Bijlage 6 Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden.pdf

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3

projectnummer 0472188.100 definitief (versie 3) 24 januari 2023

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3

projectnummer 0472188.100 definitief (versie 3) 24 januari 2023

Opdrachtgever Gemeente Vijfheerenlanden

Auteur Lex Runia e.a.

datum 24 januari 2023

beschrijving definitief

vrijgave Just Verhoeven

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

17

2

Onderbouwing aanpak

19

2.1 2.2

Aanpak Beoordelingskader

19 19

3

Uitgangspunten

21

3.1 3.2 3.3

Opgave van 15 MW (RES) Categorieën windturbines Beleidskader

21 21 22

4

Beoordeling per thema

24

4.1 4.2 4.3 4.3.1 4.3.2 4.3.3 4.4 4.4.1 4.4.2 4.4.3

Energie en circulariteit Vitaliteit en inclusiviteit Gezondheid en milieu Geluidhinder Slagschaduw Omgevingsveiligheid Groen en landschap Landschap Archeologie en cultuurhistorie Natuur

24 25 26 26 31 32 32 32 34 36

5

Beoordeling per zoekgebied

43

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11 5.12 5.13 5.14

Zoekgebied 1: scoort relatief slecht op alle categorieën 43 Zoekgebied 2: scoort niet goed op alle categorieën 44 Zoekgebied 3: scoort zeer goed op de categorie Mens en Groen 45 Zoekgebied 4: scoort gemiddeld op Groen en Energie maar relatief laag op Mens 46 Zoekgebied 5 scoort slecht op de categorieën Groen en Energie 47 Zoekgebied 6: scoort zeer goed op de categorie Energie 48 Zoekgebied 7: scoort slecht op de categorieën Mens, Groen en Energie 49 Zoekgebied 8: scoort het slechtst op de categorie Groen en ook relatief laag op Mens en Energie 50 Zoekgebied 9: scoort gemiddeld in de drie categorieën 52 Zoekgebied 10: scoort goed in drie gewichtensets 53 Zoekgebied 11: scoort slecht op de categorie Energie en ook relatief laag op Mens en Groen 54 Zoekgebied 12: scoort gemiddeld op de categorie Groen maar slecht op Mens en Energie 55 Zoekgebied 13: scoort zeer goed op de categorie Energie 56 Zoekgebied 14: scoort zeer goed op alle categorieën 58

6

Samenvattende beoordeling

60

6.1 6.2 6.3 6.4 6.4.1 6.4.2

Over dit hoofdstuk Overzicht van de beoordelingen van de zoekgebieden De beoordelingen genormaliseerd Beoordeling met behulp van een gewichtensets Aanpak van de multicriteria-analyse Gewogen rangschikking van de zoekgebieden

60 60 61 62 62 62

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

TOELICHTING OP DEZE BIJGESTELDE VERSIE In de eerdere versie van dit rapport (d.d. 14 oktober 2022) zijn foutieve cijfers gehanteerd voor het aantal woningen in de ‘schillen’ rond de zoekgebieden. Deze foutieve aantallen werkten door in de berekening van de aantallen gehinderden en vervolgens in de beoordelingen van zoekgebieden en in de voorkeursvolgorde. De effectbeoordeling voor het aspect geluidhinder verloopt via een aantal stappen: • de zoekgebieden worden opgenomen in het GIS1; in het GIS zijn tevens de zoekgebieden van alle woonadressen opgenomen (BAG2); • in GIS worden rond de zoekgebieden zones met een afstanden van 0 – 250 - 500 m en vervolgens tot en met 2.000 m gemaakt; • in GIS worden vervolgens de aantallen woningen binnen deze schillen berekend (totalen); • deze cijfers worden overgenomen in een Excelbestand; • in Excel wordt vervolgens het aantal woningen per schil van 250 m breedte berekend; • deze cijfers (aantallen per schil) zijn gebruikt voor figuur 4.1 in het rapport; • deze aantallen worden overgenomen in een rekenblad waarin de woningaantallen (per schil) worden vermenigvuldigd met een gemiddeld aantal inwoners per woning en met de kans op hinder; deze hinderpercentages zijn (zoals beschreven in paragraaf 4.3.1) afgeleid van literatuurgegevens over de kans op hinder door windturbinegeluid; • dit leidt door optelling (in Excel) tot de totale aantallen

gehinderden per zoekgebied; • deze cijfers zijn vervolgens opgenomen in de beoordelingstabellen en gebruikt voor het bepalen van de rangordes (hoofdstuk 5). De oorzaak van de gemaakte fout lag bij het overnemen van de cijfers uit GIS in het rekenmodel in Excel. Dit werkt vervolgens door in de berekeningen van het aantal gehinderden en in de eindbeoordelingen. Als herstel is het volgende gedaan: • het aantal woningen in de schillen is nogmaals bepaald in GIS; • dit is gedaan voor de zekerheid en omdat in de periode tussen voorjaar 2022 (toen het rapport is opgesteld) en december 2022 nieuw gebouwde woningen zijn toegevoegd aan BAG. Daardoor is het aantal woningen in de schillen rond de meeste zoekgebieden toegenomen; daarmee is ook de kans op hinder wat groter; • deze cijfers zijn overgenomen in het Excelbestand; • hiermee zijn de berekeningen en beoordelingen opnieuw uitgevoerd; • er is een algehele controle uitgevoerd. Daarnaast is een kaart opgenomen van de afstandscontour van 1.200 tot stedelijke gebieden (naar aanleiding van een besluit over het Beleidskader Energietransitie door de gemeenteraad op 10 november 2022) en is aangegeven wat deze contour voor implicaties heeft voor de zoekgebieden. Deze informatie is nieuw ten opzichte van de eerdere versie van het rapport.

Een en ander heeft er toe geleid dat in dit rapport in de volgende paragrafen zijn aangepast: • samenvatting (tekst, figuur en tabellen) 1 Geografisch Informatie Systeem

2

Basisregistratie Adressen en Gebouwen

Blad 1 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

• • • •

paragraaf 4.2: figuren en bijbehorende tekst; paragraaf 4.3.1: herberekening aantal gehinderden (tekst, figuren); hoofdstuk 4: tekstuele aanpassing (verwerken juiste cijfers woningen en hinder); hoofdstuk 6: aanpassingen vanwege juiste cijfers (tekst, figuren en tabellen).

Na correctie van de gemaakte fout is naar aanleiding van de review door Pondera een aantal aanpassingen gedaan. Dit betreft in hoofdzaak nadere toelichtingen en nuanceringen alsmede de aanpassing van het aantal gehinderden. Deze laatste aanpassing is niet verwerkt in deze toelichting.

Duiding van de verschillen (wat is het effect van de gemaakte fout) Onderstaande figuren laten zien hoe de gemaakte fout doorwerkt in de berekende aantallen gehinderden en de rangorde van de zoekgebieden op basis van de hinderaantallen. In deze figuren zijn de volgende getallen gebruikt: 1. de cijfers zoals opgenomen in de oorspronkelijke versie van het rapport; 2. de gecorrigeerde cijfers (na herstel van de aantallen woningen); dit zijn de gegevens voor de aantallen woningen in het BAG in februari 2022; 3. de cijfers op basis van de actuele woningaantallen in het BAG (december 2022); dit zijn de cijfers die in deze bijgestelde versie van het rapport zijn opgenomen. Het verschil tussen 1 en 2 laat zien wat het effect van de gemaakte fout is. Het verschil tussen 2 en 3 laat zien wat het gevolg is van de actualisering van de woningaantallen (tussen begin 2022 en december 2022; dit betekent een groter aantal woningen).

Figuur A: Berekende aantallen gehinderden en ernstig gehinderden (methodiek: zie paragraaf 4.3.1). Het effect van de gemaakt fout is het verschil tussen de rode en de groene staafjes. De grootste afwijkingen in de aantallen (ernstig) gehinderden zijn aanwezig bij de zoekgebieden 7, 8, 9 en 10. Het verschil tussen de groene en paarse staafjes wordt veroorzaakt door de toename van het aantal woningen. Deze (meest actuele) cijfers zijn gebruikt in deze nieuwe versie van het rapport.

