Nota van Uitgangspunten

GEBIEDSVISIE VIANEN

Nota van Uitgangspunten 29 april 24

Colofon Dit document is opgesteld door Urhahn | stedenbouw & strategie, in samenwerking met Kickstad in opdracht van Gemeente Vijfheerenlanden 29 april 2024

NOTA VAN UITGANGSPUNTEN GEBIEDSVISIE VIANEN

INHOUD 1. Inleiding 2. Proces 3. Themakaarten 4. Uitgangspunten

3

4

1. INLEIDING Een nieuwe gebiedsvisie

Woningbouw als doel en middel

Vianen heeft zich als middeleeuws vestingstad aan de Lek ontwikkeld tot een aantrekkelijke middelgrote stad met bijzondere lokale kwaliteiten. De uiterwaarden van de Lek, een levendige kanaalzone, een charmante historische binnenstad, rustige woonwijken, actieve bedrijventerreinen van formaat en een adequaat voorzieningenniveau maken het een aantrekkelijke stad om te wonen, te werken en te bezoeken. De gunstige ligging, centraal in het land en op een kruispunt van snelwegen, in combinatie met de prettige woonsfeer, maakt de stad aantrekkelijk voor lokaal én regionaal georiënteerde bewoners en ondernemers. Deze aantrekkingskracht gaat gepaard met een groeiambitie qua woningbouw, bedrijvigheid, voorzieningen en (duurzame) mobiliteit. Om deze groei in goede banen te leiden gaat de gemeente Vijfheerenlanden een gebiedsvisie opstellen die een ruimtelijk kader biedt voor toekomstige ontwikkelingen. Uitgangspunten bij die visie zijn om de unieke kwaliteiten van Vianen te koesteren en te versterken.

De contouren van toekomstig Vianen zijn nu al aanwezig. Het ontdekken, waarderen en combineren van deze kwaliteiten vormt de basis van een goede visie. Klimaatverandering, een veranderende woonbehoefte, de afname van biodiversiteit en de energie- en mobiliteitstransitie vragen om structurele interventies in onze steden en een heldere visie voor de lange termijn. Gebiedsontwikkeling is niet een kwestie van leegvegen en opnieuw beginnen, maar koesteren wat je hebt: fysiek en sociaal. Door slim te verdichten vergroten we het draagvlak van bestaande voorzieningen, activeren we bijzondere plekken, sturen we aan op duurzaam en meervoudig ruimtegebruik en versterken we sociale en familiaire netwerken. Anders verwoord: woningbouw is geen doel op zich, maar ook een middel voor ruimtelijke, sociale en economische structuurversterking.

5

2. PROCES Het opstellen van de gebiedsvisie gebeurt in zes stappen, en in samenwerking met de gemeente, bewoners en ondernemers in Vianen. Zo komen we stap voor stap tot een inspirerende en breedgedragen visie. De volgende stappen worden doorlopen. 1.

Analyse | van de ruimtelijke en programmatische waarden en opgaven van Vianen, gerelateerd aan bestaand beleid en onderzoek. Daarnaast wordt een participatieplan opgesteld.

2.

Uw blik op Vianen | middels verschillende participatiemomenten worden de waarden en opgaven aangescherpt en verrijkt

3.

Nota van Uitgangspunten | de opgaven en waarden worden vertaald in een select aantal concrete uitgangspunten voor Vianen

4.

Scenario’s | middels verschillende ruimtelijke scenario’s wordt verkend welke ontwikkellocaties kansrijk zijn en hoe deze een bijdrage kunnen leveren aan de vastgestelde uitgangspunten. Deze scenario’s worden verkend met een diverse groep stakeholders via verschillende participatiebijeenkomsten.

5.

Gebiedsvisie | de belangrijkste conclusies vormen de bouwstenen voor de ontwikkelkaart, wat de ruimtelijke en programmatische interventies in beeld brengt, in combinatie met spelregels voor de belangrijkste ontwikkellocaties.

6.

Vaststelling | na het afronden van de gebiedsvisie gaat deze de bestuurlijke vaststellingsprocedure in.

