bijlage 7 maatwerkadvies Het Dak

2024

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

Energieadvies Utiliteitsgebouwen Partycentrum Het Dak te Leerdam

Adres Telefoon E-Mail

Molenstraat 124 7622 NG Borne 088-0047000 Moelard@enerdeco.nl

Datum Adviseur Adv. Nummer

februari 2024 R. Moelard / D. Forrester SKW.010104.04.NL

Software VABI EPA-U Versie 10.1.2 Rekenkern 1.4.0-v020 Rekenkern MWA 2.0

Energietechnisch Ingenieursbureau

1

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

2

Samenvatting Dit energieadvies geeft inzicht welke energiebesparingsmaatregelen getroffen kunnen worden voor het pand aan de Tiendweg 9a te Leerdam. Omschrijving huidige situatie Het huidige energielabel van Tiendweg 9a te Leerdam is het energielabel A (EP2 = 202,65 kWh/m²). De energieprestatie van het gebouw wordt weergegeven in energieprestatie indicatoren en in een gestandaardiseerde energieklasse (A t/m G en bijpassende kleuren). Hierbij staat een A+++++ label voor een zeer energiezuinig gebouw en een G-label voor een zeer onzuinig gebouw. In tabel 0.1 vindt u een overzicht van de energieverbruiken per m2 vloeroppervlak. Deze verbruiken worden tevens vergeleken met kengetallen uit uw branche. Het verbruik is geschat, omdat er geen werkelijk verbruik bekend is. Vanwege het sterk wisselende verbruik en gebruik van de keuken kan het werkelijke verbruik fors afwijken. Tabel 0.1: verbruikskengetallen en vergelijking in de branche Inkoop

Specifiek verbruik

Elektriciteit

30.763

[kWh]

27,2

[kWh/m²]

Gas

11.746

[m³]

12,5

[m³/m2]

Verbeteringsopties Er zijn meerdere maatregelen mogelijk om het gebouw energetisch te verbeteren. In tabel 0.2 worden deze maatregelen weergegeven. Tabel 0.2: Kosten en baten geadviseerde maatregelen (excl. BTW) Investering [€]

Reductie CO2 uitstoot [%]

Besparing (excl. BTW) [€]

ETvT

EP2 [kWh/m²]

Label [A++++ t/m G]

€ 9.108

1,6%

€ 372

24,5

193,70

A+

€ 12.480

2,4%

€ 565

22,1

191,92

A+

Verbeteren isolatiegraad dak naar Rc 6,3 m2.K/W

€ 144.880

6,6%

€ 1.561

92,8

182,45

A+

Verbeteren isolatiegraad gevel naar Rc 3,5 m2.K/W

€ 145.765

2,7%

€ 628

232,3

190,58

A+

60 m2 zonnepaneel

€ 9.200

6,7%

€ 1.528

6,0

188,36

A+

€ 25.000

17,4%

€ 4.220

5,9

160,73

A+

€ 147.000

29,8%

€ 8.334

17,6

116,11

A++

Maatregel Dubbelglas in houten kozijnen vervangen door HR++ Metalen kozijnen met enkelglas en standaard dubbelglas vervangen door nieuwe thermisch onderbroken met HR++ glas

Hybride warmtepompen op bestaand afgifte systeem Warmtepomp op nieuw afgifte systeem en elektrische boilers voor tapwater

Afhankelijk van het ambitieniveau kunnen maatregelpakketten worden samengesteld. Voor de gemeentelijke gebouwen van de gemeente Vijfherenlanden zijn de volgende maatregelpakketten opgesteld:  Pakket 1: Maatregelen met een terugverdientijd < 5 jaar en maatregelen volgens erkende maatregelenlijst  Pakket 2: Maatregelen, welke aansluiten bij het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) en aanvullende maatregelen met een terugverdientijd < 10 jaar. Indien cv-ketel wordt vervangen wordt ook een hybride warmtepomp meegenomen.  Pakket 3: Hybride warmtepomp, eventuele bouwkundige upgrade naar minimumniveau (Rc gevel 1,3, Rc dak 2,5 en Rc vloer 1,0 en HR++ glas) en maatregelen om te voldoen aan Parisproof (60 kWh/m2).  Pakket 4: Pakket 3 en maatregelen, welke indien mogelijk leiden tot een aardgasloos gebouw.

