Opinievoorstel Opkomstbevordering verkiezingen 18 maart 2026

Opinievoorstel Zaaknummer 1688406

Onderwerp: Opinievoorstel Opkomstbevordering verkiezingen 18 maart 2026

Vergaderdatum raad: 13 oktober 2025 Geheim: nee Steller: Joost Jan Kool

Opinievragen In dit opinievoorstel worden de volgende vragen gesteld: 1. 2.

Welke activiteiten voor opkomstbevordering ziet u als een taak van de griffie? Zijn er zaken die u mist in de lijst met activiteiten en welke rol/taak ziet u daarin weggelegd voor de griffie?

Inleiding In maart 2026 zijn er weer gemeenteraadsverkiezingen. Een periode waarin de verschillen tussen de deelnemende partijen worden gevierd, maar ook een periode met een mooie ambitie wordt gedeeld: zoveel mogelijk inwoners van de gemeente Vijfheerenlanden bewegen om naar de stembus te gaan. Om dat voor elkaar te krijgen, is actie gewenst. Of om een beetje in het jargon te blijven: we moeten met elkaar aan de slag met de opkomstbevordering. Opkomstbevordering is in ieders belang, zowel van de politiek als de inwoners. Een lage opkomst kan immers betekenen dat bepaalde groepen in de samenleving niet of weinig vertegenwoordigd zijn en de politiek geen afspiegeling is van de samenleving. Vanuit haar missie en visie ziet de griffie een belangrijke rol voor haarzelf weggelegd in een passende afspiegeling van de maatschappij in de politiek. Een democratische taak die verantwoordelijkheden met zich meebrengt en die de griffie vanuit een juiste rol wil vervullen. Die verantwoordelijkheid draagt de griffie overigens niet alleen. Ook politieke partijen dragen hierin een verantwoordelijkheid. Daarmee is opkomstbevordering een gedeelde verantwoordelijkheid van de politiek en de griffie. Die gedeelde verantwoordelijkheid vraag om een breed gedragen commitment.

Van de griffie die verantwoordelijk is voor het organiseren van bepaalde activiteiten en van de aan de verkiezing deelnemende partijen die een belangrijke rol spelen in de activiteiten.

Beoogd effect Tijdens de eerste gemeenteraadsverkiezingen van de gemeente Vijfheerenlanden in november 2018 was het opkomstpercentage 45%. Met de verkiezingen een kleine vier jaar later was dit percentage gestegen tot 52,6 %. Het doel van deze opkomstbevordering is dit percentage wederom hoger te krijgen. Maar het gaat niet louter om het behalen van een zo hoog mogelijk opkomstpercentage. Het gaat ook om het idee dat er achter schuilt. In het koersdocument Fier op reis van de huidige gemeenteraad wordt gesteld dat de raad bestaat uit 31 inwoners die een mandaat gekregen hebben van de andere inwoners van de gemeente Vijfheerenlanden om namens hen beslissingen te nemen. Een hoog opkomstpercentage betekent niet alleen een breder gedragen mandaat, maar mogelijk ook een positief beeld van de inwoners hoe de raadsleden in de afgelopen vier jaar met dat mandaat zijn omgegaan.

Toelichting opiniërende vragen 1. Welke activiteiten voor opkomstbevordering ziet u als een taak van de griffie?

In de afgelopen periode heeft de griffie gewerkt aan een lijst met activiteiten die (mogelijk) bijdragen aan een hogere opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. Het gaat hier om activiteiten die zijn gericht op de grote groep kiesgerechtigde inwoners van onze gemeente, maar ook om activiteiten die gericht zijn op een bredere doelgroep, zoals (niet stemgerechtigde) jongeren en mensen uit wijken waarin tijdens de vorige gemeenteraadsverkiezingen relatief weinig werd gestemd. Kick off (start van de verkiezingen) In Fier op reis staat dat de raadsleden 31 inwoners zijn van onze gemeente. 31 inwoners met een mandaat van de samenleving om namens hen besluiten te nemen. Het einde van deze raadsperiode en het begin van de verkiezingsperiode markeren we door dat mandaat op symbolische manier terug te geven aan de samenleving. Drie acties horen bij dit symbolische moment: • •

•

Overhandiging van een rood potlood aan de groep mensen die voor het eerst mag gaan stemmen. Aanwezige raadsleden trekken hun Raad Vijfheerenlanden jasje (gebruikt tijdens raad on tour 8 maart 2025) uit en onthullen hun partijgekleurde kleding. Andere kandidaten komen erbij. Onthullen eerste beplakte verkiezingsbord door de burgemeester die de verkiezingen officieel opent.