Blad 2 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur B: Berekende aantallen gehinderden en ernstig gehinderden als verschil met de cijfers uit het rapport (verschil tussen de rode en de groene resp. paarse staafjes van figuur A). De grootste afwijkingen zijn aanwezig bij de zoekgebieden 7, 8, 9 en 10. Het verschil tussen de groene en paarse staafjes wordt veroorzaakt door de toename van het aantal woningen. Deze (meest actuele) cijfers zijn gebruikt in deze nieuwe versie van het rapport

Blad 3 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

beter

slechter

Figuur C: Effect van de gemaakte fout op de rangschikking van de zoekgebieden voor het aspect geluidhinder. Het effect van de fout is het verschil tussen de rode en groene staafjes. De grootste verschillen in rangorde voor de herberekening met de correcte cijfers (verschil rood – groen) zijn aanwezig bij de zoekgebieden 2, 3, 7, 8, 9 en 10. In figuur C zijn deze verschillen op een andere manier weergegeven.

Blad 4 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

hoger rangnummer is slechter

lager rangnummer is beter

Figuur D: Effect van de gemaakte fout. De figuur laat het verschil in rangnummer voor het aspect geluidhinder zien (verschil tussen de rode en de groene resp. paarse staafjes uit figuur C). Een negatief getal (links) betekent een lagere rangnummer (dus beter), een positief getal (rechts) betekent een hoger rangnummer (slechter). Voor de groene staafjes (herstel van de gemaakte fout) verslechtert de relatieve positie van de zoekgebieden 2, 7 en 10 het meest (hoger rangnummer) en verbetert de relatieve positie van de zoekgebieden 8, 9 en 3 het meest. Bij gebruik van de actuele BAG-gegevens (paarse staafjes in vergelijking met de groene staafjes) is er een relatief groot effect voor zoekgebied 13.

Blad 5 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

De foutieve aantallen woningen werken vooral door in de beoordeling op basis van de gewichtenset Mens. In figuur E zijn de over-all rangordes weergegeven voor de drie beschouwde sets gegevens.

Figuur E: Effect van de gemaakte fout en van het gebruik van de actuele BAG-informatie op de voorkeursvolgorde van de zoekgebieden. Laagste getal = beste zoekgebied. Het effect van de herberekening (groen vergeleken met rood) treedt vooral op bij de zoekgebieden 2, 8 en 9. De top drie blijft bestaan uit de zoekgebieden 14, 10 en 3, met wel een verschil in onderlinge volgorde.

Blad 6 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

SAMENVATTING Over dit rapport In het kader van de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van 16 Utrechtse gemeenten zijn in de gemeente Vijfheerenlanden veertien potentiële gebieden voor windenergie aangeduid. De raad van Vijfheerenlanden heeft gevraagd deze zoekgebieden in een milieueffectrapport te onderzoeken. Dit rapport, dat onderdeel is van de milieueffectrapportage voor de omgevingsvisie, geeft inhoud aan die vraag. In dit rapport zijn de veertien zoekgebieden in Vijfheerenlanden door middel van een omgevingstechnische analyse onderzocht op hun geschiktheid voor het plaatsen van windturbines, mede in relatie tot de pijlers van de omgevingsvisie en de omgevingseffecten die kunnen optreden als windturbines worden geplaatst. In het onderzoek is gekeken naar de mogelijkheden voor drie categorieën windturbines, van klein tot zeer groot.

Figuur S1: De veertien zoekgebieden voor windenergie in Vijfheerenlanden

Beleidskader Energietransitie en afstand tot woonkernen In figuur S2 is de ligging van de zoekgebieden ten opzichte van de woonkernen weergegeven. Rond de woonkernen (de stedelijke gebieden uit de verordening van de provincie) is de contour van 1.200 m afstand weergegeven. Dit is gedaan omdat deze afstand (die alleen van toepassing is voor nieuwe zoekgebieden) is opgenomen in het gemeentelijke Beleidskader Energietransitie (BET, vastgesteld 10 november 2022).

Blad 7 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Op basis hiervan kan worden geconstateerd dat een aantal zoekgebieden geheel of gedeeltelijk binnen deze contouren valt. Voor de meest kansrijke zoekgebieden (volgens bovenstaande tabel S1) is het effect beperkt: zoekgebied 3 ligt geheel buiten deze contour en van de zoekgebieden 14 en 10 vallen kleine delen af. Voor zoekgebied 12 (bestaande turbines Autena) is de afstand van 1.200 m uit het BET niet van toepassing.

Figuur S2. Ligging van de veertien zoekgebieden ten opzichte van de woonkernen. Rond de woonkernen zijn contouren aangebracht met een afstanden van 1.200 m. Roze zijn de woonkernen (stedelijke gebieden conform de omgevingsverordening).

Samenvattende beoordeling De geschiktheid van de 14 zoekgebieden voor het plaatsen van (grote) windturbines is onderzocht aan de hand van een aantal beoordelingsaspecten. Het gaat hierbij om de leefomgeving (geluid, slagschaduw), natuur, landschap en erfgoed. Ook is gekeken naar de potenties van de zoekgebieden: hoeveel ruimte is er voor het plaatsen van windturbines? Het onderzoek richt zich op het beoordelen van de geschiktheid van de 14 zoekgebieden, zonder dat daarbij wordt gekeken naar concrete (mogelijke) opstellingen van windturbines. Deze aanpak is gevolgd omdat in de praktijk het ontwikkelen van plannen voor windparken wordt gedaan door private partijen – dat kunnen energiemaatschappijen, maar ook private personen, coöperaties of (lokale) overheden zijn. Dat stadium van het proces (het ontwikkelen van concrete plannen) is nog niet bereikt, omdat de zoekgebieden nog niet zijn vastgesteld. Bekend is dat grondposities – welke grondeigenaren stemmen in met het plaatsen van windturbines – een belangrijke factor zijn bij het ontwikkelen van plannen voor windparken. Er is daarom in dit rapport geen analyse

Blad 8 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

gedaan aan de hand van de mogelijke opstellingen, maar wel indicatief gekeken naar de ruimte, de landschappelijke situatie van de zoekgebieden en de kansen die dat biedt en de schuifruimte die er is om een windpark in te passen. Doordat in dit rapport niet is gekeken naar concrete opstellingen van windturbines heeft de beoordeling van de mogelijke effecten deels het karakter van een beoordeling van kansen en risico’s. Dit laat onverlet dat waar mogelijk de eigenschappen van de zoekgebieden zijn gekwantificeerd. Voor dit rapport zijn voor een aantal aspecten met behulp van GIS contouren rond de windturbines gemaakt (aangeduid als ringen), met verschillende afstanden. Afhankelijk van het beschouwde aspect zijn aantallen (bijvoorbeeld woningen) of oppervlaktes (bijvoorbeeld weidevogelkerngebied) berekend voor een bij het betreffende aspect passende (effect)afstand. Deze aanpak heeft in zekere zin het karakter van een worst-casebenadering, omdat in feite het uitgangspunt is dat op alle punten van de grenzen van de gehele zoekgebied windturbines aanwezig zijn. Dit is vooral relevant voor de hinderaspecten (geluid, slaschaduw). In de praktijk zal dat, zeker bij de grotere zoekgebieden en de zoekgebieden waar het mogelijk is turbines niet op of dichtbij de grens van het zoekgebied te plaatsen, niet het geval zijn.

Daarnaast is voor geluid geen rekening gehouden met afscherming wat vooral in woonkernen van belang kan zijn. Er is gebruik gemaakt van ruimtelijke informatie die ook wordt gebruikt voor de omgevingsvisie en van andere beschikbare informatie, bijvoorbeeld over het zoekgebied woningen. Per beoordelingsaspect zijn de zoekgebieden beoordeeld. Voor zover mogelijk is de kans op het optreden van omgevingseffecten kwantitatief gedaan. De beoordelingen voor de afzonderlijke aspecten zijn opgenomen in tabel S1. In deze tabel zijn alle beoordelingen genormaliseerd, dat wil zeggen weergegeven op een schaal van 0 (beste beoordeling) tot 1 (slechtste beoordeling).

