Bijlage-NvB-Toegankelijkheid stembureaus-VHL
Tekst van het document
R
NOTA VAN BEVINDINGEN Bevindingen van het veldwerk naar de toegankelijkheid van de stemlokalen
Definitieve versie na ambtelijk wederhoor
Rekenkamer Vijfheerenlanden, december 2024
0
1
Inhoudsopgave 1.
Aanleiding en onderzoeksaanpak ....................................................... 1
1.1.
Aanleiding .............................................................................. 1
1.2.
Onderzoeksdoel en afbakening .................................................. 1
1.3.
Onderzoeksvraag en deelvragen ................................................ 2
1.4.
Aanpak................................................................................... 2
2.
Inhoud ........................................................................................... 4
2.1.
Bereikbaarheid ........................................................................ 4
2.2.
Betreedbaarheid .................................................................... 11
2.3.
Bruikbaarheid ........................................................................ 22
3.
Totaalbeeld in de gemeente Vijfheerenlanden .................................... 28
3.1.
Uitleg totaaltabel ................................................................... 28
3.2.
Bevindingen totaaltabel .......................................................... 28
Bijlage 1 Bronnen ................................................................................. 31
2
Colofon Rekenkamer Vijfheerenlanden Dit onderzoek is uitgevoerd door: Rob Paulussen Stephan Meijers (extern onderzoeker) Lies van Aelst Juna Kupers (extern onderzoeker) Lana Ellers (extern onderzoeker)
Tegenlezer: Collin Hoogeveen
De Rekenkamer Vijfheerenlanden bestaat uit: Lies van Aelst (lid) Collin Hoogeveen (lid) Rob Paulussen (voorzitter) Eveline Ten Caat (ambtelijk secretaris)
1.
1.1.
Aanleiding en onderzoeksaanpak
Aanleiding
Op 6 juni 2024 vonden de verkiezingen voor het Europees Parlement plaats. De rekenkamer Vijfheerenlanden heeft besloten om op die verkiezingsdag onderzoek te doen naar de toegankelijkheid van de stembureaus binnen de gemeente Vijfheerenlanden voor kiezers met een lichamelijke beperking. De verkiezingsdag is een belangrijk moment waarop inwoners contact hebben met hun gemeente. De rekenkamer onderzocht met dit onderzoek of dit contactmoment voor iedereen toegankelijk is. Eerder deden verschillende rekenkamers onderzoek naar de toegankelijkheid van stembureaus, zoals de rekenkamers van de gemeente Amsterdam, Utrecht, Wageningen, Lopik en IJsselstein. De Kieswet bepaalt dat alle stembureaus toegankelijk moeten zijn voor mensen met een lichamelijke beperking. Ligging en inrichting moeten zodanig zijn dat kiezers met lichamelijke beperkingen zoveel mogelijk hun stem zelfstandig kunnen uitbrengen. In een kleinere gemeente met veel kernen, kan dit soms een uitdaging zijn. Wanneer een stemlocatie niet toegankelijk is, of gemaakt kan worden, moeten burgemeester en wethouders de raad hierover onder opgaaf van redenen informeren. Dit wordt het ‘pas toe of leg uit principe’ genoemd. Deze wettelijke bepalingen komen voort uit het VNVerdrag inzake de rechten van personen met een handicap, dat de positie van mensen met een beperking beoogt te verbeteren.
1.2.
Onderzoeksdoel en afbakening
De rekenkamer geeft de gemeenteraad met dit onderzoek inzicht in de mate waarin de stembureaus in Vijfheerenlanden toegankelijk zijn voor mensen met een lichamelijke beperking. Met de opgedane inzichten wil de rekenkamer de organisatie van de gemeente Vijfheerenlanden in staat stellen de uitvoeringspraktijk bij toekomstige verkiezingen waar mogelijk te verbeteren. Ook informeert de rekenkamer de gemeenteraad over de rol die de raad heeft bij het organiseren van verkiezingen. Omdat de Kieswet alleen eisen stelt aan de toegankelijkheid voor mensen met een lichamelijke beperking, is het onderzoek alleen daarop gericht. Onder het begrip
1
lichamelijke beperking verstaan wij beperking van het bewegingsapparaat en visuele beperking. Het veldwerk van het onderzoek omvatte observaties van alle stembureaus aan de hand van een checklist door de onderzoekers. Metingen waarbij specifieke technische apparatuur en -kennis vereist is, zijn buiten beschouwing gebleven.
1.3.
Onderzoeksvraag en deelvragen
In het verlengde van de doelstelling hanteren we de volgende vraagstelling in het onderzoek. “Zorgt de gemeente Vijfheerenlanden ervoor dat inwoners met een lichamelijke beperking op alle stemlocaties zelfstandig, veilig en zonder belemmeringen hun stem kunnen uitbrengen?”
De centrale onderzoeksvraag is uitgewerkt in drie deelvragen. 1
Voldeden de stembureaus in Vijfheerenlanden aan de criteria voor toegankelijkheid voor mensen met een lichamelijke beperking?
2
Verstrekte de gemeente Vijfheerenlanden voldoende en juiste informatie over de toegankelijkheid van stembureaus voor mensen met een lichamelijke beperking aan de inwoners?
3
Heeft het college de gemeenteraad voldoende en juist geïnformeerd over de toegankelijkheid van stembureaus voor mensen met een lichamelijke beperking?
1.4.
