Notitie BENG-ENG KC Broekgraaf incl. bijlagen.pdf

Memo: Datum: Voor:

Van BENG naar ENG 7 januari 2021 Stuurgroep KC Broekgraaf 14 januari 2021

Voorstel De afgelopen maanden heeft het ontwerpteam voor het Kindcentrum Broekgraaf met de architect RoosRos en installatieadviseur Huisman & Van Muijen in afstemming met de gebruikers (de scholen en kinderopvang) een voorlopig ontwerp (een VO+) voor het Kindcentrum Broekgraaf opgesteld. Het uitgangspunt voor de energieprestatie van het nieuwe gebouw is de wettelijke norm van BENG (Bijna EnergieNeutraal Gebouw). Tegelijkertijd is afgesproken dat er gestreefd wordt naar ENG (een EnergieNeutraal Gebouw). Dit is vastgelegd in het startdocument met referentie 69680 d.d. 6 mei 2020, dat door de stuurgroep in juni 2020 is vastgesteld, conform het gemeentelijk beleid, zoals vastgelegd in Duurzaam Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (DIHPO). Onderzoek, waarbij door Huisman & Van Muijen verschillende varianten met elkaar vergeleken zijn, heeft uitgewezen dat een Energie Neutraal Gebouw haalbaar is en dat met een WKO een duurzaam en comfortabel gebouw mogelijk is, dat bijdraagt aan de klimaatdoelstellingen van de gemeente en organisaties. Hieronder doen wij een voorstel voor het totale installatieconcept van het gebouw: •

Installatie van een WKO icm met 450 zonnepanelen, waarbij de WKO ook verplicht wordt opgelegd aan ontwikkelaar/ bouwer van de woningen.

•

De meerkosten voor de WKO-installatie (ten opzichte van toepassen van warmtepompen), te verdelen tussen het kindcentrum en de woningen op basis van bruto vloeroppervlak (grofweg 2/3 kindcentrum en 1/3 wonen).

•

De resterende meerkosten voor de totale installatie (WKO plus zonnepanelen) voor het kindcentrum te verdelen tussen de gemeente en de onderwijspartners volgens een verdeelsleutel van 2/3 en-1/3 (conform het bepaalde in het DIHPO).

•

Voor de verdeling tussen de scholen een verdeelsleutel op basis van bruto vloeroppervlak (BVO) aan te houden (45% LOGOS en 55% O2A5).

•

De scholen dragen de gelden voor Materiële Instandhouding (MI) voor onderhoud van deze installatie af aan gemeente. Dit zal verder worden uitgewerkt in de nog op te stellen gebruikersovereenkomst/beheerovereenkomst tussen gemeente en LOGOS/O2A5 (in combinatie met de overige afspraken over beheer en onderhoud).

•

De definitieve kosten te bepalen na aanbesteding van het werk, waarbij een eventuele afwijking van de aanneemsom ten opzichte van de huidige raming van de kosten wordt verrekend.

Financiële gevolgen voor scholen en gemeente Alle bedragen in deze notitie zijn exclusief btw, tenzij uitdrukkelijk anders vermeld. •

Op basis van de huidige raming (opgave van Huisman & van Muijen) betekent dit een bedrag van € 228.000,- voor de gemeente en een bedrag van € 114.000,- voor de scholen.

•

Volgens de eerder (niet afgeronde) genoemde verdeelsleutel voor de scholen betekent dit (afgerond) € 52.000,- voor LOGOS en € 62.000,- voor O2A5).