Blad 9 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Tabel S1: Genormaliseerde beoordelingen. Hoe hoger het getal, hoe negatiever de beoordeling.

risico aantasting cultuurhistorische waarden Incl NHW)

visueel-landschappelijk

NNN

weidevogelkerngebieden e.d.

gevoeligheid voor broedvogels en niet-broedvogels

aantal potentieel geluidgehinderden

kans op slagschaduw

aantal woningen binnen 1500 m

stiltegebied

afmetingen/mogelijk aandeel in opgave VHL

geschiktheid opstelling

locatie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

risico aantasting archeologische waarden

normaliseren

0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60 0,60

0,80 0,80 0,20 0,20 0,20 0,20 0,20 0,60 0,60 0,20 1,00 0,20 0,20 0,20

0,80 0,80 0,60 0,40 1,00 0,60 1,00 1,00 0,60 0,20 1,00 0,20 0,60 0,20

0,07 0,00 0,35 0,23 0,00 0,43 0,27 0,48 0,05 1,00 0,00 0,36 0,92 0,60

0,28 1,00 0,00 0,71 0,47 0,49 0,00 0,44 0,67 0,06 0,19 0,00 0,00 0,13

0,46 0,35 0,41 0,44 0,21 0,41 0,38 0,44 0,43 0,54 0,33 0,43 0,38 0,46

0,48 0,49 0,21 0,45 0,20 0,41 0,79 0,13 0,31 0,32 0,30 1,00 0,36 0,19

0,18 0,43 0,10 0,19 0,40 0,68 1,00 0,07 0,29 0,16 0,21 0,59 0,86 0,05

0,50 0,62 0,11 0,48 0,18 0,37 0,81 0,15 0,30 0,25 0,35 1,00 0,42 0,20

0,80 0,80 0,80 0,40 0,40 0,60 0,20 0,80 0,80 0,20 0,20 0,20 0,60 0,40

0,40 0,60 0,40 0,40 0,80 0,20 0,60 0,60 0,40 0,20 0,80 1,00 0,20 0,40

0,60 0,80 0,20 0,60 1,00 0,20 1,00 1,00 0,20 0,20 0,40 1,00 0,20 0,20

Na de beoordeling van de zoekgebieden op het niveau van de aspecten van het beoordelingskader zijn rangschikkingen gemaakt van de zoekgebieden, van meest geschikt tot minst geschikt. Er is daarbij gebruik gemaakt van drie gewichtensets. Bij de gewichtenset Mens is veel gewicht toegekend aan de aspecten van de leefomgeving, bij de gewichtenset Groen aan de aspecten van natuur en landschap en bij de gewichtenset Energie aan de potenties voor het opwekken van windenergie. De analyse leidt tot het overzicht in tabel S2. In de tabel zijn de gewogen scores opgenomen en de rangnummers van de 14 zoekgebieden weergegeven voor de drie gewichtensets. Hoe lager de score en hoe lager het rangnummer, hoe geschikter het zoekgebied. Deze cijfers zijn ook opgenomen in figuur S3. Daarbij zijn de zoekgebieden van links naar rechts gerangschikt op basis van de oplopende (gemiddelde) beoordeling. Dit betekent dat de zoekgebieden links in de figuur het meest geschikt zijn en de zoekgebieden rechts in de figuur het minst geschikt.

Blad 10 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Tabel S2: Overzicht van de beoordelingen en rangorden

zoekgebied Mens 1 48 2 55 3 25 4 41 5 38 6 46 7 84 8 28 9 35 10 26 11 42 12 82 13 47 14 18

Groen 53 64 36 41 52 38 49 69 45 34 51 43 41 32

Energie 56 72 36 48 92 28 84 84 36 20 68 84 28 28

gemiddeldrang mensrang groenrang energie som rang 52,5 11 12 8 31 63,6 12 13 10 35 32,4 2 3 5 10 43,2 7 6 7 20 60,5 6 11 14 31 37,6 9 4 3 16 72,4 14 9 12 35 60,2 4 14 13 31 38,7 5 8 6 19 26,6 3 2 1 6 53,9 8 10 9 27 69,5 13 7 11 31 38,5 10 5 4 19 26,2 1 1 2 4

Figuur S3: Gewogen totaalscore voor de 14 zoekgebieden voor de drie gewichtensets. Hoe lager, hoe beter. Van links naar rechts Gerangschikt op basis van oplopende gemiddelde beoordeling.

Voor de uiteindelijke keuze is relevant dat bij de zoekgebieden met de gemiddelde laagste gewogen beoordeling (links in figuur S3) de drie gewichtensets een goede beoordeling laten zien. Dat laat onverlet dat voor onderliggende beoordelingen voor afzonderlijke aspecten (bijvoorbeeld voor NNN bij zoekgebied 10) er een duidelijk negatief oordeel kan zijn. Voor een aantal zoekgebieden (bijvoorbeeld nummer 8) is er een groot verschil tussen de gewogen beoordeling voor de gewichtenset Mens en de gewichtenset Energie. In onderstaande figuur S4 zijn deze cijfers op een andere manier weergegeven. Per zoekgebied zijn in de staaf de rangordes weergegeven; de lengte van de staafjes is de som van de drie rangnummers. De volgorde in deze figuur (van onder naar boven) is gebaseerd op het totaal van de drie rangnummers. Bij een gelijke totaalsom is de gemiddelde beoordeling driegehanteerd als basis voor de volgorde. Dit doet zich voor bij de zoekgebieden 13 en 9, 1, 12, 8 en 5, en 2 en

Blad 11 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

7Het zoekgebied met de laagste waarde (gemiddeld voor de drie gewichtensets het laagste rangnummer dus de beste) staat boven, het zoekgebied met de hoogste waarde onder.

Figuur S4: Rangorde van de 14 zoekgebieden op basis van de rangnummers op basis van de gewogen beoordeling voor de drie gewichtensets, gerangschikt op het gemiddelde rangnummer voor de drie gewichtensets.

Bij deze aanpak van de beoordeling en rangschikking van de zoekgebieden komen de zoekgebieden 14, 10 en 3 als meest geschikt in beeld. De zoekgebieden 2 en 7 vormen de achterhoede. De rangschikking is nadrukkelijk een hulpmiddel voor het bepalen van een voorkeur. Ter toelichting kan worden opgemerkt dat het gebruik van rangnummers (zoals in figuur S4) de onderlinge verschillen tussen de zoekgebieden kunnen worden verkleind of vergroot. Dat komt door het gebruik van ‘vaste afstanden’ tussen de rangnummers. Als wordt gekeken naar de uitkomsten van de onderliggende gewogen beoordelingen (in de figuren S3 en S5) ontstaat een meer genuanceerd beeld. Hierin is er een groep (de zeven zoekgebieden links in de figuur) waarvan de gemiddelde beoordelingen relatief dicht bij elkaar liggen. In figuur S5 liggen de beoordelingen van de zoekgebieden 14 en 10 dicht bij elkaar, gevolgd door zoekgebied 3 en vervolgens een groep van drie zoekgebieden (6, 11 en 9) waarvan de gemiddelde gewogen beoordelingen nagenoeg gelijk zijn. De vaststelling van het BET en de afstandsnorm van 1.200 m is niet van toepassing voor zoekgebied 12. Voor de zoekgebieden in de linkerhelft van figuur S5 leidt de contour van 1.200 m tot beperking van de plaatsingsruimte in de zoekgebieden 4, 6, 9 -en 13. Voor de zoekgebieden 14, 10 en 3 is er niet of nauwelijks impact van deze afstandscontour.

Blad 12 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur S5: Rangorde van de 14 zoekgebieden op basis van de gewogen totaalscore (gerangschikt op de gemiddelde gewogen beoordeling voor de drie gewichtensets)

Er is een aantal zoekgebieden waar de gewogen beoordeling voor de drie gewichtensets relatief laag is (dat wil zeggen: gunstig) en een aantal zoekgebieden waar relatief grote verschillen zijn tussen de uitkomsten bij de drie gewichtensets. Het gegeven dat er zoekgebieden zijn die voor de beschouwde gewichtensets in de voorhoede aanwezig zijn, impliceert dat deze ‘kopgroep’ in de rangschikking relatief ongevoelig is voor de gewichtentoedeling. Dit laat onverlet – zoals ook al aangegeven – dat ook bij de relatief gunstig beoordeelde zoekgebieden er aspecten kunnen zijn waarvoor die zoekgebieden relatief negatief zijn beoordeeld (zoals het al aangegeven voorbeeld van zoekgebied 10 en de kans op effecten op het NNN). Voor de uiteindelijke keuze van zoekgebieden blijft het derhalve van belang naar de zoekgebieden op de drie niveaus van beoordeling, zoals die zijn geduid in paragraaf 6.1.

