Inventarisatie beleidsplan Begraven.pdf

Begraafplaatsenbeleid gemeente Vijfheerenlanden Inventarisatie

Auteurs

:

Datum Projectnummer

: :

Sharda Jagdewsing Jan-Willem van Roosmalen april 2023 – v5 B021.01

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | april 2023

Inhoud 1. Inleiding ............................................................................................................................................................... 4 2. Organisatie .......................................................................................................................................................... 6 2.1. Beleid en uitvoering ..................................................................................................................................... 6 2.2. Stakeholders ................................................................................................................................................. 7 3. Beleid en regelgeving .......................................................................................................................................... 9 3.1. Beheersverordening, verordening lijkbezorgingsrechten en nadere regels ................................................ 9 3.2. Beleidswijzigingen na harmonisatie ............................................................................................................. 9 3.3. Historisch waardevolle graven ................................................................................................................... 10 4.

Kwaliteit ............................................................................................................................................................ 12 4.1. Ruimtelijke kwaliteit................................................................................................................................... 12 4.2. Dienstverlening .......................................................................................................................................... 15 4.3. Onderhoud ................................................................................................................................................. 16 4.4. Begraafplaatsadministratie ........................................................................................................................ 17 4.5. Behoefte en capaciteit ............................................................................................................................... 18 5. Financieel beheer .............................................................................................................................................. 23 5.1. Begroting .................................................................................................................................................... 23 5.2.

Tarieven ...................................................................................................................................................... 24 6. Trends en ontwikkelingen ................................................................................................................................. 28 6.1. Analyse lijkbezorging .................................................................................................................................. 28 6.2. Veranderende samenleving ....................................................................................................................... 29 6.3. Duurzaamheid ............................................................................................................................................ 31 Bijlage 1.1 Begraafplaatsen Vijfheerenlanden ........................................................................................................ 2 Bijlage 1.2 Begrippenlijst ......................................................................................................................................... 3 Bijlage 4.1 Ruimtelijke kwaliteit per begraafplaats ................................................................................................. 5 1.

Begraafplaats Kedichem .................................................................................................................................. 5 2. Begraafplaats Leerdam Lingedijk .................................................................................................................... 6 3. Begraafplaats Leerdam Tiendweg ................................................................................................................... 6 4. Begraafplaats Schoonrewoerd Overheicop .................................................................................................... 8 5. Begraafplaats Schoonrewoerd Dorp ............................................................................................................... 9 6. Begraafplaats Everdingen ............................................................................................................................... 9 7. Begraafplaats Hagestein................................................................................................................................ 10 8. Begraafplaats Vianen .................................................................................................................................... 11 9. Begraafplaats Zijderveld ................................................................................................................................ 13 10.

Begraafplaats Ameide Broekseweg ............................................................................................................. 14

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 2

11. Begraafplaats Ameide J.W. van Puttestraat ................................................................................................ 15 12. Begraafplaats Hei- en Boeicop .................................................................................................................... 15 13. Begraafplaats Leerbroek Dorpsweg ............................................................................................................ 16 14. Begraafplaats Leerbroek Kerkweg .............................................................................................................. 17 15. Begraafplaats Lexmond ............................................................................................................................... 17 16. Begraafplaats Meerkerk Burggraaf ............................................................................................................. 18 17. Begraafplaats Meerkerk Kerkstraat ............................................................................................................ 19 18. Begraafplaats Nieuwland ............................................................................................................................ 20 19. Begraafplaats Tienhoven .............................................................................................................................

21 Bijlage 5.1 Vergelijking regionale tarieven ............................................................................................................ 23

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 3

1. Inleiding Aanleiding Gemeente Vijfheerenlanden is op 1 januari 2019 ontstaan door een fusie van voormalige gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik. De gemeente ligt tussen de Lek in het noorden en de Linge in het zuiden. Met de fusie is er een wijziging aangebracht in de provinciegrens tussen Utrecht en Zuid-Holland. Waar Vianen al behoorde tot de provincie Utrecht, behoren nu de voormalige Zuid-Hollandse gemeenten Leerdam en Zederik ook tot de provincie Utrecht. De nieuwe gemeente heeft 19 begraafplaatsen in beheer, verspreid over 15 kernen. Doel Kort na de fusie tot gemeente Vijfheerenlanden zijn het organisatieproces voor het beheer en gebruik van de gemeentelijke begraafplaatsen, de beheersverordening en de tarieven geharmoniseerd. Na enkele jaren op deze manier te hebben gewerkt is er een behoefte om de geharmoniseerde werkwijze vast te leggen in een beleidsplan voor de periode 2023 -2027. De ontwikkeling van het begraafplaatsenbeleid bestaat uit 3 fasen: − beleidsverkenning; − beleidsuitwerking; − beleidsimplementatie. De beleidsverkenning bestaat uit een inventarisatie en analyse van de bestaande situatie. Het doel van de inventarisatie is de bestaande situatie in beeld brengen. De inventarisatie vormt de basis voor de afwegingen in het verdere proces van beleidsuitwerking.

Scope De inventarisatie heeft betrekking op de gemeentelijke begraafplaatsen van gemeente Vijfheerenlanden. 14 begraafplaatsen worden actief gebruikt. Op 4 begraafplaatsen vinden alleen nog bijzettingen plaats. 1 begraafplaats is gesloten. Op deze gesloten begraafplaats vinden geen begravingen meer plaats. Onderstaande afbeelding geeft een overzicht van de verspreide ligging van de begraafplaatsen. In bijlage 1.1 is een overzicht opgenomen van de begraafplaatsen en het gebruik ervan.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 4

Werkwijze Om inzicht in de begraafplaatsen te krijgen zijn alle 19 begraafplaatsen bezocht, waarbij is gekeken naar het beheer en onderhoud, de voorzieningen, aandachtspunten en toekomstmogelijkheden. Naast het locatiebezoek en gesprekken met medewerkers van de gemeente is er per begraafplaats een behoefte- en capaciteitsberekening gemaakt. De resultaten per begraafplaats zijn beschreven in bijlage 4.1. Leeswijzer Deze notitie beschrijft de resultaten van de inventarisatie. In elk hoofdstuk komt een nieuw thema aan de orde. Elk hoofdstuk sluit af met de aandachtspunten die uit de inventarisatie volgen. De notitie vormt de basis voor het beleidsplan 2023-2027. Bijlage 1.2 bevat een begrippenlijst met een toelichting van een aantal gebruikte vaktechnische termen.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 5

2. Organisatie 2.1. Beleid en uitvoering De werkzaamheden voor de begraafplaatsen kunnen worden onderverdeeld in beleidsontwikkeling en uitvoering. In de gemeente Vijfheerenlanden zijn daar verschillende teams bij betrokken. De taakverdeling is weergegeven in onderstaand schema.

