Bijlage 5 Locatieonderzoek wind gemeente Vijfheerenlanden def.pdf

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden

projectnummer 0472188.100 definitief 14 oktober 2022

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden

projectnummer 0472188.100 definitief 14 oktober 2022

Opdrachtgever Gemeente Vijfheerenlanden

Gecontroleerd:

datum 14 oktober 2022

beschrijving definitief

vrijgave

Inhoudsopgave

Blz.

1

Inleiding

7

2

Onderbouwing aanpak

8

Aanpak Beoordelingskader

8 8

Uitgangspunten

10

Opgave van 15 MW (RES) Categorieën windturbines Beleidskader

10 10 11

Beoordeling per thema

13

4.4.1 4.4.2 4.4.3

Energie en circulariteit Vitaliteit en inclusiviteit Gezondheid en milieu Geluidhinder Slagschaduw Omgevingsveiligheid Groen en landschap Landschap Archeologie en cultuurhistorie Natuur

13 13 15 15 19 20 21 21 22 24

5

Beoordeling per locatie

31

3

4

4.3.1 4.3.2 4.3.3

Zoekgebied 1: scoort relatief slecht op alle categorieën 31 Zoekgebied 2: scoort gemiddeld op de categorieën 32 Zoekgebied 3: scoort zeer goed op de categorie groen 33 Zoekgebied 4: scoort bovengemiddeld op Groen en Energie maar relatief laag op Mens 34 Zoekgebied 5 scoort slecht op de categorieën Groen en Energie 35 Zoekgebied 6: scoort zeer goed op de categorie Energie 36 Zoekgebied 7: scoort slecht op de categorieën Groen en Energie 37 Zoekgebied 8: scoort het slechts op de categorie Groen en ook relatief laag op Mens en Energie 38 Zoekgebied 9: scoort slecht op de categorie Mens 39 Zoekgebied 10: scoort het beste op de rangorde 40 Zoekgebied 11: scoort het slechtst op de categorie Energie en ook relatief laag op Mens en Groen 41 Zoekgebied 12: scoort zeer goed op de categorie Groen maar slecht op Mens en Energie 42 Zoekgebied 13: scoort zeer goed op de categorieën Mens en Energie 43 Zoekgebied 14: scoort zeer goed op alle categorieën 44

6

Samenvattende beoordeling

45

6.4.1 6.4.2

Over dit hoofdstuk Overzicht van de beoordelingen van de locaties De beoordelingen genormaliseerd Beoordeling met behulp van een gewichtensets Aanpak van de multicriteria-analyse Gewogen rangschikking van de locaties

45 45 46 47 47 47

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

SAMENVATTING Over dit rapport In het kader van de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 van 16 Utrechtse gemeenten zijn in de gemeente Vijfheerenlanden veertien potentiële gebieden voor windenergie aangeduid. De raad van Vijfheerenlanden heeft gevraagd deze locaties in een milieueffectrapport te onderzoeken. Dit rapport, dat onderdeel is van de milieueffectrapportage voor de omgevingsvisie, geeft inhoud aan die vraag. In dit rapport zijn de 14 locaties in Vijfheerenlanden door middel van een omgevingstechnische analyse onderzocht op hun geschiktheid voor het plaatsen van windturbines, mede in relatie tot de pijlers van de omgevingsvisie en de omgevings¬effecten die kunnen optreden als windturbines worden geplaatst. In het onderzoek is gekeken naar de mogelijkheden voor drie categorieën windturbines, van klein tot zeer groot.

Figuur :1 De veertien zoekgebieden voor windenergie in Vijfheerenlanden

Samenvattende beoordeling De geschiktheid van de 14 locaties voor het plaatsen van (grote) windturbines is onderzocht aan de hand van een aantal beoordelingsaspecten. Het gaat hierbij om de leefomgeving (geluid,

Blad 1 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

slagschaduw), natuur, landschap en erfgoed. Ook is gekeken naar de potenties van de locaties: hoeveel ruimte is er voor het plaatsen van windturbines? Er is gebruik gemaakt van ruimtelijke informatie die ook wordt gebruikt voor de omgevingsvisie en van andere beschikbare informatie, bijvoorbeeld over de locatie woningen. Per beoordelingsaspect zijn de locaties beoordeeld. Voor zover mogelijk is de kans op het optreden van omgevingseffecten kwantitatief gedaan. Na de beoordeling van de locaties op het niveau van de aspecten van het beoordelingskader zijn rangschikkingen gemaakt van de locaties, van meest geschikt tot minst geschikt. Er is daarbij gebruik gemaakt van drie gewichtensets. Bij de gewichtenset Mens is veel gewicht toegekend aan de aspecten van de leefomgeving, bij de gewichtenset Groen aan de aspecten van natuur en landschap, en bij de gewichtenset Energie aan de potenties voor het opwekken van windenergie. De analyse leidt tot onderstaand overzicht. In de tabel zijn de rangnummers van de 14 locaties weergegeven voor de drie gewichtensets. Hoe lager het nummer, hoe geschikter de locatie.

locatie 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14

rang mens 11 8 6 7 4 9 5 10 13 1 12 14 3 2

rang groen rang energie 9 10 10 8 2 6 4 5 12 13 6 3 11 11 14 12 8 7 5 1 13 14 3 9 7 4 1 2

In onderstaande figuur zijn deze cijfers op een andere manier weergegeven. De volgorde in deze figuur (van onder naar boven) is gebaseerd op het gemiddelde van de drie rangnummers. De locatie met de laagste waarde (gemiddeld voor de drie gewichtensets het laagste rangnummer dus de beste) staat boven, de locatie met de hoogste waarde onder.