Belangrijkste uitkomsten per zoekgebied Per zoekgebied is de geschiktheid beoordeeld en is inzichtelijk gemaakt hoeveel windturbines er ongeveer zouden passen (op basis van de tussenafstand per turbine). De geschiktheid is op basis van drie gewichtensets beoordeeld, namelijk Mens, Groen en Energie. Mens is vooral gericht op de impact voor omwonenden. Groen is vooral gericht op de aspecten natuur en landschap. Bij Energie ligt de nadruk op de geschiktheid van de zoekgebied voor het realiseren van een windpark. Zoekgebied 1: scoort relatief slecht op alle categorieën Zoekgebied 1 scoort slecht op de categorie Mens (11e van de 14 zoekgebieden). Ook op de categorieën Groen en Energie scoort het gebied ondergemiddeld (12e en 10e van de 14 zoekgebieden). In zoekgebied 1 is een eendenkooi gelegen en een deel van het zoekgebied behoort tot het NNN. Dit zoekgebied heeft een relatief hoog risico op negatieve effecten voor broedvogels en nietbroedvogels. Het zoekgebied heeft geen relatie met een grotere infrastructurele lijn en heeft een grotere afstand tot de snelweg. Afhankelijk van de categorie kunnen er circa 3 tot 4 windturbines ingepast worden. De beschikbare ruimte wordt mogelijk beperkt door het paalrecht rond de eendenkooi. Dit zoekgebied ligt geheel buiten de contour van 1.200 m rond stedelijke gebieden. Langs de oostgrens van het gebied loopt een buisleiding.

Dat kan een beperking opleggen aan de beschikbare ruimte.

Blad 13 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Zoekgebied 2: scoort niet goed op alle categorieën Zoekgebied 2 scoort niet goed op de gewichtensets Mens, Groen en Energie (12e en 10e van de 14 zoekgebieden). Op de categorie Groen wordt laag gescoord (13e van de 14 zoekgebieden). Zoekgebied 2 ligt in een weidevogelkerngebied en grenst aan een eendenkooi. Dat kan mogelijk een beperking opleveren voor de beschikbare ruimte. Bij dit zoekgebied is sprake van het grootste oppervlakte weidevogelgebieden in of binnen 500 meter van een zoekgebied. Dit zoekgebied heeft echter een relatief laag risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. Het zoekgebied heeft geen relatie met een grotere infrastructurele lijn en heeft een grotere afstand tot de snelweg. Het gebied grenst wel aan een wetering. Het gebied is te klein om voldoende grote windturbines in te passen, maar op basis van maximale windturbines kan wel worden voorzien in de opgave van 15 MW. Er kunnen circa 3 turbines worden ingepast. Mogelijke beperkingen voor dit gebied kunnen voortkomen uit de afstand tot Meerkerk (een deel van het zoekgebied ligt binnen 1.200 m) en een buisleiding die het gebied doorsnijdt. Zoekgebied 3: scoort zeer goed op de categorieën Mens en Groen Zoekgebied 3 scoort zeer goed op de categorieën Mens en Groen (2e en 3e van de 14 zoekgebieden). De beoordeling voor Energie is gemiddeld (5e van de 14 zoekgebieden).

Zoekgebied 3 grenst aan Natura 2000 en het NNN. Er zijn geen weidevogelkerngebieden in de omgeving. Het zoekgebied heeft geen relatie met een grotere infrastructurele lijn en heeft een grotere afstand tot de snelweg. Het gebied grenst wel aan een wetering. Afhankelijk van de categorie kunnen er circa 3 tot 4 windturbines ingepast worden. Dit zoekgebied ligt geheel buiten de contour van 1.200 m rond stedelijk gebied. Langs het oostelijke uiteinde van dit gebied loopt een buisleiding. Zoekgebied 4: scoort gemiddeld op Mens, Groen en Energie Zoekgebied 4 scoort gemiddeld op de categorie Groen en Energie (6e en 7e van de 14 zoekgebieden). Daarnaast scoort het zoekgebied gemiddeld op de categorie Mens (7e van de 14 zoekgebieden). Zoekgebied 4 ligt in weidevogelkerngebied. Bij dit zoekgebied is sprake van een van de grootste oppervlakte weidevogelkerngebieden in of binnen 500 meter van een zoekgebied. Er zijn relatief veel woningen in de omgeving. Het zoekgebied grenst voor een gedeelte aan de A27, maar een lijnopstelling langs de snelweg is niet mogelijk. Er kunnen circa 4 turbines worden ingepast. De beschikbare ruimte is echter (te) klein als 1.200 afstand tot woonkernen moet worden aangehouden.

Zoekgebied 5 scoort slecht op de categorieën Groen en Energie Zoekgebied 5 scoort gemiddeld op de categorie Mens (6e van de 14 zoekgebieden), maar relatief slecht op de categorieën Groen en Energie (11e en 14e van de 14 zoekgebieden). Zoekgebied 5 is geheel gelegen in weidevogelkerngebied. Dit zoekgebied heeft echter een relatief laag risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. Op dit zoekgebied is daarnaast een kleine kans op het optreden van geluidshinder. Er zijn relatief weinig woningen in de omgeving. Het zoekgebied heeft geen relatie met een grotere infrastructurele lijn. Het gebied is relatief klein en er kunnen circa 2 turbines worden ingepast. Het gebied is hiermee te klein om te kunnen voorzien in de opgave van 15 MW. Bovendien ligt dit gebied voor een groot deel binnen de contour van 1.200 m rond woonbebouwing. Zoekgebied 6: scoort zeer goed op de categorie Energie Zoekgebied 6 scoort zeer goed op de categorie Energie (3e van de 14 zoekgebieden). Daarnaast scoort het gebied gemiddeld tot goed op Mens en Groen (9e en4e van de 14 zoekgebieden). Zoekgebied 6 is gedeeltelijk gelegen in weidevogelkerngebied en grenst daarnaast aan het NNN.

Blad 14 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Er zijn relatief veel woningen in de omgeving. Door aanwezigheid van de lintbebouwing Lakerveld is er geen directe relatie met de snelweg. Het gebied grenst aan de Bastaardkade. Het gebied is relatief groot en er is een forse omvang in lijnopstelling mogelijk. Er kunnen afhankelijk van de categorie circa 8 tot 9 turbines worden ingepast. De contour van 1.200 m heeft hier een kleine invloed. Zoekgebied 7: scoort slecht op de categorieën Mens, Groen en Energie Zoekgebied 7 scoort slecht op de categorie Mens (14e van de 14 zoekgebieden) en ook voor de categorieën Groen en Energie (9e en 12e van de 14 zoekgebieden). Zoekgebied 7 ligt in de uiterwaarden en grenst daarnaast aan het NNN. Grootschalige bebouwing zoals een windturbine is niet wenselijk vanwege doorstroming van de rivier in de uiterwaarden. Er zijn niet veel woningen in de directe omgeving, maar wel een groot aantal woningen op een wat grotere afstand. Daarnaast zijn er langs de rivier recreatievoorzieningen aanwezig die deels volgens het BAG ook een woonfunctie hebben en daarom zijn meegeteld. Er kunnen circa 3 turbines worden ingepast. Het gebied is te klein om voldoende grote windturbines in te passen, maar op basis van maximale windturbines kan wel worden voorzien in de opgave van 15 MW. Dit zoekgebied ligt in een aantal overlappende contouren van 1.200 m rond stedelijke gebieden.

