Opinievoorstel Invulling Ombuigingstaakstelling vanaf 2026 (aangepast n.a.v. verzoek preisdium)

Opinievoorstel Zaaknummer: 1075065 Onderwerp Opinievoorstel Invulling ombuigingstaakstelling vanaf 2026 Inleiding In de Programmabegroting 2024 is het meerjarig financieel beeld (na het verschijnen van de septembercirculaire 2023) sluitend gemaakt met een ombuigingstaakstelling. Deze was nog niet concreet ingevuld, maar bevatte totaalbedragen voor de in de Kadernota 2024 benoemde knoppen. Bij de raadsbehandeling van de Programmabegroting 2024 is afgesproken om u tijdig te betrekken bij de invulling van de ombuigingstaakstelling van structureel € 2 miljoen in 2025 en aanvullend structureel € 2,5 miljoen vanaf 2026. Op 12 maart jl. stuurden wij u een raadsinformatiebrief om u te informeren over de voortgang op dit dossier, ons voorstel voor de korte termijn (vanaf 2025) en een procesvoorstel voor de iets langere termijn (vanaf 2026). In de brief schreven wij dat er een brede inventarisatie heeft plaatsgevonden naar de beïnvloedbare kosten en mogelijkheden voor inkomstenverhoging in de periode 2025 tot en met 2028. Deze inventarisatie leidde tot het inzicht dat het onverstandig is om op dit moment een ombuigingspakket samen te stellen voor de hele periode 2025 tot en met 2028.

Om dat te kunnen doen is een goed afwegingskader nodig, gebaseerd op het antwoord op de vraag: wat voor gemeente willen wij zijn? Bovendien is er nog altijd onzekerheid over de precieze omvang van de taakstelling vanaf 2026. Om een sluitende begroting 2025 te kunnen overleggen, kunnen we niet wachten op het afronden van de discussie over de zijnsvraag. Wij hebben daarom voorstellen ontwikkeld om het eerste deel van de taakstelling in te vullen. Eerste deel taakstelling € 2 miljoen structureel vanaf 2025 Het is ons gelukt om het eerste deel van de taakstelling vrijwel geheel in te vullen met ombuigingsvoorstellen. Hiervoor hebben wij de volgende criteria gehanteerd: - Technische bijstellingen zonder gevolgen voor onze inwoners - Ombuigingsvoorstellen met beperkte gevolgen voor onze inwoners - De voorstellen moeten niet onomkeerbaar zijn Het beperkte bedrag dat we nu niet invullen kan naar verwachting worden opgevangen uit het verwachte positieve begrotingsresultaat over 2025. De ombuigingsvoorstellen worden integraal opgenomen in de Kadernota 2025. Een overzicht hiervan is bijgevoegd bij dit opinievoorstel als bijlage 1.

Tweede deel taakstelling € 2,5 miljoen structureel vanaf 2026 Na aftrek van de ombuigingsvoorstellen die wij willen inzetten voor het eerste deel van de taakstelling, resteert er nog een bedrag aan te beïnvloeden kosten en mogelijkheden voor inkomstenverhoging van maximaal € 12,7 miljoen plus PM-posten (zie bijlage 2). Uit dit maximumbedrag kan de invulling van het tweede deel van de ombuigingen van € 2,5 miljoen gevonden worden. Maar of dit tweede deel van de ombuigingen (volledig) nodig is, is nog onzeker. De VNG adviseerde gemeenten op 1 maart jl. om zich voor de begroting 2025-20281 voor te bereiden op ombuigingen, maar deze nog niet in gang te zetten. Het maken van een keuze uit het beïnvloedbare deel van de kosten, zal gevolgen 1 Bron: https://vng.nl/nieuws/vng-brengt-advies-uit-voor-begroting-2025-2028

