Bijlage 5 - Omgevingsprogramma Wonen
Tekst van het document
Gemeente Vijfheerenlanden Postbus 11, 4140 AA Leerdam T 088 - 599 7000 E info@vijfheerenlanden.nl vijfheerenlanden.nl Omgevings- programma Wonen Uitvoering omgevingsvisie Datum: 7 september 2026 Auteur(s): Mimi Stevens CONCEPT Omgevings-programma Wonen 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Uitgangspunten 7 2.1 Opgave vanuit de omgevingsvisie 7 2.2 Trends en ontwikkelingen 7 3. Uitwerking 12 3.1 Actielijn 1 – Woningbouw kwantitatief 12 3.2 Actielijn 2 – Woningbouw kwalitatief 14 3.3 Actielijn 3 – Werken aan vitale kernen 17 3.4 Actielijn 4 – De inrichting van een gezonde leefomgeving 20 4. Vervolgstappen 23 4.1 Instrumenten en de beleidscyclus 24 Omgevings-programma Wonen 3 1. Inleiding In 2040 is Vijfheerenlanden een gemeente waar het goed leven is: groen, rustig en ruim, met vitale dorpen en steden. Inwoners en bezoekers genieten van het landschap, voorzieningen dichtbij en een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving. De gemeente gebruikt schone energie en werkt aan een klimaatbestendig, biodivers en toegankelijk buitengebied. Er is ruimte voor landbouw, lokaal ondernemerschap en recreatie. Dit is de kern van de Omgevingsvisie 2040, die de gemeenteraad op 8 februari 2024 heeft vastgesteld. De omgevingsvisie bevat vijf doelen voor Vijfheerenlanden, met betrekking tot de volgende thema’s: Wonen, Werken, Mobiliteit, Landschap en Energie.
Met dit omgevingsprogramma werken we het thema Wonen uit. Het programma vormt daarmee de schakel tussen visie en uitvoering en maakt duidelijk welke doelen we nastreven, welke acties we uitvoeren en hoe we daarop sturen. Naast de vijf doelen zijn elf ambities geformuleerd. Deze ambities vormen een belangrijke leidraad bij de uitwerking in programma's. De ambities uit de omgevingsvisie 1. We bouwen woningen naar behoefte. 1. We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden. 2. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid. 3. We zetten in op duurzame bereikbaarheid. 4. We zetten in op een toekomstbestendige landbouw. 5. De recreatie in de gemeente past bij onze identiteit. 6. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen. 7. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. 8. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. 9. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit. 10. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting. Omgevings-programma Wonen 4 In hoofdstuk 2 zijn de uitgangspunten voor dit programma beschreven. In hoofdstuk 3 werken we dit uit in concrete maatregelen, ondergebracht in actielijnen. Op de volgende pagina’s 8 en 9 zijn de doelen uit de omgevingsvisie en de daaruit voorkomende actielijnen en maatregelen in een infographic samengevat.
Om te volgen of de uitvoering bijdraagt aan de doelen van dit programma, werken we met KPI’s: Kritieke Prestatie Indicatoren. Dit zijn meetbare indicatoren die inzicht geven in de voortgang en effecten van maatregelen. In hoofdstuk 3 zijn de KPI’s gekoppeld aan de programmaonderdelen. Hoe we hierover rapporteren en hoe we verder met de programma's werken staat in hoofdstuk 4. Figuur 1: Samenvatting van de omgevingsvisie Vijfheerenlanden
Omgevings-programma Wonen 5 Actielijn 2 Woningbouw kwalitatief Omgevingsprogramma Wonen (2027 t/m 2030) Actie 1 Ontwikkeling gemiddeld 400 woningen per jaar • Intaketafel • Bouwmonitor • Woondealgesprekken • Projectgroepen/ambitie- document • Afstemming met markpartijen en woningcorporaties • Ruimtelijke procedures • Projecten komende 4 jr: • Realisatie: - Broekgraaf en Hoef & Haag - Weide II - Herstructurering Hellingbaanflats e.o,, Eiland, JW Puttestraat; Molukse buurt - Versnellingslocaties Burg. Potstraat, Klimop,Lijne Pad - Killesteijn & Goudreinet - Monnikendreef - Gr. Huibertlaan - Hazelaarplein - Jan-Blankenweg • Opstart - Broekgraaf-Noord (800 woningen), Lexmond-West (300), Lexmond-Oost (150), Weide III (300) - Opstart en uitvoering vitaliteitslocaties: Slagboom II, Maisveld, Achter de Krooshof, sportlocatie Hei en Boeicop, De Eng, Korte Nijlant, Liessticht en Zwaansweg • Verwerving nieuwe locaties Actie 1 Nieuwbouw verschillende aandachtsgroepen Actie 2 Toegroeien naar 2/3 betaalbaarheid • Uitwerking in VHP • Sturing in nieuwbouw: min. 20% voor ouderen geschikte woningen • Bewustwordingscampagnes ouderen • WonenPlus en Van Groot naar Beter • Project Habion Eiland • Woonzorgzones in Leerdam (West) & Vianen (bij Hof van Batenstein) • Huisbaas e.d.