Zoekgebied 8: scoort slecht op de categorie Groen en ook relatief laag op Mens en Energie Zoekgebied 8 scoort slecht op de categorieën Groen en Energie (14e en 13e van de 14 zoekgebieden). Op de categorie Groen scoort dit gebied het slechtst van alle zoekgebieden. Voor de gewichtenset Mens is dit zoekgebied relatief goed (4e). Zoekgebied 8 ligt geheel in weidevogelkerngebied, de Groene Contour en NNN. Het gebied grenst aan een veenlint. Het gebied is te klein om voldoende grote windturbines in te passen, maar op basis van maximale windturbines kan wel worden voorzien in de opgave van 15 MW. Er kunnen circa 3 turbines worden ingepast. Er is geen relatie met grote infrastructurele lijnen. Een deel van dit zoekgebied ligt binnen de contour van 1.200 m rond een woonkern. Zoekgebied 9: scoort gemiddeld in de drie categorieën Zoekgebied 9 scoort gemiddeld op de drie categorieën Mens, Groen en Energie (5e, 8e en 6e van de 14 zoekgebieden). Zoekgebied 9 ligt geheel in weidevogelkerngebied en aangrenzend aan een veenlint. Bij dit zoekgebied is sprake van één van de grootste oppervlakte weidevogelkerngebieden in of binnen 500 meter van een zoekgebied. Op dit zoekgebied is ook een grote kans op het optreden van geluidshinder. Er zijn relatief veel woningen in de omgeving. Er is geen relatie met grote infrastructurele lijnen. Het gebied ligt tussen twee ontginningslinten in.

Het grenst daarnaast aan een wetering. Er kunnen circa 4 turbines worden ingepast.. De uiteinden van dit langgerekte gebied liggen binnen de contour van 1.200 m rond woonkernen. Zoekgebied 10: scoort goed in drie gewichtensets Voor de categorie Energie scoort het zoekgebied zeer goed (1e van de 14 zoekgebieden). De rangorde voor de gewichtensets Mens en Groen is iets beter dan het gemiddelde (3 e en 2e). Het gebied grenst aan de A2. Afhankelijk van de categorie kunnen er circa 7 tot 8 turbines worden ingepast. Zoekgebied 10 ligt grotendeels in het NNN en de Groene Contour. Bij dit zoekgebied is sprake van het grootste oppervlakte NNN in of binnen 500 meter van een zoekgebied. Dit zoekgebied heeft daarnaast een relatief hoog risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. Anderzijds lijken hier mogelijkheden te bestaan voor een opstelling langs de A2, waarbij de turbines wel in NNN moeten worden gesitueerd. Er moet dan wel rekening worden gehouden met (risico)afstanden tot de snelweg en de buisleiding langs de snelweg. Dit zoekgebied ligt buiten contouren van 1.200 m rond woonkernen. Hierbij wordt opgemerkt dat de lintbebouwing van Tienhoven niet is aangemerkt als stedelijk gebied.

Blad 15 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Zoekgebied 11: scoort het slechtst op de categorie Energie en ook relatief laag op Mens en Groen Zoekgebied 11 scoort slecht op de categorie Energie (9e van de 14 zoekgebieden). Ook voor Mens en Groen scoort het gebied laag (8e en 10e van de 14 zoekgebieden). Zoekgebied 11 ligt in de invloedsfeer van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en grenst daarnaast aan weidevogelkerngebieden. Dit zoekgebied heeft een relatief laag risico op negatieve effecten voor broedvogels en nietbroedvogels. Het gebied is daarnaast relatief klein. Er kunnen circa 2 turbines worden ingepast. Het gebied is hiermee te klein om te kunnen voorzien in de opgave van 15 MW. Er is ook geen lijnopstelling mogelijk waarmee relatie te leggen is met grote infrastructureel lijnen. Dit zoekgebied ligt nagenoeg geheel binnen de contour van 1.200 m rond woonkernen. Zoekgebied 12: scoort gemiddeld op de categorie Groen maar slecht op Mens en Energie Zoekgebied 12 scoort zeer goed op de categorie Groen (7e van de 14 zoekgebieden) en onder gemiddeld op de categorie Energie (11e van de 14 zoekgebieden). Op de categorie Mens scoort het zoekgebied slecht (13e van de 14 zoekgebieden). Zoekgebied 12 grenst aan de A2 en A27 en betreft een stadsrand (bedrijventerrein). Op dit zoekgebied is er (bij de gehanteerde methodiek) de grootste kans op het optreden van geluidhinder.

Er zijn relatief veel woningen in de ruimere omgeving aanwezig, maar ook als wordt gekeken naar de hinder bij woningen tot 1.250 m scoort dit zoekgebied niet bij de beste zoekgebieden. In deze omgeving zijn ook andere geluidbronnen aanwezig, zoals de snelwegen en bedrijventerreinen. In zoekgebied 12 zijn al drie windturbines geplaatst. Er kan hier nog circa 1 turbine worden ingepast (rekening houdend met afstand tot de bestaande windturbines). Het gebied is hiermee niet geschikt om te kunnen voorzien in de opgave van 15 MW. Bij dit gebied moet bij de plaatsing van windturbines rekening worden gehouden met (risico)afstanden tot de snelwegen en de buisleiding die langs de zuidkant van dit zoekgebied loopt. Voor dit bestaande windgebied is de contour van 1.200 m rond woonkernen (Vianen en Hagestein) niet van toepassing. Zoekgebied 13: scoort zeer goed op Energie Zoekgebied 13 scoort zeer goed op de categorie Energie (4e van de 14 zoekgebieden). Voor de categorieën Mens en Groen scoort het zoekgebied daarentegen gemiddeld (10 e en 5e van de 14 zoekgebieden). Dat heeft onder andere te maken met de situering ten opzichte van Lexmond. Het zoekgebied is relatief groot, grenst aan de Molenwetering en ligt relatief dichtbij de snelweg. Zoekgebied 13 ligt gedeeltelijk in het NNN.

Bij dit zoekgebied is sprake van een van de grootste oppervlakte NNN in of binnen 500 meter van een zoekgebied. Er kunnen circa 7 turbines worden ingepast en een lijnopstelling is mogelijk. Als rekening wordt gehouden met een afstand van 1.200 m tot woonkern wordt de beschikbare ruimte kleiner. Bij een opstelling van windturbines in een kleiner gebied (op grotere afstand tot de woonkern) zal ook de kans op hinder afnemen. Door dit gebied loopt een buisleiding. Dat kan leiden tot een beperking van de beschikbare ruimte. Zoekgebied 14: scoort zeer goed op alle categorieën Zoekgebied 14 scoort zeer goed op de categorie Groen (1e van de 14 zoekgebieden). Ook voor de categorieën Mens en Energie wordt relatief goed gescoord (1e en 2e van de 14 zoekgebieden). Zoekgebied 14 grenst aan de A2 en ligt grotendeels in weidevogelkerngebied. Daarnaast grenst het aan NNN. Op dit zoekgebied is een kleine kans op het optreden van geluidshinder. Er zijn relatief weinig woningen in de omgeving. Dit zoekgebied heeft een relatief hoog risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. Er kunnen ongeveer 4 turbines worden ingepast en is een opstelling mogelijk in lijn met de snelweg. Als rekening wordt gehouden met een afstand van 1.200 m tot woonkernen neemt de plaatsingsruimte enigszins af.

Bij dit gebied moet bij plaatsing van turbines rekening worden gehouden met (risico) afstanden tot de A2 en de buisleiding naast de snelweg.

Blad 16 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

1 Inleiding De uitkomst voor de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 U16 voor de gemeente Vijfheerenlanden is, zoals vastgesteld in de raadsvergadering van 30 september 2021, een bijdrage van 0,072 TWh (streefgetal). Omdat binnen de gemeente Vijfheerenlanden bestuurlijk gekozen is om geen zonnevelden op agrarische gronden te willen faciliteren, dient de opgave ingevuld te worden door duurzame opwek van energie door middel van windturbines. Binnen de gemeente zijn in het kader van de RES veertien potentiële gebieden voor windenergie aangeduid. In dit rapport is de uitspraak van de gemeenteraad van september 2021 gehanteerd als het uitgangspunt voor de opgave voor windenergie. Inmiddels wordt overwogen om de inzet op zonne-energie te vergroten en de inzet op wind navenant te verkleinen. Met deze mogelijke verschuiving in de opgave is in dit rapport geen rekening gehouden. In dit rapport zijn deze gebieden door middel van een omgevingstechnische analyse onderzocht op hun geschiktheid voor het plaatsen van windturbines, mede in relatie tot de pijlers van de omgevingsvisie en de omgevingseffecten die kunnen optreden als windturbines worden geplaatst. Daarbij zal – voor zover relevant - ook worden gekeken naar verschillende types en afmetingen van windturbines.