Zie voor een nadere onderbouwing bijgevoegd financiële schema in de bijlage en de notitie van Huisman & Van Muijen. Argumenten / onderbouwing De vraag was op welke manier invulling gegeven kan worden aan een Energie Neutraal Gebouw. Strikt genomen staat deze vraag en het antwoord los van het installatieconcept dat hierboven wordt voorgesteld. Het gebouw kan volgens de principes van ENG worden gerealiseerd met alleen 450 zonnepanelen. Toch willen we het hier als een totaal concept WKO en zonnepanelen presenteren om een aantal redenen: •

Het streven naar duurzaamheid en de klimaatdoelstellingen wordt onderschreven door alle partijen en heeft niet alleen betrekking op energieverbruik, maar ook op gasloos bouwen, het terugdringen van de CO2 uitstoot en leefbaarheid in en om de klaslokalen en de woningen. Het hier voorgestelde installatieconcept is geluidarm, biedt koeling in de zomer en dringt de CO2 uitstoot verder terug. En daarmee is dit concept te verkiezen boven alle andere vormen van gasloos bouwen, die in de studie zijn meegenomen (zie hiervoor bijgevoegde notitie van Huisman & Van Muijen).

•

Het comfort voor de scholen wordt vergroot, doordat er in de zomer sprake is van extra koeling en in de winter extra verwarming. Daarnaast hoeven er geen warmtepompen worden toegepast die voor veel geluidsproductie c.q. overlast kunnen veroorzaken.

•

De zonnepanelen zijn in een tijdbestek van 7 jaren terugverdiend in de besparing op de energiekosten. Over de looptijd van 25 jaren (afschrijfperiode voor zonnepanelen) wordt er door de scholen € 817.000,- aan energiekosten bespaard. Deze besparing komt geheel ten goede aan de scholen.

Risico’s Onvoldoende ruimte voor zonnepanelen •

Er zijn circa 450 panelen (exclusief de woningen) nodig om het kindcentrum te laten voldoen aan de ENG-eisen. Het beschikbare dakoppervlak van de school is onvoldoende om de panelen te herbergen (280 panelen maximaal op het dak). Hiervoor zullen alternatieve posities moeten worden gevonden. Hierbij valt te denken aan het dak van de woningen of overkappingen van fietsenstalling, buitenbergingen of parkeerplaatsen.

Veranderende energietarieven •

In de berekening is uitgegaan van salderen van de energiestromen. Het is niet zeker dat deze regeling blijft bestaan in de toekomst en zal er rekening moeten gehouden met een exporttarief i.p.v. van met een inkooptarief. Het voordeel zal dan lager uitvallen, maar naar verwachting nog steeds kunnen opwegen tegen de nu gevraagde investering en de extra onderhoudskosten.

Gevraagd besluit • In te stemmen met het voorstel om de WKO icm de zonnepanelen toe te passen voor het kindcentrum. • In te stemmen met de voorgestelde bijdrage in de kosten tussen gemeente en scholen. • In te stemmen met de verdeelsleutel van de bijdrage in de kosten tussen de scholen. Bijlagen •

Financieel overzicht, zie bijlage in deze notitie

•

Studie naar de verschillende installatievarianten door Huisman & Van Muijen, separate bijlage bij deze notitie met projectnummer 497501 d.d. 27-10-2020.

Bijlage: Overzicht financiën

NR.

OMSCHRIJVING

VOLDOET AAN?

OPMERKING

INVESTERING MEER / MINDERKOSTEN EXCL. BTW

1

2

3

4

Goedkoopste installatieconcept - Warmtepomp op buitenlucht niet het uitgangspunt Stap naar duurzamer en energiezuiniger systeem - WKObron met warmtepompen wel het uitgangspunt Bijdrage investeerder woningen aan WKO-bron – wel uitgangspunt Extra panelen t.b.v. stap naar ENG voor kindcentrum – wel uitgangspunt

▪

Minimum systeem om aan BENG eisen te voldoen

▪

Verbruikt minder energie Stoot minder CO2 uit Geen geluidsoverlast

BENG

BENG

▪ ▪

▪ BENG

Op basis van 1/3 van meerkosten stap 2 (naar rato van m² BVO)

▪

Extra investering in PVpanelen. Terugverdientijd circa 7 jaar.