Aansluitend is er een plakdag op de werf in Vianen. Benodigde tijd griffie: 16 uur voorbereiding, 4 uur kick-off Benodigde tijd per partij: 2 uur voorbereiding, 4 uur kick-off Kosten: € 500,00 Verkiezingsdebatten Verkiezingsdebatten zijn een belangrijk onderdeel van onze democratie. In aanloop naar de verkiezingen zijn debatten een middel om de stemmers te informeren over de standpunten van de deelnemende partijen. Een leuke en educatieve manier om de verschillende ideeën van de partijen over het voetlicht te brengen. Tijdens de verkiezingsperiode zal de griffie zich inzetten voor de organisatie van twee grote debatten: het klassieke slotdebat aan het einde van de verkiezingsperiode en een jongerendebat waaraan jonge kandidaat raadsleden mee kunnen doen. Overige debatten, geïnitieerd door partijen zelf en/of initiatieven vanuit de samenleving zullen door de griffie worden ondersteund met communicatie en tips over de meest geschikte datum/tijdstip. Benodigde tijd griffie: 16 uur voorbereiding, 8 uur debat. Benodigde tijd per partij: voorbereidingstijd zal per partij verschillen. Benodigde tijd voor het debat is ca. vier uur per deelnemer. Kosten: Slotdebat: € 3.000,00 Jongerendebat: € 500,00 Verkiezingskrant, stemwijzer en website alle kandidaten Opkomstbevordering vindt ook plaats op papier en online. Daarvoor is een aantal instrumenten beschikbaar: • •

•

Verkiezingskrant: deze wordt in principe gemaakte door Kontakt Media Partners. Gemeente is verantwoordelijk voor het aanleveren van de juiste gegevens. Stemhulp: deze komt online beschikbaar. Hiervoor bestaan meerdere aanbieders. Voor de selectie van de meest geschikte stemhulp komt de griffie met een voorstel in de commissie Oud & Nieuw van 1 december 2025. Het inhoudelijk vullen van de stemhulp is een intensieve klus die om behoorlijk wat afstemming met deelnemende partijen vraagt. Daarnaast zal de toegankelijkheid van de stemhulp moeten worden onderzocht. Mogelijk moet er een aanvullende stemhulp voor mensen met een beperking worden opgezet. Daaraan zijn extra kosten verbonden.

•

Website alle kandidaten: op deze website (aangemaakt en bijgehouden door een externe partij) verschijnt alle relevante informatie over de verkiezingen. Van kandidaten en partijen tot een praktisch overzicht van activiteiten en stemlocaties. Via deze link kunt u de website bekijken: Demo: Alle Kandidaten uitgelegd in 10 minuten.

Benodigde tijd griffie: 60 uur Benodigde tijd per partij: 10 uur Kosten: Stemwijzer: € 10.000,00 Verkiezingskrant: € 3.000,00 website alle kandidaten € 6.000,00 Verkiezingspodcast In de aanloop naar de verkiezingen, wordt Studio Raadzaal omgebouwd tot Studio Stemlokaal. In deze podcast spreken we over de verkiezingen met de burgemeester en kandidaten. Op dit moment wordt onderzocht of hier ook een regionaal medium bij betrokken gaat worden. Studio Stemlokaal zal richting de verkiezingen twee keer in de maand worden uitgezonden. Benodigde tijd griffie: 20 uur. Benodigde tijd per partij: ca. 4 uur Kosten: € 2.000,00 Analyse doelgroepbenadering Het aanwijzen van specifieke doelgroepen moet ergens op zijn gebaseerd. Daarom is een doelgroep analyse noodzakelijk. Wanneer het om opkomstbevordering gaat, is het richten op opkomstcijfers een logische stap. Op sommige plekken is deze van oudsher hoog en op andere plaatsen blijft deze achterwege. Daarnaast is kennis over de cultuur van wijken/dorpen en kennis van het stemgedrag van voorgaande verkiezingen ook van belang. Hiervoor gaan we aan de slag met de volgende activiteiten: • • • •