In het najaar van 2022 krijgen de inwoners een participatiegelegenheid om op basis van de onderzoeksresultaten van het verdiepend onderzoek naar zoekgebieden voor windturbines hun wegingsvoorkeuren aan te geven.

Figuur 1-1 De veertien zoekgebieden voor windenergie in Vijfheerenlanden

Plan-m.e.r.-onderzoek naar windzoekgebieden koppelen aan de o.e.r. bij Omgevingsvisie De raad van de gemeente Vijfheerenlanden heeft besloten dat de zoekgebieden voor windenergie uit de RES, zowel de kansrijke en minder kansrijke, nader worden onderzocht in een plan-

Blad 17 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

m.e.r. Omdat energie ook één van de opgaves is voor de omgevingsvisie en omdat de (mogelijke) keuze van zoekgebieden voor windenergie impact kan hebben op de leefomgeving en ruimtelijk relevant is, wordt het plan-m.e.r. voor de windzoekgebieden in samenhang uitgevoerd met de o.e.r. voor de omgevingsvisie. De zoekgebieden Bij het afbakenen van de zoekgebieden (onderdeel van het proces van RES 1.0) is onder andere gebruik gemaakt van afstandscriteria tot woningen en woonkernen. Het ging daarbij om een afstand van 900 m tot woonkernen en 500 m tot woningen buiten de woonkernen. In figuur 1.2 is de ligging van de zoekgebieden ten opzichte van de woonkernen weergegeven. Rond de woonkernen (de stedelijke gebieden uit de verordening van de provincie) is de contour van 1.200 m afstand weergegeven. Deze is gebaseerd op het gemeentelijke Beleidskader Energietransitie dat op 10 november 2022 door de raad is vastgesteld en is van toepassing voor nieuwe windgebieden. Op basis hiervan kan worden geconstateerd dat een aantal zoekgebieden geheel of gedeeltelijk binnen deze contouren vallen. Voor de meest kansrijke zoekgebieden is het effect beperkt: zoekgebied 3 ligt geheel buiten deze contour en de van de zoekgebieden 14 en 10 vallen kleine delen af.

Figuur 1-2. Ligging van de veertien zoekgebieden ten opzichte van de woonkernen. Rond de woonkernen zijn contouren aangebracht met een afstanden van 1.200 m. Roze zijn de woonkernen (stedelijke gebieden conform de omgevingsverordening

Blad 18 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

2

Onderbouwing aanpak

2.1

Aanpak De geschiktheid van de zoekgebieden voor windturbines en de effecten die bij de zoekgebieden kunnen optreden zijn onderzocht. Het onderzoek richt zich op het beoordelen van de geschiktheid van de zoekgebieden, zonder dat daarbij wordt gekeken naar concrete (mogelijke) opstellingen van windturbines. Deze aanpak is gevolgd omdat in de praktijk het ontwikkelen van plannen voor windparken wordt gedaan door private partijen – dat kunnen energiemaatschappijen, maar ook private personen, coöperaties of (lokale) overheden zijn. Dat stadium van het proces (het ontwikkelen van concrete plannen) is nog niet bereikt, omdat de zoekgebieden nog niet zijn vastgesteld. Bekend is dat grondposities – welke grondeigenaren stemmen in met het plaatsen van windturbines – een belangrijke factor zijn bij het ontwikkelen van plannen voor windparken. Er is daarom in dit rapport geen analyse gedaan aan de hand van de mogelijke opstellingen, maar wel indicatief gekeken naar de ruimte, de landschappelijke situatie van de zoekgebieden en de kansen die dat biedt en de schuifruimte die er is om een windpark in te passen. Doordat in dit rapport niet is gekeken naar concrete opstellingen van windturbines heeft de beoordelen van de mogelijke effecten deels het karakter van een beoordeling van kansen en risico’s.

Dit laat onverlet dat waar mogelijk de eigenschappen van de zoekgebieden zijn gekwantificeerd. Voor dit rapport zijn voor een aantal aspecten met behulp van GIS contouren rond de windturbines gemaakt (aangeduid als ringen), met verschillende afstanden. Afhankelijk van het beschouwde aspect zijn aantallen (bijvoorbeeld woningen) of oppervlaktes (bijvoorbeeld weidevogelkerngebied) berekend voor een bij het betreffende aspect passende (effect)afstand. In de betreffende paragrafen is aangegeven welke (effect)afstanden zijn gehanteerd. Daarnaast is voor kwalitatieve aspecten een schaal gehanteerd, waarbij een score is gegeven binnen de schaal 1 t/m 5. Daarbij is de volgende schaal gehanteerd: score 1 2 3 4 5

beoordeling niet aan de orde / geen ruimtelijke overlap kleine kans op negatieve effecten kans op negatieve effecten grote kans op negatieve effecten grote kans op grote negatieve effecten, grote mate van strijdigheid met status/beleid

Het doel hiervan is om een heldere beschrijving te geven in hoeverre een zoekgebied vergelijkbaar, beter, of slechter scoort ten opzichte van de andere mogelijke zoekgebieden.

2.2

Beoordelingskader Voor het vraagstuk van de windzoekgebieden zijn niet alle onderdelen van het beoordelingskader uit het OER onderscheidend. Belangrijk zijn in ieder geval de effecten op energie (CO2-reductie, energieopbrengst/potentie), de leefomgeving (geluid, slagschaduw, omgevingsveiligheid), landschap, cultuurhistorie, archeologie en natuur (soorten, Natura 2000, NNN en weidevogelgebieden). Hiermee wordt in dit rapport een beoordeling gegeven voor de thema’s energie en circulariteit, vitaliteit en inclusiviteit, groen en landschap en gezondheid en milieu. Waar mogelijk zijn de effecten kwantitatief bepaald met behulp van GIS.

Blad 19 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

In dit onderzoek is nog geen rekening gehouden met de eventuele beperkingen van de zoekgebieden in relatie tot de verstoring van de defensieradar. Bij een concreet voornemen voor het plaatsen van een windturbine moet een beoordeling van de radarverstoring worden gedaan door het ministerie van Defensie. Om die toets te kunnen doen is concrete informatie over de te plaatsen windturbines noodzakelijk. Gezien de ligging en afmetingen van de zoekgebieden en gezien de nog onzekere ontwikkelingen ten aanzien van een nieuw radarstation is er voor dit onderzoek van uitgegaan dat dit niet leidt tot onderscheid tussen de zoekgebieden. Tabel 2-1 Beoordelingskader OER omgevingsvisie Vijfheerenlanden.

Thema Aspecten Energie en circulariteit CO2-uitstoot Energievraag Huidige en potentie duurzame energiebronnen Circulariteit (grondstoffengebruik, afval) Vitaliteit en inclusiviteit Woningaanbod Voorzieningen Leefbaarheid Inclusiviteit Sociale cohesie Economie Werkgelegenheid Werklandschappen Beroepsbevolking Mobiliteit Bereikbaarheid Verkeersafwikkeling/knelpunten Modal split Verkeersveiligheid Groen en landschap Archeologie Cultuurhistorie Landschap Natuurgebieden Biodiversiteit Kwaliteit openbare ruimte Gezondheid en milieu Gezonde leefstijl Geluid Luchtkwaliteit Geur Omgevingsveiligheid Slagschaduw en schittering Bodemkwaliteit Klimaatadaptatie Waterkwaliteit Wateroverlast Waterveiligheid Hitte Droogte Bodemdaling