realiseren • Huisvestingsverordening aanpassen • Kamergewijze verhuur en hospitaverhuur • Woningsplitsing /woningdeling • Nieuwe woonwagenstandplaatsen faciliteren • Monitoren behoeften aandachtsgroepen • Bestaande beleidskaders arbeidsmigranten herzien • Taakstelling vergunninghouders realiseren • Vervolghuisvesting Oekraïners • Aankoop/huur panden • Uitwerking in VHP • Sturing in woningbouwprojecten op gewenste differentiatie (prijs en product) • Woondealafspraken t/m 2036 • Kaders betaalbare woningbouw herijken • Woningsplitsing, -deling, optopping en verkamering mogelijk maken • Nieuwe woonvormen verkennen • Verevening/compensatie in relatie tot kostenverhaal en kaders • Prestatieafspraken 2027 t/m 2030: afspraken met woning- corporaties Actielijn 1 Woningbouw kwantitatief Omgevings-programma Wonen 6 Actielijn 4 Inrichting gezonde leefomgeving Omgevingsprogramma Wonen (2027 t/m 2030) Actie 1 Werken aan vitale kernen • Woningbouwinitiatieven kernen realiseren (zie AL 1) • VHP: analyses kernen o.a. leefbaarheid • Kaders opstellen voor: indoor spelen en initiatieven over spel en beweging • Toewijzing eigen inwoners • Toewijzingsbeleid corporaties i.r.t.
kwetsbare doelgroepen (PA) • Analyse en beleid van leegstaand vastgoed (wonen en commercieel vastgoed) • Voorzieningen in beeld brengen: • Uitbreiding sportvelden (diverse kernen), • Vernieuwing DAK-locatie Leerdam, • Realisatie ontbrekende gemeenschapshuizen (w.o. Schoonrewoerd) • Inventarisatie binnensport accommodaties VHL • HSSC Hei- en Boeicop uitbreiding en vernieuwen kleedruimten Actie 1 Werken aan een gezonde leefomgeving met positieve gezondheid • Lijst van projecten investeringsagenda realiseren • Expliciet aandacht voor dit onderwerp in ambitiedocumenten • Uitvoering geven aan speelbeleid (team BOR) • Verbeteren openbare verlichting • Sportstimuleringsbeleid opstellen • Opstellen beleid fastfood bij scholen, dit vertalen naar standplaatsenbeleid en het omgevingsplan • Buurtaanpak BOR (verbreden) Actielijn 3 Vitale kernen Omgevings-programma Wonen 7 2. Uitgangspunten 2.1 Opgave vanuit de omgevingsvisie Het Omgevingsprogramma Wonen geeft primair invulling aan het in 2024 in het Omgevingsvisie opgenomen doel ‘Wonen’: We bouwen 5.000 woningen tot 2040 om zo tegemoet te komen aan de behoefte aan woningen in onze gemeente. Ook geeft het invulling aan ons kompas: het behoud van een vitale samenleving. Om deze opgave te realiseren wordt dan ook de ambitie van voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen gekoppeld.
Meer specifiek gaat het om de volgende ambities/opgaven uit de omgevingsvisie: 1. We bouwen woningen naar behoefte. Dit zal zowel via inbreiding (binnen de kernen) als uitbreiding (tegen de randen van de kleinere en grotere kernen) gebeuren. Daarbij hebben we oog hebben voor het landschap dat door de eeuwen heen zijn huidige vorm heeft gekregen. 2. We hebben gemeente breed voldoende, voor iedereen toegankelijke voorzieningen alsook een toegankelijke openbare ruimte zodat inwoners in hun eigen direct omgeving zelfredzaam kunnen functioneren. 3. We creëren een leefomgeving die positieve gezondheid en daarmee kwaliteit van leven stimuleert (fysiek en mentaal) en mogelijkheden biedt voor gezond bewegen, ontmoeten en zelfstandig functioneren. 4. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. Het gaat hierbij over een gezonde en veilige woon- en werkomgeving, over de gebouwen, de openbare ruimte, de lucht, de bodem, het water en omgevingsveiligheid. In dit omgevingsprogramma werken we deze ambities uit in acties en maatregelen. 2.2 Trends en ontwikkelingen Beleid en regelgeving rond wonen zijn voortdurend in beweging. Nieuwe wet- en regelgeving en aangescherpte ambities op verschillende bestuursniveaus vragen om een actuele gemeentelijke aanpak.
In deze paragraaf beschrijven we welke gevolgen deze Omgevings-programma Wonen 8 ontwikkelingen hebben voor de gemeente Vijfheerenlanden en welke aanvullende inspanningen binnen het programma nodig zijn om hier tijdig en passend op in te spelen. Heel Nederland staat voor een grote opgave op het gebied van wonen. Ook gemeente Vijfheerenlanden heeft te maken met complexe maatschappelijke vraagstukken zoals dubbele vergrijzing, een toename van alleenstaanden, een groeiende diversiteit aan aandachtsgroepen en een toenemende vraag naar passende zorg en ondersteuning. Vooral voor starters en mensen met een bescheiden inkomen is het moeilijk om toegang te krijgen tot de woningmarkt. Voor ouderen is het lastig om door te stromen naar een geschiktere woning binnen hun eigen gemeente. Daarnaast is duurzaam leven een belangrijk maatschappelijk vraagstuk, dat met energiezuinige woningen en een gezonde, klimaatbestendige leefomgeving de samenhang tussen wonen, welzijn en zorg versterkt. 2.2.1 Wet versterking regie Volkshuisvesting De Rijksoverheid heeft een meer regisserende rol opgepakt om diverse maatschappelijke vraagstukken op te lossen. De Wet versterking regie Volkshuisvesting (WvrV), die per 1 juli 2026 in werking is getreden, verplicht gemeenten om in lokaal woonbeleid aandacht te hebben voor meer balans in de zogenaamde ‘woningvoorraad’.
