen dat de afweging over te selecteren gebieden een bestuurlijke afweging is. De mca is een methode ter ondersteuning van standpuntbepaling. Gezien de kanttekeningen bij de aanpak in de mca is het aan te raden het resultaat van de mca met enige terughoudendheid te hanteren. Deze is op zichzelf geen zelfstandige afweging In hoofdstuk 1 van het rapport wordt aangegeven dat bij de afbakening van de zoekgebieden in de RES 1.0 reeds rekening gehouden is met een afstand van 500 meter tot woonbebouwing in het buitengebied. In de berekeningen worden echter woningen geteld die op een afstand van 250 tot 500 meter van de zoekgebieden liggen. Dat is op basis van de afbakening niet logisch, maar mogelijk het gevolg van het hanteren van een andere definitie voor woningen of de realisatie van nieuwe woningen. Dit wordt echter niet duidelijk in het rapport en we adviseren om dit aan te vullen.

De tekst in het locatieonderzoek is aangevuld. Er is een nadere toelichting gegeven op de gehanteerde gewichtensets. Zie paragraaf 6.4.2.

In de berekeningen worden ‘gehinderden’ en ‘ernstig gehinderden’ door elkaar gebruikt en bij elkaar opgeteld, terwijl dat methodisch niet juist is. Dit heeft verder geen gevolgen voor de onderlinge vergelijking.

Deze constatering wordt gedeeld door Antea Group en is relevant voor het besluitvormingstraject door de raad.

Er is een voetnoot toegevoegd: “In dit rapport zijn de begrenzingen van de zoekgebieden uit RES 1.0 gebruikt. In principe is daarbij – voor zover bekend – een afstand van 500m tot woningen gehanteerd. Dat nu toch een klein aantal woningen wordt geteld binnen de 500 m contour kan te maken hebben met de toename van het aantal woningen of (kleine) verschillen in de gehanteerde uitgangspunten in GIS.” Er is hier in de rapportage extra aandacht aan besteed. Teksten zijn hierop aangepast.

Energie: Ter verduidelijking van de tabel stellen we voor om de laatste kolom te verwijderen aangezien uit het beschreven kader niet volgt of de doelstelling op één of een combinatie van locaties wordt gerealiseerd. De kleurcodering in de laatste kolom kan de indruk wekken dat zoekgebieden niet geschikt zijn. Wellicht kan deze kolom worden vervangen door de kwalitatieve score die in tabel 6.1 is gegeven voor dit aspect (‘afmetingen/ mogelijk aandeel in opgave VHL'). Vitaliteit en inclusiviteit: Het is niet duidelijk wat de reikwijdte en daarmee de essentie van de beoordeling van het thema vitaliteit en inclusiviteit is. Dit lijkt geen onderdeel te zijn van de vergelijking in hoofdstuk 6 en niet relevant te zijn voor de conclusies. De inhoudelijke informatie bij dit thema komt terug bij paragraaf 4.3.1. Er is derhalve geen sprake van een tekortkoming. Geluid: Er wordt gekozen om tot een afstand van 2 kilometer het aantal woningen en (ernstig) gehinderden in beeld te brengen, terwijl op deze afstand sprake is van zeer lage geluidniveaus. Het hanteren van deze getallen om een beoordeling te maken van de te verwachten ‘hinder’ geeft een vertekent beeld. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in zoekgebied 12. Geluid: Een nadere inhoudelijke duiding is gewenst.

Uit het kader in hoofdstuk 3 volgt dat er een kader is voor hinder waarbij bestaande geluidsbronnen relevant zijn voor de weging. Dit kan bij een aantal zoekgebieden relevant zijn.

De tabel is aangepast. Tevens is informatie toegevoegd over het effect wanneer rekening wordt gehouden met 1200 meter contour conform BET.

Geluid: In de rapportage wordt ‘hinder’ en ‘ernstige hinder’ door elkaar gebruikt. Het is niet overal navolgbaar wanneer het een of het ander van toepassing is. Ook is niet overal duidelijk of de gehanteerde hinderpercentages voor binnenshuis of buitenshuis gebruikt zijn. Uit de legenda leiden wij af dat consequent gebruik is gemaakt van hinder buitenshuis. We stellen voor dit consequent te vermelden bij verwijzing naar (ernstig) gehinderden. Slagschaduw: Indien alleen de woningen ten noorden zijn betrokken zou het effect van slagschaduw onderschat. Mogelijk betreft de analyse ook woningen ten westen en oosten van het zoekgebied. In dat geval volstaat een nadere toelichting op de aanpak.

Tekst is aangepast zodat navolgbaar is wanneer ‘hinder’ of ‘ernstige hinder’ van toepassing is en duidelijk is dat consequent gebruik is gemaakt van hinderpercentages buitenshuis.

Slagschaduw: Er is in het onderzoek niet gemotiveerd waarom voor dit aspect alleen naar woningen op maximaal 1.200 meter wordt gekeken. Hoewel op grote afstanden de optredende slagschaduw zeer beperkt is had het in de rede gelegen om hier aan te sluiten bij de criteria voor geluid.

Er is geen vaste afstand die bij de beoordeling van slagschaduw wordt gehanteerd. Er is in een vroeg stadium van het onderzoek gekozen voor een afstand tot 1.200 meter. Hiermee wordt in ieder geval het maatgevende gebied betrokken in de afweging. Tekst is hierop aangepast.

Omgevingsveiligheid: De aanwezigheid van risicobronnen en infrastructuur geeft mogelijk beperkingen voor de realisatie van windturbines door de noodzakelijk aan te houden veiligheidsafstanden. Voor zoekgebied 2 en 13 vormt dit aspect naar verwachting een relevante beperking in de mogelijkheden voor realisatie van windturbines. Wellicht kan daar in de plaatsing van windturbines rekening mee worden gehouden en blijft voldoende ruimte over, maar dat is op grond van de informatie niet duidelijk.

blad 2 van 4

Deze informatie is opgenomen als onderdeel van de beschrijving van de zoekgebieden.

Er is een figuur en tekst toegevoegd. Om de uitkomsten te nuanceren is ook informatie toegevoegd over de aantallen gehinderden bij woningen als wordt gekeken tot 1.250 m. In de beoordeling van de zoekgebieden is de tekst hierop aangevuld, daar waar dit relevant is.

Er is een verduidelijking opgenomen in de tekst. Woningen ten westen, noorden en oosten zijn beschouwd.

memonummer: 1 betreft: Oplegnotitie Procesbeschrijving Antea Group

Omgevingsveiligheid: In een planMER hoeft het risico van graafwerkzaamheden nog niet in detail te worden beschouwd, maar kan volstaan worden met het in kaart brengen van de risicovolle infrastructuur en het hanteren van een afstandscontour waarbinnen geen windturbines kunnen worden gerealiseerd Landschap: De beoordeling voor het onderwerp landschap is gebaseerd op het gegeven kader. Dit is daarmee een correctie verwerking. Een legenda voor de kleurcodering in tabel 4-2 zou van toegevoegde waarde zijn voor de duiding van informatie in de tabel.

Tekst is hierop aangepast.

Landschap: We vermoeden dat de beoordeling samenhangt met het criterium ‘geschiktheid opstelling’ in hoofdstuk 6. Het is zinvol om dit toe te lichten (of aan te geven waar het betreffende criterium onderdeel van uitmaakt).

In de tekst is hierover een toelichting opgenomen in paragraaf 6.3.

Cultuurhistorie: Het is relevant na te gaan of sprake is van een afpalingsrecht rondom de eendenkooi conform artikel 3.30 lid 5 Wet natuurbescherming.

Tekst is aangepast bij de zoekgebieden waar afpalingsrecht speelt.