▪

Resultaat 1- 4

BENG en ENG

Basisprijs

+ € 250.000

-€

83.000

(aanname)

+ € 175.000

5

Totale investering voor extra duurzaamheid t.o.v. 1

6

Dekking investering

7

Bedrag gemeente 2/3 conform afspraak DIHPO

€ 228.000,-

8

Bedrag schoolbesturen 1/3 conform afspraak DIHPO

€ 114.000,-

+ € 342.000

Prijzen excl. btw conform opgave raming Huisman & van Muijen. Bedragen kunnen afwijken van de totaalrapportage in de bijlage van Huisman & Van Muijen. De cijfers in de totaalrapportage zijn in een eerdere fase ingeschat.

Totaalrapportage studies projectnummer

497501

ten behoeve van KC Broekgraaf datum 27-10-2020

kenmerk

497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies

datum 27-10-2020 opsteller SLT beschrijving

Totaalrapportage studies

Opdrachtgever Gemeente Vijfheerenlanden Dokter Reilinghplein 1 4141 DA Leerdam

Architect Roos Ros Architecten L.J. Costerstaat 2 3261 LH Oud-Beijerland

Bouwmanagement Laride Hart voor Huisvesting Bastion 58 5509 MJ Veldhoven

Installatieadviseur Huisman & Van Muijen Postbus 70558 5201 CZ ‘s-Hertogenbosch T: 073 - 642 12 55

pagina 1 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

Voorwoord Geachte lezer, Huisman & van Muijen heeft door haar rol als adviseur installaties en gecertificeerde energieprestatieadviseurs utiliteit (EPA-U) veel ervaring met het ontwerpen van complexe en specialistische gebouwgebonden installaties, de hierbij behorende energiestromen, de impact hiervan op het milieu in bredere zin van het woord en de bijbehorende kostenramingen. Zo hebben wij ook voor het project KC Broekgraaf te Leerdam van Gemeente Vijfheerenlanden met plezier mogen werken aan verschillende studies waaronder een variantenstudie voor energieprestatie, investeringskostenramingen, Life Cycle Costs (LCC) berekeningen en terugverdientijdberekeningen van de PV-panelen. De afwegingen die wij gedurende dit proces hebben gemaakt kunt u in de betreffende rapportages teruglezen, samen met een uitleg over verschillende installatieconcepten. In deze rapportage worden de meest belangrijke conclusies samengevat en toegelicht. Gedurende de loop van een project kunnen uitgangspunten en ontwerpen veranderen, wat invloed heeft op de conclusies zoals uit deze studies. Het voorliggende document moet derhalve ook worden gezien als een leidraad en deels levend document waar uitgangspunten worden samengebracht om een goed onderbouwd advies te kunnen geven over de te maken ontwerpkeuzes.

Wij hebben met zorg en aandacht deze studie uitgevoerd en hopen hiermee een bijdrage te kunnen leveren aan het ontwerpproces, zodat de gemeente Vijfheerenlanden beter grip heeft op de gevolgen van de te maken keuzes.

Met vriendelijke groet, Patrick Sloot

pagina 2 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

Inhoudsopgave 1

Inleiding

5

2

Uitgangspunten

6

3

Variantenstudie

7

4

LCC berekeningen

8

5

Terugverdientijd PV panelen

11

6

Conclusie

13

pagina 3 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

Afkortingenlijst EPA-U Energieprestatieadvies Utiliteit. GO Gebruiksoppervlak. LCC Life Cycle Costs. NCW Netto Contante Waarde. WKO Warmte- koudeopslag.

pagina 4 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

1

Inleiding

Door Huisman & Van Muijen zijn verschillende studies uitgevoerd aangaande het project KC Broekgraaf te Vijfheerenlanden. In deze totaalrapportage worden de belangrijkste conclusies samengevat en nader toegelicht. Achtergronden behorende bij deze conclusies zijn terug te vinden in de bijbehorende rapportages (in chronologische volgorde): documentnaam 497501-12-TPvE-001esm-jse 497501-12-mat001esm-matrix 497501-05-rap001-sltvarianytenstudie warmte en koude opwekking met bijlage v3