Ook is de wet meer sturend in waar, hoeveel en voor wie er gebouwd moet worden. Het doel is om landelijk de bouw van 100.000 woningen per jaar te versnellen, waarvan twee derde betaalbaar moet zijn en 30% uit sociale huur bestaat. Dit zal in het verplicht op te stellen volkshuisvestingsprogramma (VHP) worden uitgewerkt. Deze zal eind 2026 voor onze gemeente worden vastgesteld. In het volkshuisvestingsprogramma zal concreet staan waar en voor wie gebouwd gaat worden en in welke prijssegmentering. Omgevings-programma Wonen 9 Met het VHP werken we de visie op het woonbeleid verder uit en leggen we concrete maatregelen vast om het beleid uit te voeren. Waaronder de opgave om te komen tot passende huisvesting van verschillende aandachtsgroepen. Dit betekent dat er voldoende betaalbare woningen moeten zijn. Dit geldt zowel voor koopwoningen als voor middenhuur- en sociale huurwoningen. Er wordt een verbinding gemaakt tussen wonen, zorg en ondersteuning (en de koppeling met de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo)). Er wordt daarbij ook een integrale aanpak verlangd om, samen met relevante maatschappelijke partners, te komen tot een verbetering van de fysieke leefomgeving.
In dat verband worden gemeenten geacht een huisvestingsverordening (of urgentieregeling) en een Wmo-plan te hebben en verder prestatieafspraken met de in de gemeente actieve woningcorporaties (en zorgorganisaties) te hebben. Daarnaast zal dit programma regionaal moeten worden afgestemd. 2.2.2 Provinciaal volkshuisvestingsprogramma en Provinciaal Programma Wonen en Werken (PPWW) De Provincie Utrecht stelt in 2026 een provinciaal volkshuisvestingsprogramma op. De thema’s die daarin aan de orde komen overlappen met onze gemeentelijke onderwerpen: voldoende woningen, betaalbaar wonen, passend huisvesten, toekomstbestendig bouwen en wonen en leefbaarheid en vitaliteit. Als gemeente zullen we daarin participeren via de woningmarktregio MRU West. In dit programma zullen ook de Woondealafspraken voor de periode t/m 2036 worden vastgelegd. Voor de periode 2022 t/m 2030 lag dit aantal op 3.809 woningen voor Vijfheerenlanden. Daarmee is het aannemelijk dat het getal van 5.000 woningen uit de Omgevingsvisie tot 2040 naar boven zal moeten worden bijgesteld. Deze aanpassingen moeten ook in ons volkshuisvestingsprogramma uitgewerkt worden. De beoogde uitleglocaties zullen door de projecten in het Provinciaal Programma Wonen en Werken (PPWW) te laten opnemen, status krijgen.
De provincie Utrecht legt 30% sociale huur op in de woningbouwprogrammering op elke bestuurslaag en verder zullen gemeenten moeten voldoen aan de twee derde betaalbaarheid. In de programmering zal met 30% sociale huur en twee derde betaalbaarheid rekening moeten worden gehouden. Uitleglocaties zullen in het PPWW moeten worden opgenomen. Omgevings-programma Wonen 10 2.2.3 Volkshuisvestingsprogramma, kaders en visies De Woondealafspraken voor de periode 2022 tot en met 2030 zijn voor Vijfheerenlanden (binnen MRU West verband) in 2025 opgehoogd voor de bouw van ruim 3.800 woningen. Dit is mede vanwege het feit dat in onze gemeente de woningbouwproductie goed doorloopt en we over voldoende locaties en daarmee over voldoende plancapaciteit beschikken om te groeien. Met de bouw van deze ruim 3.800 woningen zetten we in op een meerjarig bouwtempo van gemiddeld 400 woningen per jaar. Ook voor de periode na 2030 wenst de provincie (en MRU West) een beroep op ons te doen. Eind 2026 zal er een nieuwe (regionaal en provinciaal afgestemde) woondeal liggen voor de periode t/m 2036. Dit is geborgd in het gemeentelijke en provinciale volkshuisvestingsprogramma. Woningbouw blijft de komende decennia relevant.
Daarnaast hebben we rekening te houden met de twee derde betaalbaarheid (met 30% sociale huur) in de programmering en het bieden van huisvesting aan verschillende aandachtsgroepen (waaronder ook ouderen) met ook aandacht voor leefbaarheid in de verschillende wijken en kernen. In het Volkshuisvestingsprogramma wordt dit verder uitgewerkt in combinatie met aangepaste kaders betaalbare woningbouw. Met het opstellen van een aantal dorps(woon)visies en gebiedsvisies in de periode 2023 t/m 2025 zijn zowel bekende als potentiële andere woningbouwlocaties binnen onze gemeente naar voren gekomen. Met deze locaties kan op basis van de provinciale vitaliteitsregeling zowel inbreiding als uitbreiding plaatsvinden (50 woningen). Er zijn inmiddels meerdere plannen in voorbereiding of in uitvoering die daarmee bijdragen aan de versterking van de vitaliteit in de kleinere kernen (zie ook de raadsmonitor woningbouw). Hiervoor is per kern maatwerk nodig. Bij de inrichting van (grotere) woningbouwlocaties is de ruimte voor voorzieningen, de ontsluiting en bereikbaarheid een randvoorwaarde. De bouwopgave gaat ten opzichte van de omgevingsvisie, hoger uitvallen richting 2040 waarbij bovendien rekening moet worden gehouden met meer betaalbaarheid in de programmering en het bouwen voor verschillende Omgevings-programma Wonen 11 aandachtsgroepen.