3. THEMAKAARTEN Leeswijzer NvU Met dit document ronden we de eerste drie stappen af. Deze Nota van Uitgangspunten bestaat uit een aantal onderdelen. Hoofdstuk 1 geeft een korte beschrijving van de opgave en aanleiding van dit project. In hoofdstuk 2 wordt kort de processtappen omschreven. Hoofdstuk 3 beschrijft de belangrijkste thema’s die in de eerste fase zijn onderzocht, en illustreert de vele opgaven, waarden en kansen middels bijbehorende themakaarten. Ook zijn veelgehoorde of inspirerende quotes uit het participatietraject verwerkt in de kaarten. Hoofdstuk 4 beschrijft de concrete uitgangspunten die de basis vormen voor het vervolgproces. Tenslotte zijn er 2 bijlages opgenomen met de resultaten van het participatieproces (het participatieplan + verslagen van de verschillende participatiebijeenkomsten)

“Inspirerende quotes uit het participatietraject”

7

In de eerste fase van het project zijn de waarden en opgaves geanalyseerd van zeven thema’s. De analyse is gedaan aan de hand van de huidige situatie. Beleidsstukken zijn geïnventariseerd, trends en ontwikkelingen zijn meegenomen en de bewoners, ondernemers en andere stakeholders zijn gehoord. Dit alles is vertaald in een set themakaarten die de belangrijkste opgaven, waarden en kansen in beeld brengen. Hierna volgt een korte samenvatting per thema.

LEGENDA Rustig wonen Wonen in Vianen wordt gekenmerkt door de historische binnenstad en de rustige woonwijken daarom heen. Veel mensen vinden het fijn wonen in Vianen en dat verklaart ook de verwachte groei van de stad. Met de huidige bevolkingsprognose is er ruimte nodig voor zo’n 1.000 extra woningen boven op de bestaande woonvoorraad. Daarnaast zijn veel woningen voor het jaar 2000 gebouwd waarbij de uitbreidingsvraag gepaard gaat met een verduurzamingsvraag voor de bestaande woonvoorraad. Om een gezonde woonbalans te krijgen in Vianen is het belangrijk dat de woningbouwopgave een bijdrage levert aan het bevorderen van de doorstroming en iedereen een passend huis kan vinden bij zijn levensstijl. Denk hierbij aan ouderen die nu in eengezinswoningen wonen omdat zij geen geschikt huis kunnen vinden die aansluit bij de wensen.

‘Waarborg het dorpse en rustige karakter’

‘Nieuwe woningen moeten passen bij de Viaanse schaal en maat’

8

‘Langs het kanaal zou je in de toekomst prachtig kunnen wonen’

9

LEGENDA Cultuurhistorische landschappen De cultuurhistorie van Vianen wordt hooggewaardeerd en als een van de redenen opgegeven waarom het zo fijn wonen is in Vianen. Naast de historische binnenstad is Vianen opgebouwd in fases wat zorgt voor een diversiteit aan wijkopbouw en bouwstijlen. De wijken worden doorkruist door waardevolle structuren die beter zichtbaar en beleefbaar kunnen worden gemaakt om het woonplezier te vergroten. Ook het landschap herbergt veel kwaliteiten. De uiterwaarde, het griendenlandschap, stroomruggen en de Lekdijk bieden kansen voor recreatie en toerisme. De opgave ligt vooral in het uitbreiden van het landschappelijk en cultuurhistorisch netwerk en toegankelijker en veiliger maken.

‘De stadskern omringen met een kwalitatieve groene rand zou prachtig zijn’

10

‘De binnenstad leent zich om autoluw te zijn met name de Voorstraat om het historische karakter en het fijn verblijven tot zijn recht te laten komen’

‘De kasteeltuinen weer zichtbaar en beleefbaar maken’

11

LEGENDA Regionale bereikbaarheid Vianen ligt heel strategisch in het nationale mobiliteitsnetwerk en is daardoor goed te bereiken met de auto. Deze strategische positie brengt echter ook overlast met zich mee, zo is het sluipverkeer tussen de snelwegen en naar Lexmond een dagelijks fenomeen. Dit sluipverkeer zorgt voor drukke wegen rondom de wijken en lange reistijden binnen Vianen. Daarnaast leidt het tot onveilige situaties voor langzaam verkeer. Een andere opgave is de mobiliteitstransitie waarin we overstappen naar een schoner en duurzamer mobiliteit systeem. Dit vraagt om het stimuleren van elektrisch rijden, veilige (regionale) fietsroutes en het opwaarderen van de ov-hub met voldoende fietsparkeerplekken.