Natuur: · Niet duidelijk is of ligging buiten NNN binnen 500 m van invloed is op de score van een zoekgebied. Dit kan van invloed zijn op de effectbeoordeling. Inhoudelijk is dit eveneens relevant aangezien de effecten van externe werking op NNN veelal van een andere orde zijn dan het direct aantasten van NNN als gevolg van ruimtebeslag. In het laatste geval is mitigatie en compensatie aan de orde (zoals ook in het kader toegelicht). Natuur: · Op grond van het kader is onduidelijk of het relevant is zoekgebieden voor weidevogels buiten deze gebieden maar binnen een afstand van 500 m specifiek te beoordelen. Het is niet duidelijk of dit terugkomt in de score van zoekgebieden en daarmee een rol heeft gespeeld in de beoordeling en vergelijking van zoekgebieden. Natuur: De beoordeling op basis van de risicokaarten voor vogels geeft gevoeligheidsgetallen in grafieken en tabellen. Het is onduidelijk hoe deze getallen geduid moeten worden. De toepassing van deze kaarten kent mogelijk overlap met de aanwezigheid van NNN, Natura 2000 of weidevogelgebieden. Het separaat beoordelen van deze risicokaarten kan ertoe leiden dat dubbeltelling plaatsvindt van een enkel effect (natuur).

Tekst is aangepast onder paragraaf 4.4.3.

Afhankelijk van de doorwerking van de genoemde kanttekeningen in de scores in de beoordeling kan een effect op de eindbeoordeling optreden.

Kleurcodering is opgenomen.

Er is een toelichting opgenomen in de tekst onder paragraaf 4.4.3.

Het NNN enerzijds en de geschiktheid en het belang van gebieden voor vogels zijn verschillende aspecten die weliswaar aan elkaar gerelateerd zijn, maar elkaar niet dekken. Immers, ook agrarische gebieden zijn van belang voor vogels en het NNN heeft meer waarden dan alleen waarde voor vogels. Daarnaast zijn er meer soortgroepen vogels dan enkel weidevogels. De beoordeling van de risicokaarten doet hier recht aan. In de tekst is een verdere toelichting opgenomen van de methodiek en gevolgen voor de eindbeoordeling.

Samenvatting: Het nadeel is echter dat dit een complexe en genuanceerde milieubeoordeling over verschillende milieuaspecten wordt samengevat in een enkel getal. Het is belangrijk te onderkennen in besluitvorming dat sprake is van een beoordeling met een hoog abstractieniveau. Methode: De toe te kennen scores zijn toegelicht in tabel 6.1. Het is onduidelijk op welke grond de scores zijn toegekend aan de verschillende zoekgebieden. Door dit gemotiveerd te betrekken bij de behandeling van de zoekgebieden in hoofdstuk 5 kan dit worden verduidelijkt. Methode: De gehanteerde criteria kennen op een aantal punten een grote overlap. De eenvoudige gewogen multicriteria analyse leidt daarom tot een vertekening van de vergelijking. Bijvoorbeeld voor het aspect ‘milieu en gezondheid’ geldt dat ‘aantal potentieel geluidgehinderden’, ‘kans op slagschaduw’ en ‘aantal woningen binnen 1.500 m’ vrijwel hetzelfde effect beschrijven. Door één van de relevante aspecten als leidend aan te wijzen kan dit gecorrigeerd worden. Methode: De score voor archeologie in tabel 6.1 kan op grond van de toelichting in paragraaf 4.4.2 achterwege blijven. Aangezien de scores gelijk zijn, beïnvloedt dit de vergelijking niet.

Deze constatering wordt onderkend. Deze nuancering is in de tekst toegevoegd.

Methode: Het aspect ‘visueel-landschappelijk’ is op grond van de toelichting in paragraaf 4.4.1 niet onderscheidend voor de verschillende zoekgebieden. De relatie met hinder is daarbij niet onderbouwd (en eveneens impliciet reeds onderdeel van bijvoorbeeld geluidgehinderden). Het aspect past derhalve niet in de gewichtenset ‘mens’. Methode: Voor de gewichtenset ‘mens’ vindt een dubbeltelling plaats door weging van geluid, slagschaduw en aantal woningen binnen 1.500 m. Daarbij is de puntentoekenning voor geluid mogelijk vertekenend omdat deze aanvullend zeer zwaar weegt binnen de selectie van de gewichtenset. Methode: Het is onduidelijk waarom het aspect ‘afmetingen/ mogelijk aandeel in omgeving VHL’ onderdeel is van de gewichtenset ‘mens’

Het aspect visueel-landschappelijk is in deze gewichtenset meegenomen omdat de landschappelijke effecten ook onderdeel kunnen zijn van het ervaren van hinder. Nadere toelichting is opgenomen. De gewichten zijn niet aangepast. De keuze voor deze gewichtensets is nader toegelicht in paragraaf 6.4.1.

blad 3 van 4

De teksten in hoofdstuk 5 zijn hierop aangevuld

De tekst is hierop aangevuld. Overigens is geluidhinder met 50% van het gewicht duidelijk dominant in deze gewichtenset.

Het aspect is niet onderscheidend en heeft ook geen gewicht gekregen.

Dit is in de tekst nader toegelicht.

memonummer: 1 betreft: Oplegnotitie Procesbeschrijving Antea Group

Methode: Voor de gewichtenset ‘natuur’ is mogelijke sprake van dubbeltelling doordat er een relatie is tussen de aspecten ‘NNN’, ‘Weidevogelkerngebieden e.d.’ en ‘gevoeligheid broedvogels/ niet-broedvogels’

Methode: Het is onduidelijk waarom de ‘locatie’-zaken (‘geschiktheid opstelling’ en ‘afmetingen/ mogelijkheden aandeel in opgave VHL’ meewegen, in afwijking van de gewichtenset ‘mens’. Bij ‘Mens’ is ‘geschiktheid opstelling’ zonder motivatie geen onderdeel, daarnaast is sprake van een andere weging. Methode: Het is onduidelijk op welke grond ‘NNN” een rol speelt in de gewichtenset ‘energie’

Het gaat hier (wel) over verschillende aspecten/waarden. NNN komt immers niet overeen met weidevogelgebieden; ook de waarde voor vogels wijkt daar van af. Dehalve is de tekst hier niet op aangepast. Dit is gedaan omdat bij een kleiner zoekgebied minder kansen biedt om een opstelling te realiseren waarmee de effecten op de leefomgeving kunnen worden verminderd. Dit is in de toelichting op de gewichtenset opgenomen. NNN speelt geen rol in de gewichtenset Energie, wel bij het (daarboven staande) criterium visueellandschappelijk. Dit is in de tekst ook toegelicht.

Dit document is vertrouwelijk. Bezoek onze website voor de volledige disclaimer: Algemene voorwaarden en privacyverklaring

blad 4 van 4

Memo Betreft

Datum

Review locatieonderzoek wind Vijfherenlanden

19-12-2022

Aan

Project nummer

Lex Runia

722225

Van

Versie nummer

Pondera Consult

2.0

1. Aanleiding Antea Group heeft in opdracht van de gemeente Vijfherenlanden een locatieonderzoek windenergie uitgevoerd als onderdeel van het planMER voor de Omgevingsvisie Vijfherenlanden (hierna: het onderzoek). Doel van het onderzoek is het aanleveren van de milieu-informatie ten behoeve van besluitvorming over windenergie als onderdeel van de Omgevingsvisie (zie ook kader 1). Aan Pondera is gevraag een korte review uit te voeren van het onderzoek, mede naar aanleiding van vragen in de gemeenteraad rondom een fout in het oorspronkelijke rapport. Het onderzoek van Antea is op dit punt inmiddels aangevuld door de opstellers. Kader 1 Bepalen van ‘goede’ locaties voor windenergie Het is zinvol een afweging van gevolgen voor de omgeving te betrekking bij beleid over locaties windenergie. Een objectief ‘beste locatie’ voor windenergie bestaat daarbij niet. Op en nabij iedere locatie is sprake van bestaand gebruik en gebruikers die geraakt kunnen worden door windenergie waardoor voor elke locatie er voor- en nadelen en andere belangen en ruimtelijke functies zijn die moeten worden meegewogen. De weging van gevolgen verschilt begrijpelijkerwijs tussen belanghebbenden. Het is dan ook van belang om milieu- en niet-milieu gevolgen zo goed mogelijk in beeld te hebben, waarbij ook bij het in beeld brengen van deze informatie impliciet en expliciet keuzes gemaakt worden.

