Bijlage 6 Groen Beleidsplan

•

Belevingskwaliteits-schouw;

•

Biodiversiteitsherstel-schouw;

•

Groenindex (3-30-300 vuistregel of andere maatstaf)

6.1 Beeldkwaliteits-schouw Om inzichtelijk te krijgen of het gestelde beeld kwaliteitsniveau gehaald wordt, wordt er gebruik gemaakt van een beleidsschouw. Deze wordt tweemaal per jaar uitgevoerd. Deze schouw wordt uitgevoerd op alle te beheren groenonderdelen inclusief de hoeveelheid onkruid op verharding. Deze resultaten worden aangeboden aan de gemeenteraad om inzicht te geven in de behaalde resultaten. Daarnaast wordt inzichtelijk waar extra inzet noodzakelijk is, in zowel inspanning als financiën, op onderdelen die niet voldoen aan het vastgestelde kwaliteitsniveau.

6.2 Belevingskwaliteits-schouw Naast het monitoren op kwaliteitsniveau gaan we het onderhoud op beeldbeleving monitoren. Hiervoor gaan we een belevingskwaliteit monitor opstellen voor eigen gebruik. Daarnaast monitoren we het uitgevoerde onderhoud via de beleving van onze inwoners. Dit willen we doen door middel van goede communicatie, bijvoorbeeld door de plantvakken die onderhouden worden op beeldbeleving te voorzien van een QR code. Deze code kan door onze inwoners gescand worden waarna de ‘persoonlijke’ beleving aangegeven kan worden.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

42

6.3 Biodiversiteitsherstel-schouw Als gemeente zetten we in op ecologisch beheer om de biodiversiteit in het stedelijk gebied te herstellen en versterken. Om te beoordelen welk resultaat er geboekt wordt met de ecologische inspannen monitoren wij, in samenwerking met natuurorganisaties, tweemaal per jaar de aanwezige flora en fauna in onze ecologische beheerder groengebieden. De beoordeling van de bodemkwaliteit kan onderdeel uitmaken van deze schouw. Deze resultaten zullen zowel aan de gemeenteraad als onze inwoners gepresenteerd worden.

6.4 Groenindex (3-30-300 vuistregel of andere maatstaf) Vijfheerenlanden gebruikt de looptijd van dit beleidsplan om te ervaren op welke wijze deze 3-30-300 vuistregel voor onze gemeente het best toegepast kan worden. Wij houden daarbij de ontwikkelingen op het gebied van groenmonitoren (onder andere op het gebied van kroonvolume) nauwlettend in de gaten.

6.5 Matrix voor effecten van maatregelen Met een eenvoudige matrix maken we inzichtelijk de mate waarin een maatregel of uitvoeringsplan heeft bijgedragen aan één of meerdere groene ambities. Zie ter illustratie van een dergelijke matrix bijlage II.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

43

7. Communicatie en Participatie

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

44

Communicatie en Participatie Vijfheerenlanden groener maken kan alleen als we het samen doen. De samenwerking tussen gemeente, belangengroepen, ondernemers en inwoners inbreng van belangengroepen en samenwerking met verschillende partijen in de stad is onontbeerlijk, voor het delen van kennis, uitwisselen van ideeën, overleg over het groenbeheer, afstemmen van ontwikkelingen in de stad en koppelen van initiatieven.

7.1 Communicatie Om onze inwoner bewust te laten zijn en worden van ons openbaar groen communiceren wij actief. Hierbij vertellen we waarom we dingen doen zoals we ze doen. We gaan vertellen wat er allemaal te vinden is in het openbaar groen, aan recreëren, spelen, planten en dieren en waar de groene plekken zijn waar het groen eetbaar en plukbaar is. De gemeente zorgt voor groene bewustwording met natuur- en milieueducatie en communicatie over het groen in de stad. Om onze inwoners in aanraking te brengen met al het moois wat er binnen onze gemeente te vinden is. Samenwerken, maatschappelijke betrokkenheid en promotie van groen. Delen van successen.