Taakverdeling teams begraafplaatsenbeheer Vijfheerenlanden Beleid en beheer begraven / Realisatie Openbare Ruimte

Wijkteams uitvoering

Financiën en belastingen

Beleid Inrichting en onderhoud Dienstverlening Regelgeving Coördinatie Financieel beheer Uitvoering Administratie Communicatie Lijkbezorging Onderhoud Handhaving Coördinatie Beleid Het begraafplaatsenbeleid wordt vormgegeven door medewerkers van Beleid en beheerbegraafplaatsen/ Realisatie Openbare Ruimte en Financiën en belastingen. Elk team heeft daarbij zijn eigen taak en verantwoordelijkheid. Daar waar nodig vindt onderlinge afstemming plaats tussen de specialisten van de verschillende teams. Uitvoering De teams Realisatie Openbare Ruimte en Wijkteams uitvoering houden zich bezig met de dagelijkse uitvoering van het begraafplaatsenbeleid. Ook daar hebben beide teams duidelijk ieder hun eigen taken en verantwoordelijkheden, zie voorgaand schema. Deze werkzaamheden zijn wel nauw met elkaar verbonden, zoals de uitgifte van een graf, de organisatie van een uitvaart en de communicatie met nabestaanden over een graf. De onderlinge samenwerking verloopt naar wens. Realisatie Openbare Ruimte Bij het team Realisatie Openbare Ruimte worden de werkzaamheden voor uitgevoerd door drie vaste medewerkers. Daarmee zijn de lijnen kort waardoor er efficiënt en slagvaardig wordt gewerkt.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 6

Wijkteams uitvoering De Wijkteams uitvoering (Buitendienst) houden zich bezig met van het onderhoud en beheer van de openbare ruimte. Daaronder vallen ook de werkzaamheden op de gemeentelijke begraafplaatsen. Twee teams van vaste medewerkers zijn daarbij verantwoordelijk voor het onderhoud van de begraafplaatsen en de dienstverlening rondom een uitvaart. Een aantal werkzaamheden, zoals het ruimen of het schudden van een graf, worden uitbesteed aan derden. Daarnaast wordt als het nodig is ook bij het voorlopen en het delven en dichten van een graf gebruik gemaakt van de ondersteuning van een aannemer. Projectmatige grootschalige ruimingen worden door derden uitgevoerd na een aanbestedingsprocedure.

2.2. Stakeholders Uitvaartverzorgers Uitvaartverzorgers vormen een belangrijke gebruikersgroep. Zij zijn vaak de intermediair tussen nabestaanden van een overledene en de gemeente. Op de gemeentelijke begraafplaatsen in Vijfheerenlanden heeft men de afgelopen jaren ruim 80 verschillende uitvaartondernemingen ontvangen. De gemeente heeft onder hen een enquête uitgevoerd om hun mening te peilen over de toekomstmogelijkheden van de gemeentelijke begraafplaatsen. De belangrijkste resultaten zijn: De begraafplaatsen hebben een goede uitstraling. De communicatie en samenwerking met de gemeente verloopt goed. Verbeteren van de asbestemmingen is wenselijk door deze persoonlijker te maken, zoals het plaatsen van een bankje, meer intimiteit aanbrengen en het realiseren van asbestemmingen in de open ruimte in plaats van binnen. Er is behoefte aan meer bankjes op de begraafplaatsen. De informatie op en rondom de begraafplaatsen kan beter. Het is wenselijk om in te spelen op trends zoals de mogelijkheid tot het hergebruiken van grafmonumenten, natuurlijker begraven en het organiseren van nevenactiviteiten op de begraafplaatsen. Geloofsgemeenschappen Naast de 19 gemeentelijke begraafplaatsen zijn er ook bijzondere begraafplaatsen. Dat zijn alle begraafplaatsen die niet de gemeente zijn.

In Vijfheerenlanden zijn de bijzondere begraafplaatsen in beheer van geloofsgemeenschappen, zoals bijvoorbeeld het bestuur van een kerk. Middels een enquête heeft de gemeente deze genootschappen bevraagd over hun mening over de toekomstmogelijkheden van de gemeentelijke begraafplaatsen. Er zijn ongeveer 44 geloofsgemeenschappen binnen gemeente Vijfheerenlanden, waarvan 18 hebben gereageerd op de enquête. De belangrijkste resultaten zijn: De geloofsgemeenschappen spreken hun waardering uit dat zij betrokken zijn bij de toekomstvisie voor de gemeentelijke begraafplaatsen. De begraafplaatsen zijn goed verzorgd en het personeel is professioneel. Sommige graven zijn verzakt en het onderhoudsniveau van de paden is een aandachtspunt.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 7

-

De bereikbaarheid van de graven voor mindervaliden moet verbeterd worden. Er is een wens voor een crematorium in de gemeente.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 8

3. Beleid en regelgeving 3.1. Beheersverordening, verordening lijkbezorgingsrechten en nadere regels Op 12 december 2019 is door de raad van Vijfheerenlanden een nieuwe geharmoniseerde beheersverordening vastgesteld. De beheersverordening beschrijft de voorwaarden voor het beheer en gebruik van de begraafplaatsen. In de verordening wordt de beslissingsbevoegdheid voor een aantal onderwerpen op uitvoeringsniveau neergelegd bij het college. Het college heeft in de collegevergadering van 5 november 2019 de nadere regels voor deze onderwerpen vastgesteld in een uitvoeringsbesluit. Tegelijkertijd met de beheersverordening zijn de tarieven geharmoniseerd door de vaststelling van de verordening Lijkbezorgingsrechten 2020. De beheersverordening, het uitvoeringsbesluit behorende bij de beheersverordening begraafplaatsen en de lijkbezorgingsrechten vormden gezamenlijk de eerste stap van het harmonisatieproces begraven.

3.2. Beleidswijzigingen na harmonisatie De geharmoniseerde regelgeving heeft op sommige onderdelen geleid tot wijzigingen van het begraafplaatsenbeleid ten opzichte van het begraafplaatsenbeleid van de voormalige gemeenten. De belangrijkste wijzigingen zijn: -

-

-

-

-

De uitgiftetermijn van particuliere urnengraven en particuliere urnennissen is 10, 15 en 20 jaar. Het was 20 en 30 jaar. 30 jaar is te lang. Nabestaanden hebben nu meer keuze. Vanaf 2020 kunnen nabestaanden van levenloos geboren kinderen die zijn geboren na een zwangerschap korter dan 24 weken kiezen voor een foetusgraf. De graven worden uitgegeven voor 20 of 30 jaar en deze termijn kan telkens worden verlengd met 5 of 10 jaar. Er worden geen algemene kindergraven meer uitgegeven. Algemene graven kunnen niet worden verlengd. In de praktijk betekent dit namelijk vaak dat ouders na de uitgiftetermijn opnieuw met hun verlies worden geconfronteerd en vaak dan alsnog kiezen voor een wijziging in een particulier graf. Door alleen particuliere kindergraven uit te geven wordt een dergelijke emotionele situatie voorkomen. Bij de uitgifte van een particulier graf wordt er geen onderscheid meer gemaakt tussen grafrecht (uitsluitend recht) en onderhoudsrecht. Er wordt één totaal tarief toegepast voor het grafrecht inclusief onderhoudsrecht. Daarmee wordt voorkomen dat er voor graf verschillende termijnen ontstaan voor grafrecht en onderhoud. Om het behoud van grafrechten van de historische keldergraven aantrekkelijker te maken zijn de tarieven voor hergebruik verlaagd. Enkeldiepe graven (1 laag) worden niet meer uitgegeven.

Vanaf 2020 is het mogelijk dat de beheerder van de begraafplaatsen een asverstrooiing uitvoert zonder aanwezigheid van de nabestaanden. Hiervoor is een gereduceerd tarief van toepassing.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 9

-

-

Begraven van een stoffelijk overschot of het plaatsen van een asbus op een zondag of een feestdag is niet meer mogelijk. Het plaatsen van een urn op een particulier graf is vanaf 2020 toegestaan. Het plaatsen van een urn op een algemeen graf is niet meer toegestaan. De bij de ruiming van het graf aanwezige asbussen en urnen worden niet beschikbaar gesteld aan de nabestaanden. De as wordt door de beheerder verstrooid op een van de daartoe bestemde gedeelten van de begraafplaats. Vanaf 2020 worden er extra kosten in rekening gebracht als de uitvaartstoet te laat arriveert op de begraafplaats.