Aanpak
De rekenkamer Vijfheerenlanden is op 6 juni 2024 op pad gegaan om ter plaatse te bekijken of ook mensen met een lichamelijke beperking zelfstandig hun stem kunnen uitbrengen. Alle stembureaus binnen de gemeente zijn door de rekenkamer geobserveerd. De rekenkamer heeft hierbij gebruik gemaakt van de checklist die de rekenkamer Utrecht in 2019 hanteerde. Deze checklist is gebaseerd op een set criteria
2
die het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) samen met vertegenwoordigende organisaties van mensen met een beperking heeft ontwikkeld. Deze criteria zijn onderverdeeld in drie blokken: 1. Bereikbaarheid: Kiezers moeten via de openbare weg bij het stembureaus kunnen komen. Belangrijke aspecten hierbij zijn een duidelijke bewegwijzering, de aanwezigheid van een invalidenparkeerplaats en een obstakelvrije route van de openbare weg naar het gebouw waar het stembureau is gevestigd. 2. Betreedbaarheid: Kiezers moeten het stembureau kunnen betreden. Hiervoor zijn bijvoorbeeld de toegankelijkheid van de buitendeur van het gebouw, de afwezigheid van hoge drempels en de aanwezigheid van geschikte hellingbanen en geleidelijnen van belang. 3. Bruikbaarheid: Kiezers moeten de stemfaciliteiten in het stembureau kunnen gebruiken. Dit betekent onder andere dat er voldoende ruimte is om met een rolstoel of scootmobiel te kunnen draaien, dat er een leesloep aanwezig is en dat er een stemtafel is die op zithoogte in plaats van op stahoogte staat. In hoofdstuk 2 is terug te vinden hoe de stembureaus op deze criteria scoorden. In hoofdstuk 3 is een (samenvattend) totaalbeeld weergegeven.
3
2.
Inhoud
2.1.
Bereikbaarheid
Hoofdcriterium: mensen met een beperking kunnen vanaf de openbare weg bij de ingang van het stembureau komen. De naleving van dit criterium is gecontroleerd door te kijken naar: -
1A. de leesbaarheid en herkenbaarheid van de in de openbare ruimte aanwezige aanduidingen die de kiezers de weg wijzen naar het stembureau;
-
1B. de beschikbaarheid van parkeergelegenheid in het algemeen en van parkeergelegenheid voor mensen met een beperking in het bijzonder;
-
1C. eventuele obstakels op de route naar en/of in de directe omgeving van het stembureau.
1A. Leesbaarheid en herkenbaarheid van de in de openbare ruimte aanwezige aanduidingen Alle stembureaus voldeden aan het criterium voor zichtbaarheid vanaf de openbare weg. Een vaandel bij een stembureau is meestal een vlag dat wordt gebruikt om de locatie van het stembureau aan te geven. Het dient als een visueel herkenningspunt voor kiezers. Dit kan een draagbaar bord of een stoffen vlag zijn, voorzien van de tekst ‘stembureau’ en mogelijk met bijbehorende iconen of officiële kleuren. Bij elk stembureau was een vaandel aanwezig, waardoor de locatie op afstand al zichtbaar was. Uit de analyse van de 27 gecontroleerde stembureaus in de gemeente Vijfheerenlanden blijkt dat de aanduiding op een bord of vaandel bij 23 van de 27 stembureaus duidelijk zichtbaar was vanaf de openbare weg. Bij vier stembureaus was de aanduiding niet goed zichtbaar, namelijk bij -
Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7 (Figuur 1)
-
Leerdam: Gemeentehuis, Dokter Reilinghplein 1
-
Vianen: De Prenter, Grote Geusplein 1 (Figuur 2 en 3)
-
Vianen: Basisschool De Rank, ‘t Wed 14 (Figuur 4)
Bij 26 van de 27 stembureaus was een bord met de aanduiding 'Stembureau' aanwezig. Bij stembureau ‘Kedichem: Dorpshuis De Stoof, Koningin Wilhelminalaan 20’ ontbrak dit bord. De aanwezigheid van het bord helpt mensen met een visuele beperking. Het 4
ontbreken ervan kan mogelijk verwarring veroorzaken voor visueel beperkte kiezers die op zoek zijn naar de stemlocatie. Bij alle stembureaus was de teksthoogte op het bord minimaal 2,5 cm. Aan dit criterium voor zichtbaarheid is volledig voldaan. De tekst op het bord was qua kleurgebruik duidelijk leesbaar bij alle stembureaus. Alle locaties voldeden aan het criterium voor kleurcontrast en leesbaarheid van de tekst. Figuur 1: Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7
Figuur 2 en 3: Vianen: De Prenter, Grote Geusplein 1
5
Figuur 4: Vianen: Basisschool De Rank, ‘t
Conclusie 1A. Op basis van de bevindingen kan geconcludeerd worden dat de leesbaarheid en herkenbaarheid van de aanduidingen die kiezers de weg wijzen naar het stembureau in de gemeente Vijfheerenlanden over het algemeen goed zijn. Bij alle stembureaus was er een vaandel aanwezig. Dat zorgt voor zichtbaarheid vanaf enige afstand. Daarnaast was de tekst op de borden bij alle locaties duidelijk leesbaar qua teksthoogte en kleurgebruik. Echter, bij vier stembureaus was de aanduiding op het bord of vaandel niet duidelijk zichtbaar vanaf de openbare weg. Bij een stembureau ontbrak een bord. Deze laatste punten kunnen mogelijk verwarring veroorzaken en zouden in de toekomst verbeterd kunnen worden. 1B.
Beschikbaarheid
van
parkeergelegenheid
in
het
algemeen
en
van
parkeergelegenheid Bij 21 van de 27 stembureaus is een invalidenparkeerplaats beschikbaar binnen 100 meter van het stembureau (of binnen 200 meter in voetgangersgebieden). Bij zes stembureaus ontbreekt deze voorziening op deze afstand, namelijk bij: -
Everdingen: Dorpshuis 't Knooppunt, Graaf Florisstraat 2a
-
Hagestein: Dorpshuis de Biezen, Bongerd 4
-
Hoef en Haag: De Keuken van Hoef en Haag, Lekstraat 38
-
Hei- en Boeicop: Verenigingsgebouw Internos, Nieuweweg 9
-
Vianen: De Prenter, Grote Geusplein 1
-
Vianen: Basisschool De Rank, ‘t Wed 14 6
Bij 25 van de 27 stembureaus waren vijf of meer reguliere parkeerplekken beschikbaar binnen ongeveer 100 meter van de entree van het stembureau. Bij twee stembureaus waren er minder dan vijf vrije reguliere parkeerplekken beschikbaar, namelijk bij: -
Leerdam: Het Dak, Tiendweg 9a
-
Leerdam: Gemeentehuis, Dokter Reilinghplein 1
Dit resultaat toont aan dat de parkeermogelijkheden rondom de meeste stemlocaties over het algemeen goed waren. Dat bevordert de toegankelijkheid voor kiezers zonder mobiliteitsbeperkingen.
