Opinievoorstel Formatieproces

Opinievoorstel Zaaknummer 1714182

Onderwerp: Opinievoorstel Formatieproces

Vergaderdatum commissie O&N: Geheim: Steller:

1 december 2025 nee Odette Wevers

Opinievragen 1. Wil de raad vooraf procesafspraken maken voor het formatieproces (rol van de raad, processtappen, type akkoord, collegevorming)? 2. Wil de raad een duidingsbijeenkomst organiseren als start van de formatieperiode? 3. Welke afspraken wil de raad na afloop van de duidingsbijeenkomst vastleggen? 4. Hoe kan de raad zorgen dat het gesprek tijdens de bijeenkomst zich richt op inhoud en proces, en niet op partijpolitieke winst?

Inleiding Na de gemeenteraadsverkiezingen breekt een belangrijke fase aan: de formatiefase naar een nieuwe coalitie of een raadsbreed programma en daarmee de vorming van een nieuw college. Voor een goed proces kan het helpen om tijdig, dus nog voor de verkiezingen, het gesprek met elkaar aan te gaan over de processtappen, spelregels en rolverdeling. Maar ook over de start van de formatie, het opstellen van een raadsakkoord of coalitieakkoord, het aanstellen van wethouders. Natuurlijk met inachtneming van het feit dat de nieuwe raad de bevoegdheid heeft om hier van af te wijken.

Beoogd effect De raad bespreekt of en hoe hij het formatieproces wil vormgeven en met name de duidingsbijeenkomst wil inzetten als instrument om het formatieproces transparant en effectief te starten.

Opinievragen 1.

Wil de raad vooraf procesafspraken maken voor het formatieproces (rol van de raad, processtappen, type akkoord, collegevorming)? Om duidelijkheid voor de verkiezingen te hebben over de kaders van het formatieproces kan de griffie kan een voorstel opstellen. Het opstellen van een voorstel en het gesprek hierover te hebben, kan als voorbereiding dienen voor de periode na de verkiezingen. Onder andere door kaders vastliggen. In dit voorstel kan worden ingegaan op o.a.: • Rol van de raad: Hoe wil de raad betrokken blijven tijdens de informatie- en formatiefase? Er kunnen uitgangspunten worden geformuleerd over de mate waarin de raad betrokken wordt. Dit kan verschillende vormen aannemen, variërend in de mate van invloed1: Een betrokken rol: de raad wordt geïnformeerd tijdens het proces. De rol van de raad kan in dit geval beschouwd worden als minimaal. Een controlerende rol: de raad wordt geïnformeerd tijdens het proces en mag een (adviserende) uitspraak doen tijdens het proces. Een (bij)sturende rol: de raad wordt geïnformeerd, mag een uitspraak doen en kan het proces anders doen laten verlopen. Een initiërende en/of leidende rol: de raad bepaalt hoe het proces verloopt. De rol van de raad kan beschouwd worden als maximaal.

• Een raadsbreed akkoord of coalitieakkoord? Een raadsbreed akkoord bevat afspraken die door alle fracties worden gedragen en richt zich op gezamenlijke thema’s. Dit bevordert samenwerking en vermindert polarisatie. Een coalitieakkoord daarentegen wordt gesloten door een meerderheid van partijen en geeft meer ruimte voor politieke profilering. De keuze beïnvloedt de dynamiek in de raad en de mate van inclusiviteit. • Proces collegevorming? Het proces van collegevorming kan variëren: van het aanwijzen van een informateur door de grootste partij tot het werken met een externe formateur. De raad kan vooraf kaders stellen over transparantie, termijnen en betrokkenheid. Ook kan worden afgesproken of wethouders op basis van deskundigheid of politieke vertegenwoordiging worden geselecteerd.

2. Wil de raad een duidingsbijeenkomst organiseren als stap in de formatieperiode? Een stap in het proces, voor de onderhandelingen starten, kan een zogeheten duidingsbijeenkomst zijn. Dit is een (openbaar) gesprek/debat waarin de gekozen raadsleden van de fracties de gelegenheid hebben om gezamenlijk stil te staan bij de verkiezingsuitslag, de politieke verhoudingen te verkennen en richting te geven aan het vervolgtraject.

1 Overgenomen uit “De raad aan zet: Het formatieproces De route naar een nieuw programma en een nieuw college” van de

Vereniging van raadsleden.