3.3. Historisch waardevolle graven Lijst historisch waardevolle graven Op de gemeentelijke begraafplaatsen op Vijfheerenlanden komen veel graven voor met een cultuurhistorische of funerair1 historische waarde. De gemeente zet zich in voor het behoud van graven en gedenkmonumenten van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Deze graven en gedenkplaatsen hebben een bijzondere status en worden door de gemeente onderhouden. Over de oorlogsgraven van het Gemenebest en de Nederlandse oorlogsgraven zijn afspraken gemaakt over het beheer en onderhoud van de graven met de beherende organisaties (resp. Commonwealth War Graves Commission en de Nederlandse oorlogsgravenstichting). De oude algemene begraafplaats Leerdam Lingedijk is in 2000 aangewezen als rijksmonument.

Algemene Begraafplaats van Hei- en Boeicop Bron: https://www.tracesofwar.nl/sights/1920/Oorlogsgraven-van-het-Gemenebest-AlgemeneBegraafplaats-Hei--en-Boeicop.htm

In de beheersverordening voor de begraafplaatsen is bepaald dat het college een lijst bijhoudt van graven die van historische betekenis zijn of waarvan de grafbedekking een opvallende kwaliteit heeft. Voordat tot ruiming van graven wordt overgegaan onderzoekt het college of er graven zijn die in aanmerking komen om op de lijst te worden 1

funerair: in verband met dood, begraven en rouwen

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 10

bijgeschreven. Het college beslist uiteindelijk over het wel of niet ruimen van deze graven en/of grafbedekkingen. De bedoelde lijst is tot op heden nog niet vastgesteld. Er is daardoor op dit moment niet bekend of er graven zijn die om historisch waardevolle redenen moeten worden behouden. Daarmee bestaat het risico dat historisch waardevolle graven in verval raken en daarom worden verwijderd of bij een eventuele toekomstige (bovengrondse) ruiming worden weggehaald. Joodse begraafplaatsen De oude begraafplaats Leerdam Lingedijk en de begraafplaats Vianen hebben een Joods gedeelte. De gemeente onderhoudt het Joods deel op verzoek van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap (NIK). In 2021 heeft de gemeente Vijfheerenlanden een voorschot ontvangen van het Ministerie van OCW in het kader van ‘Erfgoed Telt’. Het voorschot is bedoeld voor herstel- en of restauratiewerkzaamheden op de beide Joodse begraafplaatsen. Er is nog geen concreet plan opgesteld. De werkzaamheden moeten uiterlijk in 2025 zijn afgerond. Bijzondere status graven ex-KNIL-militairen De gemeente Vijfheerenlanden vindt het wenselijk om de graven van ex-KNIL-militairen en hun echtgenotes op de gemeentelijke begraafplaatsen een bijzondere status te geven. Het is een gebaar van respect naar de Molukse gemeenschap, waarvan de geschiedenis sterk verweven is met de inwoners van de Vijfheerenlanden.

Daarnaast is het een blijk van waardering naar betrokkenen voor hun inzet voor het Koninkrijk der Nederlanden. De bijzondere status betekent dat de uitgiftetermijn van deze graven wordt gewijzigd in onbepaalde tijd. Samen met een werkgroep van inwoners uit de Molukse gemeenschap in Vijfheerenlanden zijn de uitgangspunten voor het beleid voor deze speciale status bepaald. Het grafrecht van de graven die voor de regeling in aanmerking komen wordt omgezet naar een particulier graf voor onbepaalde tijd. De rechthebbende is en blijft eigenaar van het gedenkteken en behoudt daarmee ook de aansprakelijkheid bij eventuele schade voor derden. De rechthebbende blijft ook verantwoordelijk voor het onderhoud van het gedenkteken en het aanbrengen en onderhouden van de beplanting. Daarnaast is met de werkgroep afgesproken dat de gemeente een monument ter nagedachtenis van de ex-KNIL-militairen zal plaatsen op de gemeentelijke begraafplaats aan de Tiendweg te Leerdam. Het beleid voor deze speciale status is nog niet door de raad vastgesteld.

Aandachtspunten − −

Er is geen lijst door het college vastgesteld van historisch waardevolle graven en grafbedekkingen. De uitgangspunten voor het beleid voor de graven van ex-KNIL-militairen zijn nog niet door het college en de raad vastgesteld.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 11

4. Kwaliteit 4.1. Ruimtelijke kwaliteit Eigen karakter De begraafplaatsen zijn allemaal verschillend en hebben een eigen karakter. Een aantal begraafplaatsen heeft een gestructureerde en overzichtelijke indeling in hoofdpaden en zijpaden. Op andere begraafplaatsen, vaak op de oudere delen, is een dergelijke indeling niet goed of minder herkenbaar. Er zijn grote verschillen in de beplanting op de begraafplaatsen. Sommige begraafplaatsen hebben een groene uitstraling met een diversiteit aan beplanting en een besloten karakter. Er zijn ook begraafplaatsen met een sobere uitstraling met relatief weinig gedenktekens en beplanting en meer openheid naar de directe omgeving. Grote kale oppervlakten op deze begraafplaatsen worden in 2023 ingezaaid. Het huidige beleid richt zich op het behoud van het unieke karakter van elke begraafplaats. Paden Het is de bedoeling om meer eenheid te krijgen in de uitstraling en kwaliteit van de paden op de begraafplaatsen. Er liggen veel grindpaden. Deze paden zijn vaak moeilijk begaanbaar voor minder valide bezoekers. De onkruidbestrijding op deze paden is een belangrijk aandachtspunt. Sinds 2016 is het gebruik van chemische onkruidbestrijding niet meer toegestaan.

Naast andere arbeidsintensieve methoden van onkruidbestrijding (met name het branden van onkruid) wordt Grindpaden daarom ook gekeken naar een slimmer beheer van de begraafplaatsen om de onkruidbestrijding te extensiveren. Op de begraafplaatsen in Leerdam zijn daarbij goede ervaringen met het gebruik van paden op een stabiele ondergrond van stolgrind (mengsel van grind, zand en leem) met daarop een dun laagje fijne grind. Door deze constructie hebben deze paden veel minder onkruidgroei. Daarnaast zijn deze paden door de stabiele ondergrond beter begaanbaar. Het is de bedoeling dat de komende jaren op alle begraafplaatsen de paden op deze manier worden aangelegd. De uitvoering wordt gefaseerd uitgevoerd. In 2023 wordt dit uitgevoerd op de begraafplaatsen in Lexmond en Kedichem. Afmetingen graven oude delen Op enkele oudere delen zijn de graven vaak moeilijker bereikbaar vanwege de geringe onderlinge afstand en smalle paden tussen de graven. Op sommige delen liggen de

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 12

graven aaneen gesloten en ontbreken de paden. Dat is lastig voor zowel minder mobiele bezoekers als voor personeel (of derden) met materieel voor onderhoud. De geringe onderlinge afstand en de krappe afmetingen van de graven maken ook een eventuele heruitgifte van deze graven in de toekomst bijna onmogelijk. Tegenwoordig zijn graven groter dan vroeger waardoor er onvoldoende ruimte is voor het nieuwe graf. Daarvan is met name sprake op de begraafplaatsen in Schoonrewoerd Dorp, Lexmond, Nieuwland en Tienhoven. Om in de toekomst op deze delen opnieuw graven te uit te kunnen geven is een herinrichting noodzakelijk waarbij de indeling van de grafvelden wordt afgestemd op de huidige eisen. Vindbaarheid graven Op sommige begraafplaatsen zijn de grafnummers bij de graven vermeld. De manier waarop dit gebeurt verschilt per begraafplaats. Op sommige begraafplaatsen is het slechts gedeeltelijk toegepast. Daar waar grafnummering aanwezig is zijn de graven goed te vinden. De actief in gebruik zijnde begraafplaatsen zijn gekoppeld aan de website Grafzoeker.nl. Op deze website kunnen bezoekers online eenvoudig zoeken op begraafplaats, naam of datum van overlijden. Op een plattegrond wordt dan het graf van de overledene getoond. Daarnaast kan informatie worden verkregen over een bepaald graf door het aanklikken van het graf op een kaart van de begraafplaats op de website.