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

3

Tabel 0.3: Kosten en baten geadviseerde maatregelpakketten (excl. BTW) Maatregel Pakket 1: Erkende maatregelen en maatregelen met TvT < 5 jaar  Geen maatregelen Pakket 2: Aansluiting MJOP en TvT < 15 jaar  Hybride warmtepompen op bestaand afgifte systeem Pakket 3: Hybride WP en parisproof  Hybride warmtepompen op bestaand afgifte systeem  Dubbelglas in houten kozijnen vervangen door HR++  Metalen kozijnen met enkelglas en standaard dubbelglas vervangen door nieuwe thermisch onderbroken met HR++ glas  Verbeteren isolatiegraad dak naar Rc 6,3 m2.K/W Pakket 4: Gasloos  Warmtepomp op nieuw afgifte systeem en elektrische boilers voor tapwater  Dubbelglas in houten kozijnen vervangen door HR++  Metalen kozijnen met enkelglas en standaard dubbelglas vervangen door nieuwe thermisch onderbroken met HR++ glas  Verbeteren isolatiegraad dak naar Rc 6,3 m2.K/W

Energietechnisch Ingenieursbureau

Investering [€]

Reductie CO2 uitstoot [%]

Besparing (excl. BTW) [€]

ETvT

EP2 [kWh/m²]

Label [A++++ t/m G]

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

202,65

A+

€ 25.000

17,4%

€ 4.220

5,9

160,73

A+

€ 191.471

30,4%

€ 7.257

26,4

135,32

A++

€ 313.471

39,4%

€ 10.046

31,2

100,24

A++

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

4

Inhoudsopgave 1

INLEIDING ....................................................................................................................................................... 5

2

OMSCHRIJVING HUIDIGE SITUATIE ................................................................................................................. 6 2.1. 2.2.

3

INVENTARISATIE ENERGIEHUISHOUDING ................................................................................................................... 6 FOTO’S.............................................................................................................................................................. 7

ENERGIE REFERENTIEKADERS ......................................................................................................................... 8 3.1. 3.2. 3.3.

ENERGIECERTIFICAAT ........................................................................................................................................... 8 JAARLIJKS ENERGIEVERBRUIK EN BRANCHEVERGELIJKING .............................................................................................. 8 ENERGIEKOSTEN.................................................................................................................................................. 9

4

ENERGIEVERBRUIKSPOSTEN ......................................................................................................................... 10

5

VERBETERINGSOPTIES .................................................................................................................................. 11 5.1. BOUWKUNDIGE MAATREGELEN ............................................................................................................................ 11 HR++ glas / Triple glas .......................................................................................................................................... 11 Dakisolatie ............................................................................................................................................................ 11 Gevelisolatie ......................................................................................................................................................... 12 5.2. INSTALLATIETECHNISCHE MAATREGELEN................................................................................................................. 13 Elektrische Warmtepomp ..................................................................................................................................... 13 5.3. DUURZAME MAATREGELEN .................................................................................................................................

14 Zonnepanelen ....................................................................................................................................................... 14

6

KOSTEN EN BATEN ........................................................................................................................................ 15

BIJLAGE A: ENERGIECERTIFICAAT ......................................................................................................................... 18 BIJLAGE B: PLATTEGROND GEBOUW .................................................................................................................... 20

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

5

1 Inleiding Vanaf 1 januari 2008 moet bij bouw, verkoop en verhuur van een gebouw op het moment van transactie een energielabel (energieprestatierapport) aanwezig zijn. Het energielabel is gebouwgebonden en geeft, op basis van een berekening, informatie over de hoeveelheid energie die bij gestandaardiseerd gebruik van dat gebouw nodig is. Het betreft gebouwgebonden energiegebruik voor verwarming, warmwatervoorziening, verlichting, ventilatie en koeling. Dit energielabel is maximaal tien jaar geldig. De energieprestatie van het gebouw wordt weergegeven in drie energieprestatie-indicatoren; energiebehoefte (EP1), primair fossiel energiegebruik (EP2) en aandeel hernieuwbare energie (EP3). Het energielabel (A+++++ t/m G en bijpassende kleuren) uitgedrukt in een gestandaardiseerde energieklasse afhankelijk van de gebruiksfunctie komt voort uit het primair fossiel energiegebruik (EP2). Zeer energiezuinige gebouwen hebben een A en zijn helder groen, zeer onzuinige panden hebben een G en zijn felrood. Dit is te vergelijken met de energielabels die in de witgoedsector worden gehanteerd (bijvoorbeeld bij koelkasten). Voor Tiendweg 9a te Leerdam is een energielabel opgesteld. In deze adviesrapportage wordt dit energielabel nader toegelicht.

Het energieprestatierapport is slechts een vergelijkingsmoment, maar geeft nog geen inzicht in de mogelijke energiebesparende maatregelen en de bijbehorende labelverbetering. Voor Tiendweg 9a te Leerdam. is daarom een energieadvies opgesteld waar ook de labelverbetering van verschillende maatregelpakketten worden gepresenteerd.