Figuur 5 en 6: De foto’s van o.a. Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7 en Vianen: Clubgebouw V.V. Brederodes, Langeweg 4 tonen dat er voldoende vrije invalidenparkeerplaatsen beschikbaar zijn. Conclusie 1B. Gelet op het bovenstaande kan worden gesteld dat de parkeergelegenheid in het algemeen goed is, met enkele uitzonderingen die verbetering behoeven. De parkeergelegenheid voor mensen met een beperking is over het algemeen adequaat, maar er zijn enkele locaties waar de beschikbaarheid en het correcte gebruik van invalidenparkeerplaatsen aandacht verdienen. 1C. Obstakels op de route naar en/of in de directe omgeving Bij 14 van de 27 stembureaus bestaat een hoogteverschil tussen de parkeerplaats en het trottoir of de route naar het stembureau. Bij de overige 13 stembureaus was er geen hoogteverschil aanwezig. Bij alle 14 stembureaus waar een hoogteverschil tussen de parkeerplaats en het trottoir of de route naar het stembureau aanwezig was, was een overbrugging (zoals een trottoir op-/afrit) binnen 50 meter van de parkeerplek aangebracht. De gemeente heeft er in alle gevallen voor gezorgd dat er een voorziening aanwezig is om dit hoogteverschil te overbruggen. 7
Uit de analyse van de 14 stembureaus waar een hoogteverschil was en een overbrugging aanwezig is, blijkt dat bij alle 14 locaties de overbrugging op het oog in orde is. Dit betekent dat de overbruggingen niet te steil waren, stabiel, voorzien van anti-slipmateriaal, weerbestendig en sterk genoeg om een gewicht tot 300 kg te dragen. De overbruggingen zijn daarmee van goede kwaliteit. Bij 26 van de 27 stembureaus was de route naar het stembureau vlak, verhard en vrij van obstakels, zodat een rolstoel of scootmobiel er goed overheen kan. Bij één stembureau was dit niet het geval, namelijk bij Leerdam: Glaspark, Bruininxdeelse Kade 4. Hier was bij de ingang sprake van een hoge trap naar boven. Er was wel een lift aanwezig, maar die was te smal om met een moderne scootmobiel te betreden. De lift leek meer bedoeld om uit een rolstoel te stappen, plaats te nemen op de stoel in de lift en boven door een medewerker weer in de rolstoel te worden geholpen.
Hoewel de route niet ideaal is,
compenseert de lift enigszins, zodat kiezers met een rollator of rolstoel gebruik kunnen maken van de stoel. Echter, voor een scootmobiel lijkt het niet mogelijk om toegang te kunnen krijgen tot het stembureau. Conclusie 1C. Op
basis
van
deze
bevindingen
kan
worden
geconcludeerd
dat
de
gemeente
Vijfheerenlanden over het algemeen goed heeft gezorgd voor de toegankelijkheid van de routes naar en in de directe omgeving van de stembureaus. Hoewel er bij meer dan de helft van de stembureaus een hoogteverschil bestaat tussen de parkeerplaats en het trottoir of de route naar het stembureau, zijn er overal passende overbruggingen aangebracht. Deze overbruggingen voldoen aan de noodzakelijke veiligheids- en toegankelijkheidseisen. Daarnaast blijkt dat bij 26 van de 27 stembureaus de route vlak, verhard en vrij van obstakels is, wat ervoor zorgt dat kiezers met een rolstoel of scootmobiel zonder problemen bij het stembureau kunnen komen. Bij een enkele locatie is de route niet toegankelijk voor een scootmobiel. In onderstaande tabel zijn alle stembureaus opgenomen. In de tabel is aangegeven hoe de stemlocaties op de subcriteria ‘scoren’. Daarbij geldt: –
Groen: voldoet aan alle subcriteria;
–
Oranje: een of meer subcriteria voldoen gedeeltelijk;
–
Rood: een of meer subcriteria voldoen niet.
8
STEMBUREAU (A-Z)
A. LEESBAARHEID
B. PARKEREN
C. OBSTAKELS
Ameide: Het Spant, Liesveldweg 67
ontbreken invalidenparkeerplaats
Everdingen: Dorpshuis 't Knooppunt, Graaf Florisstraat 2a
ontbreken invalidenparkeerplaats
Hagestein: Dorpshuis de Biezen, Bongerd 4
ontbreken invalidenparkeerplaats
Hei- en Boeicop: Verenigingsgebouw Internos, Nieuweweg 9
ontbreken invalidenparkeerplaats
Hoef en Haag: De Keuken van Hoef en Haag, Lekstraat 38
Kedichem: Dorpshuis De Stoof,
aanwezigheid bord
Koningin Wilhelminalaan 20
Leerbroek: Dorpshuis De Schakel, Raadhuisplein 1
Leerdam: Gemeentehuis, Dokter Reilinghplein 1
zichtbaarheid bord/vaandel
reguliere parkeerplaatsen
Niet toegankelijk voor scootmobiel
Leerdam: Glaspark, Bruininxdeelse Kade 4
Leerdam: Gymzaal Noord, Drossaardslaan 66
Leerdam: Het Dak, Tiendweg 9a
reguliere parkeerplaatsen
Leerdam: Huis ter Leede, Oranjehof 2
Leerdam: Leerdam Sport '55, Keramieklaan 2
Leerdam: Pauluskerk, Europaplein 1
Lexmond: Huis Het Bosch, Nieuwe Rijksweg 6
9
Meerkerk: Dorpshuis De Linde, Lindenstraat 1
Meerkerk: Gemeentehuis, Prinses Marijkeweg 1
Nieuwland: Dorpshuis Brandpunt, Torenstraat 2
Schoonrewoerd: Partycentrum Schoonrewoerd, Koningin Julianastraat 22
Tienhoven a/d Lek: Verenigingsgebouw De Hoven, J.W. van Puttestraat 83
Vianen: Basisschool De Rank, ‘t Wed 14
zichtbaarheid bord/vaandel
ontbreken invalidenparkeerplaats
Vianen: Clubgebouw V.V. Brederodes, Langeweg 4
Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7
Vianen: De Prenter, Grote Geusplein 1
zichtbaarheid bord/vaandel
zichtbaarheid bord/vaandel
ontbreken invalidenparkeerplaats
Vianen: Gemeentehuis, Voorstraat 30
Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur, Westelijke Parallelweg 1
Zijderveld: De Krooshof, Sidewende 1
10
2.2.