hebben voor het uitvoeren van onze plustaken. Het eventueel stoppen met (een deel van deze taken) heeft diverse en impactvolle gevolgen voor onze inwoners, (maatschappelijke) partners en de gemeentelijke organisatie. Het raakt aan de vraag wie wij als gemeente voor onze inwoners, (maatschappelijke) partners en gemeentelijke organisatie willen zijn. Om ons goed voor te bereiden op de financieel onzekere toekomst zullen we die vraag als eerste moeten beantwoorden. Het gaat hier om een brede bestuurlijke afweging. Wij vinden het belangrijk dat uw raad hierbij goed in positie wordt gebracht. Een overzicht van de beïnvloedbare kosten (met name op de plustaken) en mogelijkheden voor inkomstenverhoging treft u aan in bijlage 2. Discussie De hiervoor genoemde brede bestuurlijke afweging willen we goed maken. Het gaat echt om grote keuzes binnen of tussen verschillende begrotingsthema’s waarop meerdere afwegingen kunnen worden gemaakt. Wij hechten aan een zorgvuldig proces waarin de raad goed in positie is om zijn verantwoordelijkheid te nemen. Een proces van deze omvang en met deze impact leent zich niet voor één opiniërende bespreking in de commissie Algemene Zaken. Daarom vragen wij u zowel om uw opinie over de mogelijke inhoud van de ombuigingen als om het proces dat wij voorstellen. Dit doen wij aan de hand van de volgende vragen: 1.

In het licht van de ombuigingstaakstelling van structureel € 2,5 miljoen vanaf 2026 is er sprake van drie variabelen: kosten afbouwen, inkomstenverhoging of het indienen van een niet-sluitende begroting. Op welke variabele bent u bereid concessies te doen? Het meerjarig financieel beeld (na het verschijnen van de septembercirculaire 2023) is sluitend gemaakt met een ombuigingstaakstelling van structureel € 2 miljoen in 2025 en aanvullend structureel € 2,5 miljoen vanaf 2026. De taakstelling voor 2025 kan (vrijwel) worden ingevuld met voorstellen die technisch van aard zijn, beperkte gevolgen hebben en niet-onomkeerbaar zijn. De taakstelling 2026 vraagt bestuurlijke keuzes. In die bestuurlijke keuzes hebben we te maken met drie variabelen: 1) Het afbouwen van de door ons beïnvloedbare kosten; concreet betekent dit dat wij moeten snijden in het voorzieningen- of dienstverleningsniveau en/of de taken die wij als gemeente uitvoeren aanvullend op de wettelijke taken. 2) Het vergroten van de inkomsten door het verhogen van tarieven van leges en heffingen bovenop de inflatiecorrectie. 3) Het indienen van een al-dan-niet sluitende begroting. Uw raad heeft in het verleden uitgesproken het voorzieningenniveau op peil te willen houden, de lokale heffingen niet harder te willen laten stijgen dan het niveau van de inflatie binnen een structureel sluitende meerjarenbegroting.

Met de huidige taakstelling is het niet langer mogelijk om aan alle drie deze variabelen te voldoen. Op welke variabele is uw raad bereid om concessies te doen? 2. Wij hebben de beïnvloedbare kosten voor de komende jaren gebundeld in 13 thema’s met gemeentelijke taken. Welke thema’s vindt u het belangrijkste en op welke thema’s ziet u mogelijkheden om om te buigen?

De taken die we als gemeente uitvoeren en de manier waarop wij deze uitvoeren zijn historisch gegroeid. In het verleden is dit belangrijk genoeg gevonden om middelen voor beschikbaar te stellen. In de jaarlijkse begrotingscyclus gaat het vooral over afwijkingen op de voorgaande begrotingen en wordt bestaand beleid vaak niet expliciet heroverwogen. Het is ook best lastig om deze zaken tegen elkaar af te wegen, maar in de ombuigingsdiscussie zal dit wel nodig zijn. Voor een eerste oefening in het breed afwegen van de belangen van onze inwoners, (maatschappelijke) partners en de gemeentelijke organisatie hebben we het beïnvloedbare deel van onze begroting opgedeeld in een aantal thema’s. Het betreft een versimpeling van de werkelijkheid, maar geeft naar onze mening wel inzicht in de complexiteit en de omvang van deze afwegingen. Concreet gaat het om de onderstaande 13 thema’s:

Thema's Bestuur en organisatie Dienstverlening Duurzaamheid Inkomstenverhoging Openbare ruimte Participatie, Wmo, jeugdzorg Recreatie & Toerisme Ruimtelijke ordening en wonen Sociale ontmoetingsplaatsen en inwonersinitiatieven Sport en cultuur Veiligheid Verkeer Welzijn - gezondheid - preventie Eindtotaal bedragen x € 1 miljoen