7.2 Actief betrekken van inwoners Met regelmaat helpt de gemeente om inwoners een steentje bij te laten dragen voor een groene leefomgeving. Zo heeft het college B&W in 2022 besloten om voor ieder kind dat geboren wordt in Vijfheerenlanden een boom te planten. In 2022 konden inwoners een Tuiny forests bestellen. Dit was een initiatief van de gemeente samen met IVN Natuureducatie. Een Tuiny forest was een inheems plantenpakket met een oppervlakte van zo’n 6 vierkante meter waarin tien soorten bomen en planten groeien. Met het Tuiny forest-pakket vol gifvrij gekweekte, inheemse planten wilde gemeente Vijfheerenlanden niet alleen vergroenen. Meer groen in de tuin heeft ook invloed op hittestress en wateroverlast. Vijftig inwoners konden profiteren van de gezamenlijke actie waarbij deelnemers 80% korting konden krijgen op het pakket.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

45

7.3 Samenwerking met beheerploeg, inwoners en natuurlijke partners Het beheer en onderhoud wordt voor een deel uitgevoerd door de eigen beheerploeg van de gemeente. Voordeel hiervan is dat zij maatwerk kunnen leveren voor het vervullen van onze groene ambities, zoals het versterken van de biodiversiteit. De beheerploeg zijn ook de ogen en oren in een wijk. Hun kennis van het groen in Vijfheerenlanden én de wensen van inwoners is cruciaal. Inwoners beter betrekken bij hun groene buitenruimte is het devies. Soms is meer participatie mogelijk en wenselijk. Meepraten en meedenken over de inrichting of het recreatief medegebruik van de groene buitenruimte kunnen onderwerp van samenwerking zijn. Ook over de aanleg van wandel- en fietsroutes, lunchrondjes op bedrijventerreinen, een betere ontsluiting van een groengebied valt te praten.

Daarbij vormen de

uitgangspunten van de Groenstructuur een leidraad. Zo is er voor vergroenen in beginsel meer mogelijk binnen de Groenstructuur dan erbuiten. Voor andere activiteiten of functies is juist weer meer ruimte buiten de Groenstructuur. Vijfheerenlanden heeft veel natuurwaarden die verbonden zijn met water. Daarom wordt bij het beheer van de bermen en sloten en bij het maaibeheer al zoveel mogelijk rekening gehouden met de natuurwaarden. Samen met het waterschap wordt gewerkt aan de aanleg van natuurvriendelijke oevers.

7.4 Bewonersinitiatieven Het openbaar groen is van ons allemaal. Het stedelijk gebied vergroenen is de taak van ons allemaal. Dit kunnen wij als gemeente niet alleen, hiervoor hebben we de hulp nodig van onze inwoners als het gaat over het vergroenen van eigen tuinen. Daarnaast kunnen wij als gemeente ook initiatieven krijgen voor zelfbeheer van openbaar groen of het aanleggen van geveltuintjes. Als gemeente stimuleren we deze initiatieven en zullen wij hier zoveel mogelijk positief aan meewerken. Binnen de gemeente Vijfheerenlanden kijken we naar de mogelijkheden in plaats van de onmogelijkheden. Om te voorkomen dat er een zekere vorm van verrommeling ontstaat in de openbare ruimte worden er voor deze initiatieven zogenaamde handvatten opgesteld om een functionele, duurzame en een goede kwalitatieve buitenruimte te waarborgen.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

46

Om inzicht te krijgen waar en wat er mogelijk is, hanteren wij bij elk initiatief vooraf het principe van Kwaliteitsgericht. Deze geeft antwoord op de vragen: •

Wat is de functie van het gebied?

•

Wat is de uitstraling van het gebied?

•

En wat zijn de beheerkosten van het gebied?

Deze antwoorden samen geven de uitkomst of vergroening in de straat wel of niet mogelijk is.

Voorbeeld 1: aanvraag geveltuintje in een straat zonder groen. Functie:

Doodlopende straat biedt toegang tot woningen. Enkel gebruik door omwonende

Uitstraling:

versteend gebied van gevel tot gevel geen groen aanwezig.

Beheer:

nieuwe situatie wordt beheerder door de omwonende.

Uitkomst: groen licht voor de aanleg van geveltuintjes. -

Straat is geen doorgaande route en wordt alleen gebruikt door de aanwonende. Totaal geen groen in de straat en de straat kleurt rood op de hittestresskaart Brengt geen extra kosten met zich mee doordat de bewoners gaan onderhouden.