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

6

2 Omschrijving huidige situatie 2.1.

Inventarisatie energiehuishouding

Algemeen Het pand aan de Tiendweg 9a is tegen de sporthal uit 1978 gebouwd in 1987. Het pand doet dienst als partycentrum en wordt enkele malen per week gedurende enkele uren gebruikt. Bouwkundig Het pand is matig geïsoleerd. De volgende isolatiewaarden zijn gehanteerd: Gevel: Rc= 1,3 m2. K / W (op basis van bouwjaar) Dak: Rc= 1,3 m2. K / W (op basis van bouwjaar) Vloer : Rc= 1,3 m2. K / W (op basis van bouwjaar) Beglazing kleine zaal en vergader: enkel glas in metalenkozijnen; U= 6,1 W / m2. K Beglazing entree: dubbel glas in metalen kozijnen; U= 4,1 W / m2. K Beglazing overig: dubbel glas in houten kozijnen; U= 2,9 W / m2. K Verwarming Het pand wordt verwarmd door twee Nefit Topline HR107-ketel, welke ieder een deel van het pand verwarmen. Een van de ketels betreft een combiketel, waarmee tevens tapwater wordt opgewekt.Warmte wordt in het hele pand afgegeven aan de radiatoren Koeling In de grote zaal is sprake van koeling middels de luchtbehandelingskast. In de rest van het pand is sprake van koeling middels splitunits met een plafondunit als binnenunit. Ventilatie In de grote zaal is sprake van gebalanceerde mechanisch ventilatie middels een luchtbehandelingskast met kruisstroomwarmtewisselaar en een ventilatiedebiet van 2200 m3/uur. In de luchtbehandelingskast is tevens een omkeerbare warmtepomp (koelen en verwarmen) opgenomen.

De luchtbehandelingskast wordt handmatig ingeschakeld en maakt waarschijnlijk weinig draaiuren. Deze wordt waarschijnlijk pas ingeschakeld bij koelbehoefte. In de rest van het pand is sprake van mechanische afzuiging. Bevochtiging Er is geen sprake van bevochtiging. Tapwater Warm tapwater wordt opgewekt middels de HR107 combiketel. Warm water wordt voornamelijk gebruikt t.b.v. de keuken, welke zich op een afstand verder dan 3 meter bevindt. Verlichting In de grote zaal en de bijbehorende kleedruimten wordt voornamelijk gebruik gemaakt van T5-verlichting. De hanglampen in de kleine zaal betreffen nog gloeilampen. Deze kunnen gedimpt worden. In de overige ruimten wordt voornamelijk gebruik gemaakt van ledverlichting. Apparatuur Er is een grootkeuken aanwezig

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

2.2.

Foto’s

Hieronder zijn van het betreffende pand enkele representatieve foto’s opgenomen Figuur 2.1 Foto’s gebouw

Energietechnisch Ingenieursbureau

7

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

8

3 Energie referentiekaders Om het gebouw (-cluster) energetisch te beoordelen zijn er in beginsel een tweetal referentiekaders te hanteren, te weten:  Het energiecertificaat op basis van gebouweigenschappen. Gebruikersafhankelijke zaken als gebruikstijden spelen geen rol.  Het jaarlijkse energieverbruik in vergelijking met de branche. Naast deze kaders worden in dit hoofdstuk de gehanteerde energiekosten gepresenteerd op basis waarvan de reductie op energiekosten wordt berekend.

3.1.

Energiecertificaat

De bouwkundige en installatietechnische eigenschappen van het gebouw met aanwezige installaties zijn in de VABI software ingevoerd. Op basis hiervan heeft het gebouw gelegen aan Tiendweg 9a te Leerdam het volgende energielabel met desbetreffende EP2 waarde gekregen.

A [EP2 =202,65 kWh/m²] Een gebouw met een A++ label is zeer energiezuinig en een gebouw met een G label zeer energie onzuinig. De volgende aspecten zijn te noemen in relatie tot het behaalde label:  Er wordt gebruik gemaakt van HR107 ketels. Dit heeft een gunstige invloed op het label.  Ondanks het feit dat het gebouw is geïsoleerd, is de isolatiewaarde slechter dan de huidige stand der techniek. Dit heeft een nadelig invloed op het label.  De beglazing betreft voor een deel nog enkelglas en standaard dubbelglas in metalen kozijnen. Dit heeft een nadelige invloed op het energielabel.  In de grote zaal is sprake van ventilatie met warmteterugwinning. Dit heeft een gunstige invloed op het energielabel. Dit wordt echter deels gecompenseerd door de afwezigheid van warmteterugwinning in de rest van het pand.  De verlichting bestaat voor een groot ledverlichting en energiezuinige T5-verlichting. Dit heeft een gunstige invloed op het energielabel. Het energiecertificaat is als bijlage A opgenomen bij dit rapport.

3.2.