Blad 20 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

3

Uitgangspunten

3.1

Opgave van 15 MW (RES) Uitgangspunt voor dit onderzoek is het bod van gemeente Vijfheerenlanden aan de RES U16 van 0,072 TWh (71.512 MWh), zoals gedaan in 2021. Hiervan is destijds – in 2021 – uitgegaan van 53.800 MWh opbrengst aan windenergie (dat is 24 MW vermogen) 3. De bestaande windturbines van Windpark Autena tellen hierin mee. Dat zijn drie windturbines van ieder 3 MW. De rest van het bod van Vijfheerenlanden (15 MW opgesteld vermogen) wordt ingevuld door drie windturbines van ongeveer 5,6 MW. Daarnaast wordt er ook ingezet op grootschalige zonne-energie op daken. Dit bod is in het democratisch proces binnen de gemeenteraad tot stand gekomen. Inmiddels is er (zie ook de inleiding) een ontwikkeling binnen de gemeente om een groter deel van de opgave te realiseren met zonne-energie. De opgave voor windenergie wordt in dat geval kleiner. In dit rapport is echter de opgave zoals vastgesteld in september 2021 gehanteerd. De opgave voor de gemeente Vijfheerenlanden voor windenergie komt dit neer op: • Opbrengst: 33.625 MWh/jaar • Vermogen: 15 MW

3.2

Categorieën windturbines Zoals ook al beschreven in hoofdstuk 2 vindt de feitelijke planvorming en realisatie van windturbines in de meeste gevallen plaats door private partijen, zoals energiebedrijven of energiecoöperaties. Welke turbines worden geplaatst en waar, hangt af van veel factoren, zoals grondposities en de mogelijkheden om te beschikken over kapitaal en subsidie. In dit stadium van het proces is dus nog veel onzeker. Vanuit deze onzekerheid is er voor gekozen in dit onderzoek te kijken naar drie categorieën turbines (tabel 3-1). Ook geeft dit inzicht in de consequenties van het (door de gemeente) stellen van eisen aan de afmetingen van de turbines. Doordat in dit onderzoek wordt gewerkt met drie categorieën ontstaat een beeld van de kansen en beperkingen van de zoekgebieden. De drie categorieën zijn gebaseerd wat op dit moment door windturbineleveranciers wordt aangeboden. Voor het kleinste type is gekeken naar een type windturbine dat (vooral) in het noorden van het land (veel) wordt geplaatst bij boerderijen, als onderdeel van een systeem om de boerderijen energieneutraal te maken (samen met zon). Het gaat om turbines met een ashoogte van circa 15 m, een rotordiameter van ongeveer 12 m en een vermogen van 0,015 MW.

Ter vergelijking: de drie windturbines bij Autena hebben een vermogen van 3 MW, tiphoogte 165,5 m, rotordiameter 131 m en ashoogte 100 m en een onderlinge afstand van ongeveer 310 m. Voor de grotere turbines zijn twee categorieën gehanteerd. De ene daarvan is iets groter dan de Autena-turbines. De maximale categorie is gebaseerd op de actuele stand van de markt van windturbines (nog groter en hoger, met meer vermogen). Voor de opbrengst is hoger en groter gunstig, omdat het op grotere hoogte meer waait en de opbrengst kwadratisch toeneemt met hogere windsnelheid. Een hogere turbine levert daardoor (per opgesteld vermogen) meer elektriciteit. 3

De relatie tussen opgesteld vermogen (in MW) en de jaarlijkse opbrengst (in MWh) wordt doorgaans berekend door het vermogen te vermenigvuldigen met het aantal uren dat een turbine jaarlijks op vol vermogen draait. Voor de opgave voor Vijfheerenlanden is uitgegaan van 2240 vollasturen per jaar

Blad 21 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Tabel 3-1: De drie beschouwde categorieën windturbines Categorie Vermogen Ashoogte RotorTiphoogte diameter

Schatting vollasturen per jaar

Opbrengst per jaar MWh

Aantal benodigd voor opgave VHL (opbrengst)

Aantal benodigd voor opgave VHL (vermogen)

30

1120

1000

MW

m

m

m

0,015

15

12

21

2000

groot

4

120

130

185

2250

9.000

3,7

3,8

maximaal

6,2

150

160

230

2500

15.500

2,2

2,4

klein

Voor de opbrengst en het ruimtebeslag houdt dit indicatief in dat ruim 1000 kleine turbines nodig zijn voor de opgave. Van de grotere turbines zijn tenminste drie of vier nodig (tabel 3-2), waarmee dan overigens wel een groter vermogen wordt geplaatst dan de opgave. Bij de grotere (hogere) turbines wordt uitgegaan van een groter aantal vollasturen per jaar dan bij de kleinere (lagere) turbines. Mede hierdoor is de opbrengst van de grootste turbines het grootst. Dit komt ook doordat om aan de opgave van het opgesteld vermogen te kunnen voldoen er van is uitgegaan dat drie turbines nodig zijn (2,4 afgerond naar boven). Tabel 3-2: Benodigd aantal turbines per categorie en een indicatie van de benodigde ruimte en opbrengst. Categorie aantal Tussenlengte lijnopsteloppervlak Vermogen benodigd (naar afstand ling boven afgerond) m m ha MW Klein 1000 35 34.965 245 15 Groot 4 400 1.200 146 16 Maximaal 3 450 900 145 18,6

opbrengst GWh/jaar 30,0 36,0 46,5

NB voor de opbrengst hier uitgegaan van een gelijk aantal vollasturen voor de drie categorieën. Dit is waarschijnlijk niet helemaal correct.

3.3

Beleidskader Uitgangspunten Provinciaal beleid en RES In de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en de Interim omgevingsverordening zijn de volgende aspecten rondom windenergie relevant: • Natura 2000-gebieden en Ganzenrustgebieden zijn uitgesloten voor zonnevelden en windenergie. • De (Interim) Omgevingsverordening stelt regels en voorwaarden aan ontwikkelingen in het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en de Groene Contour, om de natuurwaarden in deze gebieden te beschermen. Zonnevelden en windenergie zijn hier niet uitgesloten, mits aan deze voorwaarden wordt voldaan. Als windturbines worden geplaatst binnen de Groene contour, moet nieuwe natuur worden gerealiseerd. • Ontwikkeling van zonnevelden en windturbines in weidevogelkerngebieden is mogelijk, mits de kwaliteit van het leefgebied van de weidevogels aantoonbaar per saldo minimaal wordt behouden. • In stiltegebieden gelden voorwaarden voor windturbines. Deze voorwaarden zijn onder andere dat windturbines in een in de omgeving passende combinatie van meerdere windturbines moeten worden opgesteld en dat de windturbines zodanig worden opgesteld dat de effecten op het stiltegebied zo beperkt mogelijk zijn. • Nieuwe Hollandse Waterlinie: Zonnevelden en windenergie kunnen hier alleen worden ingepast wanneer sprake is van bescherming en benutting van deze waarden, of van instandhouding en versterking van deze waarden (UNESCO gebieden).

Blad 22 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

De ruimtelijke kenmerken van een gebied bepalen de mogelijkheden en knelpunten van nieuwe energievoorzieningen. Vijfheerenlanden behoort volgens de RES tot het landschapstype Waarden. Hier kan het opwekken van hernieuwbare windenergie het beste worden ingepast door: • Windturbines in lijnopstelling langs de snelweg; • Windturbines in lijnopstelling langs weteringen. Bovenwettelijke voorwaarden De gemeente Vijfheerenlanden voegt de volgende voorwaarden toe (Memo Ruimtelijke analyse zoekgebieden, 2021). Deze voorwaarden zijn niet gehanteerd bij de beoordelingen in dit rapport. • We beschermen natuurgebieden, daarom geen windturbines in Natura 2000 en Natuur Netwerk Nederland (NNN) gebieden; als gemeente willen we de beschermde natuurgebieden in stand houden en we denken dat buiten deze gebieden nog voldoende mogelijkheden zijn. De haalbaarheid van realisatie is binnen deze gebieden al vrij laag vanwege de negatieve effecten op flora en fauna die in een latere fase in beeld komen. • We willen de overlast voor inwoners beperken, daarom geen windturbines binnen 900 meter rondom woonkernen. Dit is circa 400 meter extra vergeleken met de wettelijke norm. Dit is ook de contour die vanuit de ruimtelijke ordening vaak als kernrandzone wordt aangeduid. • We willen de overlast voor inwoners beperken, daarom geen windturbines binnen 500 meter van meer verspreide woningen.