Voorbeeld 2: aanvraag geveltuintje in een straat met groen. Functie:

gebiedsontsluitingsweg druk gebruik door diverse gebruikers waaronder

mindervalide. Onder het trottoir van 1,2 meter breed lopen de kabels en leidingen. Uitstraling:

Twee zijden bomen langs het trottoir asfalt rijbaan met op de kruisingen kleine plantvakken.

Beheer:

Tuintjes komen in beheer van de gemeente

Uitkomst: Rood licht voor de aanleg van geveltuintjes. -

Straat is een doorgaande route met een ontsluitende functie. Trottoir heeft een breedte van 1,2meter en wordt gebruikt door mindervalide. Daarnaast lopen alle kabels en leidingen onder het trottoir. In de straat is groen aanwezig, zowel bomen als struiken. Straat kleurt geel op de hittestresskaart. Onderhoud is voor de gemeente en daarbij kostenverhogend.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

47

7.5 Beheerconvenant Prachtlint Prachtlint is een initiatief voor duurzaam groenbeheer. Onder regie van Stichting Blauwzaam hebben provincie, waterschap, Utrechts- en Zuid Hollands Landschap, gemeenten, Natuur en Vogelwacht, Den Hâneker, en andere partners hiervoor in 2019 een convenant gesloten. Het doel is om in deze regio een ‘lint voor vlinders en bijen’ in te richten en uit te breiden, waarlangs het groen duurzaam ofwel ecologisch beheerd wordt. Sommige vormen van duurzaam beheer zijn al rendabel of worden dat hopelijk. Dit beheer kan dan tot een verlaging van de bedrijfskosten leiden. De deelnemers zijn bereid om in deze zoektocht samen op te trekken en nieuwe mogelijkheden uit te proberen. De idee achter het Prachtlint is dat mensen zelf bij kunnen dragen aan een natuurlijke leefomgeving. De streek wordt er mooier door het versterkt de biodiversiteit. Burgers, bedrijven, scholen, overheid en instellingen steken samen met elkaar de handen uit de mouwen wat de saamhorigheid en het trots zijn op de eigen streek versterkt.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

48

Bijlagen

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

49

Bijlage I: Begrippenlijst

Beheer

De investeringen. Ofwel het herstellen of versterken van de kwaliteit van het groen, door grootschalige vervanging, bomenlaan restauratie, reconstructie of herinrichting.

Biodiversiteit

De soortenrijkdom én de bijbehorende habitatten (leefgebieden) die hier van nature thuishoren.

Bomen Effect Analyse

Ofwel BEA. Een standaard beoordeling van de gevolgen van voorgenomen activiteit voor een boom, op basis van landelijke richtlijnen van de Bomenstichting en het CROW.

Bomenplanner

De Bomenplanner is een werkwijze om bomen - als grootste en meest kwetsbare groenelementen - vanaf het begin bij het planproces te betrekken.

Fysieke leefomgeving

Het grondgebied van gemeente Vijfheerenlanden en alle natuurlijke en cultuurlijke elementen daarin, boven en onder het maaiveld.

Groene Kaart

Geometrisch informatieobject of topografische kaart met daarop aangegeven beschermde bomenzones, bomenstructuren en solitaire bomen of boomgroepen, met bijbehorend register.

Groene oase

Groene stapsteen.

Groene stapsteen

Aangewezen groene oase, onderdeel van de groenstructuur. Een afgebakend gebied met veel groen. Binnen de bebouwde kom zijn dit onder andere plantsoenen, boomweides, (pocket)parkjes, bosschages of begraafplaatsen. Buiten de bebouwde kom zijn dit bijvoorbeeld eendenkooien of grienden.

Groenindex

De hoeveelheid groene biomassa per oppervlak binnen de kom (groenmonitor van de Wageningen universiteit)

Groenstructuur

Robuust groen raamwerk, ofwel samenhangende netwerk van groengebieden (groene stapstenen ofwel groene oases) en de verbindingen (hoofd- en nevenstructuren langs wegen en watergangen) daartussen.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

50

Hittestress

Het fenomeen dat stedelijk gebied op zonnige dagen sneller opwarmt dan het buitengebied, doordat asfalt, stoeptegels en bouwmaterialen meer hitte absorberen. Dit raakt met name kwetsbare groepen als ouderen, kinderen, hart- en longpatiënten.