Daarnaast is op de begraafplaatsen Vianen en Leerdam Tiendweg een beeldscherm beschikbaar waarop ter plaatse gebruik kan worden gemaakt van Grafzoeker.nl.

Grafzoeker begraafplaats Vianen

Inrichtingselementen Uit de resultaten van de enquête onder uitvaartverzorgers (zie par. 2.2) bleek onder meer dat er een behoefte is aan meer banken op de begraafplaatsen en het verbeteren van de informatie op de begraafplaats. Op dit moment zijn er grote verschillen in de aanwezige inrichtingselementen op de begraafplaatsen (infoborden, meubilair, vuilnisbakkern, watertappunten, etc.). Het streven is om de eenheid daarin te verbeteren. Grondwater Op de begraafplaatsen Lexmond, Leerdam Tiendweg Everdingen en Meerkerk Burggraaf zijn problemen met een te hoge grondwaterstand. Dit is direct van invloed op de begraafcapaciteit van deze begraafplaatsen. Oudere graven, waarvan het grafrecht inmiddels is beëindigd, kunnen daardoor niet opnieuw worden uitgegeven. Op sommige delen die bedoeld zijn voor 2-diepe graven kan alleen in de bovenste laag worden begraven. Het aanbrengen van een drainage om de grondwaterstand te verlagen past niet binnen de regels van het waterschap. Daarom wordt gekozen voor het (gedeeltelijk) ophogen van deze begraafplaatsen om hier ook in de toekomst te kunnen begraven.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 13

De werkzaamheden worden zo veel mogelijk gelijktijdig uitgevoerd met de toekomstige ruimingen en uitbreidingen op deze begraafplaatsen (zie par. 4.5). De plannen voor de uitbreiding (inclusief ophogen) van de begraafplaats Leerdam Tiendweg en de ophoging van de begraafplaats in Lexmond zijn in voorbereiding.

Columbarium begraafplaats Leerdam Tiendweg

Asbestemmingen De mogelijkheden voor asbestemmingen verschillen per begraafplaats. Op elke actief in gebruik zijnde begraafplaats is het mogelijk om een urn te begraven in een urnengraf. Daarnaast komt op een aantal begraafplaatsen een urnenmuur of urnenzuil voor. Opvallend is het columbarium op de begraafplaats Leerdam Tiendweg. Een oude beheerderswoning is ingericht als gedenkruimte met de mogelijkheid tot het plaatsen van urnen. Op een aantal begraafplaatsen is een strooiveld aanwezig voor het verstrooien van de as van een overledene. De behoefte verschilt per begraafplaats maar is in het algemeen relatief laag. Wanneer de vraag komt is het altijd mogelijk om een urnenkelder of bovengronds urnengraf te realiseren. Gebouwen Op een aantal begraafplaatsen staan één of meerdere gebouwen. Op de begraafplaatsen Leerdam Tiendweg en Vianen zijn gebouwen ingericht als stilteruimte, waar bezoekers kunnen zitten en zelf koffie kunnen zetten. Op de begraafplaats in Hagestein is een aula aanwezig, die ruimte biedt aan 60 a 70 bezoekers. De uitstraling is enigszins gedateerd. De exploitatie van de aula is in handen van de gemeente. De aula wordt gemiddeld 3 a 4 keer per jaar gebruikt. Daarnaast staan op een aantal begraafplaatsen gebouwen die worden gebruikt als verblijfplek voor begraafplaatsmedewerkers (pauze, lunch, omkleden, etc.) en voor opslag van materieel en materiaal.

Deze gebouwen hebben vaak een toilet dat ook kan worden gebruikt door de bezoekers van de begraafplaatsen. In sommige gevallen zijn de gebouwen voormalige baarhuisjes met een beeldbepalende, markante uitstraling die bijdragen aan het historisch karakter van (delen van) een begraafplaats.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 14

Stilteruimte Vianen

Karakteristiek baarhuisje Schoonrewoerd Dorp

Parkeren Het parkeren bij de begraafplaatsen vindt op verschillende manieren plaats. De meeste begraafplaatsen hebben een eigen parkeerplaats. Op andere plaatsen wordt geparkeerd langs de openbare weg of wordt een openbare parkeerplaats gebruikt. Er is daarmee bij elke begraafplaats voldoende parkeerruimte.

Aandachtspunten − − − − −

Meer eenheid in de toepassing van inrichtingselementen is wenselijk. Grindpaden zijn moeilijk begaanbaar. Graven op oude delen zijn vaak moeilijk bereikbaar en te krap om opnieuw uit te geven. Hoge grondwaterstanden op enkele begraafplaatsen maken heruitgifte van graven op oude delen onmogelijk. Aula begraafplaats Hagestein is gedateerd en wordt weinig gebruikt.

4.2. Dienstverlening Begraven De dienstverlening bij het begraven bestaat uit: het verlenen van diensten voor, tijdens en na een uitvaart: o het delven en dichten van een graf of het openen en sluiten van een urnengraf of –nis; o het schudden van een graf voorafgaand aan een begraving; o ontvangen van de begrafenisstoet en de stoet begeleiden naar het graf (voorlopen); o de ter aardebestelling; o faciliteren als nabestaanden zelf delen willen uitvoeren (bedienen graflift, dichten graf); o het luiden van de klok; het vervoeren van een stoffelijk overschot; het gebruik van een opbaarkamer en aula op de begraafplaats in Hagestein;

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 15

de uitgifte van een gedenkplaatje op de herdenkingszuil; de uitgifte van een afdekplaat op een urnennis (urnenzuil Sparrendreef, Vianen); het uitzoeken van een graf op delen waar graven zijn geruimd; het verlenen van het grafrecht (uitsluitend recht) of het gebruiksrecht; verlenen van een vergunning voor het plaatsen van een gedenkteken op een graf; verlenen van een vergunning voor het opgraven en herbegraven van stoffelijke resten. De tijden waarop een uitvaart kan plaatsvinden zijn vastgelegd in de beheersverordening. Er is geen onderscheid tussen de tijden op doordeweekse dagen en op zaterdag. Graven worden uitgegeven op volgorde van ligging. Bij de uitgifte is het reserveren van het naastgelegen graf mogelijk. -

Communicatie De organisatie van een uitvaart en het verlenen van het gebruiksrecht of grafrecht verloopt grotendeels elektronisch (webagenda, e-mail) en daar waar nodig telefonisch. Via de website van de gemeente Vijfheerenlanden is informatie te vinden over diverse onderwerpen bij begraven en overlijden en begraven op de gemeentelijke begraafplaatsen. De verordeningen en het uitvoeringsbesluit zijn via de website te vinden en er is een directe link naar de webagenda voor het rechtstreeks plannen van een uitvaart. Voor specifieke informatie kunnen bewoners telefonisch of per e-mail contact opnemen met de gemeente. Waardering Uit de enquête onder uitvaartondernemers blijkt een positieve waardering voor de huidige dienstverlening en de communicatie tussen gemeente en ondernemers. Desondanks wordt het verbeteren van de informatie op en rondom de begraafplaatsen als aandachtpunt genoemd. De gemeente pakt dit op door de communicatie via de website van de gemeente verder te verbeteren.