Met de vaststelling van de dorps(woon)visies en gebiedsvisies zijn er meerdere ontwikkellocaties in beeld. Omgevings-programma Wonen 12 3. Uitwerking De ambitie voor wonen werken we uit via de volgende actielijnen: • Actielijn 1 – Woningbouw kwantitatief • Actielijn 2 – Woningbouw kwalitatief • Actielijn 3 – Werken aan vitale kernen • Actielijn 4 – De inrichting van een gezonde leefomgeving 3.1 Actielijn 1 – Woningbouw kwantitatief We zetten in op de bouw van voldoende woningen, passend bij de behoeften en mogelijkheden van alle doel- en aandachtsgroepen. Met de bouw van gemiddeld 400 woningen per jaar geven we zowel gehoor aan de Woondealafspraken, maar vooral ook aan de behoeften van onze eigen inwoners en een zekere regionale vraag. Netcongestie, flora & fauna en stikstof alsook bezwaar- en beroepsprocedures vormen belangrijke onderwerpen die in negatieve zin de voortgang van projecten kunnen beïnvloeden. 3.1.1 Dit gaan we doen 1. We faciliteren de bouw van gemiddeld 400 woningen per jaar. 2. We ondersteunen corporaties, marktpartijen en andere initiatiefnemers om dit mede mogelijk te maken. 3. We helpen mee aan de ambtelijke voorbereidingen van deze plannen, we ondersteunen de benodigde ruimtelijke procedures en het opnemen van de plannen in het Omgevingsplan. 4. Waar mogelijk worden ondersteunende subsidies binnengehaald. 5.
We gaan de bedoelde projecten bij de provincie melden en laten deze opnemen in het PPWW. 1. We faciliteren de bouw van gemiddeld 400 woningen per jaar Maatregelen • Intaketafel voor nieuwe initiatieven; • Voorbereiding van nieuwe projecten; • Werken aan behoud van voldoende plancapaciteit; • Realisatie projecten; • Verwerven van nieuwe locaties; • Projecten opnemen in PPWW. Ambitie | 1. | We bouwen woningen naar behoefte. omgevingsvisie Kader | Omgevingswet, Woondeal, PPWW Wanneer | Op jaarbasis gemiddeld 400 nieuwe woningen in Vijfheerenlanden, (in tijd) verdeeld over de 15 kernen (zie bouwmonitor voor actueel beeld van locaties per jaar en infographic in hoofdstuk 1). Financiën | Opgenomen in kadernota, relatie met Investeringsagenda, grondexploitaties en programma plankosten/kostenverhaal Gerelateerd | Alle dorps(woon)- en gebiedsvisies en PPWW aan Externe | Prestatieafspraken partijen | woningcorporaties/Intentieovereenkomst (IOK)/Anterieure Overeenkomst (AOK) marktpartijen Betrokkenheid | P&C Cyclus, coalitieakkoord, bouwmonitor, vaststellen raad | (omgevings)plan 3.1.2 | Monitoring Hier staan we nu • We hebben sinds 2023 een bouwmonitor die de woningbouwontwikkelingen volgt. • Een doorkijk met betrekking tot de plancapaciteit tot en met 2035 is aanwezig. • Een regieteam projecten is in 2025 opgericht om sturing te geven aan onze woningbouwontwikkelingen.
KPI’s Door middel van onderstaande indicatoren volgen we de | woningbouwprestaties en het volume aan plancapaciteit in Vijfheerenlanden. Samen bouwen en wonen | Streefwaarde: | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Nieuw gebouwde | 15-20 | 14,3 | 30,9 | 13,2 | 14,1 | n.n.b.* woningen (per 1.000 woningen) Nieuw gebouwde | 400-425 | 373 | 786 | 340 | 367 | n.n.b. woningen Omvang planvoorraad | 6.000 | x | x | x | 4.581 | 4.169 2026 t/m 2040 Omgevings-programma Wonen | 13 Omgevings-programma Wonen 14 3.2 Actielijn 2 – Woningbouw kwalitatief In Vijfheerenlanden streven we naar een toegankelijke woningmarkt voor iedereen, waarbij wij bijzondere aandacht hebben voor de specifieke wensen van verschillende aandachtsgroepen. Denk bijvoorbeeld aan jongeren, ouderen en uitstroom uit (intramurale) instellingen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het vinden van een betaalbare starterswoning of een geschikte woning om langer zelfstandig te blijven wonen. In regionaal verband (MRU West) hebben we afspraken gemaakt over een verdeling van aandachtsgroepen. In de nieuwe Huisvestingswet is een aantal van deze groepen ook als urgent verklaard, waarmee er actief moet worden meegewerkt aan de huisvestingsopgave. Dit wordt in de nieuwe Huisvestingsverordening 2027 vastgelegd. Betaalbaarheid van het wonen is een relevant aspect binnen de woningbouwprogrammering.
De rijksoverheid verlangt dat hier de eerstkomende jaren nadrukkelijk aandacht voor is door twee derde van de nieuwbouw in betaalbare categorieën te programmeren, waarvan 30% sociale huur. Werken aan een meer gedifferentieerde woningvoorraad met aandacht voor betaalbaarheid en huisvesting van aandachtsgroepen is een relevante opdracht voor de komende jaren. 3.2.1 Dit gaan we doen 1. We helpen mee aan de realisatie van huisvesting voor verschillende aandachtsgroepen. 2. We faciliteren woningbouwprojecten die bijdragen aan de gewenste twee derde betaalbaarheid. 3. We gaan hierover met relevante marktpartijen, woningcorporaties en zorgorganisaties in gesprek en maken hier afspraken over.