Hoofdgroenstructuur

Groene hoofdverbindingen – met veelal gebiedseigen beplanting - tussen groengebieden (groene stapstenen ofwel groene oases) langs hoofdwegen of belangrijke watergangen. Buiten de bebouwde kom verbindt het groen bijvoorbeeld natuur (Natuur Netwerk Nederland) gebieden en dorpen met elkaar. Binnen de bebouwde kom is met name het groen langs hoofdontsluitingswegen, historische infrastructuur en grote watergangen bepalend voor de Hoofdgroenstructuur.

Invasieve exoten

Planten en dieren die van nature niet in Nederland voorkomen, die schadelijk kunnen zijn voor de natuur ofwel onze eigen gebiedseigen soorten in gevaar brengen. Soorten als Japanse duizendknoop en berenklauw zijn niet wenselijk en worden zoveel mogelijk geweerd en bestreden om vermeerdering te voorkomen.

Klimaatadaptatie

Voorbereiding op de risico's van het veranderende klimaat door de omgeving hierop aan te passen.

Klimaatbestendig

Beschermd tegen de effecten van klimaatverandering. Ofwel zodanig ingericht dat de effecten van de klimaatverandering opgevangen kunnen worden: extreme hitte in de zomer, of langdurige en hevige regen.

Klimaatrobuust

Klimaatbestendig.

Kwaliteitsgericht principe

Toetsing van de kwaliteit van groen op een locatie aan de hand van de drie factoren: uitstraling, functioneren en budget, die in onderlinge samenhang worden beoordeeld.

Natuurvolgend principe

Natuur en natuurlijke processen staan voorop bij bescherming, ontwerp en beheer en onderhoud van de groen in de openbare ruimte.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

51

Nevengroenstructuur

Aanvullende groenverbindingen op de Hoofdgroenstructuur, onderdeel vormend van de groenstructuur binnen de bebouwde kom.

NP waarde

Nectar- en pollenwaarde. De nectar- en pollenwaarde geeft aan hoe populair de plant is bij de bijen. Het gaat niet langer alleen over kleur, bloeitijd en groeikracht, maar ook om herstel van de biodiversiteit.

Omgevingsgroen

Al het groen binnen de gemeentegrenzen dat geen onderdeel is van de groenstructuur van Vijfheerenlanden.

Onderhoud

De exploitatie. Ofwel de dagelijkse verzorging van groen en bomen, door snoei, maaien, groeiplaatsverbetering.

Piekbuien

Extreme regenval op een klein oppervlak, in een korte tijdsspanne, waardoor het rioleringssysteem overbelast kan raken en wateroverlast kan ontstaan.

Verbindend principe

Samenhangend- en een netwerk vormend groen, dat zorgt voor een ecologisch sterke en duurzame leefomgeving.

Waterbergend vermogen

Het vermogen van de bodem om het hemelwater op te slaan. Zo kan de bodem een wateroverschot aan water vasthouden en afgeven in tijden van droogte. Door hevige buien door de klimaatverandering wordt waterberging steeds meer van belang.

Waterinfiltratie

Het laten wegzakken van hemelwater in de bodem, waardoor we duurzamer en efficiënter omgaan met het water.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

52

Bijlage II: Matrix effecten van maatregelen op de zes verschillende groene ambities Een te treffen maatregel of uitvoeringsprogramma kan ten goede komen aan verschillende groene ambities van de gemeente Vijfheerenlanden. De maatregel om een boomspiegel te vervangen door een ruimer groenvak, versterkt de biodiversiteit en tegelijkertijd zorgt deze maatregel voor betere afwateringsmogelijkheden en minder hittestress. In de matrix hieronder is een aantal te treffen maatregelen weergegeven en daarnaast de mate waarin deze maatregel bijdraagt aan de verschillende thema’s, aan de hand van een ster-waardering:

Geen ✶

Geen of beperkt effect

✶

Basisniveau effect

✶✶

Gemiddeld niveau effect

✶✶✶

Optimaal niveau effect

Onderstaande matrix is slechts bedoeld ter illustratie. Een dergelijke matrix maakt inzichtelijk wat de toegevoegde waarde van een bepaalde maatregel is. Andersom kan hiermee een gewogen keuze gemaakt worden voor de treffen maatregel als het belangrijkste thema voor een bepaalde buurt, wijk of project is vastgesteld.