omschrijving Technisch programma van eisen (TPvE) Ruimtematrix variantenstudie

4975-10-LCC-jse-vergelijk varianten v3

LCC berekening

4975-10-LCC-jse-output LW WP v3

LCC invoer

4975-10-LCC-jse-output WKO icm WW WP v3 497501 E201

LCC invoer

497501-10-verd004

terugverdientijd

Daktekening

pagina 5 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

inhoud Deze omschrijving geeft de randvoorwaarden aan de technische installatie weer. Hierbij is de opwekker voor koude/warmte nog niet bepaald. Hierin worden o.a. aantallen en luchtniveaus weergeven, deze matrix maakt deel uit van het TPvE. In deze studie zijn de diverse varianten voor opwekking warmte/koude met elkaar vergeleken. In het rapport wordt duidelijk uiteengezet wat er onderzocht is. Opmerking hierbij is dat de BENG software nog steeds niet naar behoren werkt van zowel VABI als Uniec. We hebben de invoer in beide programmatuur ingevoerd. Richting van de uitkomsten zijn juist, echter zal er na 1-12020 een nieuwe berekening uitgevoerd moeten worden om de exacte gegevens te achterhalen en om een vergunning in te kunnen dienen. In de berekening worden investering, onderhoud en energiekosten uiteengezet. Dit document maakt een vergelijk tussen twee geselecteerde varianten uit de variantenstudie. Dit zijn de varianten met de opwekker lucht-water warmtepomp en een WKO i.c.m. een water-water warmtepomp. De overige varianten zijn om besproken redenen afgevallen. Dit geeft de invoer weer van de LCC variant Lucht-water warmtepomp inclusief totaalinvestering, onderhoud en energiekosten. Dit geeft de invoer weer van de LCC variant WKO met water-water warmtepomp inclusief totaalinvestering, onderhoud en energiekosten.

Maximaal aantal pv-panelen aangeven op het vlakke dak van het KC. Terugverdientijdberekening pv-panelen

2

Uitgangspunten

Voor de verschillende studies zijn enkele algemene uitgangspunten aangehouden. Dit zijn onder andere zaken als een energietarief, prijsstijgingen en dergelijke. Onderstaand zijn de belangrijkste uitgangspunten opgesomd: Gebruiksoppervlak (GO): -

GO kantoor: GO onderwijs: GO bijeenkomst KDV: GO bijeenkomst overig: GO sport: GO totaal:

51 2164 297 757 435 3704

m² m² m² m² m² m²

Financieel: -

Beoordelingsperiode 20 jaar Prijspeil: 2020 Inflatie: 1,5 % Disconteringsvoet: 3,0 %* inclusief inflatie Energiekostenstijging: 3,5 %* inclusief inflatie Elektraprijs: € 0,1583 /kWh inclusief REB en ODE Vastrecht op basis van werkelijk benodigd vermogen afhankelijk van de variant Alle genoemde bedragen zijn exclusief BTW

Bouwkundig (berekend conform NTA 8800 en niet NEN 1068): -

Rc vloer: 5,5 Rc gevel: 6,0 Rc dak: 8,0 U raam: 1,4 ZTA glas: 0,6 Glaspercentage kindcentrum: 40 Glaspercentage gymzaal: 10 Infiltratie: forfaitair

m².K/W m².K/W m².K/W W/m².K % %

Ventilatiesysteem: -

Ventilatiesysteem: LUKA klasse Warmteterugwinning:

D.3 (balans, WTW en CO2 sturing centraal) C Wiel

Warmtapwater: -

Opwekker kindcentrum: Opwekker gymzaal:

pagina 6 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

Doorstroomtoestellen Elektrische boiler

3

Variantenstudie

In de variantenstudie wordt met behulp van de vanaf 2021 geldende BENG norm (NTA 8800) een afweging gemaakt tussen de verschillende opwekkingsprincipes voor warmte en koude voor het kindcentrum en de gymzaal samen. De software voor deze methode is nog in ontwikkeling en alle genoemde getallen zijn onder voorbehoud. De afgewogen concepten zijn een warmtepomp op bron: -

Buitenlucht Bodemlussen IJsbuffer Warmte- koudeopslag (WKO)