Nieuwbouw voor verschillende aandachtsgroepen Maatregelen • Concrete uitwerking in het VHP; • Sturing in nieuwbouw: minimaal 20% geschikte woningen voor ouderen; • Bewustwordingscampagnes ouderen voeren; • Projecten WonenPlus en Van Groot naar Beter faciliteren; • Project Habion Eiland realiseren; • Woonzorgzones in Leerdam (West) & Vianen (bij Hof van Batenstein) realiseren; • Project huisbaas en dergelijke realiseren • | Huisvestingsverordening aanpassen; • | Kamergewijze verhuur en hospitaverhuur mogelijk maken; • | Woningsplitsing /woningdeling faciliteren; • | Nieuwe woonwagenstandplaatsen faciliteren; • | Bestaande beleidskaders arbeidsmigranten herzien en projecten faciliteren; • | Taakstelling vergunninghouders realiseren; • | Vervolghuisvesting Oekraïners: huisvestingsplan; • | Aankoop/huur panden om bepaalde aandachtsgroepen (tijdelijk) te huisvesten; • | Prestatieafspraken 2027 t/m 2030: afspraken over programma corporaties (en zorgorganisaties). Ambitie omgevingsvisie | 1. We bouwen woningen naar behoefte.
Kader | Omgevingswet, Huisvestingswet en Wet versterking Regie Volkshuisvesting Wanneer | 2026 t/m 2030 Financiën | Opgenomen in kadernota /begroting /kwaliteitsfonds Gerelateerd aan | Alle dorps(woon)- en gebiedsvisies, Visie Wonen- Welzijn en Zorg en Sociale Basis Externe | Prestatieafspraken woningcorporaties partijen | Input voor ambitiedocument en IOK/AOK marktpartijen Betrokkenheid | P&C- cyclus, kadernota, coalitieakkoord raad | Vaststelling Huisvestingsverordening 2027 We groeien toe naar 2/3 betaalbaarheid in de nieuwbouw Maatregelen | • | Specifieke uitwerking in het VHP; • | Sturing in woningbouwprojecten op gewenste differentiatie (prijs en product); • | Woondealafspraken t/m 2036; • | Kaders betaalbare woningbouw in 2026 herijken; • | Woningsplitsing, -deling, optopping en verkamering mogelijk maken; • | Nieuwe woonvormen verkennen; • | Verevening/compensatie in relatie tot | programma kostenverhaal en kaders (in 2026); • | Prestatieafspraken 2027 t/m 2030: afspraken over programma corporaties (en zorgorganisaties). Ambitie | 1. We bouwen woningen naar behoefte. omgevingsvisie Kader | Omgevingswet, Huisvestingswet en Wet versterking Regie Volkshuisvesting Wanneer | 2026 t/m 2030 Financiën | Via grond- en planexploitaties. Gebruik maken van subsidieregelingen zoals Flexwonen en Realisatiestimulans, Investeringsagenda, Vereveningsfonds/compensatieregeling.
Omgevings-programma Wonen | 15 Subsidiemogelijkheden verkennen. Gerelateerd aan | Alle dorps(woon)- en gebiedsvisies, Visie Wonen- Welzijn en Zorg en Sociale Basis Externe | Input voor ambitiedocument en IOK/AOK marktpartijen partijen | Prestatieafspraken woningcorporaties (betaalbaarheid) Betrokkenheid | P&C- cyclus, kadernota, coalitieakkoord raad | Vaststellen actuele kaders betaalbare woningbouw 3.2.2 | Monitoring Hier staan we nu • We volgen de ontwikkeling van aandeel betaalbaarheid via de bouwmonitor; • In 2026 herijken we de kaders betaalbare bouw | ; • In 2026 maken we via het vereveningsfonds/compensatieregeling | een afdracht of juist een bijdrage ten behoeve van betaalbare woningen mogelijk | ; • We hebben in regionaal verband (MRU West) | in het voorjaar van 2026 afsprakenkaders gemaakt over aandachtgroepen en ouderen; • We zijn nadrukkelijk bezig om voor verschillende aandachtsgroepen projecten te faciliteren. KPI’s Door middel van onderstaande indicatoren volgen we nu al de woningbouwprestaties ten aanzien van betaalbaarheid en de huisvesting van vergunninghouders (eerder statushouders genoemd). In het Volkshuisvestingsprogramma worden de indicatoren voor de overige aandachtsgroepen uitgewerkt.
Samen bouwen en wonen | Streefwaarde: | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Nieuw gebouwde | 265-300 | 238 | 201 | 129 | 141 | n.n.b.* betaalbare woningen Aantal gehuisveste | 95-100 | 65 | 117 | 92 | 95 | n.n.b. vergunninghouders Omgevings-programma Wonen | 16 Omgevings-programma Wonen 17 3.3 Actielijn 3 – Werken aan vitale kernen De verbondenheid van inwoners is kenmerkend voor de meeste van onze kernen. Veel mensen blijven hier hun hele leven wonen. Om deze verbondenheid en de sociale cohesie te behouden, is het belangrijk om voldoende en diverse woningen te bouwen. Dit draagt bij aan het gemeenschapsgevoel en een gezonde mix van bevolkingsgroepen. Vitaliteit betekent ook een goede balans tussen jonge en oude inwoners, zelfredzame en minder zelfredzame inwoners, huur- en koopwoningen, en voldoende woningen voor verschillende levensfasen. Om de vitaliteit in al onze 15 kernen te versterken en te kunnen zorgen voor een constante bouwstroom, richten wij ons op het realiseren van woningen die aansluiten bij de huidige en toekomstige behoeften van inwoners. Onze ambitie is dat Vijfheerenlanden in 2040 diverse kernen en wijken heeft waar mensen van alle leeftijden en levensfasen prettig samen kunnen wonen. Een goed niveau van onze voorzieningen is onmisbaar om onze kernen leefbaar en vitaal te houden.