Het is zaak die keuzes zo goed mogelijk te beschrijven, zodat het onderzoek navolgbaar is. Dit betekent echter ook dat er niet één juiste methode bestaat en ook niet één juiste uitkomst is. Het baseren van de uiteindelijke keuze op slechts een rangorde of getal zou geen recht doen aan de complexiteit van de materie en de nuances in het achterliggende onderzoek.

Gezien de beperkt beschikbare doorlooptijd is de review beperkt tot een aantal kernvragen. Dit memo bevat de resultaten van onze review aan de hand van de volgende vier vragen: 1.

Zijn alle relevante milieuaspecten meegenomen in het locatieonderzoek?

2.

Is de gehanteerde methodologie voor de meest bepalende milieuaspecten navolgbaar en zijn

3.

gemaakt keuzes en uitgangspunten goed beschreven? Zijn de berekende getallen in het kader van hinder voor de omgeving correct berekend?

4.

Zijn de bevindingen uit het onderzoek bruikbaar om locaties te kunnen vastleggen in de omgevingsvisie en welke eventuele aandachtspunten zijn hierbij nog aan de orde?

Hiertoe hebben wij de volgende documenten bekeken: •

Locatieonderzoek wind Vijfherenlanden (gewijzigde versie), datum 16 december 2022, projectnummer 0472188.100, inclusief bijbehorend kaartmateriaal;

•

Een MS Excelbestand met de uitgevoerde berekeningen van het aantal gehinderden (16 XII 2022 hinder ea windlocaties Vijfherenlanden v2.xlsx

722225 | Review locatieonderzoek wind Vijfherenlanden | 2.0 | 19-12-2022 Pagina 1

2. Conclusies en aanbevelingen De berekeningen die voor het aspect geluid zijn gemaakt zijn gecontroleerd door de formules langs te lopen en zelf na te rekenen. Daarbij zijn de zoekgebieden die in de RES 1.0 zijn bepaald en de aangeleverde informatie (Excel bestand) als uitgangspunt gehanteerd. De conclusie is dat de gepresenteerde uitkomsten en aantallen correct zijn. Hieronder wordt een toelichting gegeven en een tweetal kanttekeningen gemaakt. De methode voor de inhoudelijke beoordeling per thema is beoordeeld. Hiervoor is vastgesteld dat de onderzochte thema’s volledig zijn voor een onderzoek in deze beleidsfase. Uit de uitgevoerde review blijkt dat het onderzoek waardevolle milieu informatie bevat om een keuze voor het vastleggen van locaties voor windenergie te kunnen maken. Daarbij kan op enkele punten een verduidelijking worden toegevoegd en/of het betreffende punt als aandachtspunt worden meegegeven bij een vervolg. De aandachtspunten/kanttekeningen zijn bij de uitwerking onder 3 toegelicht. Het maken van genuanceerde keuzes rond locaties voor windenergie kan niet simpelweg gereduceerd worden tot een ranglijst. Dat zou geen recht doen aan de complexiteit van het vraagstuk en de verschillende belangen en invalshoeken die afgewogen moeten worden, zoals het onderzoek ook laat zien.

Keuzes in de methodiek hebben effect op de ranglijst volgorde, en dat blijkt ook uit de hier gehanteerde aanpak, bijvoorbeeld bij het ‘aantal gehinderden’. En juist in de methodische keuzes zitten veel nuances die verloren kunnen gaan wanneer alleen naar de uitkomst in de ranglijst wordt gekeken. Het is wenselijk voor het besluitvormingsproces te onderkennen welke aspecten/criteria met elkaar samenhangen ten einde de vergelijking van alternatieven correct te kunnen duiden. Op grond van de gemaakte kanttekeningen ten aanzien van de multicriteria analyse (mca) is het belangrijk te onderkennen dat de afweging over te selecteren gebieden een bestuurlijke afweging is. De mca is een methode ter ondersteuning van standpuntbepaling. Gezien de kanttekeningen bij de aanpak in de mca is het aan te raden het resultaat van de mca met enige terughoudendheid te hanteren. Deze is op zichzelf geen zelfstandige afweging.

3. Uitwerking Hierna zijn de bevindingen van de uitgevoerde review uitgewerkt. Eerst wordt ingegaan op de controle berekening van het aantal gehinderden, vervolgens op de volledigheid van de onderzochte onderwerpen en vervolgens de methodologie en uitvoering.

3.1. Controle berekening gehinderden Voor het aspect geluid zijn berekeningen gemaakt van het verwacht aantal gehinderden. In een eerdere versie van het onderzoek zijn daarin per ongeluk fouten opgetreden. Pondera heeft daarom een steekproefcontrole gedaan van twee locaties (locatie 12 en locatie 4) om te bekijken of de uitgevoerde berekening navolgbaar is en de uitkomsten correct zijn. Hiervoor is het aangeleverde Excel bestand van Antea (zie 1) doorgenomen en zijn de gehanteerde formules en berekeningen gecontroleerd. Vanwege de beperkte doorlooptijd is geen nieuwe GIS analyse gemaakt. Uitgegaan is van de data zoals aangeleverd. Uit de controle is gebleken dat de gepresenteerde uitkomsten en aantallen op basis van de gehanteerde methode uit het onderzoek correct zijn bepaald. De rangorde zoals aangegeven op basis van de herberekening klopt. Wel worden er twee kanttekeningen gemaakt bij de berekening: 1.

In hoofdstuk 1 van het rapport wordt aangegeven dat bij de afbakening van de zoekgebieden in de RES 1.0 reeds rekening gehouden is met een afstand van 500 meter tot woonbebouwing in het buitengebied. In de berekeningen worden echter woningen geteld die op een afstand van 250

722225 | Review locatieonderzoek wind Vijfherenlanden | 2.0 | 19-12-2022 Pagina 2

tot 500 meter van de zoekgebieden liggen. Dat is op basis van de afbakening niet logisch, maar mogelijk het gevolg van het hanteren van een andere definitie voor woningen of de realisatie van nieuwe woningen. Dit wordt echter niet duidelijk in het rapport en we adviseren om dit aan te vullen. 2.

In de berekeningen worden ‘gehinderden’ en ‘ernstig gehinderden’ door elkaar gebruikt en bij elkaar opgeteld, terwijl dat methodisch niet juist is. Onder het kopje geluid hieronder wordt dit nader toegelicht. Dit heeft verder geen gevolgen voor de onderlinge vergelijking.

3.2 Relevante milieuonderwerpen Het rapport beschrijft in paragraaf 2.2 het beoordelingskader en de milieuaspecten die worden onderzocht. Daarbij worden alleen onderwerpen beoordeeld die relevant en onderscheidend zijn voor het vergelijken van locaties voor de plaatsing van windturbines. Gekozen is de volgende effecten te beoordelen: energie, leefomgeving (geluid, slagschaduw, omgevingsveiligheid), landschap, cultuurhistorie, archeologie en natuur. De onderwerpen hebben een relatie met het kader dat is geschetst in hoofdstuk 3 van het rapport. Op grond van onze ervaring zijn er geen andere aspecten die op planMER niveau relevant zijn. Naar ons oordeel zijn de relevante milieuaspecten voor locatieonderzoek op het niveau van een planMER meegenomen. Op enkele criteria wordt nader ingegaan in de volgende paragraaf.