4.3. Onderhoud Algemeen onderhoud De gemeente Vijfheerenlanden onderhoudt de openbare ruimte op kwaliteitsniveau B (Beeldkwaliteit, CROW). Hierbij wordt een uitzondering gemaakt voor de gemeentelijke begraafplaatsen, die worden onderhouden op kwaliteitsniveau A. De onderhoudskosten worden in de huidige situatie niet volledig toegerekend aan de begraafplaatsen. Uit de enquête onder uitvaartverzorgers en geloofsgemeenschappen blijkt een positieve waardering voor het onderhoud van de begraafplaatsen. Grafonderhoud De staat van onderhoud van de aanwezige gedenktekens bepaalt vaak voor een belangrijk deel het beeld op een begraafplaats. Op de gemeentelijke begraafplaatsen in Vijfheerenlanden is op de oudere delen hier en daar sprake van vervallen of

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 16

scheefstaande gedenktekens, maar in het algemeen is het beeld dat de gedenktekens goed onderhouden worden. Dit beeld is globaal op alle begraafplaatsen vergelijkbaar. In de beheersverordening en in het uitvoeringsbesluit is bepaald dat de rechthebbende of gebruiker verplicht is de gedenktekens en de grafbeplanting in goede staat te houden of te herstellen.

4.4. Begraafplaatsadministratie Key2Begraven Voor de begraafplaatsadministratie wordt gebruik gemaakt van het geautomatiseerde systeem Centric Begraven (Key2Begraven). Er wordt gewerkt met de webagenda, waarin uitvaartverzorgers online direct een uitvaart kunnen vastleggen. Het gebruik hiervan verloopt naar wens, zowel bij de gemeente als bij de uitvaartverzorgers. Er is een koppeling met een grafische kaart door middel van de module Grafzoeker. Hiermee wordt de ligging van een graf aangegeven op een digitale kaart aan de hand van zoekopties (zie ook par. 4.2). De beheerder van de begraafplaatsen heeft directe toegang tot Centric Begraven. De beheerder houdt daarnaast in een afzonderlijk excelbestand bij welke graven beschikbaar zijn. Bij de uitgifte van een nieuw graf bepaalt de beheerder het grafnummer van het nieuwe graf aan de hand van dit excelbestand. De beschikbare capaciteit (lege graven, geruimde graven) is niet te herleiden uit Centric Begraven. Volledig en actueel Een begraafplaatsadministratie is volledig als van elk graf bekend is waar het graf ligt, wie er in ligt begraven2, wanneer de lijkbezorging heeft plaatsgevonden en welke grafrechten daarbij zijn verleend. Een begraafplaatsadministratie is actueel als de grafrechten bijgewerkt zijn (tijdig verlengd of beëindigd) en als vastgelegd is wie de huidige rechthebbende of belanghebbende is.

Centric Begraven is niet volledig. De administraties van Leerdam Lingedijk en Schoonrewoerd Dorpsstraat zijn niet gedigitaliseerd en niet opgenomen in Centric Begraven. Van de meeste begraafplaatsen ontbreken de gegevens van de oude graven, veelal uitgegeven voor onbepaalde tijd. De gegevens die in Centric Begraven zijn opgenomen zijn niet allemaal actueel. Met name ten aanzien van veel oude graven op de begraafplaatsen in de voormalige gemeente Zederik en Leerdam is niet bekend of er nog sprake is van een lopend grafrecht en wie de rechthebbende is. Dit is mede het gevolg van de wijze waarop in deze voormalige gemeente het proces bij het beëindigen van grafrechten is doorlopen. Bij het verlopen van het grafrecht werden de nabestaanden hierover aangeschreven. Als er geen reactie werd ontvangen met het verzoek tot verlengen werd het grafrecht als beëindigd beschouwd. Daarbij is echter een belangrijke stap in het proces overgeslagen. 2

Wet op de lijkbezorging, artikel 27, lid 1: De houder van een begraafplaats houdt een register bij van alle daar begraven lijken, met een nauwkeurige aanduiding van de plaats waar zij begraven zijn.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 17

Een volledige en actuele begraafplaatsadministratie is een vereiste voor een effectief en efficiënt begraafplaatsenbeheer. Los van de wettelijke bepalingen is het voor elk aanwezig graf belangrijk om te weten welke rechten zijn verleend bij de uitgifte van het graf en of deze rechten nog lopen of inmiddels zijn beëindigd (juridische status). Als de juridische status bekend is, is het ook duidelijk wie zeggenschap heeft over het graf en wie verantwoordelijk is voor het graf en de grafbedekking. Als er sprake is van een lopend grafrecht is dit de rechthebbende of de belanghebbende. Zijn er geen lopende rechten meer dan is dat de gemeente. De gemeente kan er dan bijvoorbeeld voor kiezen om het gedenkteken te verwijderen of het graf in zijn geheel te ruimen Als we te maken hebben met een lopend grafrecht dan is het van belang om te weten wie de rechthebbende of belanghebbende is en hoe deze is te bereiken. Wanneer er zaken spelen die te maken hebben met het graf is het wenselijk en soms noodzakelijk dat de rechthebbende of belanghebbende hierover wordt geïnformeerd. Het volledig en actueel maken van de begraafplaatsadministratie (achterhalen van de rechthebbenden, belanghebbenden en nabestaanden) is een arbeidsintensief proces. Geadviseerd wordt om een plan van aanpak op te stellen waarin een duidelijke doel wordt bepaald.

Afhankelijk van dat doel en de keuzes die worden gemaakt kan de gemeente vervolgens prioriteit en fasering vaststellen.

Oude graven Tienhoven

Aandachtspunten − −

De geautomatiseerde begraafplaatsadministratie (Centric Begraven / Key2Begraven) is niet volledig en niet actueel. Het volledig en actueel maken van de begraafplaatsadministratie is een arbeidsintensief proces.

4.5. Behoefte en capaciteit Situatie per begraafplaats Voor elke begraafplaats waar nog nieuwe graven worden uitgegeven is in 2020 de behoefte bepaald voor de komende 30 jaar. De behoefte is vergeleken met de capaciteit op dat moment. De resultaten van de vergelijking geven een beeld van de mate waarin in de behoefte kan worden voorzien. De resultaten zijn per begraafplaats beschreven.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 18

In het navolgende overzicht wordt een samenvatting van de resultaten beschreven. Het overzicht geeft per begraafplaats aan tot welk moment kan worden begraven als er geen graven worden geruimd. De beschreven resultaten hebben geen betrekking op de asbestemmingen. Begraafplaats

Ruimte beschikbaar tot (jaar)

Schoonrewoerd Overheicop

2024

Tienhoven

2024

Leerdam Tiendweg

2025

Lexmond

2025

Kedichem

2026

Nieuwland

2029

Zijderveld

2031

Meerkerk Burggraaf

2031

Hagestein

2032

Vianen

2034

Ameide Broekseweg

2034

Everdingen

2037

Hei- en Boeicop

>2050

Leerbroek Kerkweg

>2050

Leerdam Lingedijk

n.v.t.

Schoonrewoerd Dorp

n.v.t.

Ameide J.W. van Puttestraat

n.v.t.

Leerbroek Dorpsweg

n.v.t.

Meerkerk Kerkstraat

n.v.t.

