Bijlage 5_Raadsbrief Opt-in systeem ongeadresseerd reclamedrukwerk en huis-aan-huisbladen

Burgemeester en wethouders Postadres Postbus 16200, 3500 CE Utrecht Telefoon 14 030 www.utrecht.nl

Aan de gemeenteraad

Behandeld door

A. Roozen

Datum

20 april 2021

Doorkiesnummer

14 030

Kenmerk

8765622

E-mail

axel.roozen@utrecht.nl

Onderwerp

Opt-in systeem ongeadresseerd reclamedrukwerk en huis-aan-huisbladen

Bijlage(n)

-

Beleidsveld

Circulaire economie

Geachte leden van de raad, Om de hoeveelheid (niet-gelezen) ongeadresseerde post (ongeadresseerd reclamedrukwerk en huisaan-huis bladen) terug te dringen is per 1 januari 2020 het opt-in systeem ingevoerd. Met het opt-in systeem hebben we het oude systeem met de Nee/Ja en Nee/Nee-stickers omgedraaid. Hierbij ontvangen bewoners dus alleen ongeadresseerde post wanneer zij dit expliciet aangeven met een Nee/Ja of een Ja/Ja-sticker. De verwachting is dat het opt-in systeem de productie van een substantiële hoeveelheid papier voorkomt. In een circulaire economie, waarin grondstoffen steeds weer opnieuw in de kringloop worden gebracht, is een dergelijke vorm van voorkomen van afval het hoogst haalbare. Oorspronkelijk was voorzien dat ook huis-aan-huisbladen onder het opt-in systeem zouden vallen, maar op 25 februari 2020 besloot het gerechtshof (spoedappèl) dat de gemeente niet mag handhaven op verspreiding van huis-aan-huisbladen. Daarop heeft uw raad in oktober 2020 besloten om de afvalstoffenverordening en de APV op dit punt aan te passen. Tevens is de gemeente in cassatie gegaan bij de Hoge Raad (hoger beroep ingesteld). De Hoge Raad doet hierover waarschijnlijk rond de zomer uitspraak. Op 1 oktober 2020 heeft uw raad het raadsvoorstel Wijziging Afvalstoffenverordening en APV Opt-in systeem voor uitzondering huis-aan-huis bladen aangenomen.

Daarbij is motie M309 ‘Een reclamefolder is geen huis-aan-huisblad’ aangenomen, waarin u het college opdraagt om parallel aan het gesprek met de Stichting Reclame Code (SRC) ook in gesprek te gaan met andere gemeenten om de mogelijkheden te onderzoeken de definitie van huis-aan-huisbladen aan te passen, mocht de route via de SRC niet tot succes leiden. In deze brief wil ik u informeren over de uitvoering van motie M309 en van de gelegenheid gebruik maken u te informeren over de evaluatie van de milieu-impact van het opt-in systeem.

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

20 april 2021 8765622

Resultaten van het gesprek met de SRC en de vervolgstappen binnen G4-verband Gesprek met de SRC over aanpassing Code VOR Op dit moment moet een huis-aan-huisblad minimaal 10% redactionele content bevatten. Deze norm voor redactionele content is vastgelegd in de Code Verspreiding Ongeadresseerd Reclamedrukwerk (Code VOR). Door huis-aan-huis bladen uit te geven die voor maximaal 90% uit reclame bestaan, kan reclame dus alsnog worden bezorgd in het jasje van een huis-aan-huisblad. Bladen zoals de City maken gebruik van de 10%-norm en zijn daarmee ook binnen het huidige opt-in systeem toegestaan. Hierdoor kan vervaging optreden tussen wat reclame is en wat een huis-aan-huisblad. Het opt-in systeem is hiermee minder effectief. Als de norm in de Code VOR aangepast wordt kan de sluiproute voorkomen worden. Op 2 november 2020 heeft wethouder Verschuure gesproken met een afvaardiging van de SRC. In dit gesprek is de Utrechtse situatie toegelicht en de wens om de landelijke norm voor redactionele content in huis-aan-huisbladen aan te passen naar een meer realistisch percentage. De SRC bestaat uit vertegenwoordigers van adverteerders, drukwerkverspreiders, vormgevers, en consumenten. Drukwerkverspreider MailDB is houder van de Code VOR. Aanpassingen van de norm worden in principe door de codehouder geagendeerd.