‘Hard rijdend verkeer op de dijk levert vaak onveilige situaties op voor wandelaars en fietsers’

12

‘Door doorgaand snelwegverkeer kan ik soms mijn wijk niet in of uit.’

‘De snelwegen kunnen beter worden ingepast in de omgeving’

13

LEGENDA Gezondheid voorop De gezondheid van bewoners is belangrijk. Dit kan zich uiten in fysieke en mentale gezondheid. Bewegen is een van de belangrijkste elementen die bijdraagt aan een gezond leven. De sportverenigingen worden geapprecieerd in Vianen omdat deze bijdragen aan het gemeenschapsgevoel. Met de groei van inwoners is het belangrijke opgave om de kwaliteit en spreiding van sportaccommodaties te verbeteren, zodat de drempel om te sporten verlaagd wordt. Deze drempel kan ook verlaagd worden door lopen en fietsen te bevorderen, zowel binnen de stad als regionaal. Daarnaast is het van belang dat bewoners met zo min mogelijk omgevingshinder leven. Gebieden rondom de snelweg en het bedrijventerrein verdienen daarom extra aandacht.

‘In Vianen kennen we elkaar. Die sociale cohesie is waardevol om te behouden’

‘Bewegen en sporten het liefst zo dicht mogelijk bij de voordeur’

14

‘Nieuwe sportvoorzieningen moeten ook aansluiten op behoefte van Hoef&Haag’

15

LEGENDA Voorzieningen om de hoek Het voorzieningenaanbod in Vianen veranderd. Door concurrentie van grote winkelcentra in omliggende steden en het online winkelen, verdwijnen voorzieningen in bijvoorbeeld de binnenstad. Dit vraagt om een kwaliteitsimpuls van de binnenstad en om hier ook een fijne verblijfsplek te maken. Daarnaast is het een opgave om basisvoorzieningen, zoals de huisarts, fysiotherapeut en supermarkt te behouden en sterker te verankeren in de wijken. Zo blijven deze voorzieningen voor alle inwoners, maar ook zeker de groeiende groep ouderen, toegankelijk en bereikbaar. Deze buurtcentra zijn naast de scholen en sportvoorzieningen plekken waar de buurt elkaar ontmoet en vergroten daarmee het gemeenschapsgevoel die door de bewoners hooggewaardeerd wordt.

‘Er is behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsruimte’

‘Als de bevoorrading van winkels middels kleine elektrische busjes gebeurd komt dan de woonkwaliteit ten goede’

16

‘Bij bestaande supermarkten woningen voor ouderen maken’

17

LEGENDA Werkgebieden van formaat Naast de rustige woonwijken heeft Vianen verschillende werkgebieden van formaat. Het is van belang dat we voldoende ruimte voor bedrijvigheid behouden, omdat deze gebieden onderdruk staan door de woningvraag. Dit komt mede tot uiting in de uitbreidinglocatie Gaasperwaard 3. In het werklandschap van Vianen is ruimte voor zware bedrijvigheid. We moeten waarborgen dat deze bedrijvigheid kan blijven omdat deze categorie een belangrijke schakel is de transitie naar een circulaire economie. Een belangrijke opgave is om de werkgebieden meer onderdeel te laten worden van de leefomgeving van de bewoners. Dit kan door op strategische plekken van monofunctioneel bedrijventerrein naar een gebied te gaan met meer functiemenging en intensiever ruimte gebruik. Deze opgaven gaat samen met het verduurzamen van panden en de openbare ruimte.