Betreedbaarheid
Hoofdcriterium: mensen met een beperking kunnen vanaf de ingang van het gebouw waarin het stembureau gevestigd is, bij de stemruimte komen. De naleving van dit criterium is gecontroleerd door te kijken naar: -
2A. de toegankelijkheid van de buitendeur van het gebouw;
-
2B. eventuele matten, roosters bij de entree die een obstakel kunnen vormen;
-
2C. de begaanbaarheid van de route in het gebouw tussen de buitendeur en de stemruimte.
2A. Toegankelijkheid van de buitendeur van het gebouw Uit de analyse van de entree buitendeur bij de 27 gecontroleerde stembureaus in de gemeente Vijfheerenlanden blijkt het volgende. Bij 18 van de 27 stembureaus was de buitendeur permanent open gedurende de hele dag, zelfs bij slecht weer. Dit type opening is gemakkelijk toegankelijk voor alle kiezers, omdat er geen handeling vereist is om de deur te openen. Bij 8 van de 27 stembureaus was de buitendeur voorzien van een automatische opening. Dit is ook toegankelijk voor kiezers met een lichamelijke beperking. Slechts bij 1 stembureau was de deur handmatig bediend. Voor kiezers die moeite hebben met het openen van deuren, kan dat een obstakel vormen. Het ging hier om locatie: Kedichem: Dorpshuis De Stoof, Koningin Wilhelminalaan 20 (Figuur 7). De locatie met handbediening had een opstelruimte aan beide zijden van de deur bij van minimaal 2 x 2 meter. De deur kon met twee gestrekte vingers volledig worden opengetrokken of opengeduwd tot een haakse hoek van 90 graden. Dit betekent dat de deur licht genoeg is om zonder veel inspanning te bedienen. Bij alle gecontroleerde stembureaus bedraagt de openingshoek van de gewoon open draaiende deuren minstens 90 graden (haakse hoek).
Dit betekent dat de deuren voldoende wijd open kunnen worden gezet om een gemakkelijke doorgang te bieden, ook voor kiezers in een rolstoel of met een scootmobiel. Voor de locaties met draaideuren was er voldoende manoeuvreerruimte voor een rolstoel. Bij 16 stembureaus was een drempel aanwezig in de deuropening ten opzichte van het straat- of vloerniveau. Bij de overige 11 stembureaus was er geen drempel aanwezig. De aanwezigheid van een drempel kan een potentiële barrière vormen voor kiezers met 11
mobiliteitsbeperkingen, zoals rolstoelgebruikers of mensen met een rollator. Van de gemeten drempels overschrijden 8 drempels (de helft) de toegestane wettelijke hoogte van 2 cm. De hogere drempels variëren tussen de 2,5 en de 12 centimeter. De laatstgenoemde hoogte was te vinden bij locatie Hagestein: Dorpshuis de Biezen, Bongerd 4 (Figuur 8). Locatie Vianen: Clubgebouw V.V. Brederodes, Langeweg 4 (figuur 9) komt op de tweede plaats met een drempel 7 cm. Beide locaties voldoen op dit punt niet, temeer omdat er geen deugdelijke overbrugging was aangebracht. Figuur 7: Kedichem: Dorpshuis De Stoof, Koningin Wilhelminalaan 20. Deur met handbediening.
Figuur 8: Hagestein: Dorpshuis de Biezen, Bongerd 4: Drempel van 12cm, gammele overbrugging
12
Figuur 9: Vianen: Clubgebouw V.V. Brederodes, Langeweg 4: Drempel van 7cm met een steile overbrugging
Conclusie 2A. Samenvattend zijn de meeste stembureaus goed toegankelijk dankzij de openstaande of automatische deuren en de ruime openingshoek. De aanwezigheid van hoge drempels bij twee locaties vormt een toegankelijkheidsprobleem mede vanwege de ondeugdelijke overbrugging. 2B. Matten, roosters bij de entree die een obstakel kunnen vormen Bij de 16 stembureaus waar een drempel aanwezig is, was bij 7 stembureaus sprake van een goed verankerde en anti-slip drempeloverbrugging. Bij 9 stembureaus was er geen goed verankerde anti-slip drempeloverbrugging aanwezig. Bij meer dan de helft van de stembureaus met een drempel is geen adequate overbrugging aangebracht. Dit kan een barrière vormen voor kiezers met mobiliteitsbeperkingen. De afwezigheid van een goed verankerde en anti-slip drempeloverbrugging maakt het lastiger om de drempel veilig en comfortabel te passeren. Bij 26 van de stembureaus is de vrije doorgangsbreedte van de buitendeur minimaal 85 cm.