Het combineren van de functies wonen en werken op een bepaalde locatie kan hieraan bijdragen: het zorgt voor minder verkeersdruk en meer dynamiek, bijvoorbeeld omdat het de sociale cohesie en lokale economie versterkt. Tegelijkertijd is het belangrijk om dagelijkse voorzieningen, zoals supermarkten en zorg, dichtbij en toegankelijk te houden. Hierdoor kunnen kwetsbare inwoners langer zelfstandig blijven wonen. Hierbij spelen ook formele en informele ontmoetingsruimtes een belangrijke rol. Met een integrale aanpak verbinden we het sociale en fysieke domein, waardoor we de kernen van Vijfheerenlanden leefbaar en toekomstbestendig houden. Een toegankelijke woonomgeving is heel belangrijk om wijken en kernen leefbaar te houden. Zeker aangezien de demografische en maatschappelijke behoeften van inwoners veranderen. Bij herstructurering of nieuwbouw maken we wijken en kernen groener en klimaatadaptiever. Hierdoor nodigen deze gebieden uit om meer te bewegen en dragen zij bij aan het voorkomen van hittestress. We vinden het belangrijk dat we wijken in onze grotere kernen inclusiever en gemengder maken. We zien nu namelijk grote verschillen tussen buurten of wijken ontstaan. Vooral op het gebied van sociaaleconomische status en gezondheid.
We willen ervoor zorgen Omgevings-programma Wonen 18 dat al onze inwoners een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven hebben en evenveel kansen krijgen. Daarom sluiten we aan op de wijkgerichte aanpak van het team Sociaal Domein en het gestelde in de beleidsvisie Sociale Basis (2025). Hierbij kijken we naar de specifieke behoeften van elke buurt/wijk. Nieuwbouw en herstructurering zijn middelen om de diversiteit te vergroten en de draagkracht van wijken te verbeteren. 3.3.1 Dit gaan we doen 1. We faciliteren de woningbouwopgaven in de verschillende kernen. 2. We helpen mee aan het op peil brengen van verschillende voorzieningen, waaronder sportvoorzieningen, ommetjes en gemeenschapshuizen. 3. We gaan de ontwikkeling van de leefbaarheid in de verschillende kernen actiever monitoren. Werken aan vitale kernen Maatregelen • Woningbouwinitiatieven kernen realiseren (zie actielijn 1) • VHP: analyses kernen onder andere leefbaarheid (2026); • Kaders opstellen voor: indoor spelen en initiatieven over spel en beweging; • Toewijzing aan eigen inwoners via de Huisvestingsverordening 2027; • Toewijzingsbeleid corporaties in relatie tot kwetsbare doelgroepen (prestatieafspraken); • Analyse en beleid van leegstaand vastgoed (wonen en commercieel vastgoed) 2026/2027.
Voorzieningen in beeld brengen: • Uitbreiding sportvelden (diverse kernen); • Vernieuwing DAK-locatie Lerdam; • Realisatie ontbrekende gemeenschapshuizen (waaronder Schoonrewoerd); • Realisatie ommetjes/wandelpaden; • Inventarisatie binnensport accommodaties; • HSSC Hei- en Boeicop uitbreiding en vernieuwen kleedruimten. Ambitie omgevingsvisie 1. We bouwen woningen naar behoefte. 7. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen. 8. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. 9. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. Omgevings-programma Wonen 19 Kader Omgevingswet en Wet versterking Regie Volkshuisvesting, Leegstandswet Wanneer 2026 t/m 2030 Financiën Deels privaat Opgenomen in kadernota/begroting/kwaliteitsfonds/ Regiodeal waarden van het Groene Hart (subsidie voor ommetjes en bijdrage gemeenschapshuis) Gerelateerd aan Alle, dorps(woon)- en gebiedsvisies en sociaal domein (Sociale basis) Externe partijen Wijk-/kernraden betrekken Input voor ambitiedocument en IOK/AOK marktpartijen Afstemming regiogemeenten (onder andere Regiodeal Groen Hart) Prestatieafspraken woningcorporaties Betrokkenheid raad P&C- cyclus, kadernota, coalitieakkoord, vaststellen Huisvestingsverordening 2027 3.3.2 Monitoring Hier staan we nu • In het VHP wordt de monitoring van leefbaarheid uitgewerkt (2026).
• Er zijn tal van woningbouwprojecten in de verschillende kernen in voorbereiding of in uitvoering. • We hebben subsidie aangevraagd voor een bijdrage voor een gemeenschapshuis en voor het realiseren van ommetjes. • We hebben een beeld van de langdurige leegstand in 2026 gekregen en gaan voor 2027 (en verder) maatregelen inzetten om dit te reduceren. KPI’s Het aantal indicatoren dat bijdraagt om de vitaliteit in de kernen te meten zal in het VHP-programma verder worden uitgewerkt. We meten nu al welk aandeel van de huurwoningen aan eigen inwoners wordt toegewezen en hoe onze inwoners de leefbaarheid en sociale samenhang in onze gemeente ervaren, hoe zelfredzaam de inwoners zich vinden alsook hoe de aanwezige voorzieningen worden gewaardeerd (tweejaarlijkse Monitor Sociale Kracht). Samen bouwen en | Streefwaarde: | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 wonen Toegewezen | 50 | 49 | 45 | 50 | 50 | n.n.b.* huurders uit eigen gemeente (%) Sociale samenhang | 7 | 5,7 | 6,0 (cijfer 1-10) Sociale kracht (cijfer) | 8 | 7,3 | 7,4 Zelfredzaamheid | 8 | 8,0 | 7,9 (cijfer) Voorzieningen (cijfer) | 7 | 7,1 | 7,2 3.4 | Actielijn 4 – De inrichting van een gezonde leefomgeving We richten ons op toekomstbestendig bouwen en het creëren van een gezonde leefomgeving voor iedereen. De aspecten gezondheid en veiligheid worden verwoord in drie ambities: 1. De leefomgeving stimuleert positieve gezondheid.
2. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen. 3. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. De kern hiervan is, dat we staan voor een leefbare gemeente en een vitale samenleving. De basis hiervoor is een gezonde, veilige en duurzame leefomgeving. Dit betekent dat nieuwbouw en bestaande wijken duurzaam en klimaat adaptief worden ingericht of aangepakt, met energiezuinige woningen, circulaire bouwmaterialen en maatregelen tegen hitte, wateroverlast en droogte. Daarbij wordt biodiversiteit versterkt en vergroening doorgevoerd, zodat woonwijken niet alleen bestand zijn tegen klimaatverandering maar ook bijdragen aan welzijn, gezondheid en leef kwaliteit van inwoners. Deze onderwerpen worden in de Omgevingsprogramma’s Energie en Landschap verder uitgewerkt. We richten ons daarnaast op een woonomgeving die toegankelijk is voor iedereen. In het kader van het gezondheidsbeleid stimuleren we het bewegen in de eigen omgeving (bijvoorbeeld door aantrekkelijke voet- en fietsverbindingen, realisatie van speelvoorzieningen, ommetjes). Hier hebben wij aandacht voor in zowel nieuwe als bestaande wijken. Voor de herinrichting van gebieden gebruiken wij Omgevings-programma Wonen | 20 Omgevings-programma Wonen 21 het ‘VN-verdrag Handicap’ als richtlijn, waarin onder andere staat dat iedereen gebruik moet kunnen maken van voorzieningen.
De resultaatdoelen die hieraan gekoppeld zijn, zijn bij nieuwbouwprojecten opgenomen in ambitiedocumenten. De ambities van de gemeente volgen de ontwikkelingen en mogelijkheden van de markt. In de Kadernota is nadrukkelijk aandacht voor ‘Het Goede Leven’ in Vijfheerenlanden gevraagd, waarbij de komende jaren via een investeringsagenda geld wordt gereserveerd om ook deze gezonde leefomgevingen te realiseren (zowel in nieuwbouw als in bestaande woonomgevingen). Met deze investeringsagenda wordt ook invulling gegeven aan de wensen van de bewoners, bij de opstelling van de dorps(woon)visies en gebiedsvisies. Hiertoe wordt ook organisatorisch toegewerkt naar integraal samenwerken en prioriteren van projecten en te nemen maatregelen, waarbij ook nadrukkelijk koppelkansen in gebieden worden opgezocht door bijvoorbeeld een betere afstemming tussen beheer en beleid. 3.4.1 Dit gaan we doen 1. We faciliteren de projecten uit de investeringsagenda die bijdragen aan de inrichting van een gezonde leefomgeving. 2. We helpen mee aan de realisatie van sport- en speelvoorzieningen om positieve gezondheid te bevorderen. 3. We gaan groepen inwoners bewuster maken, hoe te komen tot een gezond(er)e leefstijl.
De inrichting van een gezonde leefomgeving Maatregelen • Lijst van projecten investeringsagenda realiseren; • Expliciet aandacht voor dit onderwerp in ambitiedocumenten van projecten; • Uitvoering geven aan speelbeleid (team BOR); • Verbeteren openbare verlichting om (veilig) buiten zijn te stimuleren; • Sportstimuleringsbeleid opstellen; • Opstellen beleid fastfood bij scholen, dit vertalen naar standplaatsenbeleid en het omgevingsplan; • Buurtaanpak BOR (verbreden). Ambitie omgevingsvisie 7. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen. 8. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. 9. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. Kader | Omgevingswet Wanneer | 2027 t/m 2030 Financiën | Investeringsfonds, financiële bijdragen /via grondexploitaties/exploitaties/subsidies/begroting Gerelateerd aan | Omgevingsprogramma Landschap Externe | Wijk-/kernraden betrekken partijen | Diverse partijen waaronder sport, onderwijs en BOR/ROR Input voor ambitiedocument en IOK/AOK marktpartijen Betrokkenheid | P&C- cyclus, kadernota, coalitieakkoord raad 3.4.2 | Monitoring Hier staan we nu • Er is in 2026 een systeem opgezet om verzoeken voor een bijdrage uit de Investeringsagenda aan te vragen. • De buurtaanpak is reeds ingezet (onder andere de Bomenbuurt in Vianen toekomstbestendiger ingezet).