Maximaal beïnvloedbaar bedrag 0,8 + PM 0,2 0,2 0,8 2,2 0,4 + PM 0,6 2,0 1,1 1,6 0,2 0,3 2,3 12,7 + PM

In bijlage 2 bij dit opinievoorstel zijn de bovenstaande thema’s nader geconcretiseerd met een aantal voorbeelden/mogelijkheden. De thema’s en de mogelijke uitwerking kunnen gebruikt worden om richting te geven aan de ombuigingstaakstelling voor 2026 en verder. U wordt per fractie gevraagd uit deze 13 thema’s de onderwerpen aan te wijzen die u het meest belangrijk vindt en waarop u absoluut niet wilt ombuigen. Daarnaast geeft u aan op welke thema’s ombuigen volgens u wel een optie zou kunnen zijn. De bespreking in de raad geeft een eerste indicatie van een mogelijke prioritering die u kunt aanbrengen bij het beoordelen van ombuigingsmogelijkheden. Daarbij moet de kanttekening worden geplaatst dat niet op alle thema’s het ombuigingspotentieel even groot is. Hiervoor verwijzen we naar de tabel met maximaal te beïnvloeden bedragen per thema, op de vorige pagina. De uitkomst van deze discussie geeft inzicht in de belangenafwegingen die horen bij het voeren van de ombuigingsdiscussie. De weerslag van de discussie wordt samengevat

opgenomen in de Kadernota 2025 en vormt input voor het voorgestelde ombuigingsproces voor 2026 en verder. 3. Wij stellen voor de taakstelling van € 2,5 miljoen een zorgvuldig proces met externe procesbegeleiding voor, waarin de raad goed in positie wordt gebracht. Hoe ziet u de rol van de raad in dit proces? Het invullen van de ombuigingstaakstelling 2026 vraagt er verdient een brede bestuurlijke afweging. Een proces van deze omvang en met deze impact leent zich niet voor één opiniërende bespreking in de commissie Algemene Zaken. Daarom stellen wij voor deze opiniërende bespreking te beschouwen als de start van dit traject. Met het vaststellen van de Kadernota 2025 geeft u ons vervolgens de opdracht mee om deze discussie na het zomerreces voort te zetten. Het college stelt hiervoor een externe procesregisseur aan die een proces ontwerpt en uitvoert. Dit doen wij vanuit de uitgangspunten: de raad aan het stuur, waarbij de raad haar controlerende en kaderstellende taak naar behoren kan uitvoeren en op verschillende momenten input kan leveren op het proces. De uitkomst van het proces wordt gevormd door een breed gedragen afwegingskader voor het prioriteren van de beïnvloedbare kosten. Zodat dit – indien nodig – gebruikt kan worden bij het concreet invullen van de ombuigingstaakstelling in de Kadernota 2026.

En wanneer dit niet nodig blijkt te zijn, ruimte biedt voor het afbouwen van beleid ten gunste van nieuwe beleidsprioriteiten. Vervolg De uitkomsten van deze opiniërende bespreking wordt op hoofdlijnen samengevat opgenomen in de Kadernota 2025. Dit vormt het startpunt voor het voeren van het goede gesprek over de zijnsvraag van onze gemeente. De Kadernota 2025 wordt in juni van dit jaar in alle drie de commissies behandeld, waarna raadsbehandeling is voorzien in uw vergadering van 9 juli 2024. Na het zomerreces krijgt dit een vervolg op basis van de door uw raad aangegeven richting. Bijlage(n) Als bijlagen zijn opgenomen: 1. Overzicht van ombuigingsvoorstellen voor 2025 2. Beïnvloedbare kosten en mogelijkheden voor inkomstenverhoging Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris,

de burgemeester,

03/04/2024 17:04:52 CEST {{signer1}}

03/04/2024 17:58:59 CEST {{signer2}}

Signed By: j.de.jonge@vijfheerenlanden.nl

Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl

ID: 8834f5e8-6125-4883-b4df-db2f973cf1db

ID: 8834f5e8-6125-4883-b4df-db2f973cf1db

Auth: Consent

Auth: Consent

W.J. (Judith) de Jonge

S. (Sjors) Fröhlich