Blad 2 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 2: Rangorde van de 14 locaties op basis van de gewogen totaalscore voor de 14 locaties (gerangschikt op de gemiddelde score voor de drie gewichtensets)

Belangrijkste uitkomsten per locatie Per locatie is de geschiktheid van de locatie beoordeeld en is inzichtelijk gemaakt hoeveel windturbines er ongeveer zouden passen (op basis van de tussenafstand per turbine). De geschiktheid is op basis van drie gewichtensets beoordeeld namelijk Mens, Groen en Energie. Mens is vooral gericht op de impact voor omwonenden. Groen is vooral gericht op de aspecten natuur en landschap. Bij Energie ligt de nadruk op de geschiktheid van de locatie voor het realiseren van een windpark. Locatie 1: scoort relatief slecht op alle categorieën Locatie 1 scoort slecht op de categorie Mens (12e van de 14 locaties). Ook op de categorieën Groen en Energie scoort het gebied onder gemiddeld (9e en 10e van de 24 locaties). In locatie 1 is een eendenkooi gelegen en behoort een deel tot het NNN. Deze locatie heeft een relatief hoog risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. De locatie heeft geen relatie met een grotere infrastructurele lijn en heeft een grotere afstand tot de snelweg. Afhankelijk van de categorie kunnen er ca. 3 tot 4 windturbines ingepast worden. Locatie 2: scoort gemiddeld op de categorieën Locatie 2 scoort gemiddeld op Mens en Energie (7e en 8e van de 14 locaties). Op de categorie Groen wordt relatief laag gescoord (10e van de 14 locaties). Locatie 2 ligt in een weidevogelkerngebied en grenst aan een eendenkooi.

Bij deze locatie is sprake van het grootste oppervlakte

Blad 3 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

weidevogelgebieden in of binnen 500 meter van een locatie. Deze locatie heeft echter een relatief laag risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. De locatie heeft geen relatie met een grotere infrastructurele lijn en heeft een grotere afstand tot de snelweg. Het gebied grenst wel aan een wetering. Het gebied is te klein om voldoende grote windturbines in te passen, maar op basis van maximale windturbines kan wel worden voorzien in de opgave van 15 MW. Er kunnen ca. 3 turbines worden ingepast. Locatie 3: scoort zeer goed op de categorie groen Locatie 3 scoort zeer goed op de categorie Groen (2e van de 14 locaties). Daarnaast scoort het gebied gemiddeld op Mens en Groen (beide 6e van de 14 locaties). Locatie 3 grenst aan Natura 2000 en het NNN. Er zijn geen weidevogelkerngebieden in de omgeving. De locatie heeft geen relatie met een grotere infrastructurele lijn en heeft een grotere afstand tot de snelweg. Het gebied grenst wel aan een wetering. Afhankelijk van de categorie kunnen er ca. 3 tot 4 windturbines ingepast worden. Locatie 4: scoort bovengemiddeld op Groen en Energie maar relatief laag op Mens Locatie 4 scoort bovengemiddeld op de categorie Groen en Energie (4e en 5e van de 14 locaties). Daarnaast scoort De locatie relatief laag op de categorie Mens (9e van de 14 locaties). Locatie 4 ligt in weidevogelkerngebied.

Bij deze locatie is sprake van een van de grootste oppervlakte weidevogelkerngebieden in of binnen 500 meter van een locatie. Er zijn relatief veel woningen in de omgeving. De locatie grenst voor een gedeelte aan de A4, maar een lijnopstelling langs de snelweg is niet mogelijk. Er kunnen ca. 4 turbines worden ingepast. Locatie 5 scoort slecht op de categorieën Groen en Energie Locatie 5 scoort relatief goed op de categorie Mens (4e van de 14 locaties), maar relatief slecht op de categorieën Groen en Energie (12e en 13e van de 14 locaties). Locatie 5 is geheel gelegen in weidevogelkerngebied. Deze locatie heeft echter een relatief laag risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. Op deze locatie is daarnaast een kleine kans op het optreden van geluidshinder. Er zijn relatief weinig woningen in de omgeving. De locatie heeft geen relatie met een grotere infrastructurele lijn. Het gebied is relatief klein en er kunnen ca. 2 turbines worden ingepast. Het gebied is hiermee te klein om te kunnen voorzien in de opgave van 15 MW. Locatie 6: scoort zeer goed op de categorie Energie Locatie 6 scoort zeer goed op de categorie Energie (2e van de 14 locaties). Daarnaast scoort het gebied gemiddeld op Mens en Groen (8e en 6e van de 14 locaties). Locatie 6 is gedeeltelijk gelegen in weidevogelkerngebied en grenst daarnaast aan het NNN.