Jaarlijks energieverbruik en branchevergelijking

De historische verbruiken worden bepaald aan de hand van de energierekeningen of het energiemonitoringsysteem. Vervolgens worden deze waarden gecorrigeerd voor de invloedsfactor klimaat (graaduren en indien nodig koelgraaduren). De aldus verkregen kengetallen kunnen vervolgens worden gebruikt om te bepalen of het energieverbruik hoog of laag is vergeleken met de gebruikelijke waarden binnen uw branche. In tabel 3.1 is een overzicht weergegeven van de kengetallen van Tiendweg 9 te Leerdam. Het verbruik is geschat, omdat er geen werkelijk verbruik bekend is. Vanwege het sterk wisselende verbruik en gebruik van de keuken kan het werkelijke verbruik fors afwijken. Tabel 3.1 verbruikskengetallen en vergelijking in de branche Inkoop

Specifiek verbruik

Elektriciteit

30.763

[kWh]

27,2

[kWh/m²]

Gas

11.746

[m³]

12,5

[m³/m2]

Energietechnisch Ingenieursbureau

Benchmark gemiddeld

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

3.3.

9

Energiekosten

In de besparingsberekeningen is uitgegaan van de energiekosten volgens tabel 3.2 (excl. energiebelasting en exclusief btw). De energiebelasting, welke afhankelijk is van het gebruik, dient hierbij nog opgeteld te worden. De energiebelasting is echter afhankelijk van het energieverbruik. Zo betaalt een kleine energieverbruiker relatief meer energiebelasting dan een grote energieverbruiker. In tabel 3.3 wordt de energiebelasting afhankelijk van het verbruik weergegeven. Tabel 3.2 Aangenomen energiekosten excl. energiebelasting en BTW Tarief Elektriciteit (per kWh) Gas (per m3)

€ 0,14 € 0,67

Er wordt een heffing over het verbruik van elektriciteit en gas berekend vanwege de vrijgekomen kooldioxide. Bij het verbruik van elektriciteit komt geen kooldioxide vrij, maar voor de opwekking van elektriciteit worden meestal gas of kolen verbrand, waarbij kooldioxide vrijkomt. In tabel 3.3 wordt de energiebelasting afhankelijk van het verbruik weergegeven. Tabel 3.3 Energiebelasting 2024 (excl. BTW) Energiebelasting Aardgas per m3 tot 170.000 170.000 - 1 mln Elektriciteit per kWh tot 10.000 10.000 – 50.000 50.000 – 10 mln

€ 0,58301 € 0,22378 € 0,1088 € 0,09037 € 0,03943

Naast de genoemde kosten worden er door het netwerkbedrijf ook kosten in rekening gebracht voor het elektriciteit-, warmte of gastransport. M.u.v. enkele kosten (zie tabel 3.2) zijn deze niet afhankelijk van het verbruik, maar van de benodigde capaciteit en de aansluiting. In geval van elektriciteit zijn de kosten afhankelijk van het gecontracteerde vermogen in kW en het maximaal opgenomen vermogen in kW (afgerekend per maand). In geval van gas zijn de kosten afhankelijk van de aansluitcapaciteit in m3/uur en de maximaal afgenomen hoeveelheid in m3/uur. Voor de warmtelevering zijn de kosten afhankelijk van het aansluitvermogen (vastrechttarief).

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

10

4 Energieverbruiksposten Door de rekensoftware wordt het energieverbruik berekend op basis van de ingevoerde parameters zoals beschreven in de inventarisatie. In onderstaande tabel wordt het totale primaire energiegebruik weergegeven. Het jaarlijkse primaire energiegebruik is gelijk aan het totale gebruik van energie ontleend aan fossiele brandstoffen. Het huidige jaarlijkse primaire energiegebruik wordt uitgedrukt in kWh en wordt berekend op basis van het gemeten huidige jaarlijkse energiegebruik. Tabel 4.1 Primaire energie Energiedrager

Totaal

Per m2 GO

Eenheid

Primaire energie

158.833

149,20

kWh/jaar

CO2 -emissie

31.363

29,46

kg/jaar

In onderstaande tabel wordt het primaire energiegebruik gepresenteerd per deelpost. Dit geeft een goed beeld welke post het meeste energiegebruik omvat. De gebruiken worden tevens in het cirkeldiagram gepresenteerd. Tabel 4.2 Energiegebruik per deelpost Deelpost

Totaal

Per m2 GVO

Eenheid

Verwarming

112958

106,10

kWh/jaar

Koeling

7062

6,63

kWh/jaar

Tapwater

3782 13811 4797 0 16424 158.833 0 158.833

3,55 12,97 4,51 0,00 15,43 149,20 0,00 149,20

kWh/jaar

Verlichting Ventilatie Vochtregeling Apparatuur SUBTOTAAL Zonne-energie SUBTOTAAL

Energietechnisch Ingenieursbureau

kWh/jaar kWh/jaar kWh/jaar kWh/jaar kWh/jaar kWh/jaar kWh/jaar

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

11

5 Verbeteringsopties Het energielabel en energieverbruik is te verbeteren door energiebesparende maatregelen uit te voeren. In dit hoofdstuk wordt een beschrijving gegeven van de verschillende energiebesparende maatregelen die mogelijk zijn. Alle maatregelen zijn onderverdeeld in de volgende categorieën:  Bouwkundige maatregelen  Installatietechnische maatregelen  Duurzame maatregelen

5.1.