3.3. Methodologie Het rapport beschrijft de methodologie voor het bepalen van de milieugevolgen van windenergie per thema in de betreffende paragrafen in hoofdstuk 4. We gaan hieronder in op de methodologie voor de belangrijkste milieuaspecten1: energie (§4.1), vitaliteit en inclusiviteit (§4.2), geluidhinder (§ 4.3.1), slagschaduw (§ 4.3.2), omgevingsveiligheid (§ 4.3.3) en natuur (§ 4.4.3) en gaan in op de methode voor de samenvattende beoordeling en gewichten (§ 6.4). Energie Voor het aspect energie is het potentieel te plaatsen aantal windturbines bepaald. Dit is een goede methode om de potentiële bijdrage van een locatie aan de gemeentelijke doelstelling te kunnen beoordelen. Ter verduidelijking van de tabel stellen we voor om de laatste kolom te verwijderen aangezien uit het beschreven kader niet volgt of de doelstelling op één of een combinatie van locaties wordt gerealiseerd. De kleurcodering in de laatste kolom kan de indruk wekken dat zoekgebieden niet geschikt zijn. Wellicht kan deze kolom worden vervangen door de kwalitatieve score die in tabel 6.1 is gegeven voor dit aspect (‘afmetingen/ mogelijk aandeel in opgave VHL'). Vitaliteit en inclusiviteit Het is niet duidelijk wat de reikwijdte en daarmee de essentie van de beoordeling van het thema vitaliteit en inclusiviteit is.

Dit lijkt geen onderdeel te zijn van de vergelijking in hoofdstuk 6 en niet relevant te zijn voor de conclusies. De inhoudelijke informatie bij dit thema komt terug bij paragraaf 4.3.1. Er is derhalve geen sprake van een tekortkoming. 1

De aspecten archeologie en cultuurhistorie en landschap zijn minder onderscheidend

722225 | Review locatieonderzoek wind Vijfherenlanden | 2.0 | 19-12-2022 Pagina 3

Het is zinvol voor de juiste duiding van de informatie de kanttekening toe te voegen die ook in paragraaf 4.3.1 wordt gemaakt. Daar is aangegeven dat sprake is van een worst case benadering door afstanden te meten vanaf de rand van de gedefinieerde zoekgebieden. Geluid Voor geluid is gekozen om aan de hand van een voorbeeldgeluidberekening te bepalen welke geluidbelasting tot op welke afstand kan optreden. Aan de hand van de dosis-effectrelatie uit TNO onderzoek2 in combinatie met het tellen van woningen binnen specifieke afstandscontouren is vervolgens bepaald welke aantallen (ernstig) gehinderden te verwachten zijn. Op zichzelf is deze methodiek goed bruikbaar om een onderlinge vergelijking te maken tussen de zoekgebieden voor het thema geluidhinder. Wel zijn er enkele kanttekeningen te maken bij de gehanteerde aanpak, die ook deels door Antea onderkent worden in het rapport, maar vanwege de grote invloed op de uitkomsten naar onze mening wel terug zouden moeten komen in de conclusies in het rapport: •

Er wordt gekozen om tot een afstand van 2 kilometer het aantal woningen en (ernstig) gehinderden in beeld te brengen. Op 2 km afstand is echter sprake van zeer lage geluidniveaus als gevolg van de windturbines (veelal niet waarneembaar vanwege aanwezige achtergrondgeluid, afscherming, etc.). Dit komt ook tot uitdrukking in de hinderpercentages die bij deze waarden horen. Door woningconcentraties op grote afstanden mee te nemen in de berekeningen ontstaat potentieel een vertekend beeld (onrealistisch hoog aantal verwachte ‘(ernstig) gehinderden’). Dit aantal is vervolgens wel leidend in de milieubeoordeling van het onderwerp geluid. Met andere woorden: het hanteren van deze getallen om een beoordeling te maken van de te verwachten ‘hinder’ geeft een vertekent beeld. Dit komt bijvoorbeeld tot uiting in zoekgebied 12.

•

Verder achten wij een nadere inhoudelijke duiding gewenst. Uit het kader in hoofdstuk 3 volgt dat er een kader is voor hinder waarbij bestaande geluidsbronnen relevant zijn voor de weging. Bijvoorbeeld voor zoekgebied 12 kan daarbij relevant zijn dat tussen woningconcentraties en het zoekgebied een bedrijventerrein en een rijksweg zijn gelegen.

•

In de rapportage wordt ‘hinder’ en ‘ernstige hinder’ door elkaar gebruikt. Het is niet overal navolgbaar wanneer het een of het ander van toepassing is. Zo suggereert figuur 4-7 dat het aantal ‘gehinderden’ en ‘ernstig gehinderden’ zou moeten worden opgeteld, echter het aantal ‘gehinderden’ omvat ook automatisch al het aantal ‘ernstig gehinderden’ (iemand die ernstig gehinderd is valt ook onder de categorie gehinderd). Ook is niet overal duidelijk of de gehanteerde hinderpercentages voor binnenshuis of buitenshuis gebruikt zijn. Uit de legenda leiden wij af dat consequent gebruik is gemaakt van hinder buitenshuis. We stellen voor dit consequent te vermelden bij verwijzing naar (ernstig) gehinderden.

We adviseren om deze punten aan te vullen in het onderzoek. Slagschaduw Voor slagschaduw wordt gekeken naar het aantal woningen binnen 1.200 meter afstand van de zoekgebieden. Bij de beoordeling wordt rekening gehouden met de stand van de zon en richting van de slagschaduw. Tekstueel is aangegeven dat woningen ten zuiden van de zoekgebieden buiten beschouwing zijn gelaten en de bijbehorende grafiek (figuur 4-9) geeft alleen de woningen in de sector ten noorden van de zoekgebieden. Het aantal woningen binnen een bepaalde afstand van het zoekgebied is op hoofdlijnen een goede indicator om dit aspect in beeld te brengen wanneer geen gebruik wordt

2

https://www.tno.nl/media/2187/hinder_door_geluid_van_windturbines.pdf;

722225 | Review locatieonderzoek wind Vijfherenlanden | 2.0 | 19-12-2022 Pagina 4

gemaakt van voorbeeldopstellingen (zie ook kader 2). Er zijn echter twee punten waarop deze benadering aanvulling verdient: •

Slagschaduw treedt het meest op ten westen en oosten van de windturbines doordat de zon bij zonsopkomst en zonsondergang relatief laag aan de horizon staat en lange schaduwen werpt. De zon staat juist hoog in het zuiden, waardoor de schaduw ten noorden van de windturbines relatief dichtbij de windturbine optreedt. Indien alleen de woningen ten noorden zijn betrokken zou het effect van slagschaduw onderschat. Mogelijk betreft de analyse ook woningen ten westen en oosten van het zoekgebied. In dat geval volstaat een nadere toelichting op de aanpak.

•

Er is in het onderzoek niet gemotiveerd waarom voor dit aspect alleen naar woningen op maximaal 1.200 meter wordt gekeken. Hoewel op grote afstanden de optredende slagschaduw zeer beperkt is had het in de rede gelegen om hier aan te sluiten bij de criteria voor geluid.

Kader 2 Werken met gebieden i.p.v. (voorbeeld)opstellingen Het onderzoek richt zich op het beoordelen van de geschiktheid van de zoekgebieden, zonder dat daarbij wordt gekeken naar concrete (mogelijke) opstellingen van windturbines. Er zijn dus geen (voorbeeld)opstellingen gehanteerd. Dit wordt door de onderzoekers ook beschreven in de aanpak (paragraaf 2.1). Het toepassen van een benadering op zoekgebied niveau is op zichzelf goed passend bij het niveau van een planMER onderzoek. Een belangrijk aandachtspunt van deze benadering is dat de daadwerkelijke effecten van windturbines sterk samenhangen met de gekozen opstelling. Door niet uit te gaan van een opstelling worden de effecten daarbij soms sterk overschat. Indien de windturbine namelijk niet aan de rand van een zoekgebied, maar meer middenin wordt gerealiseerd – iets dat in de praktijk veelal het geval zal zijn – zullen afstanden tot bebouwing toenemen en effecten daarmee kleiner worden. Dit kan mogelijk leiden tot significante verschillen, indien bijvoorbeeld woningconcentraties daardoor niet meer binnen een bepaalde afstandscontour vallen en het aantal potentieel gehinderden daarmee fors lager wordt.