Vertegenwoordigers van de huis-aan-huisbladen branche kunnen dit niet direct agenderen, maar kunnen hiertoe wel verzoeken indienen bij de codehouder. De SRC heeft bij relevante deelnemende organisaties gepeild in hoeverre (vertegenwoordigers van) huisaan-huisbladen zich herkennen in dit probleem. De SRC heeft ons teruggekoppeld dat er gesprekken zijn geweest met vertegenwoordigers van lokale nieuwsmedia NNP en MailDB. Hieruit is niet voortgekomen dat er behoefte is aan aanpassing van de definitie van huis-aan-huisbladen in de Code VOR. Omdat alleen de eigenaar van de code (MailDB) een wijziging van de Code VOR kan agenderen loopt dit spoor dood. Vervolgstappen binnen G4-verband Zoals de motie oproept hebben we parallel aan het overleg met de SRC contact gezocht met G4gemeenten Amsterdam, Den Haag, en Rotterdam. We hebben het voorstel gedaan om gezamenlijk verdere pogingen te doen om te komen tot een aanpassing van de definitie van een huis-aanhuisblad. Hieruit is naar voren gekomen dat het “Rotterdamse model” het meest kansrijk is. Bij dit model wordt in samenspraak met lokale uitgevers van huis-aan-huisbladen een aanpassing van de definitie van een huis-aan-huisblad in de gemeentelijke Afvalstoffenverordening vastgelegd.

Na uitspraak in het cassatieberoep (verwacht rond de zomer) zullen we, indien dan nog relevant, een nieuwe definitie van huis-aan-huisbladen formuleren en hierbij zoveel mogelijk aansluiten bij dit Rotterdamse model. Hierbij is een substantieel hoger percentage lokaal nieuws het uitgangspunt, en betrekken we de lokale uitgevers van huis-aan-huisbladen. We zullen de nieuwe definitie aan uw raad voorleggen in de vorm van een voorstel voor wijziging van de Afvalstoffenverordening. Evaluatie van de milieu-impact van het opt-in systeem Op 18 juli 2019 stemde uw raad in met de invoering van een opt-in systeem voor ongeadresseerd drukwerk in Utrecht. In dit voorstel hebben we onze verwachtingen uitgesproken over de besparing van de hoeveelheid papier die het kan opleveren. Om de milieu-impact van het opt-in systeem te kunnen meten, en daarmee de gestelde doelen te kunnen evalueren, hebben we sorteeranalyses en tellingen van brievenbusstickers uitgevoerd. Sorteeranalyses In het najaar van 2019 is een nulmeting uitgevoerd door middel van een sorteeranalyse van het huishoudelijk restafval en oud papier en karton van de gemeente Utrecht. Met deze sorteeranalyse is het aandeel ongeadresseerde post in kaart gebracht, vóór invoering van het opt-in systeem. In het najaar 2020 is een tweede meting verricht, waarmee het effect van de invoering van het opt-in systeem in kaart is gebracht.

2/5

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

20 april 2021 8765622

Het opt-in systeem leidt tot een substantiële verlaging van de hoeveelheid ongeadresseerde post in het restafval en papier en karton (zie figuur 1). De hoeveelheid is met 71% gedaald van 9,2 kg per inwoner in 2019 naar 2,7 kg per inwoner in 2020. Ongeadresseerd reclamedrukwerk is met 65% gedaald en huis-aan-huisbladen met 85%. De daling van huis-aan-huisbladen is opvallend, omdat deze alleen in de eerste twee maanden van 2020 onder het opt-in systeem vielen. Echter, heeft de coronacrisis een grote impact op de essentiële advertentie-inkomsten van huis-aan-huisbladen. In maart 2020 gaf brancheorganisatie NNP aan dat tussen de 60% en 80% van de advertenties werd geannuleerd. Hierdoor is de verspreiding van huis-aan-huisbladen afgenomen, wat een verklaring kan zijn voor de daling van aangetroffen huis-aan-huisbladen in het restafval en oud papier en karton. Er wordt echter ook niet-bezorgde ongeadresseerde post gedumpt in het restafval. Deze dump is toegenomen van 4,2 kg per inwoner in 2019 naar 6,1 kg in 2020. Echter, omdat de sorteeranalyses een steekproef zijn, beïnvloedt een enkele dump de totaalcijfers behoorlijk. Bij de steekproef in 2020 werd in twee van de zes monsters dumping aangetroffen. Het is dus moeilijk te zeggen in hoeverre dumping op deze schaal een reëel beeld geeft op basis van de sorteeranalyses.