Analyse opkomstcijfers vorige gemeenteraadsverkiezingen Analyse raad en samenleving in de afgelopen raadsperiode: hoe waren de contacten, met welke inwoners, waar werd bijvoorbeeld een VHL-plein druk bezocht etc.) Gesprekken met wijkambassadeurs over de ontwikkelingen in wijken/dorpen Op basis van voorgaande: Aanwijzen aandachtsgebieden/doelgroepen voor opkomst bevorderende acties

Actie door: griffie Benodigde tijd griffie: 10 uur Kosten: geen

Opkomstbevordering jongeren Een speciale doelgroep voor onze activiteiten zijn jongeren. Het is daarbij van belang om een beetje mee te bewegen met deze groep. Dat betekent dat we naar jongeren toe gaan op plaatsen waar ze toch al zijn en dat we niet teveel tijd van hen vragen. Het moet kort en snel, een beetje ‘verkiezingsguerrilla’ Op dit moment denken we aan de volgende activiteiten: • • • •

Pauzegesprekken op scholen/busstation De wijk in met jongerenwerkers van Gro-Up Bezoeken (sport)activiteiten Op zoek naar rolmodellen die de verkiezingen online promoten

Actie door: Benodigde tijd griffie: ca. 40 uur (voorbereiding en uitvoering) Benodigde tijd per partij: 15 uur Kosten: € 5.000,00 (maken content, drukwerk en vervoer) De wijk in! Net als op 8 maart gaan we met groepen kandidaten/raadsleden de wijken en dorpen in. We baseren deze bezoeken op de analyse die eerder in deze notitie is uitgewerkt. Op plekken waar toch al mensen zijn, bijvoorbeeld sportvelden, markten, winkelcentra, gaan we het gesprek aan met mensen over de verkiezingen en de lokale democratie. Benodigde tijd griffie: hangt een beetje af van de frequentie van onze bezoeken. Gaan uit van in totaal 30 uur (voorbereiding en uitvoering) Benodigde tijd per partij: 15 uur Kosten: € 5.000,00 (content, drukwerk, vervoer)

2. Zijn er zaken die u mist in de in dit voorstel opgenomen lijst met activiteiten en welke rol/taak ziet u daarin weggelegd voor de griffie?

De lijst met activiteiten is gebaseerd op basis van ervaringen met opkomstbevordering uit voorgaande gemeenteraadsverkiezingen. Vanzelfsprekend is deze niet in beton gegoten. Er is altijd een mogelijkheid om activiteiten toe te voegen. Daarbij speelt meteen ook de vraag welke rol u daarin weggelegd ziet voor de griffie. Naast een ondersteunende of organiserende rol, kan de griffie ook een rol vervullen in de afstemming van activiteiten. Dat speelt bijvoorbeeld bij activiteiten die vanuit de samenleving worden geïnitieerd. De griffie kan daarbij ondersteunen met communicatie en het vinden van een passende datum. Vervolg Op basis van uw richtinggevende uitspraken, gaat de griffie aan de slag met het opstellen van een definitief programma opkomstbevordering. Het voorstel is deze te agenderen voor de commissie Oud en Nieuw van 1 december 2025. In dit plan worden ook de kosten definitief uitgewerkt. Wanneer blijkt dat deze hoger uitvallen dan de begroting, zal dit plan besluitvormend aan de raad van 16 december worden voorgelegd. signer1}}

de raadsgriffier, ValidSigned door Krista Goossens op 01-10-2025

K.I. (Krista) Goossens