Bouwkundige maatregelen

HR++ glas / Triple glas HR++-glas is dubbel glas dat is voorzien van een coating die de thermisch isolerende werking verhoogt. Als spouwvulling wordt een edelgas toegepast met een hogere isolatiewaarde dan lucht. HR++-glas zorgt voor een goede geluidsisolatie. Voor het plaatsen van HR++-glas moeten uw kozijnen in een goede staat verkeren om de veel zwaardere ruit te kunnen dragen. Tevens vraagt HR++-glas meer ruimte in de sponning. Er zijn tevens uitvoeringen met dubbele spouw (Triple glas), waardoor de isolatiewaarde nog hoger wordt. Vaak is hiervoor echter wel aanpassing aan het kozijn benodigd. Advies ten aanzien van huidige situatie Er is sprake van dubbelglas in houten kozijnen, dubbelglas in metalen thermisch niet onderbroken kozijnen en enkelglas in niet thermisch onderbroken kozijnen. Het toepassen van HR++ glas is een besparingsoptie. Bij de houten kozijnen kan dat met behoud van de kozijnen. Bij de metalen kozijnen wordt aanbevolen tevens de kozijnen te vervangen. Dakisolatie Een groot deel van de warmte in een gebouw verdwijnt door het dak. Om dit warmteverlies te minimaliseren, en dus energie te besparen, is dakisolatie een optie. De volgende isolatie maatregelen zijn mogelijk: Plat dak (warm) Een plat dak mag nooit aan de onderzijde geïsoleerd worden.

Dan bestaat er namelijk het risico dat vocht in de constructie opgesloten raakt, waardoor schimmel en rot kunnen ontstaan. Bij een ‘warm dak’ is de isolatie aangebracht onder de (waterwerende) dakbedekking Het aanbrengen van isolatie onder de dakbedekking is alleen een interessante optie wanneer de dakbedekking aan vervanging toe is. Omgekeerd dak Een omgekeerd dak is een bijzondere vorm van het warm-dak, met het verschil dat de thermische isolatie zich op de dakbedekking bevindt. Bij renovaties is een omgekeerd dak vaak een interessant alternatief. Je kan immers zonder veel problemen isolatie en een ballastlaag voorzien als de dakafdichting nog in goede staat is. Aan de andere kant is het wel zo dat defecten aan de afdichting moeilijker op te sporen zijn en dat hiervoor zowel de schutlaag als de isolatielaag verwijderd moeten worden Advies ten aanzien van huidige situatie De isolatiegraad van het dak is in de loop der jaren waarschijnlijk wel verbetert en is lager dan de huidige stand der techniek. Op een natuurlijk moment wordt aanbevolen om de isolatiegraad te verbeteren naar Rc 6,3 m2.K/W.

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

12

Gevelisolatie Transmissieverliezen door buitenmuren zijn een oorzaak van warmteverlies. Voor het reduceren van deze verliezen is gevel- of muurisolatie een uitstekende optie. Dit levert u naast een energiebesparing tevens een verhoogd comfort op. Ook de akoestische kwaliteit van het gebouw verbetert. Gevelisolatie zorgt ervoor dat de gevel minder buitenlucht doorlaat waardoor meer ventilatie nodig is. Bij naïsoleren kunnen vochtproblemen ontstaan. Het is dan ook raadzaam om het uitvoeren van isolatiemaatregelen door een deskundige te laten doen. Spouwmuurisolatie Heeft een gevel een spouwmuurconstructie dan is het mogelijk de spouw te vullen met isolatiemateriaal waardoor de warmteverliezen aanzienlijk worden verkleind. Spouwmuurisolatie is van verschillende isolatieopties de eenvoudigste en voordeligste oplossing. Voordat een spouw geïsoleerd kan worden dient er eerst een endoscopisch onderzoek gedaan te worden. Dit om na te gaan of de spouw geschikt is voor isolatie. Wanneer er vervuiling in de spouw aanwezig is, is er een risico dat deze een koudebrug vormt. Na isolatie kunnen dan vochtplekken ontstaan. Bij gevels die aan de buitenkant dampdicht zijn, bijvoorbeeld als deze geglazuurde stenen bevatten of geschilderd zijn met een dampdichte verf, is spouwmuurisolatie niet mogelijk.