Daarmee
voldoen
zij
aan
de
toegankelijkheidsnormen
voor
rolstoelen
en
scootmobielen. Bij één stembureau was de doorgangsbreedte echter smaller dan 80 cm, namelijk bij: Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7 (Figuur 10). Bij slechts 3 stembureaus is een rooster bij de buitendeur aanwezig, terwijl bij de overige 24 stembureaus geen rooster aanwezig is. Roosters bij de buitendeur kunnen een potentiële belemmering vormen voor kiezers, omdat wielen of stokken erin kunnen blijven haken. In één van de gevallen is het rooster wel afgedekt. In twee gevallen is dit niet gebeurd, namelijk bij: 13
-
Vianen: De Prenter, Grote Geusplein 1 (Figuur 11)
-
Vianen: Basisschool De Rank, ‘t Wed 14 (Figuur 12)
Bij 2 stembureaus liggen kokosmatten en/of rubber(ring)matten bij de voordeur of op de looproute tussen de buitendeur en de stemruimte, namelijk bij: -
Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7
-
Tienhoven a/d Lek: Verenigingsgebouw De Hoven, J.W. van Puttestraat 83 (Figuur 13)
Hierbij geldt ook het risico om erin te blijven haken met een loopstok of het rolstoel-, of rollatorwiel. Figuur 10: Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7: doorgangsbreedte smaller dan 80cm en kokosmat
Figuur 11: Vianen: De Prenter, Grote Geusplein 1
14
Figuur 12: Vianen: Basisschool De Rank, ‘t Wed 14
Figuur 13: Tienhoven a/d Lek: Verenigingsgebouw De Hoven, J.W. van Puttestraat 83: rubberen deurmat
Conclusie 2B. Hoewel de meeste stembureaus op dit punt goed toegankelijk zijn, zijn er enkele specifieke locaties waar matten, roosters en drempels bij de entree of op de route naar de stemruimte een obstakel kunnen vormen voor kiezers met mobiliteitsbeperkingen. Deze locaties kunnen de genoemde belemmeringen wegnemen en daarmee de toegankelijkheid verbeteren. 2C. Begaanbaarheid van de route in het gebouw tussen de buitendeur en de stemruimte Bij 3 stembureaus zijn duidelijke obstakels aanwezig op de route tussen de entree en de stemruimte, namelijk bij: -
Leerdam: Huis ter Leede, Oranjehof 2 (Figuur 14)
-
Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur, Westelijke Parallelweg 1
-
Leerdam: Gymzaal Noord, Drossaardslaan 66 (Figuur 15-18) 15
Bij één van de stembureaus was dat een stembord bij de deur, namelijk bij Leerdam: Huis ter Leede, Oranjehof 2. Onderzoekers hebben dit bord verplaatst. Toen was het geen obstakel meer. Dit is daarom niet meegerekend in de onderstaande tabel. Tussen de entree en de stemruimte bij 1 stembureau is een hoogteverschil van meer dan 2 cm aanwezig dat niet is overbrugd, namelijk bij Zijderveld: De Krooshof, Sidewende 1 (Figuur 19). Bij de overige 26 stembureaus waren er geen dergelijke onbehandelde hoogteverschillen aanwezig tussen de buitendeur en de stemruimte. Bij geen enkel stembureau was een overbrugging aanwezig is die niet goed verankerd is of geen antislip bevat, of steiler was dan 40 graden. Dit is een positief resultaat. Het suggereert dat de gemeente ervoor heeft gezorgd dat alle aangebrachte overbruggingen goed zijn geïnstalleerd en veilig zijn voor gebruik, of dat zij, gelet op de afwezigheid van het hoogteverschil, in het geheel niet nodig waren. Geen van de routes tussen de entree en de stemruimte is op sommige plekken smaller dan 1,2 meter, wat betekent dat er voldoende ruimte is voor kiezers met kinderwagens en rolstoelen om elkaar te passeren.
Bij geen van de locaties waren er tussendeuren met een te kleine opstelruimte (kleiner dan 2 x 2 meter), moeilijke handbediening (kan niet met twee vingers geopend worden), een te kleine openingshoek (minder dan 90 graden), of een doorgangsbreedte kleiner dan 85 cm. Dit duidt op een goede toegankelijkheid tussen de entree en de stemruimte, zonder belemmeringen door tussendeuren. Bij slechts één locatie ligt er in de route tussen de entree en de stemruimte vloerbedekking of bescherming los, wat een struikelgevaar kan vormen, namelijk bij Lexmond: Huis Het Bosch, Nieuwe Rijksweg 6 (Figuur 20). Bij de locatie Leerdam: Gymzaal Noord, Drossaardslaan 66 (Figuur 16-18) was er sprake van een mat met plooien, hetgeen hetzelfde gevaar veroorzaakt. Op de locaties Leerdam: Glaspark, Bruininxdeelse Kade 4 (Figuren 21-23) en Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur, Westelijke Parallelweg 1 (Figuur 24) was er sprake van een hoge trap. Bij de laatste locatie was er wel een goed functionerende lift beschikbaar waar een scootmobiel in past.
16
Figuur 14: Leerdam: Huis ter Leede, Oranjehof 2
Figuur 15: Leerdam: Gymzaal Noord, Drossaardslaan 66: obstakel
Figuur 16-18: Leerdam: Gymzaal Noord, Drossaardslaan 66: mat met plooien
17
Figuur 19: Zijderveld: De Krooshof, Sidewende 1: hoogteverschil van meer dan 2 cm, niet overbrugd
Figuur 20: Lexmond: Huis Het Bosch, Nieuwe Rijksweg 6: losliggende mat
Figuren 21-23: Trap en lift bij locatie Glaspark, Bruininxdeelse Kade 4
18
Figuur 24: Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur, Westelijke Parallelweg 1
Conclusie 2C. Bij de meeste stembureaus is de begaanbaarheid van de routes in het gebouw tussen de buitendeur en de stemruimte goed geregeld. De meeste obstakels die werden geïdentificeerd, zijn beheersbaar, en waar er hoogteverschillen of trappen waren, zijn adequate oplossingen zoals overbruggingen en liften aanwezig. Enkele locaties met losse vloerbedekking of matten vereisen aandacht om struikelgevaar te verminderen. Dit kan eenvoudig worden verholpen door de vloerbedekking of mat strak te trekken en vast te plakken. Deze voorbeelden vormen de uitzondering op een verder goed toegankelijke infrastructuur. In onderstaande tabel zijn alle stemlocaties opgenomen. In de tabel is aangegeven hoe de stemlocaties op de subcriteria ‘scoren’. Daarbij geldt: –
Groen: voldoet aan alle subcriteria;
–
Oranje: een of meer subcriteria voldoen gedeeltelijk;
-
Rood: een of meer subcriteria voldoen niet.