€ € € €

referentie ref. + 226.000,ref. + 286.000,ref. + 306.000,-

De eerste BENG indicator wordt bepaald op basis van de bouwkundige schil en zal voor iedere variant gelijk zijn. Hierbij zijn we in overleg met de architect op zoek gegaan naar de meest optimale schil. De Rc-waarden zijn verhoogd t.o.v. de standaard minimale waarden welke conform bouwbesluit gehanteerd moeten worden. De WKO installatie presteert het beste op de BENG 2 en 3 indicatoren, gevolgd door de ijsbuffer. Het systeem met bodemlussen presteert beperkt beter dan het systeem op buitenlucht. Bij deze laatste moet echter de kanttekening worden geplaatst dat de software niet volledig betrouwbaar is bij deze warmtebron. Vermoedelijk zal de conclusie echter niet wijzigen bij meer nauwkeurige getallen. De varianten met bodemlus en ijsbuffer liggen mogelijk het meest voor de hand als een balans wordt gezocht tussen energieprestatie en investering. De WKO installatie is, als er niet wordt gecombineerd met de bovengelegen woningbouw, wellicht een (te) grote installatie voor het gebouw. Het uitgangspunt hierbij is derhalve dat de woningen juist aangesloten zullen worden op de WKObron, waardoor deze optie alsnog zeer interessant blijkt. Zie voor een aanvullende onderbouwing hiervoor de eindconclusie. Bij de warmtepomp op buitenlucht moet naast de energetische prestatie - waar deze studie met name op is gericht - ook een andere belangrijke factor in beschouwing worden genomen: geluid.

Deze warmtepomp zal op het dak of eventueel op het terrein moeten worden geplaatst in de vrije buitenlucht. Op het dak kan het een storingsbron zijn voor geluid bij de bovengelegen woningen en op het terrein zal de warmtepomp mogelijk in het schoolgebouw en op het schoolplein te horen zijn. Ook een kleinere warmtepomp in een bivalente opstelling (een opstelling met een combinatie van twee systemen) produceert geluid wat voor overlast kan zorgen. Er is gekozen om middels toevoegen van PV panelen van BENG naar ENG te gaan. Voor elk van de berekende varianten geldt dat er 425 à 500 PV-panelen extra nodig zijn om van BENG naar ENG te gaan, afhankelijk van het gekozen installatieconcept. Windenergie maakt over het algemeen geluid en geeft hinder door bewegende schaduwen die in de lokalen als hinderlijk kunnen worden ervaren. Systemen als PVT of zonnecollectoren leveren met name een bijdrage aan het bereiden van warmtapwater. Warmtapwater wordt in het kindcentrum niet veel gebruikt. Er is geen verder onderzoek gedaan naar experimentele energie-opwekkers als opwekking door planten, rioolwarmtewinning of kinetische energie.

pagina 7 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

4

LCC berekeningen

Er een levenscyclusanalyse uitgevoerd waarbij de totale levenscycluskosten als Netto Contante Waarde (NCW) over een periode van 20 jaar zijn berekend voor de varianten met een warmtepomp op buitenlucht (L/W WP) en een warmtepomp op WKO. Reden voor deze gekozen varianten worden onder de eindconclusie geformuleerd. Door het lagere energieverbruik bij een WKO zijn de lasten op energie lager dan met een warmtepomp op buitenlucht. De kosten voor onderhoud zijn daarentegen juist hoger. In onderstaande grafieken is het verschil tussen de varianten gegeven: € 6.000.000 € 5.000.000 Energie E en W