Binnenmuurisolatie Bij binnenmuurisolatie wordt aan de binnenkant van de gevel een extra wand geplaatst. Bij binnenmuurisolatie zijn extra maatregelen nodig om vochtproblemen te voorkomen. Als een gevel aan de binnenzijde geïsoleerd wordt, zal de buitenkant van de muur kouder worden. Wanneer vocht uit het gebouw in het isolatiemateriaal terecht komt, kan dit condenseren. Het is belangrijk dat aan de binnenkant een dampremmer wordt aangebracht. Bij gevels die aan de buitenkant dampdicht zijn, bijvoorbeeld als deze geglazuurde stenen bevatten of geschilderd zijn met een dampdichte verf, is binnenmuurisolatie niet mogelijk. Een bijkomstigheid bij binnenmuurisolatie is de verkleining van het gebruikersoppervlak, de binnenwand komt immers naar binnen. Dit heeft tot gevolg dat er aanpassingen nodig zijn voor stopcontacten, lichtknoppen, radiatoren en verwarmingsbuizen. Binnenmuurisolatie is een kostbaardere optie dan spouwmuurisolatie, maar goedkoper dan buitenmuurisolatie. Buitenmuurisolatie Als een gevel geen spouw bevat, of de spouw niet geschikt is voor isolatie, is isolatie van de buitengevel een alternatief. Bij buitenmuurisolatie worden aan de buitenzijde van de gevel isolatieplaten aangebracht met daaroverheen een afwerklaag. Buitenmuurisolatie is een ingrijpende en de duurste optie voor gevelisolatie.

Het is niet rendabel om de buitenmuurisolatie aan te brengen met als enig doel energiebesparing. Deze vorm van isolatie kan eventuele gebreken aan de gevel, zoals scheuren, kieren en koudebruggen, opheffen. Er dient wel rekening gehouden te worden met een verandering van het gebouwaanzicht. De gevel is immers veranderd en de ramen komen dieper te liggen. Een vergunning voor buitenmuurisolatie kan nodig zijn vanwege het veranderde gebouwaanzicht. Een uitpandige isolatiewand kent het probleem van condensvorming tussen isolatiewand en de buitenmuur niet. Potentieel ten aanzien van huidige situatie De huidige isolatiewaarde (Rc 1,3) van de schil is aanzienlijk lager dan de huidige stand der techniek. Verbetering is mogelijk door een voorzetwand te plaatsen. De kosten zullen echter relatief hoog zijn en de terugverdientijd lang. De kosten en baten worden uitgerekend indien de gevel wordt verbeterd naar Rcwaarde 3,5 m2.K/W.

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

5.2.

13

Installatietechnische maatregelen

Elektrische Warmtepomp De warmtepomp, in feite een omgekeerde koelkast, onttrekt warmte uit een bron en brengt deze op een hoger temperatuurniveau over aan bijvoorbeeld het cv-water. Bij een juiste keuze van de combinatie van bron en afgiftesysteem is er op deze manier minder primaire energie nodig voor verwarming dan het geval zou zijn bij bijvoorbeeld toepassing van een HR-ketel. Er zijn, afhankelijk van de warmtebehoefte, drie soorten warmtepompen beschikbaar: de elektrische warmtepomp, de absorptiewarmtepomp en de gasmotorwarmtepomp. Mogelijke bronnen voor een warmtepomp zijn de buitenlucht, de bodem, grondwater, oppervlaktewater en afvoerstromen. Een belangrijk voordeel van een warmtepomp is de mogelijkheid bij een aantal warmtepompen om de werking om te draaien. Hierdoor wordt het mogelijk het verwarmingsysteem te gebruiken voor koeling in de perioden waarin een koelbehoefte bestaat. Als in het gebouw al gebruik wordt gemaakt van een laag temperatuursysteem (LTS) is het toepassen van een warmtepomp een goede optie. Indien er nog geen laag temperatuursysteem aanwezig is, dient het verwarmingssysteem aangepast te worden. Hierdoor wordt het toepassen van een warmtepomp minder aantrekkelijk en is de optie alleen interessant bij renovatie. Bij het kiezen van een warmtepomp is het belangrijk dat voor de juiste bron wordt gekozen.

In sommige gevallen is een milieuvergunning vereist, namelijk een variant met een open bron of aquiferopslag met een doorstroomvolume groter dan 10 m3/h. Ook dient er veel aandacht besteed te worden aan het dimensioneren van de warmtepomp. Door zijn hoge efficiëntie is het interessant als een warmtepomp zoveel mogelijk in vollast kan draaien. Advies ten aanzien van huidige situatie Aangezien het huidige afgiftesysteem voor verwarming een hoog temperatuursysteem betreft ligt het toepassen van een elektrische warmtepomp niet direct voor de hand. Zonder vervanging van het huidige afgifte systeem kan men een hybride systeem overwegen, waarbij de warmtepomp en huidige cv-ketel samenwerken. De warmtepomp levert de warmte bij relatief hoge buitentemperaturen en de cv-ketel springt bij lage buitentemperaturen. Indien men helemaal van het gas af wil dient een aanvullend of nieuw afgiftesysteem geplaatst te worden. Men kan de huidige afgifte systemen verwijderen en vervangen door ventilatieconvectoren. Ook het tapwater kan middels een indirect verwarmd vat verwarmd worden middels een warmtepomp. Bij laag warm tapwater verbruik wordt aanbevolen een elektrische boiler toe te passen.

