Opinievoorstel Procesvoorstel Omgevingsprogramma's

Opinievoorstel Zaaknummer 1648952

Onderwerp: Procesvoorstel omgevingsprogramma’s Aanleiding opinievoorstel Het Kleine Slimme Groepje (KSG) Wonen heeft op 1 september 2025 een ‘Procesvoorstel KSG Wonen’ voorgelegd aan het presidium. Door het presidium is ingestemd met dit voorstel. Hierin is opgenomen: 13 oktober Commissie RWD: wensen en bedenkingen inzake sturing, afwegingen en rolverdeling inzake de pijlers Omgevingsplannen. (Het gaat niet over omgevingsplannen maar over omgevingsprogramma’s.) Op 6 oktober bent u in een KennispaRaad-sessie geïnformeerd over het instrument programma’s in de Omgevingswet. Op basis van onderhavig procesvoorstel kan de gemeenteraad wensen en bedenkingen meegeven aan het college inzake sturing, afwegingen en rolverdeling tussen gemeenteraad en college.

Inleiding De gemeenteraad heeft de omgevingsvisie begin 2024 vastgesteld. In december 2024 is het ‘Plan van aanpak uitvoering omgevingsvisie’ door het college vastgesteld. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd via een raadsinformatiebrief. Ter informatie is dit plan van aanpak als bijlage toegevoegd. Dit jaar wordt gewerkt aan de implementatie van de omgevingsvisie. Onderdeel hiervan is het opzetten van vijf omgevingsprogramma’s voor het realiseren van de vijf opgaven voor 2040: 1. Wonen 2. Werken 3. Mobiliteit 4. Energie 5. Landschap, water en groen. Met een projectteam wordt hier (integraal) aan gewerkt. De omgevingsprogramma’s zijn de schakel tussen beleidsontwikkeling en uitvoering. Hierin maken we onze doelen en acties concreet en geven we sturing en structuur aan de uitvoering van de omgevingsvisie. We bevorderen het integraal werken doordat de opgaven en de thema’s veel raakvlakken hebben en elkaar beïnvloeden. Input voor de uitvoering volgt uit projecten die inmiddels in uitvoering zijn, de Begroting 2026 en de Kadernota. Hiermee vertalen we in feite de begroting en de kadernota naar een nieuwe structuur waarin de nadruk ligt op de omgevingsvisie als kader voor de uitvoering in (met name) het Domein Leefomgeving. Dit zorgt voor een sterke basis om de opgaven uit de omgevingsvisie uit te voeren.

Rol en taakverdeling Omgevingswet De Omgevingswet bepaalt dat het college het bevoegd gezag is voor het vaststellen van programma’s (art. 3.4 OW). Dit betekent dat het college verantwoordelijk is voor de uitvoering en

invulling van de omgevingsprogramma’s. De raad behoudt zijn verantwoordelijkheid voor het bepalen van de ambities (via de omgevingsvisie) en het controleren van de uitvoering. In onderstaande figuur is de rol en taakverdeling in de gehele beleidscyclus van de Omgevingswet schematisch weergegeven.

Voorbereiding omgevingsprogramma’s Tijdens deze collegeperiode wordt door het college (informeel) ingestemd met een ‘80%-versie’ van de vijf omgevingsprogramma’s. De vaststelling van deze programma’s wordt overgelaten aan het nieuwe college. Het huidige college zorgt hiermee voor een gedegen voorbereiding, terwijl het nieuwe college voldoende ruimte krijgt om de omgevingsprogramma’s waar gewenst aan te passen aan zijn eigen prioriteiten en inzichten.

Rol en taakverdeling raad en college In zowel de Gemeentewet als de Omgevingswet is de kerntaak van de gemeenteraad richting geven en het controleren van de uitvoering. We willen zorgen dat de raad is toegerust om deze strategische rol uit te voeren. De belangrijke keuzes in het geven van richting in het fysiek domein zijn door de gemeenteraad gemaakt in de omgevingsvisie. De omgevingsprogramma’s vertalen dit naar de uitvoering. De omgevingsprogramma’s zijn dus in feite uitvoeringsprogramma’s, waarin de activiteiten en projecten beschreven worden die we uit (gaan) voeren om de opgaven en ambities uit de omgevingsvisie te realiseren. Door de uitvoering bij het college te leggen, wordt de strategische rol van de raad beter afgebakend. De uitvoering wordt daarmee efficiënter, sneller en effectiever. Dit voorkomt onnodige vertragingen en biedt ruimte voor een slagvaardige aanpak bij de uitvoering van de omgevingsvisie.