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

53

GROENE AMBITIES VERGROENEN

Groenareaal vergroten

MAATREGEL

RESULTAAT

Boomaanplant: 3-30-300 regel

Ieder huis ziet 1 of 2 bomen

Groenindex vergroten Omgevings Groenstructuur (biomassa per groen m2)

IDENTITEIT Economie versterken Leefbaarheid (historie, verhogen eigenheid, (ontmoeten, aantrekkelijk, betrokkenheid economie, , recreatie) toerisme)

✶

Ieder huis ziet 3 bomen Ieder huis ziet meer dan 3 bomen Vergroting kroonvolume: 3-30-300 regel

GROENINCLUSIEF ONTWIKKELEN

✶✶

✶

✶

✶✶✶

✶✶

✶✶

Kroonbedekking is minimaal 10% per buurt (gemiddeld)

✶

Kroonbedekking is 10% - 30% per buurt (gemiddeld)

✶

✶✶

✶

✶

Kroonbedekking is minimaal 30% per buurt (gemiddeld)

✶✶

✶✶✶

✶✶

✶✶

✶

✶

Aanleg (pocket)park Vanuit ieder huis is er op loopafstand : de groene recreatieplek binnen 400 m 3-30-300 regel

✶

✶

Vanuit ieder huis is er een groene recreatieplek binnen 300 m

✶✶

✶✶

✶✶✶

✶✶

✶✶

Vanuit ieder huis is er een groene recreatieplek binnen 200 m

✶✶✶

✶✶✶

✶✶✶

✶✶✶

✶✶

Regenwater afkoppelen naar bomenweide

Minder wateroverlast

Bomen met hoge nectarwaarde aanplanten

3de grootte boom

✶

✶

2de grootte boom

✶✶

✶✶

1ste grootte boom

✶✶✶

✶✶✶

Bomenlaan herstellen

Aaneengesloten boomstructuur

boomspiegels vervangen door plantvak

Ruim groenvak rond boom

✶✶✶

✶✶✶

✶

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

✶✶✶

✶✶✶

✶

✶✶

54

GROENE AMBITIES KLIMAAT

Hittestress tegengaan

MAATREGEL

RESULTAAT

Boomaanplant: 3-30-300 regel

Ieder huis ziet 1 of 2 bomen

BIODIVERSITEIT

Waterhuishouding verbeteren

Blad oppervlak vergroten

Soortenrijkdom versterken

GEZONDHEID

Bewegen stimuleren (sporten, ommetjes)

Welzijn verhogen (aangename leefomgeving, frisse lucht)

✶ ✶

✶

✶

✶✶

✶✶

✶✶

✶✶

✶✶✶

Kroonbedekking is minimaal 10% per buurt (gemiddeld)

✶

✶

✶

Kroonbedekking is 10% - 30% per buurt (gemiddeld)

✶✶

✶✶

✶✶

Kroonbedekking is minimaal 30% per buurt (gemiddeld)

✶✶✶

✶✶✶

✶✶✶

✶

✶✶

Aanleg (pocket)park Vanuit ieder huis is er op loopafstand : de groene recreatieplek binnen 400 m 3-30-300 regel

✶✶

✶✶

✶

✶✶

✶

Vanuit ieder huis is er een groene recreatieplek binnen 300 m

✶✶✶

✶✶✶

✶✶

✶✶✶

✶✶

Vanuit ieder huis is er een groene recreatieplek binnen 200 m

✶✶✶

✶✶✶

✶✶✶

✶✶✶

✶✶✶

Ieder huis ziet 3 bomen Ieder huis ziet meer dan 3 bomen Vergroting kroonvolume: 3-30-300 regel

Regenwater afkoppelen naar bomenweide

Minder wateroverlast

Bomen met hoge nectarwaarde aanplanten

3de grootte boom

✶

2de grootte boom

✶✶

1ste grootte boom

✶✶✶

Bomenlaan herstellen

Aaneengesloten boomstructuur

boomspiegels vervangen door plantvak

Ruim groenvak rond boom

✶

✶✶✶

✶✶✶

Groen Beleidsplan Vijherenlanden 2024-2028

✶

✶✶

✶

✶

✶✶✶

✶

55