‘Ik zou graag op mijn fiets naar werk’

18

‘Er ligt een kans om wonen en werken meer te combineren’

19

LEGENDA Robuuste leefomgeving Het klimaat veranderd en dat voelen we. Om ook in de toekomst fijn te kunnen wonen, werken en recreëren in Vianen moeten we inzetten op een robuuste leefomgeving. Het risico op wateroverlast na een hevige regenbui en hittestress op warmen dagen wordt groter. Dit komt vooral om dat Vianen verharde gebieden heeft (waaronder de binnenstad en bedrijventerreinen) waar het water moeilijk weg kan en warmte wordt vastgehouden. Daarnaast is het verbeteren van de ecologische waarden in en rondom Vianen belangrijk om het groene karakter te waarborgen en de biodiversiteit te bevorderen. Een ander onderwerp in de robuuste leefomgeving is hoe je klimaatvervuiling zoveel mogelijk tegengaat. Daarvoor is energie nodig uit hernieuwbare bronnen en een netwerk die deze energie bij de gebruiker brengt. Met de groei van het aantal woningen zal er ook een capaciteitsvergroting van het netwerk moeten plaats vinden en dat vraagt ruimte. Of denk aan een warmtenet die zorgt dat we geen aardgas meer nodig hebben voor het verwarmen van ons huis.

‘Meer groen en water in de openbare ruimte is een pré’

20

21

4. UITGANGSPUNTEN Alle waarden, opgaven en kansen uit de themakaarten zijn vertaald in 15 uitgangspunten. De uitgangspunten kunnen worden gelezen als een set maatschappelijke doelstellingen (kwalitatief en kwantitatief) voor de lange termijn. In het vervolgproces zullen deze uitgangspunten concreet worden uitgewerkt in de scenario’s en uiteindelijk gebiedsvisie.

1.

Woningen bouwen op (inbreidings)locaties, waarbij aantallen gebaseerd worden op een integrale afweging van de uitgangspunten

4.

Woningbouw op aantrekkelijke plekken met weinig milieuhinder. Bij voorkeur bouwen op plekken waar weinig tot geen

Zo worden de waardevolle cultuurhistorische

milieuhinder is, zoals geluidsoverlast. Indien locaties

landschappen rondom de stad beschermd en kunnen

hinder ondervinden wordt onderzocht hoe deze

nieuwe woningen een bijdrage leveren aan het verbeteren

gebiedsontwikkeling een bijdrage kan leveren aan het

van de bestaande stad. Het is van belang dat nieuwe

reduceren hiervan.

gebiedsontwikkelingen aansluiten bij het open en groene karakter van de bestaande woonomgeving en er voldoende ruimte blijft voor ontmoetingsplaatsen en

5.

voorzieningen.

Waardevolle historische structuren beschermen en versterken. Om zo een sterk landschappelijk raamwerk te creëren die

2.

de identiteit van de wijken in Vianen versterkt. Dit betreft

De woningbouwopgave richt zich op het in balans brengen van de woningvoorraad.

zowel groen- als cultuurhistorische structuren (zie ook Erfgoedvisie).

Door nieuwe woningen te bouwen voor (Viaanse) alleenstaanden + stellen (35+ en 65+) wordt aangesloten op demografische ontwikkelingen en word de bestaande woningvoorraad gevarieerder. Het kan de doorstroming bevorderen om zo de sociale cohesie te koesteren.

6.

Cultuurhistorische plekken (verdwenen kastelen en buitenplaatsen) inzetten als recreatieve en culturele hotpots Zo wordt de geschiedenis van de stad beter zichtbaar

3. Rustig wonen Cultuurhistorische landschappen

Intensiveren van de bestaande woningvoorraad.

en beleefbaar en maken we de deze plekken publiekelijk

Om efficiënt ruimtegebruik te stimuleren wordt

toeristische aantrekkingskracht van de stad.

onderzocht welke woningen of locaties kunnen worden verdicht, bijvoorbeeld door optopping of herstructurering.

Regionale bereikbaarheid

Deze verdichtingsslag kan samengaan met het

Gezondheid voorop

verduurzamen van bestaande woningen.