Een duidingsbijeenkomst is een gesprek of debat waarin de nieuwgekozen fracties in de gemeenteraad hun visie geven op de verkiezingsuitslag. Het gesprek vindt doorgaans kort na de verkiezingen plaats en wordt vaak georganiseerd door de raadsvoorzitter of de griffie. Tijdens het gesprek geven fractievoorzitters of lijsttrekkers aan hoe zij bijvoorbeeld de uitslag interpreteren, welke thema’s volgens hen centraal stonden in de campagne, welke conclusies zij trekken over de wens van de kiezer en hoe het formatieproces verder vormgegeven kan worden. Deze bijeenkomst is géén onderhandeling of formatiebespreking, maar een moment van reflectie en oriëntatie. Het vormt daarmee als het ware een brug tussen de verkiezingsuitslag en het formatieproces. Een duidingsbijeenkomst kan daarom een waardevol instrument zijn voor de raad. en bijdragen aan een stevig fundament voor de nieuwe raadsperiode. De duidingsbijeenkomst vervult meerdere functies die bijdragen aan een transparant verloop van het formatieproces en de collegevorming: • Afsluiten van de verkiezingstijd: Door met elkaar te starten met een open gesprek kan de verkiezingsstrijd worden afgesloten en een gezamenlijk begin worden gemaakt met een nieuwe raadsperiode. • Politieke duiding: Partijen kunnen hun interpretatie van de uitslag delen, wat bijdraagt aan onderling begrip en politieke helderheid.

• Vertrouwen en samenwerking: Door openlijk met elkaar in gesprek te gaan, wordt de basis gelegd voor samenwerking in de nieuwe raadsperiode. • Transparantie richting de samenleving: Inwoners krijgen inzicht in hoe partijen de uitslag lezen en welke koers zij voor ogen hebben. • Efficiënte start van het formatieproces: Het gesprek helpt om duidelijkheid te krijgen over wie het initiatief neemt voor de informatie- en formatiegesprekken, maar ook hoe de raad het proces zou willen vormgeven en hoe hij betrokken wil worden. De vraag kan daarbij worden gesteld welke vorm dan de voorkeur heeft? Er zijn verschillende manieren waarop een duidingsbijeenkomst kan worden vormgegeven: • Openbare raadsbijeenkomst: De meest transparante vorm, waarbij het gesprek plaatsvindt in de raadzaal en toegankelijk is voor publiek en pers. • Besloten overleg: In sommige gemeenten wordt gekozen voor een besloten setting, om vrijer te kunnen spreken over strategische overwegingen. En wordt vaker ingezet bij • Duidingsgesprek: Een interactief gesprek waarin partijen duiding geven aan de verkiezingsuitslag en aan geven hoe • Duidingsdebat: Een interactieve variant waarin partijen niet alleen hun duiding geven, maar ook met elkaar in debat gaan over de implicaties van de uitslag.

• Schriftelijke duiding: Fracties leveren vooraf schriftelijke verklaringen aan, die tijdens het gesprek worden besproken of gebundeld. Dit kan de kwaliteit van het gesprek bevorderen,

maar maakt het gesprek wellicht statisch doordat de verklaringen vaststaan en al bekend zijn. 3.

Welke afspraken wil de raad na afloop van de duidingsbijeenkomst vastleggen? Om de duidingsbijeenkomst optimaal te benutten, kan aan de voorkant besproken worden wat de opbrengst van de gesprekken zou moeten zijn. Dit kan door het gesprek af te sluiten met concrete afspraken over het vervolg, zoals: • Wie het initiatief neemt voor de informatieopdracht? • Binnen welk tijdpad?

4.

Hoe kan de raad zorgen dat het gesprek tijdens de bijeenkomst zich richt op inhoud en proces, en niet op partijpolitieke winst? Belangrijk is hierbij te bedenken wat past bij de cultuur van Vijfheerenlanden, maar ook ervaringen uit het land mee te nemen.

Vervolg Op basis van de opinie van de raad kan de griffie een concreet voorstel uitwerken voor de organisatie van het formatieproces en de duidingsbijeenkomst, inclusief planning en structuur. Het voorstel zal dan in januari aan de raad worden voorgelegd.

de raadsgriffier, ValidSigned door Krista Goossens op 14-11-2025

K.I. (Krista) Goossens