STEMBUREAU (A-Z)
A. TOEGANKELIJKHEID BUITENDEUR
B. OBSTAKELS ENTREE
C. BEGAANBAARHEID NAAR STEMRUIMTE
Ameide: Het Spant, Liesveldweg 67
Everdingen: Dorpshuis 't Knooppunt, Graaf Florisstraat 2a
Hagestein: Dorpshuis de Biezen, Bongerd 4
Te hoge drempel i.c.m. ondeugdelijke overbrugging
19
Hei- en Boeicop: Verenigingsgebouw Internos, Nieuweweg 9
Hoef en Haag: De Keuken van Hoef en Haag, Lekstraat 38
Kedichem: Dorpshuis De Stoof, Koningin Wilhelminalaan 20
Leerbroek: Dorpshuis De Schakel, Raadhuisplein 1
Leerdam: Gemeentehuis, Dokter Reilinghplein 1 Leerdam: Glaspark, Bruininxdeelse Kade 4
Leerdam: Gymzaal Noord, Drossaardslaan 66
Eerdergenoemde hoge trap.
Obstakels tussen entree en stemruimte, mat met plooien
Leerdam: Het Dak, Tiendweg 9a
Leerdam: Huis ter Leede, Oranjehof 2
Leerdam: Leerdam Sport '55, Keramieklaan 2
Leerdam: Pauluskerk, Europaplein 1
Lexmond: Huis Het Bosch, Nieuwe Rijksweg 6
Losliggende vloerbedekking
Meerkerk: Dorpshuis De Linde, Lindenstraat 1
Meerkerk: Gemeentehuis, Prinses Marijkeweg 1
20
Nieuwland: Dorpshuis Brandpunt, Torenstraat 2
Schoonrewoerd: Partycentrum Schoonrewoerd, Koningin Julianastraat 22
Kokosmatten en/of rubber(ring)matten
Tienhoven a/d Lek: Verenigingsgebouw De Hoven, J.W. van Puttestraat 83
Onafgedekt rooster
Vianen: Basisschool De Rank, ‘t Wed 14
Vianen: Clubgebouw V.V. Brederodes, Langeweg 4
Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7
Vianen: De Prenter, Grote
Te hoge drempel i.c.m. ondeugdelijke overbrugging Smalle doorgangsbreedte, Kokosmatten en/of rubber(ring)matten Onafgedekt rooster
Geusplein 1
Vianen: Gemeentehuis, Voorstraat 30
Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur, Westelijke
Obstakels tussen entree en stemruimte
Parallelweg 1
Zijderveld: De Krooshof, Sidewende 1
Niet-overbrugd hoogteverschil
21
2.3.
Bruikbaarheid
Hoofdcriterium: kiezers kunnen de stemfaciliteiten in het stembureau gebruiken. De naleving van dit criterium is gecontroleerd door te kijken naar: -
3A. de opstelruimte en draaicirkel/manoeuvreerruimte bij de stemtafel, de stemhokjes en de stembus;
-
3B. de inrichting van het lage stemhokje;
-
3C. de aanwezigheid van stoelen (ook met armleuningen);
-
3D. de aanwezigheid van een operationele leesloep op de kiestafel.
3A. Opstelruimte en draaicirkel/manoeuvreerruimte stemtafel, -hokjes en -bus Bij de meeste locaties is de route tussen de stemtafel, het stemhokje, en de stembus obstakelvrij, met slechts één locatie waar dit niet het geval is, namelijk bij Kedichem: Dorpshuis De Stoof, Koningin Wilhelminalaan 20 (Figuur 25). Een biljarttafel vomrde daar een obstakel. Figuur 25: Kedichem: Dorpshuis De Stoof, Koningin Wilhelminalaan 20
Alle locaties hebben voldoende brede doorgangen (minimaal 1,2 meter) en zijn vrij van drempels hoger dan 2 cm zonder deugdelijke overbrugging. Dit duidt op goede toegankelijkheid, met minimale fysieke barrières voor kiezers, inclusief die met mobiliteitsbeperkingen. Er zijn geen locaties waar de overbruggingen te steil zijn (meer dan 40 graden). Alle locaties bieden voldoende manoeuvreerruimte bij de stemtafel, het stemhokje, en de stembus. Dit betekent dat kiezers, inclusief rolstoelgebruikers, voldoende ruimte hebben om zich comfortabel en zelfstandig te bewegen binnen de stemlocatie. 22
3B. Inrichting van het lage stemhokje Op alle locaties is een stemhokje met een laag schrijfblad aanwezig. Alle lage hokjes zijn onderrijdbaar. Dat betekent dat ze voldoen aan de eisen van toegankelijkheid (minder dan 75
cm
eronder
en
niet
hoger
dan
85
cm).
Dit
is
positief.
Kiezers
met
mobiliteitsbeperkingen, zoals rolstoelgebruikers, hebben gemakkelijk toegang tot een geschikt stemhokje. Op locatie Meerkerk: Gemeentehuis, Prinses Marijkeweg 1 is het stemhokje wat aan de donkere kant. 3C. Aanwezigheid van stoelen Op twee locaties zijn geen stoelen aanwezig, of opgesteld in de stemruimte voor kiezers die moeten wachten, namelijk bij: -
Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur, Westelijke Parallelweg 1 (Figuur 26)
-
Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7
Dit kan voor sommige kiezers een ongemak zijn, vooral voor ouderen of mensen met gezondheidsproblemen die mogelijk moeten zitten tijdens het wachten. Op locaties Ameide: Het Spant, Liesveldweg 67 en Lexmond: Huis Het Bosch, Nieuwe Rijksweg 6 hadden de stoelen geen armleuningen. Figuur 26: Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur, Westelijke Parallelweg 1
3D. Aanwezigheid van een operationele leesloep op de kiestafel Op alle locaties is een leesloep aanwezig en operationeel. Op locatie Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7 deed alleen het lichtje van de leesloep het niet. Dit is belangrijk voor kiezers met visuele beperkingen, omdat het hen in staat stelt om de stembiljetten beter te kunnen lezen. 23
Conclusie 3A-D. De meeste locaties bieden obstakelvrije routes tussen de stemtafel, het stemhokje, en de stembus, met voldoende brede doorgangen en manoeuvreerruimte. Dat is belangrijk voor kiezers met mobiliteitsbeperkingen. De aanwezigheid van lage, onderrijdbare stemhokjes en operationele leesloepen op alle locaties toont aan dat er goed rekening is gehouden met de behoeften van rolstoelgebruikers en kiezers met visuele beperkingen. Het enige minpunt betreft de afwezigheid van stoelen in de stemruimte op twee locaties. Dat kan voor sommige kiezers, zoals ouderen of mensen met gezondheidsproblemen, als ze wachten een ongemak vormen. In onderstaande tabel zijn alle stemlocaties opgenomen. In de tabel is aangegeven hoe de stemlocaties op de subcriteria ‘scoren’. Daarbij geldt: –
Groen: voldoet aan alle subcriteria;
–
Oranje: een of meer subcriteria voldoen gedeeltelijk;
–
Rood: een of meer subcriteria voldoen niet.