Omgevingsveiligheid Voor het onderwerp omgevingsveiligheid wordt in het rapport ingegaan op buisleidingen met giftige3 stoffen in (de omgeving van) de zoekgebieden (figuur 4-10). Daarbij is aangegeven dat hiermee rekening gehouden dient te worden bij de eventuele positionering van windturbines en graafwerkzaamheden, waarbij de grootste kans op schade aan een buisleiding ontstaat door graafwerkzaamheden. We vragen aandacht voor een aantal aspecten: •

Vanuit het oogpunt van omgevingsveiligheid is het gebruikelijk aandacht te besteden aan diverse risicobronnen (buisleidingen, transport via weg en water, hoogspanning, risicobedrijven). De aanwezigheid van deze bronnen en infrastructuur geeft mogelijk beperkingen voor de realisatie van windturbines door de noodzakelijk aan te houden veiligheidsafstanden. Voor buisleidingen kunnen die afstand oplopen tot circa de tiphoogte van de windturbine. Dit kan ervoor zorgen dat binnen zoekgebieden significant minder ruimte aanwezig is voor windenergie. Voor zoekgebied 2 en 13 vormt dit aspect naar verwachting een relevante beperking in de mogelijkheden voor realisatie van windturbines. Wellicht kan daar in de plaatsing van windturbines rekening mee worden gehouden en blijft voldoende ruimte over, maar dat is op grond van de informatie niet duidelijk.

•

Graafwerkzaamheden vormen niet het belangrijkste risico wanneer het gaat om windturbines nabij buisleidingen. Dit risico wordt vooral veroorzaakt door de faalscenario’s waarbij (onderdelen van) de windturbine op de buisleiding terechtkomen waardoor deze beschadigd. In een planMER hoeft dit risico nog niet in detail te worden beschouwd, maar kan volstaan worden met het in kaart

De term ‘giftige’ stoffen is niet van toepassing. Het gaat om stoffen die een veiligheidsrisico kennen. Daar is ook op gedoeld blijkens de nadere toelichting in de tekst. 3

722225 | Review locatieonderzoek wind Vijfherenlanden | 2.0 | 19-12-2022 Pagina 5

brengen van de risicovolle infrastructuur en het hanteren van een afstandscontour waarbinnen geen windturbines kunnen worden gerealiseerd. We adviseren deze punten aan te vullen in de beoordeling om het aspect veiligheid een volwaardige plaats in de totaalbeoordeling te geven. Het aspect omgevingsveiligheid kan daarmee mogelijk ook een ‘maatgevend criterium’ worden voor enkele zoekgebieden. Landschap De beoordeling voor het onderwerp landschap is gebaseerd op het gegeven kader. Dit is daarmee een correctie verwerking. Een legenda voor de kleurcodering in tabel 4-2 zou van toegevoegde waarde zijn voor de duiding van informatie in de tabel. We vermoeden dat de beoordeling samenhangt met het criterium ‘geschiktheid opstelling’ in hoofdstuk 6. Het is zinvol om dit toe te lichten (of aan te geven waar het betreffende criterium onderdeel van uitmaakt). Cultuurhistorie Voor het onderdeel cultuurhistorie komt aan de orde dat sprake is van eendenkooien. Het is relevant na te gaan of sprake is van een afpalingsrecht rondom de eendenkooi conform artikel 3.30 lid 5 Wet natuurbescherming. Het zogenaamde ‘paalrecht’ kan een beperking voor ontwikkelingen, zoals plaatsing van windturbines betekenen.

Aangezien het paalrecht tot enkele honderden meters ver kan reiken zijn mogelijk afspraken met de eigenaar van de kooi vereist en kan dit mogelijk een relevante beperking vormen voor de plaatsingsmogelijkheden van zoekgebieden nabij een eendenkooi. Het is aan te bevelen dit als aandachtspunt te benoemen voor een eventueel vervolgtraject. Dat begint met vast te stellen of sprake is van eendenkooien waarop een afpalingsrecht van toepassing is en de bijbehorende afstand. Natuur Voor het onderwerp natuur is gekeken naar effecten op beschermde gebieden (NNN, Natura 2000 en weidevogelgebieden) en soortenbescherming van vogels (gevoeligheid voor broedvogels en nietbroedvogels). Voor het niveau van een planMER studie is hiermee voldoende in beeld gebracht welke risico’s en effecten te verwachten zijn binnen de zoekgebieden. Desalniettemin maken we de volgende kanttekeningen bij het onderwerp natuur: •

Uit het kader volgt dat plaatsing in NNN niet wenselijk wordt geacht. In de beschrijving wordt echter aanvullend aangegeven dat er zoekgebieden buiten NNN binnen een afstand van 500 m van NNN zijn gelegen. Op grond van het kader lijkt dit niet relevant. Niet duidelijk is of ligging buiten NNN binnen 500 m van invloed is op de score van een zoekgebied. Dit kan van invloed zijn op de effectbeoordeling. Inhoudelijk is dit eveneens relevant aangezien de effecten van externe werking op NNN veelal van een andere orde zijn dan het direct aantasten van NNN als gevolg van ruimtebeslag. In het laatste geval is mitigatie en compensatie aan de orde (zoals ook in het kader toegelicht);

•

Voor het aspect weidevogelgebieden geldt een vergelijkbare situatie. Op grond van het kader is onduidelijk of het relevant is zoekgebieden buiten deze gebieden maar binnen een afstand van 500 m specifiek te beoordelen. Het is niet duidelijk of dit terugkomt in de score van zoekgebieden en daarmee een rol heeft gespeeld in de beoordeling en vergelijking van zoekgebieden.

•

De beoordeling op basis van de risicokaarten voor vogels geeft gevoeligheidsgetallen in grafieken en tabellen. Het is onduidelijk hoe deze getallen geduid moeten worden. De toepassing van deze kaarten kent mogelijk overlap met de aanwezigheid van NNN, Natura 2000 of weidevogelgebieden. Het separaat beoordelen van deze risicokaarten kan ertoe leiden dat dubbeltelling plaatsvindt van een enkel effect (natuur).

722225 | Review locatieonderzoek wind Vijfherenlanden | 2.0 | 19-12-2022 Pagina 6

Afhankelijk van de doorwerking van de genoemde kanttekeningen in de scores in de beoordeling kan een effect op de eindbeoordeling optreden. Samenvattende beoordeling en gewichtensets In de samenvattende beoordeling heeft Antea de beoordelingen op de verschillende type milieuaspecten samengebracht in één score, zodat een rangschikking van de locaties kan worden gemaakt. Daarvoor zijn scores genormaliseerd en vervolgens door weging (door toepassing van gewichtensets) gekenmerkt. Het systeem om dit te doen is goed beschreven. Het voordeel van dit systeem is dat het leidt tot een overzichtelijke rangschikking van locaties. Het nadeel is echter dat dit een complexe en genuanceerde milieubeoordeling over verschillende milieuaspecten wordt samengevat in een enkel getal. Het is belangrijk te onderkennen in besluitvorming dat sprake is van een beoordeling met een hoog abstractieniveau . Ten aanzien van de methodologie van de scoring hebben wij de volgende kanttekeningen: •

De toe te kennen scores zijn toegelicht in tabel 6.1. Het is onduidelijk op welke grond de scores zijn toegekend aan de verschillende zoekgebieden. Door dit gemotiveerd te betrekken bij de behandeling van de zoekgebieden in hoofdstuk 5 kan dit worden verduidelijkt

•

De gehanteerde criteria kennen op een aantal punten een grote overlap. De eenvoudige gewogen multicriteria analyse leidt daarom tot een vertekening van de vergelijking. Bijvoorbeeld voor het aspect ‘milieu en gezondheid’ geldt dat ‘aantal potentieel geluidgehinderden’, ‘kans op slagschaduw’ en ‘aantal woningen binnen 1.500 m’ vrijwel hetzelfde effect beschrijven. Door één van de relevante aspecten als leidend aan te wijzen kan dit gecorrigeerd worden.