Als we aannemen dat dit geen toeval is, maar een tendens, dan kunnen we stellen dat deze vorm van dump het effect van de Ja/Ja-sticker dempt. In totaal is er dan 4,6 kg minder ongeadresseerde post per inwoner per jaar aangeboden. Een verklaring voor de toename van dumping kan zijn dat verspreiders hun oplagen (nog) niet hebben afgestemd op de geslonken vraag. Dit zou onwenselijk zijn, omdat hiermee de positieve milieueffecten van het opt-in systeem worden ondergraven. We gaan hierover met de verspreiders in gesprek. Bij structurele dump van ongeadresseerde post in ondergrondse containers kan handhavend opgetreden worden op grond van art. 14 van de Afvalstoffenverordening. De ongeadresseerde post kan gezien worden als illegaal aangeboden bedrijfsafval, waartegen een preventieve last onder dwangsom opgelegd kan worden. We onderzoeken nog of handhaving ook effectief kan worden ingezet. Het is tenslotte lastig om de specifieke containers te achterhalen waar dumping plaats vindt.

Figuur 1 Effect invoering opt-in systeem op hoeveelheid ongeadresseerde post in het restafval en oud papier en karton

3/5

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

20 april 2021 8765622

Telling brievenbusstickers In 2018 is een inventarisatie van stickers op Utrechtse brievenbussen uitgevoerd. Van een aselecte steekproef van 3.000 adressen is geturfd of er een sticker op de brievenbus zit, en zo ja, welke voorkeuren die sticker aangeeft. In december 2020 is de telling herhaald. Hiermee krijgen we inzicht in de verhouding adressen waar wel of geen ongeadresseerd reclamedrukwerk en huis-aanhuisbladen worden bezorgd. Door de resultaten van 2018 en 2020 te vergelijken kunnen we het effect van de invoering van het opt-in systeem meten. In figuur 2 kunt u de resultaten van de telling aflezen. Het percentage adressen waar ongeadresseerd reclamedrukwerk bezorgd mag worden is gedaald van 48% naar 11%, een afname in het aantal adressen van 77%. Het percentage adressen waar huis-aan-huisbladen bezorgd mogen worden is gedaald van 72% naar 70%. Indien huis-aan-huisbladen ook (weer) zouden gaan vallen onder het opt-in systeem daalt het percentage adressen van 72% naar 40%, een afname in het aantal adressen van 43%.

Figuur 2 Resultaten telling brievenbusstickers Utrecht 2018 en 2020

Conclusie milieu-impact van het opt-in systeem De daling van de hoeveelheden huis-aan-huisbladen en ongeadresseerd reclamedrukwerk aangetroffen in de sorteeranalyses ligt in de lijn met de daling van het percentage adressen waar zij verspreid mogen worden op basis van de stickertellingen. Voor de invoering van het opt-in systeem voor ongeadresseerd reclamedrukwerk is ingeschat dat er 1.200 ton papier bespaard wordt, ongeveer 3,4 kg per inwoner per jaar. Als ook de huis-aan-huisbladen (weer) bij het opt-in systeem betrokken worden stijgt de verwachte besparing naar circa 2.000 ton, ongeveer 5,7 kg per inwoner per jaar. Op basis van de sorteeranalyse wordt op dit moment 4,2 kg per inwoner per jaar minder ongeadresseerd reclamedrukwerk weggegooid. Daarmee heeft de invoering van het opt-in systeem voor ongeadresseerd reclamedrukwerk de verwachting van 3,4 kg per inwoner per jaar overtroffen. De coronacrisis kan ook een effect hebben gehad op de hoeveelheid aangetroffen ongeadresseerd reclamedrukwerk in het restafval en oud papier en karton. Doordat er minder reclame werd gemaakt kunnen de oplages lager en/of kleiner zijn geweest.

4/5

Burgemeester en wethouders Datum Ons kenmerk

20 april 2021 8765622

Vervolg Herinvoering van de variant van het opt-in systeem waarbij huis-aan-huisbladen onder de Ja/Jasticker vallen, is nog steeds een reële optie. Na kennisname van de uitspraak van de Hoge Raad, verwacht rond de zomer, zullen wij bij u terugkomen om u te informeren over de uitkomsten. Indien relevant informeren wij u over de mogelijkheid alsnog voor Utrecht een eigen definitie van huis-aanhuisbladen in te voeren. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van Utrecht,

de secretaris,

de burgemeester,

5/5