Dit is de ruime interpretatie van de maximale wettelijke geluidsbelasting en daarmee dus bovenwettelijk. • Windturbines zoveel mogelijk plaatsen in de buurt van infrastructuur en/of grotere infrastructurele werken. Deze gebieden hebben al te maken met overlast en daardoor is de impact van windturbines minder groot dan in rustige gebieden. Ook is het landschappelijk wenselijk om de infrastructuur te volgen. • Naast de al aanwezige geluidsbelasting in delen van onze gemeente willen we in andere delen de rust bewaken. Daarom sluiten we de stiltegebieden uit voor windturbines. Windturbines in dit gebied sluiten ook niet aan bij het principe om de nabijheid te zoeken van infrastructuur. • Weidevogelgebieden zijn onderdeel van de provinciale omgevingsverordening en sluiten we uit van windturbines. Bij deze gebieden moet wel altijd onderzocht worden welke vogelsoorten daadwerkelijk van het gebied gebruik maken. Het gebied is niet leidend, maar de vogels wel.

Blad 23 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

4

Beoordeling per thema Voor het vraagstuk van de windzoekgebieden zijn niet alle onderdelen van het beoordelingskader uit het OER onderscheidend. Hiermee wordt in dit hoofdstuk een beoordeling gegeven voor de relevante thema’s energie en circulariteit, vitaliteit en inclusiviteit, gezondheid en milieu en groen en landschap. Waar mogelijk zijn de effecten kwantitatief bepaald met behulp van GIS.

4.1

Energie en circulariteit Potentie opbrengst zoekgebieden Per zoekgebied is inzichtelijk gemaakt hoeveel windturbines er ongeveer zouden passen voor de twee categorieën grote turbines, groot en maximaal 4. Dit is in beeld gebracht op basis van de tussenafstand die nodig is per turbine5. Hierbij is geen rekening gehouden met de landschappelijke inpassing en een goede lijnopstelling of een van de andere thema’s. • Voor de categorie groot (vermogen van 4 MW) is de tussenafstand 400 meter. • Voor de categorie maximaal (vermogen van 6,2 MW) is de tussenafstand 450 meter. Om in de opgave van 15 MW te kunnen voorzien zijn 4 grote windturbines of 3 maximale windturbines nodig. Er zijn drie zoekgebieden waarbij dit niet mogelijk is, namelijk zoekgebied 5, 11 en 12. Op zoekgebied 12 zijn al drie windturbines aanwezig. In de tabel is ook aangegeven wat de mogelijke gevolgen van de afstand van 1.200 m tot woonkernen is op de mogelijkheden om aan de vraag te voldoen. Tabel 4-1 Potentie per zoekgebied om te voorzien in de opgave van Vijfheerenlanden Zoekgebied Oppervlakte In te passen In te passen Voldoende om de in hectare turbines turbines opgave in te pasgroot maximaal sen

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

4

38,0 33,4 20,5 20,3 11,4 69,2 13,9 23,8 26,0 71,6 9,5 37,1 63,7 23,1

Ca. 4 Ca. 3 Ca. 4 Ca. 4 Ca. 2 Ca. 9 Ca. 3 Ca. 3 Ca. 4 Ca. 8 Ca. 2 Ca. 1 Ca. 7 Ca. 4

Ca. 3 Ca. 3 Ca. 3 Ca. 4 Ca. 2 Ca. 8 Ca. 3 Ca. 3 Ca. 4 Ca. 7 Ca. 2 Ca. 1 Ca. 7 Ca. 4

Ja Ja Ja Ja Nee Ruimschoots Ja Ja Ja Ruimschoots Nee Nee Ruimschoots Ja

In geval rekening wordt gehouden met 1.200 contour conform BET Ja Nee Ja Nee Nee Ja Nee Nee Ja Ja Nee nvt Ja Ja

Hierbij is geen rekening gehouden met de contour van 1.200 m tot woonkernen.

5

Deze tussenafstand is indicatief. In de praktijk kunnen ook kleinere of grotere afstanden worden toegepast. Dit is o.a. afhankelijk van de grondposities en de oriëntatie ten opzicht van de overheersende windrichting. Bij turbines die (te) dicht bij elkaar staan is er een negatief effect op de opbrengst doordat de ene turbine als het ware de wind afvangt van de andere.

Blad 24 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

4.2

Vitaliteit en inclusiviteit Aantal woningen binnen 1.500 meter Een eerste indicatie van de effecten op de leefomgeving kan worden gegeven op basis van het aantal woningen in de omgeving. Per zoekgebied zijn de aantallen woningen binnen 1.500 m van de rand van de zoekgebieden in beeld gebracht. De tellingen zijn gebeurd door middel van GIS en BAG informatie. Daarbij valt de logische constatering te maken dat de aantallen in de ringen 500 t/m 1.000 m en 1.000 t/m 1.500 m (veel) groter zijn dan in ring 0 t/m 500 m6. De zoekgebieden 6, 4, 10, 9 en 5 hebben de meeste woningen in de directe omgeving. Daarentegen hebben de zoekgebieden 7, 8, 12 en 14 het kleinste aantal woningen in de directe omgeving. De grootste aantallen zijn op grotere afstand aanwezig bij de zoekgebieden 12 en 7.

6

In dit rapport zijn de begrenzingen van de zoekgebieden uit RES 1.0 gebruikt. In principe is daarbij – voor zover bekend – een afstand van 500m tot woningen gehanteerd. Dat nu toch een klein aantal woningen wordt geteld binnen de 500 m contour kan te maken hebben met de toename van het aantal woningen of (kleine) verschillen in de gehanteerde uitgangspunten in GIS.

Blad 25 van 67

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden Gewijzigde versie 3 projectnummer 0472188.100 24 januari 2023 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4-1 Aantal woningen in drie ringen rondom de zoekgebieden. Per ring gerangschikt naar aflopend aantal woningen.

4.3

Gezondheid en milieu

4.3.1

Geluidhinder Aanpak kans op geluidhinder De geluidbelasting door windturbines en de eventuele hinder die daardoor bij woningen kan worden ervaren is afhankelijk van de geluidproductie van de windturbines, de afstand tussen woningen en de turbines, de ligging ten opzichte van de windrichting en de eventuele afscherming of demping van het geluid in het gebied tussen de woning en de windturbine. Deze factoren zijn voor de zoekgebieden grotendeels niet bekend. Om toch een beeld te kunnen geven van de mate waarin windturbines in de zoekgebieden kunnen leiden tot geluidhinder in de woonomgeving is met behulp van GIS het aantal woningen en woonboten rond de zoekgebieden geteld. Hierbij is gekeken naar schillen met een breedte van 250 m. Er is gekeken tot een afstand van 2 km tot de rand van zoekgebieden. Hierbij is gebruik gemaakt van de gegevens uit de BAG7. Vervolgens zijn deze aantallen woningen gecombineerd met een uit de literatuur en op basis van geluidberekeningen afgeleide relatie tussen de afstand en het aandeel van de bewoners dat hinder of ernstige hinder ervaart. Hierbij is gebruik gemaakt van geluidberekeningen voor de twee grote categorieën windturbines. Deze berekeningen laten zien op welke afstand van de turbines welk geluidniveau optreedt.

Op basis van literatuurgegevens over de relatie tussen geluidniveau en het aandeel van de populatie dat hinder of ernstige hinder ervaart is vervolgens de totale kans op hinder bepaald. Hierbij is een aanname gedaan voor het gemiddeld aantal inwoners per woning. Bij deze aanpak wordt dus niet gekeken naar de (inmiddels niet meer bestaande) norm uit het Activiteitenbesluit van de maximale geluidbelasting van 47 dB Lden, maar ook naar de hinder die kan optreden bij een lagere geluidbelasting. Deze aanpak heeft in zekere zin het karakter van een worst-casebenadering, omdat in feite het uitgangspunt is dat op alle punten van de grenzen van de gehele zoekgebied geluid wordt geproduceerd door windturbines. In de praktijk zal dat, zeker bij de grotere zoekgebieden en de zoekgebieden waar het mogelijk is turbines niet op of dichtbij de grens van het zoekgebied te plaatsen, niet het geval zijn. Daarnaast is geen rekening gehouden met afscherming die vooral in woonkernen van belang kan zijn. Om de uitkomsten te nuanceren is ook informatie toegevoegd over de aantallen gehinderden bij woningen als wordt gekeken tot 1.250 m.