•

De score voor archeologie in tabel 6.1 kan op grond van de toelichting in paragraaf 4.4.2 achterwege blijven. Aangezien de scores gelijk zijn beïnvloedt dit de vergelijking niet.

Voor de methode van de normalisering is onderscheidt gemaakt naar drie categorieën. De categorieën ‘mens’, ‘groen’ en ‘energie’. Dit is een zinvol aangezien dit tot onderscheidt leidt dat benut kan worden voor een beleidsmatige afweging. Hierbij maken wij de volgende kanttekeningen: •

Het aspect ‘visueel-landschappelijk’ is op grond van de toelichting in paragraaf 4.4.1 niet onderscheidend voor de verschillende zoekgebieden. De relatie met hinder is daarbij niet onderbouwd (en eveneens impliciet reeds onderdeel van bijvoorbeeld geluidgehinderden). Het aspect past derhalve niet in de gewichtenset ‘mens’

•

Voor de gewichtenset ‘mens’ vindt een dubbeltelling plaats door weging van geluid, slagschaduw en aantal woningen binnen 1.500 m. Daarbij is de puntentoekenning voor geluid mogelijk vertekenend omdat deze aanvullend zeer zwaar weegt binnen de selectie van de gewichtenset

•

Het is onduidelijk waarom het aspect ‘afmetingen/ mogelijk aandeel in omgeving VHL’ onderdeel is van de gewichtenset ‘mens’.

•

Voor de gewichtenset ‘natuur’ is mogelijke sprake van dubbeltelling doordat er een relatie is tussen de aspecten ‘NNN’, ‘Weidevogelkerngebieden e.d.’ en ‘gevoeligheid broedvogels/ nietbroedvogels’

•

Het is onduidelijk waarom de ‘locatie’-zaken (‘geschiktheid opstelling’ en ‘afmetingen/ mogelijkheden aandeel in opgave VHL’ meewegen, in afwijking van de gewichtenset ‘mens’. Bij ‘Mens’ is ‘geschiktheid opstelling’ zonder motivatie geen onderdeel, daarnaast is sprake van een andere weging.

•

Het is onduidelijk op welke grond ‘NNN” een rol speelt in de gewichtenset ‘energie’

722225 | Review locatieonderzoek wind Vijfherenlanden | 2.0 | 19-12-2022 Pagina 7

De meerwaarde van hoofdstuk 6 voor het besluitvormingsproces is op grond van het voorgaande in onze ogen beperkt. De waarde van de gewogen vergelijking is beperkt en heeft het risico in zich de vergelijking te beperkten tot een ranglijstkeuze.

722225 | Review locatieonderzoek wind Vijfherenlanden | 2.0 | 19-12-2022 Pagina 8

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie

projectnummer 0472188.100 definitief (gewijzigde versie) 22 december 2022

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie

projectnummer 0472188.100 definitief (gewijzigde versie) 22 december 2022

Opdrachtgever Gemeente Vijfheerenlanden

Auteur Lex Runia

datum 22 december 2022

beschrijving definitief

vrijgave Just Verhoeven

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

18

1

Onderbouwing aanpak

20

1.1 1.2

Aanpak Beoordelingskader

20 20

2

Uitgangspunten

22

2.1 2.2 2.3

Opgave van 15 MW (RES) Categorieën windturbines Beleidskader

22 22 23

3

Beoordeling per thema

25

3.1 3.2 3.3 3.3.1 3.3.2 3.3.3 3.4 3.4.1 3.4.2 3.4.3

Energie en circulariteit Vitaliteit en inclusiviteit Gezondheid en milieu Geluidhinder Slagschaduw Omgevingsveiligheid Groen en landschap Landschap Archeologie en cultuurhistorie Natuur

25 26 27 27 32 33 33 33 35 37

4

Beoordeling per zoekgebied

44

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8

Zoekgebied 1: scoort relatief slecht op alle categorieën 44 Zoekgebied 2: scoort niet goed op alle categorieën 45 Zoekgebied 3: scoort zeer goed op de categorie Mens en Groen 46 Zoekgebied 4: scoort bovengemiddeld op Groen en Energie maar relatief laag op Mens 47 Zoekgebied 5 scoort slecht op de categorieën Groen en Energie 48 Zoekgebied 6: scoort zeer goed op de categorie Energie 49 Zoekgebied 7: scoort slecht op de categorieën Mens, Groen en Energie 50 Zoekgebied 8: scoort het slechtst op de categorie Groen en ook relatief laag op Mens en Energie 51 Zoekgebied 9: scoort slecht op de categorie Mens 53 Zoekgebied 10: scoort goed in drie gewichtensets 54 Zoekgebied 11: scoort het slechtst op de categorie Energie en ook relatief laag op Mens en Groen 55 Zoekgebied 12: scoort zeer goed op de categorie Groen maar slecht op Mens en Energie 56 Zoekgebied 13: scoort zeer goed op de categorieën Mens en Energie 57 Zoekgebied 14: scoort zeer goed op alle categorieën 59

4.9 4.10 4.11 4.12 4.13 4.14

5

Samenvattende beoordeling

61

5.1 5.2 5.3 5.4 5.4.1 5.4.2

Over dit hoofdstuk Overzicht van de beoordelingen van de zoekgebieden De beoordelingen genormaliseerd Beoordeling met behulp van een gewichtensets Aanpak van de multicriteria-analyse Gewogen rangschikking van de zoekgebieden

61 61 62 63 63 63

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

TOELICHTING OP DEZE BIJGESTELDE VERSIE In de eerdere versie van dit rapport (dd 14 oktober 2022) zijn foutieve cijfers gehanteerd voor de aantallen woningen in de ‘schillen’ rond de zoekgebieden. Deze foutieve aantallen werkten door in de berekening van de aantallen gehinderden en vervolgens in de beoordelingen van zoekgebieden en in de voorkeursvolgorde. De effectbeoordeling voor het aspect geluidhinder verloopt via een aantal stappen:  de zoekgebieden worden opgenomen in het GIS1; in het GIS zijn tevens de zoekgebieden van alle woonadressen opgenomen (BAG2);  in GIS worden rond de zoekgebieden zones met een afstanden van 0 – 250 - 500 m en vervolgens t0t en met 2.000 m gemaakt;  in GIS worden vervolgens de aantallen woningen binnen deze schillen berekend (totalen);  deze cijfers worden overgenomen in een excel bestand;  in excel wordt vervolgens het aantal woningen per schil van 250 m breedte berekend;  deze cijfers (aantallen per schil) zijn gebruikt voor figuur 4.1 in het rapport;  deze aantallen worden overgenomen in een rekenblad waarin de woningaantallen (per schil) worden vermenigvuldigd met een gemiddeld aantal inwoners per woning en met de kans op hinder; deze hinderpercentages zijn (zoals beschreven in paragraaf 4.3.1) afgeleid van literatuurgegevens over de kans op hinder door windturbinegeluid;  dit leidt door optelling (in excel) tot de totale aantallen

gehinderden per zoekgebied;  deze cijfers zijn vervolgens opgenomen in de beoordelingstabellen en gebruikt voor het bepalen van de rangordes (hoofdstuk 5). De oorzaak van de gemaakte fout lag bij het overnemen van de cijfers uit GIS in het rekenmodel in excel. Dit werkt vervolgens door in de berekeningen van het aantal gehinderden en in de eindbeoordelingen. Als herstel is het volgende gedaan:  de aantallen woningen in de schillen zijn nogmaals bepaald in GIS;  dit is gedaan voor de zekerheid en omdat in de periode tussen voorjaar 2022 (toen het rapport is opgesteld) en december 2022 nieuw gebouwde woningen zijn toegevoegd aan BAG. Daardoor is het aantal woningen in de schillen rond de meeste zoekgebieden toegenomen; daarmee is ook de kans op hinder wat groter;  deze cijfers zijn overgenomen in het excelbestand;  hiermee zijn de berekeningen en beoordelingen opnieuw uitgevoerd;  er is een algehele controle uitgevoerd. Daarnaast is een kaart opgenomen van de afstandscontour van 1.200 tot stedelijke gebieden( naar aanleiding van een besluit over het Beleidskader Energietransitie door de gemeenteraad op 10 november 2022) en is aangegeven wat deze contour voor implicaties heeft voor de zoekgebieden. Deze informatie is nieuw ten opzichte van de eerdere versie van het rapport.