Capaciteit begraafplaatsen

Uit het overzicht blijkt dat er al op korte termijn maatregelen gewenst zijn. Op de begraafplaats Overheicop in Schoonrewoerd heeft onlangs een kleinschalige ruiming plaatsgevonden. Daarmee kan naar verwachting tot 2024 in de behoefte worden voorzien. Daarna kan opnieuw begraafcapaciteit worden gegenereerd door middel van ruimen van particuliere graven waarvan het grafrecht op dat moment is beëindigd en algemene graven waarvan de gebruikstermijn is verstreken. Op de begraafplaats aan de Tiendweg in Leerdam is de beschikbare capaciteit aan graven eveneens beperkt. Rond 2025 zijn alle graven in gebruik genomen. Door een grondwaterprobleem op deze begraafplaatsen kunnen niet alle bezette graven worden geruimd en opnieuw worden uitgegeven. Om op termijn toch in de behoefte te kunnen voorzien worden er op dit moment voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd om deze begraafplaats op korte termijn uit te breiden. Wanneer er geen ruimingen worden uitgevoerd raakt in de periode 2024 -2037 een groot deel van de overige begraafplaatsen vol doordat alle lege graven in gebruik zijn

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 19

genomen. Voor deze begraafplaatsen geldt dat er voldoende nieuwe begraafcapaciteit kan worden verkregen door het tijdig ruimen van graven waarvan het grafrecht is beëindigd of waarvan de uitgiftetermijn is verstreken. Op de begraafplaatsen in Lexmond en Nieuwland is na ruimen een herinrichting noodzakelijk voordat op deze begraafplaatsen opnieuw graven kunnen worden uitgegeven omdat de afmetingen van de graven en de onderlinge afstanden tussen de graven niet meer voldoen aan de huidige eisen (zie par. 4.1). De herinrichting leidt tot een afname van het aantal graven dat daarna opnieuw kan worden uitgegeven. Het effect hiervan op de verhouding tussen de behoefte en de capaciteit op de langere termijn is vooralsnog niet in beeld gebracht. Het effect wordt bepaald zodra de begraafplaatsadministratie volledig en actueel is. Op de begraafplaats in Hei- en Boeicop en de begraafplaats aan de Kerkweg in Leerbroek zijn nog ruim voldoende graven beschikbaar om tot na 2050 in de behoefte te voorzien, zonder dat er verdere maatregelen nodig zijn.

Beschikbare capaciteit Hei- en Boeicop

Ruimen van graven Uit de berekeningen blijkt dat op alle begraafplaatsen, met uitzondering van begraafplaats Tiendweg in Leerdam, de totale begraafcapaciteit ruim voldoende is om gedurende lange tijd op de begraafplaatsen te kunnen begraven mits er tijdig graven worden geruimd en opnieuw worden uitgegeven. De gemeente Vijfheerenlanden kiest voor het actief ruimen van graven waarvan het grafrecht of de gebruikstermijn is beëindigd. Het uitgangspunt daarbij is om jaarlijks op een of enkele begraafplaatsen meerdere graven tegelijk te ruimen. De prioriteit wordt bepaald door de behoefte op korte en middellange termijn. Het streven is om op elke begraafplaats minimaal een capaciteitsbuffer te hebben voor 3 jaar. Voor 2023 zijn ruimingen gepland op de begraafplaatsen in Lexmond en Tienhoven. Op de begraafplaatsen in de voormalige gemeenten Leerdam en Vianen zijn in het recente verleden ruimingen uitgevoerd. Daarbij zijn de stoffelijke resten bijeen gebracht in een verzamelgraf op dezelfde begraafplaats. Op de begraafplaatsen in de voormalige gemeente Zederik hebben al geruimde tijd geen ruimingen plaatsgevonden. Voorafgaand aan de ruimingen op deze begraafplaatsen is het noodzakelijk dat er per begraafplaats een locatie voor het verzamelgraf wordt bepaald.

Op de begraafplaats in Vianen is een monument bij het verzamelgraf geplaatst, waarop nabestaanden een naamplaatje van de overledene uit een geruimd graf kunnen laten plaatsen. Het is de bedoeling om ook op de overige Monument verzamelgraf Vianen

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 20

begraafplaatsen een gezamenlijk gedenkteken te plaatsen bij het verzamelgraf. De wijze waarop dit wordt vormgegeven is nog niet bepaald. Heringebruikname begraafplaats Schoonrewoerd Dorpsstraat Op begraafplaats Schoonrewoerd Dorpsstraat worden op dit moment geen nieuwe graven meer uitgegeven, er vinden incidenteel bijzettingen plaats. De gemeente Vijfheerenlanden heeft besloten om deze begraafplaats weer te actief te gebruiken als begraafplaats. Er liggen veel graven waarvan het grafrecht is beëindigd. Deze graven kunnen worden geruimd en opnieuw worden uitgegeven. Het doel hiervan is de druk op begraafplaats Schoonrewoerd Overheicop weg te nemen. Daarnaast wordt tegemoet gekomen aan de vraag van inwoners om op deze begraafplaats te worden begraven. Heruitgifte historische keldergraven Op de begraafplaats in Vianen zijn veel karakteristieke keldergraven aanwezig uit de periode einde 19e / begin 20e eeuw. De meesten zijn nog in gebruik. Van sommige historische keldergraven zijn de grafrechten inmiddels verlopen, terwijl de keldergraven nog in een goede staat verkeren. De gemeente stelt deze graven beschikbaar voor heruitgifte. De graven worden uitgegeven voor bepaalde tijd. Om het gebruik te stimuleren hanteert de gemeente hierbij tarieven die vergelijkbaar zijn met de tarieven voor het grafrecht bij een nieuwe keldergraf.

Het verschil voor de nieuwe rechthebbende van een historisch keldergraf is echter dat hij of zij geen kosten meer heeft voor de aanleg van de kelder. Er zijn inmiddels al enkele historische keldergraven opnieuw Grafkelders Vianen uitgegeven. Asbestemmingen De afgelopen jaren is gebleken dat er weinig behoefte is aan asbestemmingen op de gemeentelijke begraafplaatsen in Vijfheerenlanden. Uitzonderingen vormen de begraafplaats in Vianen en de begraafplaats aan de Tiendweg in Leerdam. Op de begraafplaats Vianen ontstaat naar verwachting binnen ca. 10-12 jaar een tekort aan urnennissen. Daarop vooruitlopend zijn er op deze begraafplaats al voorbereidende werkzaamheden uitgevoerd voor een derde urnenzuil. Ook op de begraafplaats aan de Tiendweg in Leerdam is het geringe aantal urnenplaatsen buiten het columbarium onvoldoende om op langere termijn nog in de behoefte te kunnen voorzien. De genoemde conclusies zijn gebaseerd op prognoses die uitgaan van huidige gebruik van de voorzieningen voor asbestemmingen. De toekomstige behoefte aan asbestemmingen laat zich echter moeilijk voorspellen. Het advies is daarom om de behoefte actief te monitoren en hierover in overleg te blijven met uitvaartverzorgers. Daardoor kan de gemeente de voorzieningen tijdig uitbreiden als dat nodig blijkt. Een dergelijke uitbreiding kan worden gerealiseerd binnen de huidige grenzen van de begraafplaatsen.