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

5.3.

14

Duurzame maatregelen

Zonnepanelen Eén van de bekendere vormen van de benutting van zonneenergie is het omzetten van instralend zonlicht in elektriciteit door middel van zonnecellen. Door het invallen van zonlicht wordt een elektrische stroom opgewekt. Op deze manier ontstaat dus duurzaam opgewekte stroom. Produceert een zonnecel meer elektriciteit dan op dat moment intern gevraagd wordt, dan kan deze elektriciteit meestal weer teruggeleverd worden aan het elektriciteitsnet. Zonnecellen hebben ook een duidelijke uitstraling naar de omgeving. Door hun kleurstelling geven zij een gebouw een moderne en energievriendelijke uitstraling. Voor het plaatsen van zonnecellen moet er voldoende ruimte aanwezig zijn. Ook moet er voldoende zoninval zijn. De investeringskosten voor een zonnepanelen worden steeds lager waardoor het steeds rendabeler wordt en dus economisch interessanter om zonnepanelen te gaan gebruiken. Advies ten aanzien van huidige situatie Er kan naar verwachting ongeveer 60 m2 zonnepaneel geplaatst worden zonder last te hebben van schaduwwerking. Ook heeft veel meer zonnepanelen plaatsen niet veel nut, omdat het pand vaak ’s avonds in gebruik is en er dan geen opwekking is.

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

15

6 Kosten en baten In dit hoofdstuk worden de financiële gegevens weergegeven van de mogelijke energiebesparende maatregelen, welke leiden tot een verbetering van het energielabel. Een belangrijk gegeven is de terugverdientijd. In dit advies wordt de eenvoudige terugverdientijd (ETVT) gepresenteerd. Dit betreft de investering gedeeld door de gemiddelde besparing. In tabel 6.1 zijn de maatregelen opgenomen waarvan een indicatie van de besparing en investering gegeven kan worden. Voor het bepalen van de geraamde investeringskosten wordt uitgegaan van kostenkentallen. Het rekenprogramma maakt hierbij gebruik van binnen het bouwkundige en installatietechnische vakgebied breed gehanteerde kentallen, gebaseerd op een analyse van een brede selectie aan gebouwen. Het prijspeil van de kentallen is 2022. Ten behoeve van een beoordeling, vergelijking en een eerste keus van maatregelen is gebruik van dergelijke ramingen goed bruikbaar. Om budgetramingen vast te stellen dient een verdiepingsslag te worden gemaakt.

Tabel 6.1 Kosten en baten mogelijke maatregelen (exclusief BTW) Maatregel Dubbelglas in houten kozijnen vervangen door HR++ Metalen kozijnen met enkelglas en standaard dubbelglas vervangen door nieuwe thermisch onderbroken met HR++ glas Verbeteren isolatiegraad dak naar Rc 6,3 m2.K/W Verbeteren isolatiegraad gevel naar Rc 3,5 m2.K/W 60 m2 zonnepaneel Hybride warmtepompen op bestaand afgifte systeem Warmtepomp op nieuw afgifte systeem en elektrische boilers voor tapwater

Investering [€]

Reductie CO2 uitstoot [%]

Besparing (excl. BTW) [€]

ETvT

EP2 [kWh/m² ]

Label [A++++ t/m G]

€ 9.108

1,6%

€ 372

24,5

193,70

A+

€ 12.480

2,4%

€ 565

22,1

191,92

A+

€ 144.880

6,6%

€ 1.561

92,8

182,45

A+

€ 145.765

2,7%

€ 628

232,3

190,58

A+

€ 9.200

6,7%

€ 1.528

6,0

188,36

A+

€ 25.000

17,4%

€ 4.220

5,9

160,73

A+

€ 147.000

29,8%

€ 8.334

17,6

116,11

A++

Afhankelijk van het ambitieniveau kunnen maatregelpakketten worden samengesteld. Voor de gemeentelijke gebouwen van de gemeente Vijfherenlanden zijn de volgende maatregelpakketten opgesteld:  Pakket 1: Maatregelen met een terugverdientijd < 5 jaar en maatregelen volgens erkende maatregelenlijst  Pakket 2: Maatregelen, welke aansluiten bij het MeerJarenOnderhoudsPlan (MJOP) en aanvullende maatregelen met een terugverdientijd < 10 jaar. Indien cv-ketel wordt vervangen wordt ook een hybride warmtepomp meegenomen.  Pakket 3: Hybride warmtepomp, eventuele bouwkundige upgrade naar minimumniveau (Rc gevel 1,3, Rc dak 2,5 en Rc vloer 1,0 em HR++ glas) en maatregelen om te voldoen aan Parisproof (60 kWh/m2).  Pakket 4: Pakket 3 en maatregelen, welke indien mogelijk leiden tot een aardgasloos gebouw. In ieder pakket zitten tevens de maatregelen van de pakketten met een lager ambitieniveau. In tabel 6.2 worden de maatregelpakketten gepresenteerd met een indicatie van de besparing en investering.