• In de aangepaste ambitiedocumenten wordt de inrichting van een gezonde woonomgeving bewust meegenomen. KPI’s Over de inrichting van een gezonde leefomgeving zijn nog maar weinig indicatoren gebruikt. Onderstaande indicatoren uit de Monitor Sociale Kracht laten de meningen van de inwoners zien ten aanzien van het gevoel van veiligheid, de staat van de openbare ruimte en het woonklimaat waarin ze leven. Samen bouwen en wonen | Streefwaarde: | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Veiligheidsgevoel (cijfer 1-10) | 7 | 6,5 | 6,6 Staat openbare ruimte (cijfer) | 7 | 6,4 | 6,4 Woonklimaat (cijfer) | 7 | 6,9 | 7.0 Omgevings-programma Wonen | 22 Omgevings-programma Wonen 23 4. Vervolgstappen Met dit programma wonen leggen we vast hoe we de doelen en ambities met betrekking tot woningbouw, een gezonde en veilige leefomgeving en vitaliteit uit de omgevingsvisie concreet maken. De volgende stap is de vertaling naar concrete projecten en uitvoering. Integrale uitwerking Bij de uitwerking krijgt integraliteit expliciet onze aandacht. De vijf programma's zijn nauw met elkaar verweven en kunnen elkaar versterken.
Zo draagt een zorgvuldige inrichting van een woonzorgzone, met aandacht voor hittestress en het fijn kunnen bewegen in deze omgeving binnen het thema Wonen bij aan een meer passende huisvesting en gezonde en veilige woonomgeving voor ouderen, waardoor ouderen zelfredzamer zijn en langer gezond en veilig kunnen wonen en waardoor er minder beroep hoeft te worden gedaan op (dure en schaarse) zorg. Daarom toetsen we iedere maatregel op samenhang met en mogelijke meerwaarde voor andere programma’s. Koppeling met dorps- en gebiedsvisies Daarnaast toetsen we de thematische omgevingsprogramma’s aan de dorps-, woon- en gebiedsvisies. Juist op gebiedsniveau komen de verschillende thema’s samen. Deze toets helpt om te komen tot maatregelen die effect hebben op meerdere programma’s. Prioritering van maatregelen We maken bewuste keuzes. In dit programma is een eerste afweging gemaakt van de maatregelen waarop we inzetten. Bij de verdere prioritering spelen onder meer het collegeprogramma en de investeringstafel een rol. Kompas Het kompas uit de omgevingsvisie wijst de weg naar een vitaal en leefbaar Vijfheerenlanden, met gezondheid, duurzaamheid en veiligheid als vaste uitgangspunten. Bij de uitwerking van maatregelen en nieuwe ontwikkelingen gebruiken we dit kompas als leidraad.
Omgevings-programma Wonen 24 Figuur 2: Het kompas Samen tot uitvoering komen De uitvoering van de omgevingsvisie is een gezamenlijke opgave. We nodigen ontwikkelaars, woningcorporaties, de provincie, het waterschap en inwoners uit om hieraan bij te dragen. De gemeente kan daarbij verschillende rollen vervullen, zoals aanjager, facilitator, kadersteller of voorwaardenschepper. Per maatregel, project en fase bepalen we welke rol het meest effectief is. Monitoren en bijsturen We volgen de voortgang en financiën via de bestaande planning-en- control-cyclus. Via deze cyclus informeren we de gemeenteraad periodiek over de uitvoering en sturen we waar nodig bij. 4.1 Instrumenten en de beleidscyclus Continu proces De Omgevingswet biedt verschillende instrumenten om onze doelen te bereiken. Deze instrumenten hangen onderling samen en vormen gezamenlijk de beleidscyclus. In de praktijk is sprake van een voortdurende wisselwerking: inzichten uit de uitvoering kunnen aanleiding geven om de visie, het programma of het omgevingsplan bij te stellen. Daarbij blijven de bevoegdheden duidelijk verdeeld. Het college stelt de programma’s vast; de gemeenteraad stelt de omgevingsvisie en het omgevingsplan vast. Uitzondering vormen de verplichte programma's, zoals het volkshuisvestelijk programma of warmteprogramma, waarbij de inhoudelijke opzet, procedure en vaststelling soms anders zijn vastgelegd.
Omgevings-programma Wonen 25 Gemeentelijke instrumenten uit de Omgevingswet • Omgevingsvisie (strategisch): het kaderstellende document voor de lange termijn. De visie beschrijft de kernwaarden, strategische ambities, ruimtelijke opgaven en identiteit van de gemeente. Vaststelling: gemeenteraad. • Omgevingsprogramma (tactisch en uitvoerend): de schakel tussen beleid en uitvoering voor de korte tot middellange termijn, in dit geval 2026–2030. In het programma vertalen we de visie naar concrete actielijnen, meetbare maatregelen en projecten. Vaststelling: college. • Omgevingsplan: hierin leggen we de juridische regels vast waarbinnen ontwikkelingen mogelijk zijn. Vaststelling: gemeenteraad. • Beleidsregels en toetsingskaders: deze instrumenten bieden flexibiliteit en ondersteunen een zorgvuldige en tijdige beoordeling van initiatieven. Ze vormen de verbinding tussen het programma en de vergunningverlening. Vaststelling: college, tenzij anders bepaald. Doorwerking in de omgevingsvisie De omgevingsvisie is een levend document. Actuele ontwikkelingen, zoals nieuwe wetgeving, veranderende maatschappelijke behoeften of aangescherpte ambities, kunnen aanleiding geven om de koers te herzien. Denk bijvoorbeeld aan de gevolgen van de schaarste aan netcapaciteit waardoor bepaalde ontwikkelingen misschien wat langer op zich laten wachten.
Via de omgevingsprogramma’s signaleren we tijdig of aanpassing van de visie nodig is. Doorwerking in het omgevingsplan De omgevingsprogramma’s kunnen ook vragen om een juridische vertaling in het omgevingsplan. Het programma beschrijft de ambities voor een gebied of thema; het omgevingsplan bevat de bijbehorende regels en juridische kaders. d