Relatie met het kompas Een belangrijke overkoepelende doelstelling in de omgevingsvisie is het behoud van een vitale

samenleving, dit is als het ware ons kompas. De basis hiervoor is een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving. In onderstaande figuur is de verwevenheid met de opgaven (de vijf omgevingsprogramma’s) schematisch weergegeven.

De thema’s duurzaamheid, gezondheid en veiligheid worden integraal verweven in de omgevingsprogramma’s. Het moge duidelijk zijn dat deze integrale benadering samenwerking binnen en tussen de domeinen Leefomgeving en Samenleving onmisbaar maakt. Dit biedt ook kansen om dit integraal werken vanuit deze structuur op te pakken en handen en voeten te geven. Dit voorjaar is het programmaplan Duurzaamheid vastgesteld door het college. De gemeenteraad is hierover geïnformeerd via een raadsinformatiebrief. Momenteel wordt er uitvoering gegeven aan het programma Duurzaamheid via de Uitvoeringsagenda Duurzaamheid en wordt gewerkt aan de monitoring van resultaten via een dashboard. Een groot deel van het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid zal overgaan in de verschillende omgevingsprogramma’s. Het dashboard zal dan ook ingezet worden voor de monitoring van de uitvoering van de omgevingsprogramma’s.

Betrokkenheid van de gemeenteraad Het college stelt voor om de volgende afspraken te maken over de rol van de gemeenteraad bij het opstellen van de omgevingsprogramma’s: 1. Een kaderstellende rol bij de opstelling van de omgevingsprogramma’s Met het vaststellen van de omgevingsvisie heeft de raad opdracht gegeven aan het college om over te gaan tot de uitvoering. De omgevingsprogramma’s worden door het college opgesteld als uitvoeringsprogramma’s die de omgevingsvisie vertalen naar concrete acties en projecten. De raad behoudt zijn kaderstellende rol via de verantwoordelijkheid voor het bepalen van de ambities (via de actualisatie van de omgevingsvisie, elke bestuursperiode) en het controleren van de uitvoering. 2. Informeren van de gemeenteraad De gemeenteraad wordt actief geïnformeerd over de voortgang en inhoud van de omgevingsprogramma’s, zodat hij zijn controlerende taak kan blijven uitoefenen. Concreet betekent dit:

•

•

•

In het overdrachtsdossier wordt de nieuwe gemeenteraad geïnformeerd over de hoofdlijnen van de omgevingsprogramma’s (de ‘80%-versie’). Zo kan hij bij de coalitievorming meegeven wat voor hem de belangrijkste onderwerpen en prioriteiten zijn. Het nieuwe college stelt de omgevingsprogramma’s vast en informeert de nieuwe gemeenteraad via een KennispaRaad sessie (voorjaar/zomer 2026). Tijdens deze sessie worden ook de Omgevingswet en de omgevingsvisie behandeld. De gemeenteraad ontvangt jaarlijks een raadsinformatiebrief (RIB) over de inhoudelijke voortgang van de omgevingsprogramma’s.

3. Betrokkenheid bij financiële verplichtingen Wanneer programma onderdelen samengaan met financiële verplichtingen, wordt de gemeenteraad betrokken vanwege zijn wettelijke budgetrecht. Dit verloopt via de reguliere processen van de kadernota en de begroting.

Opiniërende vragen Op basis van bovenstaand voorstel leggen we de volgende opiniërende vragen aan u voor: 1. Wat betekent de wettelijke rolverdeling tussen raad en college voor de handelingsperspectieven/sturingsmogelijkheden van de raad? 2. Wat heeft de raad aanvullend op de reguliere processen (P&C-cyclus) en aanvullende informatie die wij reeds verstrekken (overdrachtsdossier, KennispaRaad sessie, jaarlijkse raadsinformatiebrief) nog nodig aan informatievoorziening om zijn controlerende kaderstellende rol te kunnen vervullen? 3. Hoe ziet de raad programmatische sturing onder de Omgevingswet in de relatie tot zijn betrokkenheid bij prioritaire thema’s via de KSG? Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris,

de burgemeester,

ValidSigned door Judith de Jonge {{signer1}}

ValidSigned door Sjors Fröhlich {{signer2}}

W.J. (Judith) de Jonge

S. (Sjors) Fröhlich

op 30-09-2025

op 30-09-2025

Bijlage Plan van Aanpak Uitvoering Omgevingsvisie d.d. 11 december 2024