€ 4.000.000

Vervangingen B, E en W € 3.000.000

Jaarlijks onderhoud B, E en W

€ 2.000.000

(In)directe kosten B, E en W

€ 1.000.000 €Nieuwbouw L/W WP Figuur 1: Netto Contante Waarde varianten

pagina 8 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

Nieuwbouw WKO + WP

€ 6.000.000 € 5.000.000 € 4.000.000 Nieuwbouw L/W WP

€ 3.000.000

Nieuwbouw WKO + WP € 2.000.000 € 1.000.000 €2020 Figuur 2: Cumulatieve cashflow (verdisconteerd) varianten

pagina 9 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

2025

2030

2035

2040

De jaarlijkse besparing op energie (in het eerste jaar) komt uit op circa € 2.200,- en de meerkosten voor onderhoud in het eerste jaar zijn € 4.150,- hoger. In beginsel zijn de jaarlijkse kosten met een WKO dus hoger dan met een warmtepomp op buitenlucht als onderhoud wordt meegerekend. Echter omdat de prijs van onderhoud alleen stijgt met de inflatie en energiekosten ook met de energieprijsstijging is na verloop van tijd sprake van een besparing. Omdat door de methode van verdisconteren toekomstige baten minder waard zijn en de exploitatiekosten (energie + onderhoud) van de WKO in het eerste jaar hoger zijn, zal de meerinvestering voor de WKO installatie niet worden terugverdient binnen de gegeven periode van 20 jaar. Er wordt 3.750 kg CO2 per jaar bespaard door toepassing van een WKO ten opzichte van de warmtepomp op buitenlucht waarmee de WKO significant beter presteert en een lagere belasting op het milieu geeft.

pagina 10 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

5

Terugverdientijd PV panelen

Er is berekend hoeveel PV panelen er nodig zijn om de basisvariant met warmtepomp op buitenlucht van BENG op te waarderen tot ENG. Er is bepaald hoeveel PV panelen er benodigd zijn om de tweede en derde BENG indicator naar respectievelijk 0 kWh/m²/jaar en 100% te krijgen. De opbrengst van de 500 PV panelen bedraagt in het eerste jaar circa 152 MWh per jaar. Door een degradatie van de panelen zal de opbrengst jaarlijks met 1% afnemen tot circa 119 MWh aan het einde van de levensduur na 25 jaar. 160 MWh 140 MWh 120 MWh 100 MWh 80 MWh 60 MWh 40 MWh 20 MWh 0 MWh 1

6

11

16

21

Figuur 3: Energielevering PV

Bij een tarief van net geen € 0,16 /kWh voor de inkoop van elektra, wordt een besparing in het eerste jaar gerealiseerd van € 24.000,-. Bij de gegeven energieprijsstijging is de verwachting dat deze opbrengst (rekening houdend met de jaarlijkse degradatie van de panelen) oploopt tot circa € 43.000,in jaar 25. €50.000,00 €45.000,00 €40.000,00 €35.000,00 €30.000,00 €25.000,00 €20.000,00 €15.000,00 €10.000,00 €5.000,00 €0,00 1

Figuur 4: Baten PV

pagina 11 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

6

11

16

21

De investering van de PV panelen bedraagt € 175.000,- wat betekend dat deze na 7 jaar zijn terugverdient. Er is bij deze berekening geen rekening gehouden met eventuele subsidiemogelijkheden. De totale opbrengst van de PV panelen over een periode van 25 jaar is € 817.000,-. Hierbij moet wel de kanttekening worden geplaatst dat het vooralsnog mogelijk is om te salderen. Het is niet zeker dat deze regeling blijft bestaan zoals in de huidige vorm. Hierdoor zal in de toekomst mogelijk niet moeten worden gerekend met het inkooptarief van elektra maar met het exporttarief. Deze besparing is vele malen kleiner dan het voorkomen van inkoop van elektra, waarbij ook energiebelasting en opslag duurzame energie niet hoeven te worden betaalt.