Een fysieke uitbreiding van de begraafplaats is daarvoor niet nodig.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 21

Mogelijkheden asbestemmingen Meerkerk Burggraaf - Vianen - Hagestein

Aandachtspunten − − −

− −

Uitbreiding begraafplaats Leerdam Tiendweg rond 2025 is noodzakelijk vanwege hoge grondwaterstand. Op nagenoeg alle begraafplaatsen is er voldoende begraafcapaciteit mits er tijdig graven worden geruimd om opnieuw uit te gegeven. Op de begraafplaatsen in Lexmond, Nieuwland en Schoonrewoerd Dorpsstraat is na ruimen een herinrichting noodzakelijk voordat op deze begraafplaatsen opnieuw graven kunnen worden uitgegeven. Het effect van deze herinrichtingen op de verhouding tussen de behoefte en de capaciteit op de langere termijn is vooralsnog niet in beeld gebracht. Actieve monitoring van de behoefte aan asbestemmingen is noodzakelijk.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 22

5. Financieel beheer 5.1. Begroting Meerjarenbegroting De onderstaande tabel geeft de meerjarenbegroting 2023-2026 weer voor het beheer van alle gemeentelijke begraafplaatsen in Vijfheerenlanden. Meerjarenbegroting gemeentelijke begraafplaatsen Vijfheerenlanden Totale kosten taakveld 7.5 Toe te rekenen kosten: Overhead taakveld 0.4 (excl. licentiekosten) A-kwaliteit beheer div taakvelden Totale kosten Opbrengsten - leges Resultaat Kostendekking

2023 € 1.157.098

2024 € 1.097.882

2025 € 1.098.228

2026 € 1.098.571

€ 654.260 € 38.418 € 1.849.776 € 948.387 € -901.389 51,3%

€ 654.260 € 38.418 € 1.790.560 € 948.387 € -842.173 53,0%

€ 654.260 € 38.418 € 1.790.906 € 948.387 € -842.519 53,0%

€ 654.260 € 38.418 € 1.791.249 € 948.387 € -842.862 52,9%

In de begroting wordt een onderscheid gemaakt in de kosten voor het beheer van de begraafplaatsen en de kosten voor het gebouwenbeheer. Voor 2023 is de verdeling van de kosten als volgt: - Begraafplaatsenbeheer € 1.078.021 (93,2%); - Gebouwenbeheer € 79.077 (6,8%). De drie grootste kostenposten in deze begroting zijn samen goed voor 87% van de totale kosten taakveld 7.5. In de begroting van 2023 zijn deze als volgt verdeeld: - 56% salariskosten: dit zijn de personeelskosten voor dienstverlening, onderhoud en beheer begraafplaatsadministratie. In de salariskosten zijn de kosten opgenomen van de medewerkers van de buitendienst die zich bezighouden met de dienstverlening rondom begraven en het extra onderhoud dat nodig is om het onderhoudsniveau A op de begraafplaatsen te realiseren (zie par. 4.3). De personeelslasten voor het realiseren van het basisniveau B worden toegerekend aan het beheer openbare ruimte en zijn daarom niet opgenomen in deze begroting.

In deze post zijn ook opgenomen de salariskosten van de medewerkers van de begraafplaatsadministratie, de salariskosten van de medewerkers die zich bezighouden met toezicht en de salariskosten van een deel van de medewerkers van het team Belastingen; - 18% algemene kosten: dit zijn de kosten voor een gedeelte van de dienstverlening rondom een uitvaart die worden uitbesteed aan derden, de kosten voor onderhoud en vervanging van materieel en materialen, de aanschaf en vervanging van grafaanduidingen en de aanschaf van diverse materialen (zoals zand en grind). Daarnaast zijn daarin ook opgenomen de kosten voor de jaarlijkse ruimingen (€ 20.000). In de begroting voor 2023 is tevens een eenmalig extra bedrag (€ 60.000) meegenomen voor het ruimen van graven op de begraafplaats Dorpsstraat in Schoonrewoerd (zie par. 4.5);

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 23

-

13% gepland onderhoud: dit zijn de kosten voor het gedeelte van het reguliere onderhoud dat wordt uitbesteed aan derden.

De kapitaallasten (afschrijving en rente) vormen een relatief laag aandeel van kosten, 4% in 2023. Naast de lopende investeringen zijn in de periode 2023, 2024 en 2025 extra investeringen opgenomen voor de cultuurtechnische verbeteringen op de begraafplaatsen Lexmond, Leerdam Tiendweg, Everdingen en Meerkerk (zie 4.1). Naast de directe kosten voor het taakveld begraafplaatsen (taakveld 7.5) worden er nog meer kosten ten behoeve van de begraafplaats gemaakt die in principe moeten worden toegerekend aan de exploitatie van de begraafplaatsen. Het betreft hier de verrekening van de overheadkosten en de kosten die door andere diensten worden gemaakt om het onderhoudsniveau A op de begraafplaatsen te kunnen realiseren. Dit leidt tot een toename van de totale kosten met 60% ten opzichte van de totale kosten van het taakveld begraafplaatsen. Kostendekking Eind 2019 zijn de beheersverordening, het uitvoeringsbesluit en de tarieven geharmoniseerd. Op dat moment werd uitgegaan van een kostendekking van 44,8%. De meerjarenbegroting gaat in de periode 2023 -2026 uit van een kostendekking tussen 51 en 53%. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de kostendekking de afgelopen jaren is toegenomen. Een eventuele verdere verbetering van de kostendekking is mogelijk door een besparing van kosten, een verhoging van de inkomsten of een combinatie daarvan.

5.2. Tarieven Regionale vergelijking In de navolgende grafieken worden de regionale begraaftarieven van 2023 met elkaar vergeleken. De vergelijking is gebaseerd op de totale kosten in de verschillende gemeenten in de volgende situaties: - de kosten bij de eerste begraving in een dubbel particulier graf; - de kosten bij de begraving in een algemeen graf; - de kosten bij de eerste plaatsing van een urn in een urnennis; - de kosten bij de eerste plaatsing/begraving van een urn in een urnengraf. Voor deze situaties is gekeken naar de totale kosten van: - begraafrecht (het tarief voor het begraven van de overledene of het plaatsen van de urn); - grafrecht / gebruiksrecht voor de volledige termijn bij eerste uitgave (dus zonder eventuele verlenging); - onderhoudsrecht (algemeen onderhoud en/of onderhoud grafbedekking, indien van toepassing) afgekocht voor de volledige termijn bij eerste uitgave; - vergunning plaatsen gedenkteken; - administratiekosten. De grafieken geven de totale kosten weer. Een overzicht met de opbouw van deze kosten is weergegeven in bijlage 5.1.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 24

Uit de vergelijking blijkt dat de kosten van een particulier graf en een algemeen graf in de gemeente Vijfheerenlanden onder het regionale gemiddelde liggen. Ten aanzien van de particuliere urnennissen en urnengraven liggen de tarieven boven het regionale gemiddelde.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 25

Evaluatie De tarieven worden jaarlijks opnieuw vastgesteld door de raad. De basis voor de geharmoniseerde begraaftarieven is gelegd kort na de samenvoeging van de drie voormalige gemeenten. Op basis van aannames van de verdeling van kosten (lijkbezorging, onderhoud, instandhouding) en een inschatting van de baten (begravingen, asbestemmingen, uitgifte en verlenging van grafrechten) zijn de tarieven voor de nieuwe gemeente Vijfheerenlanden bepaald. Na 3 jaar is er een beeld ontstaan van de werkelijke situatie. In 2023 vindt een evaluatie plaats waarbij opnieuw wordt gekeken naar de verhoudingen tussen de kosten en baten van de verschillende onderdelen van het beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen. De resultaten kunnen mogelijk leiden tot een structurele aanpassing van de toe te passen tarieven.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 26

Aandachtspunten − − − −

De kostendekking in de huidige meerjarenbegroting 2023-2026 ligt tussen 51% en 53%. De tarieven voor particuliere graven en algemene graven liggen onder het regionale gemiddelde. De tarieven voor particuliere urnennissen en particuliere urnengraven liggen boven het regionale gemiddelde. In 2023 vindt een evaluatie plaats van de verhouding tussen de kosten en de baten van de verschillende onderdelen van het beheer van de gemeentelijke begraafplaatsen.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 27