Een en ander heeft er toe geleid dat in dit rapport in de volgende paragrafen zijn aangepast:  samenvatting (tekst, figuur en tabellen) 1 Geografisch Informatie Systeem

2

Basisregistratie Adressen en Gebouwen

Blad 1 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

   

paragraaf 4.2: figuren en bijbehorende tekst; paragraaf 4.3.1: herberekening aantal gehinderden (tekst, figuren); hoofdstuk: tekstuele aanpassing (verwerken juiste cijfers woningen en hinder); hoofdstuk 6: aanpassingen vanwege juiste cijfers (tekst, figuren en tabellen).

Na correctie van de gemaakte fout is naar aanleiding van de review door Pondera een aantal aanpassingen gedaan. Dit betreft in hoofdzaak nadere toelichtingen en nuanceringen.

Duiding van de verschillen (wat is het effect van de gemaakte fout) Onderstaande figuren laten zien hoe de gemaakte fout doorwerkt in de berekende aantallen gehinderden en de rangorde van de zoekgebieden op basis van de hinderaantallen. In deze figuren zijn de volgende getallen gebruikt: 1. de cijfers zoals opgenomen in de oorspronkelijke versie van het rapport; 2. de gecorrigeerde cijfers (na herstel van de aantallen woningen); dit zijn de gegevens voor de aantallen woningen in het BAG in februari 2022; 3. de cijfers op basis van de actuele woningaantallen in het BAG (december 2022); dit zijn de cijfers die in deze bijgestelde versie van het rapport zijn opgenomen. Het verschil tussen 1 en 2 laat zien wat het effect van de gemaakte fout is. Het verschil tussen 2 en 3 laat zien wat het gevolg is van de actualisering van de woningaantallen (tussen begin 2022 en december 2022; dit betekent een groter aantal woningen).

Figuur A: Berekende aantallen gehinderden en ernstig gehinderden (methodiek: zie paragraaf 4.3.1). Het effect van de gemaakt fout is het verschil tussen de rode en de groene staafjes. De grootste afwijkingen in de aantallen (ernstig) gehinderden zijn aanwezig bij de zoekgebieden 7, 8, 9 en 10. Het verschil tussen de groene en paarse staafjes wordt veroorzaakt door de toename van het aantal woningen. Deze (meest actuele) cijfers zijn gebruikt in deze nieuwe versie van het rapport.

Blad 2 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur B: Berekende aantallen gehinderden en ernstig gehinderden als verschil met de cijfers uit het rapport (verschil tussen de rode en de groene resp. paarse staafjes van figuur A). De grootste afwijkingen zijn aanwezig bij de zoekgebieden 7, 8, 9 en 10. Het verschil tussen de groene en paarse staafjes wordt veroorzaakt door de toename van het aantal woningen. Deze (meest actuele) cijfers zijn gebruikt in deze nieuwe versie van het rapport

Blad 3 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

beter

slechter

Figuur C: Effect van de gemaakt fout op de rangschikking van de zoekgebieden voor het aspect geluidhinder. Het effect van de fout is het verschil tussen de rode en groene staafjes. De grootste verschillen in rangorde voor de herberekening met de correcte cijfers (verschil rood – groen) zijn aanwezig bij de zoekgebieden 2, 3, 7, 8, 9 en 10. In figuur C zijn deze verschillen op een andere manier weergegeven.

Blad 4 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

hoger rangnummer is slechter

lager rangnummer is beter

Figuur D: Effect van de gemaakt fout. De figuur laat het verschil in rangnummer voor het aspect geluidhinder zien (verschil tussen de rode en de groene resp. paarse staafjes uit figuur C). Een negatief getal (links) betekent een lagere rangnummer (dus beter), een positief getal (rechts) betekent een hoger rangnummer (slechter). Voor de groene staafjes (herstel van de gemaakte fout) verslechtert de relatieve positie van de zoekgebieden 2, 7 en 10 het meest (hoger rangnummer) en verbetert de relatieve positie van de zoekgebieden 8, 9 en 3 het meest. Bij gebruik van de actuele BAG-gegevens (paarse staafjes in vergelijking met de groene staafjes) is er een relatief groot effect voor zoekgebied 13.

Blad 5 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

De foutieve aantallen woningen werken vooral door in de beoordeling op basis van de gewichtenset Mens. In figuur E zijn de over-all rangordes weergegeven voor de drie beschouwde sets gegevens.

Figuur E: Effect van de gemaakt fout en van het gebruik van de actuele BAG-informatie op de voorkeursvolgorde van de zoekgebieden. Laagste getal = beste zoekgebied. Het effect van de herberekening (groen vergeleken met rood) treedt vooral op bij de zoekgebieden 2, 8 en 9. De top drie blijft bestaan uit de zoekgebieden 14, 10 en 3, met wel een verschil in onderlinge volgorde.

Blad 6 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

SAMENVATTING Over dit rapport In het kader van de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van 16 Utrechtse gemeenten zijn in de gemeente Vijfheerenlanden veertien potentiële gebieden voor windenergie aangeduid. De raad van Vijfheerenlanden heeft gevraagd deze zoekgebieden in een milieueffectrapport te onderzoeken. Dit rapport, dat onderdeel is van de milieueffectrapportage voor de omgevingsvisie, geeft inhoud aan die vraag. In dit rapport zijn de 14 zoekgebieden in Vijfheerenlanden door middel van een omgevingstechnische analyse onderzocht op hun geschiktheid voor het plaatsen van windturbines, mede in relatie tot de pijlers van de omgevingsvisie en de omgevingseffecten die kunnen optreden als windturbines worden geplaatst. In het onderzoek is gekeken naar de mogelijkheden voor drie categorieën windturbines, van klein tot zeer groot.

Figuur S1: De veertien zoekgebieden voor windenergie in Vijfheerenlanden

Beleidskader Energietransitie en afstand tot woonkernen In figuur S2 is de ligging van de zoekgebieden ten opzichte van de woonkernen weergegeven. Rond de woonkernen (de stedelijke gebieden uit de verordening van de provincie) is de contour van 1.200 m afstand weergegeven. Dit is gedaan omdat deze afstand (die alleen van toepassing is voor nieuwe zoekgebieden) is opgenomen in het gemeentelijke Beleidskader Energietransitie (BET, vastgesteld 10 november 2022).

Blad 7 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Op basis hiervan kan worden geconstateerd dat een aantal zoekgebieden geheel of gedeeltelijk binnen deze contouren valt. Voor de meest kansrijke zoekgebieden (volgens bovenstaande tabel S1) is het effect beperkt: zoekgebied 3 ligt geheel buiten deze contour en de van de zoekgebieden 14 en 10 vallen kleine delen af. Voor zoekgebied 12 (bestaande turbines Autena) is de afstand van 1.200 m uit het BET niet van toepassing.