pagina 12 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

6

Conclusie

Varianten Het opwekkingsconcept waarbij gebruik wordt gemaakt een WKO-bron gecombineerd met warmtepompen is het meest energiezuinige opwekkingsconcept. De bovengelegen appartementen kunnen naast het kindcentrum worden aangesloten op dezelfde WKO-installatie. Hiermee ontstaat schaalvoordeel waarmee investeringskosten voor het kindcentrum kunnen worden gereduceerd en onderhoudskosten kunnen worden verdeeld. De LCC van de WKO zal bij gedeelde kosten gelijk komen te liggen aan de referentie. Uit de variantenstudie en de LCC-berekeningen komt naar voren dat het opwekkingsconcept met WKO het meest energiezuinig is, echter de investering is hoger dan de overige opwekkingsconcepten. Uit de LCC-berekening - berekend over een periode van 20 jaar - komt naar voren dat de meerinvestering van de WKO-installatie niet wordt terugverdiend. Met betrekking tot het energieverbruik wordt er een reductie gerealiseerd in de jaarlijkse CO2-uitstoot van 3.750 kg/jaar ten opzichte van de referentie. Op basis van de aanzienlijk lagere CO2-uitstoot, de potentie om met de bovengelegen appartementen samen te werken en vanwege inmiddels gangbare techniek, is er voor een WKO installatie gekozen. Financieel gezien is de variant met een ijsbuffer voordeliger dan de WKO en net zo energiezuinig, echter is dit een relatief nieuwe techniek waar nog niet veel aanbieders van onderhoud en aanleg voor zijn.

Een WKO installatie is een installatie die in Nederland veelvuldig wordt toegepast en er zijn dus ook verschillende aanbieders die met elkaar concurreren. In het meerjarig onderhoud WKO voordeliger uitpakken ten opzichte van een ijsbuffer. Daarnaast ben je niet op een select aantal installateurs aangewezen wat een aanbesteding eenvoudiger maakt, immers is een WKO voor iedere gerenommeerde installateur reeds gangbare techniek waar een ijsbuffer dit niet is. De warmtepomp op buitenlucht is financieel aantrekkelijk. Een nadeel van de warmtepomp op buitenlucht is dat deze in de open lucht moet staan en geluid produceert. Indien de warmtepomp op het dak wordt geplaatst kunnen de bovengelegen woningen overlast ondervinden van geluid, maar ook de aanblik. Op het terrein bestaat er het risico dat het kindcentrum zelf overlast ondervindt van het geluid de warmtepomp. Bij de andere onderzochte varianten waaronder de WKO staat de warmtepomp in een technische ruimte in het gebouw. Geluidsuitstraling kan hierdoor beter worden gecontroleerd en er kunnen voorzieningen worden opgenomen om dit tot een minimum te beperken. Vanwege deze reden alsmede het feit dat deze opwekker energetisch slechter presteert, is deze optie afgevallen.

De warmtepomp op bodemlussen is weliswaar voordeliger in aanschaf ten opzichte van de WKOvariant, echter ook deze presteert energetisch minder goed en eigenlijk maar een fractie beter dan de luchtvariant. Daarnaast kan er geen schaalvoordeel worden behaald, de woningen kunnen hier niet op aangesloten worden. Hiermee is deze variant minder interessant dan de gekozen WKO.

BENG vs ENG Om het ontwerp te laten voldoen aan ENG zijn 425 à 500 PV-panelen nodig onafhankelijk van het gekozen installatieconcept. Dit wordt veroorzaakt door de wettelijk vereiste BENG doelstelling, waarbij in de basis per installatieconcept reeds PV-panelen nodig zijn om te compenseren. Het aantal

pagina 13 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020

fluctueert per concept. Hoe energiezuiniger hoe minder PV-panelen je hoeft te plaatsen om te voldoen aan BENG. Het beschikbare dakoppervlak van de school is onvoldoende op de panelen te herbergen om te voldoen aan ENG (280 panelen maximaal op het dak). Hiervoor zullen alternatieve posities moeten worden gevonden. Bijvoorbeeld het dak van de bovengelegen appartementen of bijvoorbeeld als overkapping van een fietsenberging en de buitenbergingen. Hierdoor blijft het dak van de woningen beschikbaar voor de installatie van de woningen zelf. De ontwikkelaar kan hier verschillende opwekkingsinstallaties aan toevoegen om de woningen te laten voldoen aan BENG, ENG, NOM, etc. Het aansluiten van de woningen op een WKO installatie heeft een groot voordeel voor de energetische prestatie en maakt het makkelijker om deze doelen te bereiken.

Einde rapportage.

pagina 14 497501-05-rap002-slt-totaalrapportage studies 27-10-2020