6. Trends en ontwikkelingen 6.1. Analyse lijkbezorging In 2020 is een analyse uitgevoerd van de lijkbezorging in de gemeente Vijfheerenlanden in 2019. Onderstaand zijn de resultaten weergegeven. De situatie in de periode daarna (2020-2022) is vooralsnog niet in beeld gebracht. Gemeente Vijfheerenlanden heeft circa 55.700 inwoners in 2019 waarvan jaarlijks gemiddeld 520 inwoners komen te overlijden. Van deze 520 inwoners worden er 268 personen begraven, waardoor de gemeente een begraafpercentage van 51,5% heeft en een crematiecijfer van 48,5%. In onderstaande grafiek is te zien hoeveel begravingen er jaarlijks plaatsvonden in de periode 2015-2019. Te zien is dat in Leerdam het aantal begravingen langzaam stijgt en dat het aantal begravingen in Vianen en Zederik afneemt. 120 100 80

Leerdam

60

Vianen

40

Zederik

20 0 2015

2016

2017

2018

2019

Grafiek 1. Totaal aantal begravingen 2015-2019

In de grafiek hieronder wordt weergegeven hoeveel asbestemmingen er per jaar zijn uitgegeven in de periode 2015-2019. 48,5% van de overledenen uit gemeente Vijfheerenlanden wordt gecremeerd, dit zijn 252 crematies. In totaal hebben er in 2019 slechts 7 asbestemmingen plaatsgevonden. Dit betekent dat slechts 2,8% van alle crematies de as op de gemeentelijke begraafplaatsen in Vijfheerenlanden terecht is gekomen. In de overige gevallen is gekozen voor een asbestemming elders. 8 6 Leerdam

4

Vianen

2

Zederik

0 2015

2016

2017

2018

2019

Grafiek 2. Totaal aantal asbestemmingen 2015-2019

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 28

6.2. Veranderende samenleving Wensen nabestaanden De samenleving verandert. Ook begraafplaatsen hebben te maken met veranderende klanteisen en innovaties in de sector. Voorheen was er vaak sprake van een sobere uitvaart passend in de bestaande traditie. Op landelijk niveau ontstaat een ontwikkeling waarbij men op een meer eigentijdse manier afscheid wil nemen. De nabestaanden willen aan de uitvaart, het afscheid en de verwerking na de uitvaart steeds meer een persoonlijk karakter geven. Hiermee stellen zij steeds hogere eisen aan de kwaliteit van de dienstverlening op begraafplaatsen (bijvoorbeeld ten aanzien van het tijdstip van begraven, de locatie en de duur van de afscheidsceremonie op de begraafplaats, het zelf bedienen van grafliften, etc.) en de kwaliteit van de inrichting van een begraafplaats (uitstraling, bereikbaarheid van de graven, vormgeving gedenktekens, keuze uit verschillende graftypen, etc.). Op de gemeentelijke begraafplaatsen in Vijfheerenlanden is er veel ruimte om aan de wensen van nabestaanden tegemoet te komen, zolang het technisch en organisatorisch uitvoerbaar is en geen afbreuk doet aan de piëteit voor de overledenen. In overleg met de nabestaanden wordt steeds bekeken wat de mogelijkheden zijn.

Crematorium Uit de enquête onder de geloofsgemeenschappen in Vijfheerenlanden blijkt dat er een wens is voor de ontwikkeling van een crematorium in Vijfheerenlanden. Inwoners moeten nu voor een crematie uitwijken naar crematoria in nabijgelegen gemeenten. Daarbij komt de vraag naar voren of de exploitatie van een crematorium een taak van de gemeente is. Op landelijk niveau is in de meeste gevallen de ontwikkeling en exploitatie van een crematorium in handen van marktpartijen die daarmee het ondernemersrisico nemen. Natuurbegraven Landelijk is er een toenemende belangstelling voor begraven in de natuur of een natuurlijke omgeving. Dit is het gevolg van de ontwikkeling van natuurbegraafplaatsen in Nederland. Natuurbegraafplaatsen hebben vaak een bovenregionale aantrekkingskracht. Op natuurbegraafplaatsen wordt begraven in een natuurgebied (nieuw of bestaand), waarbij de graven meestal voor onbepaalde tijd worden uitgegeven. In de meeste gevallen bestaat het gedenkteken op het graf slechts uit een boomschijf. Grafonderhoud is niet nodig. De natuur krijgt vrij spel. De natuurlijke omgeving, het grafrecht voor onbepaalde tijd en het feit dat er geen grafonderhoud is zijn de belangrijkste argumenten voor de keuze voor een graf op een natuurbegraafplaats.

Een groot deel van de bestaande natuurbegraafplaatsen zijn bijzondere begraafplaatsen waarbij particuliere organisaties het initiatief en de exploitatie op zich nemen. Steeds meer gemeenten proberen op deze trend in te spelen door delen van hun begraafplaatsen ook een meer natuurlijke uitstraling te geven om daarmee ook een bepaalde vorm van natuurbegraven aan te kunnen bieden. De gemeente Vijfheerenlanden heeft de ambitie om de uitstraling van de begraafplaatsen verder te verbeteren naar een meer natuurlijkere inrichting en een verbetering van de biodiversiteit. Daarbij is het denkbaar dat delen van de begraafplaatsen op termijn verder worden ontwikkeld tot natuurbegraafplaats.

Inventarisatie begraafplaatsen Vijfheerenlanden | maart 2023 | Pagina 29

Islamitische graven Mensen met een islamitische overtuiging stellen vaak specifieke wensen aan de plaats om overleden dierbaren te begraven. Voor moslims is bijvoorbeeld een eeuwigdurend grafrecht een belangrijke voorwaarde. De laatste jaren, mede vanwege coronabeperkingen bij het transporteren van overleden naar het land van herkomst, is er een grote behoefte aan een eigen islamitische begraafplaats. Op verschillende plaatsen in Nederland zijn daardoor bijzondere3 islamitische begraafplaatsen ontstaan die zijn gesticht door leden van de islamitische gemeenschap. Het uitsluitend islamitisch karakter van deze begraafplaatsen heeft een grote, bovenregionale aantrekkingskracht op moslims in Nederland. Zij zijn daarom ook direct van invloed op de behoefte aan islamitische graven die beschikbaar zijn op bestaande gemeentelijke begraafplaatsen. De gemeente Vijfheerenlanden biedt al geruime tijd de keuze voor een islamitische graf op de gemeentelijke begraafplaats Leerdam Tiendweg. De ligging en uitvoering van deze graven voldoen aan de specifieke voorwaarden die worden gesteld aan islamitische graven. Deze graven worden uitgegeven als particuliere graven voor bepaalde tijd. De grafrechten kunnen telkens Islamitische graven Leerdam Tiendweg opnieuw worden verlengd. De belangstelling voor deze graven is relatief laag.

Vooralsnog zijn er geen signalen dat er in de gemeente Vijfheerenlanden een behoefte is aan een bijzondere islamitische begraafplaats. Promotie Door de toename van het aantal crematies zien veel gemeentelijke begraafplaatsen het aantal lijkbezorgingen teruglopen. In de gemeente Vijfheerenlanden is die trend vooralsnog niet duidelijk zichtbaar (zie. par. 6.1). Om de continuïteit van de begraafplaatsen voldoende te kunnen waarborgen kiezen houders van begraafplaatsen er steeds vaker voor om meer aandacht te besteden aan promotie van de begraafplaats. Er vinden aanvullende publieksactiviteiten plaats om mensen te stimuleren de begraafplaats te bezoeken, zoals lichtjesavond (vaak rond Kerst), rondleidingen, lezingen, enzovoorts. Ook de historie van een begraafplaats is vaak een interessant promotieonderwerp voor extra artikelen in de media om daarmee het historisch karakter van (een deel van) de begraafplaats onder de aandacht te brengen. Uit de resultaten van de enquête onder uitvaartverzorgers bleek onder meer dat zij wel kansen zien voor het organiseren van nevenactiviteiten op de begraafplaatsen in Vijfheerenlanden.