Voorzieningen om de hoek Werkgebieden van formaat Robuuste leefomgeving 22

toegankelijk voor de hele stad. Daarnaast verhoogt het de

7.

Inrichten van een veilige oost-west verbinding voor langzaam verkeer.

11.

Door herprofilering van sluipverkeerroutes (bijvoorbeeld

kanaalzone en de noordkant van de Haagen.

Everdingen (taak Rijkswaterstaat). Snelwegverkeer moet

15. 12.

Realiseren van een beweegvriendelijk netwerk in de wijken en verbinden met strategische verblijfsgebieden.

van bedrijfsruimte, vergroening of opwaarderen van

en te bewegen (wandelen, fietsen, hardlopen, skaten,

en toegankelijk groen belangrijk voor een prettige leefomgeving.

Wijkcentra kwalitatief en programmatisch opwaarderen naar behoefte.

bedrijfspanden), windenergie of geothermie.

16.

Het verbeteren van een veilig lokaal en regionaal fietsnetwerk Om zo de mobiliteitstransitie naar een schoner en

13.

Uitbouwen van de (historische) groenstructuur tot klimaatadaptief groen-blauwnetwerk over de hele stad. Zo kan wateroverlast en hittestress worden voorkomen en kan het buitengebied beter worden verbonden met stedelijk groen. Met name op verharde plekken in de stad liggen kansen om kleine flarden groen te integreren in een groter netwerk. Hiermee verbeter je de ecologie en

10.

aan zonnecellen (op grote dakoppervlaktes zoals

infrastructuur.

workouts in het park)

buitenruimte hebben is de aanwezigheid van kwalitatief

doelstellingen uit het Klimaatakkoord. Denk hierbij

energievoorziening of ontmoetingsruimte). Eventueel vrijgekomen ruimte kan worden benut voor uitbreiding

Ontwikkelen van locaties voor duurzame energieopwekking en circulaire economie Om zo in de toekomst een bijdrage te leveren aan de

stimuleren (denk aan een collectieve parkeerplaats,

openbare ruimte, parken en verblijfsplekken te sporten

Juist in wijken waar gestapelde woningen kleine privé

Faciliteren van collectieve voorzieningen op bedrijventerreinen. Om efficiënt en duurzaam ruimtegebruik te

Zo worden alle doelgroepen gestimuleerd om in de

Inzetten op waardevolle groene verblijfsplekken in wijken met een hogere woningdichtheid.

geven

voor nieuwe type werkgelegenheid. Kansrijk is de

moet in combinatie met het opwaarderen van knooppunt

9.

te onderzoeken hoe we deze ontwikkeling vorm kunnen

ruimtelijke kwaliteiten te versterken en ruimte te maken

veiligheid van de wijken worden verbeterd. Let op: dit

Zuidelijke ecologische verbindingszone combineren met klimaatbestendige- en natuur inclusieve landbouw. Om zo gezamenlijk met bestaande landbouwbedrijven

van de stad en de leefwereld van haar bewoners,

Bernhardstraat of de Ringdijk) kan de leefbaarheid en

8.

14.

Om de werkgebieden zo meer onderdeel te laten worden

Hagenweg-Jan Blankenweg-Aime Bonnastraat-Prins

op de snelweg blijven.

In werkgebieden op strategische plekken functiemening stimuleren.

biodiversiteit in de stad en realiseren we een gezondere leefomgeving

duurzamer mobiliteitssysteem te versnellen en de fysieke en mentale gezondheid te bevorderen.

17.

Realiseren van veilige en toereikende verkeersontsluiting in en van de stad Vianen Door de groei van Vianen in de afgelopen decennia is het wegennetwerk binnen het stedelijk gebied een knelpunt voor veilige en toereikende afwikkeling van alle verkeer richting de opritten van rijkswegen A2 en A27. Verdere groei in woningen en bedrijven vraagt gelijktijdige structurele oplossing van de verkeersproblematiek in Vianen

Denk hierbij aan het realiseren van toegankelijke collectieve verblijfsruimten en/of zorgvoorzieningen om ontmoeting te stimuleren en de sociale cohesie te bevorderen

23