STEMBUREAU (A-Z)
A. RUIMTE
B. LAAG STEMHOK
C. STOELEN
D. LEESLOEP
Geen armleuningen
Ameide: Het Spant, Liesveldweg 67
Everdingen: Dorpshuis 't Knooppunt, Graaf Florisstraat 2a
Hagestein: Dorpshuis de Biezen, Bongerd 4
Hei- en Boeicop: Verenigingsgebouw Internos, Nieuweweg 9
Hoef en Haag: De Keuken van Hoef en Haag, Lekstraat 38
Kedichem: Dorpshuis De Stoof, Koningin
Obstakel
Wilhelminalaan 20
Leerbroek: Dorpshuis De Schakel, Raadhuisplein 1
24
Leerdam: Gemeentehuis, Dokter Reilinghplein 1 Leerdam: Glaspark, Bruininxdeelse Kade 4
Leerdam: Gymzaal Noord, Drossaardslaan 66
Leerdam: Het Dak, Tiendweg 9a
Leerdam: Huis ter Leede, Oranjehof 2
Leerdam: Leerdam Sport '55, Keramieklaan 2
Leerdam: Pauluskerk, Europaplein 1
Geen armleuningen
Lexmond: Huis Het Bosch, Nieuwe Rijksweg 6
Meerkerk: Dorpshuis De Linde, Lindenstraat 1
Donker laag stemhokje
Meerkerk: Gemeentehuis, Prinses Marijkeweg 1
Nieuwland: Dorpshuis Brandpunt, Torenstraat 2
Schoonrewoerd: Partycentrum Schoonrewoerd, Koningin Julianastraat 22
Tienhoven a/d Lek: Verenigingsgebouw De Hoven, J.W. van Puttestraat 83
Vianen: Basisschool De Rank, ‘t Wed 14
Vianen: Clubgebouw V.V. Brederodes, Langeweg 4
Vianen: De Hoeksteen, Groenekade 7
Geen stoelen
Lichtje leesloep
Vianen: De Prenter, Grote Geusplein 1
Vianen: Gemeentehuis, Voorstraat 30
25
Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur,
Geen stoelen
Westelijke Parallelweg 1
Zijderveld: De Krooshof, Sidewende 1
3. Overig: Openbare toiletten en invalidentoiletten Op basis van de verstrekte gegevens over de aanwezigheid van openbare toiletten in de stemruimtes, kan het volgende worden geconcludeerd. Alle stemlocaties hebben een openbaar toilet beschikbaar, waarbij de meeste locaties (18 van de 27) ook een invalidentoilet bieden (Figuur 27). Dit is positief voor de toegankelijkheid, omdat het ervoor zorgt dat kiezers met mobiliteitsbeperkingen toegang hebben tot geschikte sanitaire voorzieningen. Hoewel invalidentoiletten aanwezig zijn op veel locaties, zijn er enkele aandachtspunten met betrekking tot de toegankelijkheid: -
Bij locatie Kedichem: Dorpshuis De Stoof, Koningin Wilhelminalaan 20 moet een deur met de hand worden geopend om bij het invalidentoilet te komen. Dat kan lastig zijn voor sommige gebruikers.
-
Op locatie Nieuwland: Dorpshuis Brandpunt, Torenstraat 2 worden de toiletten geblokkeerd door een tafel, wat onhandig is voor rolstoelgebruikers.
-
Bij locatie Leerdam: Leerdam Sport '55, Keramieklaan 2 staan obstakels richting de toiletten.
-
In twee gevallen zijn de toiletten niet duidelijk aangegeven of moeten ze via andere ruimtes, zoals een bibliotheek, worden gevonden: o
Leerdam: Gemeentehuis, Dokter Reilinghplein 1
o
Schoonrewoerd: Partycentrum Schoonrewoerd, Koningin Julianastraat 22 (Figuur 28)
Hoewel alle stemlocaties over openbare toiletten beschikken en de meeste ook invalidentoiletten hebben, zijn er enkele locaties waar de toegankelijkheid van deze voorzieningen kan worden verbeterd. Dit betreft vooral situaties waar obstakels aanwezig zijn, de toegang tot het toilet minder duidelijk is, of waar fysieke handelingen vereist zijn die moeilijk kunnen zijn voor sommige kiezers.
26
Figuur 27: Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur, Westelijke Parallelweg 1 als een goed voorbeeld
Figuur 28: Schoonrewoerd: Partycentrum Schoonrewoerd, Koningin Julianastraat 22
27
3.
Totaalbeeld in de gemeente Vijfheerenlanden
3.1.
Uitleg totaaltabel
In onderstaande tabel zijn alle stemlocaties opgenomen. In de tabel is aangegeven hoe de stemlocaties op de hoofdcriteria ‘scoren’. Daarbij geldt: –
Groen: voldoet aan alle subcriteria
–
Oranje: een of meer subcriteria voldoen gedeeltelijk
–
Rood: een of meer subcriteria voldoen niet
–
Indien een locatie niet voldoet of deels niet voldoet is in de cel aangegeven op welk van de subcriteria de locatie niet of maar deels voldeed.