Figuur S2. Ligging van de veertien zoekgebieden ten opzichte van de woonkernen. Rond de woonkernen zijn contouren aangebracht met een afstanden van 1.200 m. Roze zijn de woonkernen (stedelijke gebieden conform de omgevingsverordening)

Samenvattende beoordeling De geschiktheid van de 14 zoekgebieden voor het plaatsen van (grote) windturbines is onderzocht aan de hand van een aantal beoordelingsaspecten. Het gaat hierbij om de leefomgeving (geluid, slagschaduw), natuur, landschap en erfgoed. Ook is gekeken naar de potenties van de zoekgebieden: hoeveel ruimte is er voor het plaatsen van windturbines? Het onderzoek richt zich op het beoordelen van de geschiktheid van de 14 zoekgebieden, zonder dat daarbij wordt gekeken naar concrete (mogelijke) opstellingen van windturbines. Deze aanpak is gevolgd omdat in de praktijk het ontwikkelen van plannen voor windparken wordt gedaan door private partijen – dat kunnen energiemaatschappijen, maar ook private personen, coöperaties of (lokale) overheden zijn. Dat stadium van het proces (het ontwikkelen van concrete plannen) is nog niet bereikt, omdat de zoekgebieden nog niet zijn vastgesteld. Bekend is dat grondposities – welke grondeigenaren stemmen in met het plaatsen van windturbines – een belangrijke factor

Blad 8 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

zijn bij het ontwikkelen van plannen voor windparken. Er is daarom in dit rapport geen analyse gedaan aan de hand van de mogelijke opstellingen, maar wel indicatief gekeken naar de ruimte en de landschappelijke situatie van de zoekgebieden en de kansen die dat biedt en de schuifruimte die er is om een windpark in te passen. Doordat in dit rapport niet is gekeken naar concrete opstellingen van windturbines heeft de beoordelen van de mogelijke effecten deels het karakter van een beoordeling van kansen en risico’s. Dit laat onverlet dat waar mogelijk de eigenschappen van de zoekgebieden zijn gekwantificeerd. Voor dit rapport zijn voor een aantal aspecten met behulp van GIS contouren rond de windturbines gemaakt (aangeduid als ringen), met verschillende afstanden. Afhankelijk van het beschouwde aspect zijn aantallen (bijvoorbeeld woningen) of oppervlaktes (bijvoorbeeld weidevogelkerngebied) berekend voor een bij het betreffende aspect passende (effect)afstand. Deze aanpak heeft voor in zekere zin het karakter van een worst-casebenadering, omdat in feite het uitgangspunt is dat op alle punten van de grenzen van de gehele zoekgebied windturbines aanwezig zijn. Dit is vooral relevant voor de hinderaspecten (geluid, slaschaduw).

In de praktijk zal dat, zeker bij de grotere zoekgebieden en de zoekgebieden waar het mogelijk is turbines niet op of dichtbij de grens van het zoekgebied te plaatsen, niet het geval zijn. Daarnaast is voor geluid geen rekening gehouden met afscherming die vooral in woonkernen van belang kan zijn. Er is gebruik gemaakt van ruimtelijke informatie die ook wordt gebruikt voor de omgevingsvisie en van andere beschikbare informatie, bijvoorbeeld over het zoekgebied woningen. Per beoordelingsaspect zijn de zoekgebieden beoordeeld. Voor zover mogelijk is de kans op het optreden van omgevingseffecten kwantitatief gedaan. De beoordelingen voor de afzonderlijke aspecten zijn opgenomen in tabel S1. In deze tabel zijn alle beoordelingen genormaliseerd, dat wil zeggen weergegeven op een schaal van 0 (beste) tot 1 (slechtste beoordeling).

Blad 9 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Tabel S1: Genormaliseerde beoordelingen. Hoe hoger het getal, hoe negatiever de beoordeling. risico aantasting cultuurhistorische waarden Incl NHW)

visueel-landschappelijk

NNN

weidevogelkerngebieden e.d.

gevoeligheid voor broedvogels en niet-broedvogels

aantal potentieel geluidgehinderden

kans op slagschaduw

aantal woningen binnen 1500 m

stiltegebied

afmetingen/mogelijk aandeel in opgave VHL

geschiktheid opstelling

locatie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

risico aantasting archeologische waarden

normaliseren

0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60

0,80 0,80 0,20 0,20 0,20 0,20 0,20 0,60 0,60 0,20 1,00 0,20 0,20 0,20

0,80 0,80 0,60 0,40 1,00 0,60 1,00 1,00 0,60 0,20 1,00 0,20 0,60 0,20

0,07 0,00 0,35 0,23 0,00 0,43 0,27 0,48 0,05 1,00 0,00 0,36 0,92 0,60

0,28 1,00 0,00 0,71 0,47 0,49 0,00 0,44 0,67 0,06 0,19 0,00 0,00 0,13

0,46 0,35 0,41 0,44 0,21 0,41 0,38 0,44 0,43 0,54 0,33 0,43 0,38 0,46

0,48 0,49 0,21 0,45 0,20 0,41 0,79 0,13 0,31 0,32 0,30 1,00 0,36 0,19

0,18 0,43 0,10 0,19 0,40 0,68 1,00 0,07 0,29 0,16 0,21 0,59 0,86 0,05

0,50 0,62 0,11 0,48 0,18 0,37 0,81 0,15 0,30 0,25 0,35 1,00 0,42 0,20

0,80 0,80 0,80 0,40 0,40 0,60 0,20 0,80 0,80 0,20 0,20 0,20 0,60 0,40

0,40 0,60 0,40 0,40 0,80 0,20 0,60 0,60 0,40 0,20 0,80 1,00 0,20 0,40

0,60 0,80 0,20 0,60 1,00 0,20 1,00 1,00 0,20 0,20 0,40 1,00 0,20 0,20

Na de beoordeling van de zoekgebieden op het niveau van de aspecten van het beoordelingskader zijn rangschikkingen gemaakt van de zoekgebieden, van meest geschikt tot minst geschikt. Er is daarbij gebruik gemaakt van drie gewichtensets. Bij de gewichtenset Mens is veel gewicht toegekend aan de aspecten van de leefomgeving, bij de gewichtenset Groen aan de aspecten van natuur en landschap, en bij de gewichtenset Energie aan de potenties voor het opwekken van windenergie. De analyse leidt tot het overzicht in tabel S2. In de tabel zijn de gewogen scores opgenomen en de rangnummers van de 14 zoekgebieden weergegeven voor de drie gewichtensets. Hoe lager de score en hoe lager het rangnummer, hoe geschikter het zoekgebied. Deze cijfers zijn ook opgenomen in figuur S3. Daarbij zijn de zoekgebieden van links naar rechts gerangschikt op basis van de oplopende (gemiddelde) beoordeling. Dit betekent dat de zoekgebieden links in de figuur het meest geschikt zijn en de zoekgebieden rechts in de figuur het minst geschikt.

Blad 10 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Tabel S2: Overzicht van de beoordelingen en rangorden Gewogen score

Rangnummer

locatie

Mens

Groen

Energie

Mens

Groen

Energie

som rangnr

1

48 55 25 41 38 46 84 28 35 26 42 82 47 18

41 52 24 33 46 28 43 57 32 27 46 36 31 23

56 72 36 48 92 28 84 84 36 20 68 84 28 28

11 12 2 7 6 9 14 4 5 3 8 13 10 1

9 10 2 4 12 6 11 14 8 5 13 3 7 1

10 8 6 5 13 3 11 12 7 1 14 9 4 2

30 30 10 16 31 18 36 30 20 9 35 25 21 4

2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

Figuur S3: Gewogen totaalscore voor de 14 zoekgebieden voor de drie gewichtensets. Hoe lager, hoe beter. Van links naar rechts Gerangschikt op basis van oplopende gemiddelde beoordeling

Voor de uiteindelijke keuze is relevant dat bij de zoekgebieden met de gemiddelde laagste gewogen beoordeling (links in figuur 6.1) de drie gewichtensets een goede beoordeling laten zien. Dat laat onverlet dat voor onderliggende beoordelingen voor afzonderlijke aspecten (bijvoorbeeld voor NNN bij zoekgebied 10) er een duidelijk negatief oordeel kan zijn. Voor een aantal zoekgebieden (bijvoorbeeld nummer 8) is er een groot verschil tussen de gewogen beoordeling voor de gewichtenset Mens en de gewichtenset Energie.

Blad 11 van 68

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie projectnummer 0472188.100 22 december 2022 Gemeente Vijfheerenlanden