Energietechnisch Ingenieursbureau

16

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

Tabel 6.2 Kosten en baten maatregelpakketten (exclusief BTW) Maatregel Pakket 1: Erkende maatregelen en maatregelen met TvT < 5 jaar  Geen maatregelen Pakket 2: Aansluiting MJOP en TvT < 15 jaar  Hybride warmtepompen op bestaand afgifte systeem Pakket 3: Hybride WP en parisproof  Hybride warmtepompen op bestaand afgifte systeem  Dubbelglas in houten kozijnen vervangen door HR++  Metalen kozijnen met enkelglas en standaard dubbelglas vervangen door nieuwe thermisch onderbroken met HR++ glas  Verbeteren isolatiegraad dak naar Rc 6,3 m2.K/W Pakket 4: Gasloos  Warmtepomp op nieuw afgifte systeem en elektrische boilers voor tapwater  Dubbelglas in houten kozijnen vervangen door HR++  Metalen kozijnen met enkelglas en standaard dubbelglas vervangen door nieuwe thermisch onderbroken met HR++ glas  Verbeteren isolatiegraad dak naar Rc 6,3 m2.K/W

Investering [€]

Reductie CO2 uitstoot [%]

Besparing (excl. BTW) [€]

ETvT

EP2 [kWh/m²]

Label [A++++ t/m G]

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

202,65

A+

€ 25.000

17,4%

€ 4.220

5,9

160,73

A+

€ 191.471

30,4%

€ 7.257

26,4

135,32

A++

€ 313.471

39,4%

€ 10.046

31,2

100,24

A++

In tabel 6.3 wordt de energiebesparing van de diverse maatregelen in procenten gepresenteerd. Tabel 6.3 Besparing mogelijke maatregelen Gas besparing

Elektr. besparing

Dubbelglas in houten kozijnen vervangen door HR++

1,8%

1,0%

Metalen kozijnen met enkelglas en standaard dubbelglas vervangen door nieuwe thermisch onderbroken met HR++ glas

3,2%

0,5%

Verbeteren isolatiegraad dak naar Rc 6,3 m2.K/W

8,5%

2,1%

Verbeteren isolatiegraad gevel naar Rc 3,5 m2.K/W

3,6%

0,4%

60 m2 zonnepaneel

0,0%

22,9%

Hybride warmtepomp op bestaand afgifte systeem

47,3%

-55,1%

Warmtepomp op nieuw afgifte systeem en elektrische boilers voor tapwater

100,0%

-140,1%

Maatregelen

In tabel 6.4 wordt de energiebesparing van de diverse maatregelpakketten in procenten gepresenteerd.

Energietechnisch Ingenieursbureau

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

Tabel 6.4 Besparing verschillende mogelijke maatregelpakketten Maatregelpaketten Pakket 1: Erkende maatregelen en maatregelen met TvT < 5 jaar  Geen maatregelen Pakket 2: Aansluiting MJOP en TvT < 15 jaar  Hybride warmtepompen op bestaand afgifte systeem Pakket 3: Hybride WP en parisproof  Hybride warmtepompen op bestaand afgifte systeem  Dubbelglas in houten kozijnen vervangen door HR++  Metalen kozijnen met enkelglas en standaard dubbelglas vervangen door nieuwe thermisch onderbroken met HR++ glas  Verbeteren isolatiegraad dak naar Rc 6,3 m2.K/W Pakket 4: Gasloos  Warmtepomp op nieuw afgifte systeem en elektrische boilers voor tapwater  Dubbelglas in houten kozijnen vervangen door HR++  Metalen kozijnen met enkelglas en standaard dubbelglas vervangen door nieuwe thermisch onderbroken met HR++ glas  Verbeteren isolatiegraad dak naar Rc 6,3 m2.K/W

Energietechnisch Ingenieursbureau

Gas besparing

Elektr. besparing

0,0%

0,0%

47,3%

-55,1%

58,9%

-38,4%

100,0%

-107,1%

17

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

Bijlage A: Energiecertificaat

Energietechnisch Ingenieursbureau

18

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

Energietechnisch Ingenieursbureau

19

Energieadvies Partycentrum Het Dak te Leerdam

Bijlage B: Plattegrond gebouw

Energietechnisch Ingenieursbureau

20