3.2.
Bevindingen totaaltabel
STEMBUREAU (A-Z)
BEREIKBAARHEID
BETREEDBAARHEID
BRUIKBAARHEID C. Stoelen
Ameide: Het Spant, Liesveldweg 67
Everdingen: Dorpshuis 't
B. Parkeren
Knooppunt, Graaf Florisstraat 2a
Hagestein: Dorpshuis de Biezen,
B. Parkeren
Bongerd 4
Hei- en Boeicop:
A. Toegankelijkheid buitendeur
B. Parkeren
Verenigingsgebouw Internos, Nieuweweg 9
Hoef en Haag: De Keuken van Hoef en Haag, Lekstraat 38
Kedichem: Dorpshuis De Stoof,
A. Leesbaarheid
Koningin Wilhelminalaan 20
Leerbroek: Dorpshuis De Schakel, Raadhuisplein 1
Leerdam: Gemeentehuis, Dokter Reilinghplein 1
A. Leesbaarheid, B. Parkeren
A. Ruimte
STEMBUREAU (A-Z)
BEREIKBAARHEID
BETREEDBAARHEID
Leerdam: Glaspark,
C. Obstakels
C. Begaanbaarheid naar stemruimte
Bruininxdeelse Kade 4
C. Begaanbaarheid naar stemruimte
Leerdam: Gymzaal Noord, Drossaardslaan 66
Leerdam: Het Dak, Tiendweg 9a
BRUIKBAARHEID
B. Parkeren
Leerdam: Huis ter Leede, Oranjehof 2
Leerdam: Leerdam Sport '55, Keramieklaan 2
Leerdam: Pauluskerk, Europaplein 1
C. Begaanbaarheid naar stemruimte
Lexmond: Huis Het Bosch, Nieuwe Rijksweg 6
A. Ruimte
B. Laag stemhok
Meerkerk: Dorpshuis De Linde, Lindenstraat 1
Meerkerk: Gemeentehuis, Prinses Marijkeweg 1
Nieuwland: Dorpshuis Brandpunt, Torenstraat 2
Schoonrewoerd: Partycentrum Schoonrewoerd, Koningin Julianastraat 22
B. Obstakels entree
Tienhoven a/d Lek: Verenigingsgebouw De Hoven, J.W. van Puttestraat 83
Vianen: Basisschool De Rank, ‘t Wed 14
Vianen: Clubgebouw V.V. Brederodes, Langeweg 4
A. Leesbaarheid, B. Parkeren
B. Obstakels entree
A. Toegankelijkheid buitendeur
29
STEMBUREAU (A-Z)
BEREIKBAARHEID
BETREEDBAARHEID
BRUIKBAARHEID
Vianen: De Hoeksteen,
B. Parkeren
B. Obstakels entree
C. Stoelen, D. Leesloep
A. Leesbaarheid, B. Parkeren
B. Obstakels entree
Groenekade 7
Vianen: De Prenter, Grote Geusplein 1
Vianen: Gemeentehuis, Voorstraat 30
Vianen: Helsdingen Sport en Cultuur, Westelijke Parallelweg 1
Zijderveld: De Krooshof, Sidewende 1
C. Begaanbaarheid naar stemruimte
C. Stoelen
C. Begaanbaarheid naar stemruimte
30
Bijlage 1 Bronnen Geraadpleegde personen: -
Aanjager VN Verdrag Handicap
-
Beleidsadviseur en projectleider verkiezingen (plv)
-
Voorzitters stembureaus (twee interviews en meerdere voorzitters gedurende verkiezingsdag)
-
Vertegenwoordiger Platform Gehandicaptenbeleid Vijfheerenlanden (PGVHL)
Geraadpleegde documenten: -
Arcadis, Review ‘Checklist Toegankelijkheidscriteria stembureaus 2018’, in opdracht van het ministerie van BZK, Amersfoort, april 2020
-
Ministerie van BZK, Checklist Toegankelijkheid Stembureaus, Den Haag, september 2020
-
Ministerie van BZK, Ontwerprichtlijnen Toegankelijkheid Stembureaus, Den Haag, september 2020
-
Ministerie van BZK, Stembureau-instructie voor de dag van de stemming,
-
Ministeries van BZK en VWS, VNG, NVVB en Kiesraad, Actieplan Toegankelijk Stemmen, Merkbaar minder drempels bij verkiezingen, z.d.
-
PBT Consult, Steekproef toegankelijkheid Stemlocaties Tweede Kamer Verkiezing 17 (15-16) maart 2021, in opdracht van het ministerie van BZK, Utrecht, 2021
-
PBT Consult, Toegankelijkheidscriteria stembureaus 2018, Utrecht 2018
-
VNG, Handreiking Toegankelijk stemmen, Tips en voorbeelden voor het inrichten van een stemlokaal voor een specifieke doelgroep, Den Haag, februari 2022.
-
Gemeente Vijfheerenlanden, Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden, 2023-2025, z.d.
-
Gemeente
Vijfheerenlanden,
Aandachtspunten
toegankelijkheid
voorzitters
en
buitendienst, z.d. -
Gemeente Vijfheerenlanden, flyer bij de stempas, z.d.
-
SEP Training voorzitters Gemeente Vijfheerenlanden, powerpopint presentatie training, z.d.
Geraadpleegde websites -
Website Volksgezondheid en Zorg (VZinfo.nl) Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen van GGD’en CBS en RIVM: hUps://www.vzinfo.nl/beperkingen-horen-zienmobiliteit-adl/regionaal/een- of-meer-beperkingen
-
Website digitale training stembureauleden, Stembureau instructie
-
Website gemeente Vijfheerenlanden met informatie over de stembureau’s
-
Website Waar is mijn stemlokaal: www.waarismijnstemlokaal.nl
-
Website
Toegankelijkheid
verkiezingen,
informatie
en
tools
om
toegankelijke
verkiezingen te organiseren. -
Website Platform Gehandicaptenbeleid Vijfheerenlanden (PGVHL)
32