Er zijn relatief veel woningen in de omgeving. Door aanwezigheid van de lintbebouwing Lakerveld is er geen directe relatie met de snelweg. Het gebied grenst aan de Bastaardkade. Het gebied is relatief groot en er is een forse omvang in lijnopstelling mogelijk. Er kunnen afhankelijk van de categorie ca. 8 tot 9 turbines worden ingepast. Locatie 7: scoort slecht op de categorieën Groen en Energie Locatie 7 scoort gemiddeld op de categorie Mens (5e van de 14 locaties), maar slecht op de categorieën Groen en Energie (beide 11e van de 14 locaties). Locatie 7 ligt in de uiterwaarden en grenst daarnaast aan het NNN. Op deze locatie is een kleine kans op het optreden van geluidshinder. Er zijn relatief weinig woningen in de omgeving. Grootschalige bebouwing zoals een windturbine is niet wenselijk vanwege doorstroming van de rivier in de uiterwaarden. Er kunnen ca. 3 turbines worden ingepast. Het gebied is te klein om voldoende grote windturbines in te passen, maar op basis van maximale windturbines kan wel worden voorzien in de opgave van 15 MW.

Blad 4 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Locatie 8: scoort het slechts op de categorie Groen en ook relatief laag op Mens en Energie Locatie 8 scoort slecht op alle categorieën Mens, Groen en Energie (11e, 14e en 12e van de 14 locaties). Op de categorie Groen scoort dit gebied het slechtst van alle locaties. Locatie 8 ligt geheel in weidevogelkerngebied, de Groene Contour en NNN. Het gebied grenst aan een veenlint. Het gebied is te klein om voldoende grote windturbines in te passen, maar op basis van maximale windturbines kan wel worden voorzien in de opgave van 15 MW. Er kunnen ca. 3 turbines worden ingepast. Er is geen relatie met grote infrastructurele lijnen. Locatie 9: scoort slecht op de categorie Mens Locatie 9 scoort gemiddeld op de categorieën Groen en Energie (8e en 7e van de 14 locaties). Daarentegen scoort het gebied relatief slecht op de categorie Mens (13e van de 14 locaties). Locatie 9 ligt geheel in weidevogelkerngebied en aangrenzend aan een veenlint. Bij deze locatie is sprake van een van de grootste oppervlakte weidevogelkerngebieden in of binnen 500 meter van een locatie. Op deze locatie is ook een grote kans op het optreden van geluidshinder. Er zijn relatief veel woningen in de omgeving. Er is geen relatie met grote infrastructurele lijnen. Het gebied ligt tussen twee ontginningslinten in. Het grenst daarnaast aan een wetering. Er kunnen ca. 4 turbines worden ingepast.

Locatie 10: scoort het beste op de rangorde Voor de categorieën Mens en Energie scoort De locatie zeer goed (1e van de 14 locaties). Op deze locatie is de kleinste kans op het optreden van geluidshinder. Er zijn relatief weinig woningen in de omgeving. Daarnaast grenst het gebied aan de A2. Afhankelijk van de categorie kunnen er ca. 7 tot 8 turbines worden ingepast. De locatie scoort gemiddeld op de categorie Groen (5e van de 14 locaties). Locatie 10 ligt grotendeels in het NNN en de Groene Contour. Bij deze locatie is sprake van het grootste oppervlakte NNN in of binnen 500 meter van een locatie. Deze locatie heeft daarnaast een relatief hoog risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. Locatie 11: scoort het slechtst op de categorie Energie en ook relatief laag op Mens en Groen Locatie 11 scoort het slechts op de categorie Energie (14e van de 14 locaties). Ook voor Mens en Groen scoort het gebied laag (10e en 13e van de 14 locaties). Locatie 11 ligt in de invloedsfeer van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en grenst daarnaast aan weidevogelkerngebieden. Deze locatie heeft een relatief laag risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. Het gebied is daarnaast relatief klein. Er kunnen ca. 2 turbines worden ingepast. Het gebied is hiermee te klein om te kunnen voorzien in de opgave van 15 MW.

Er is ook geen lijnopstelling mogelijk waarmee relatie te leggen is met grote infrastructureel lijnen. Locatie 12: scoort zeer goed op de categorie Groen maar slecht op Mens en Energie Locatie 12 scoort zeer goed op de categorie Groen (3e van de 14 locaties) en onder gemiddeld op de categorie Energie (9e van de 14 locaties). Op de categorie mens scoort de locatie het slechtst (14e van de 14 locaties). Locatie 12 grenst aan de A2 en A27 en betreft een stadsrand. Op deze locatie is de grootste kans op het optreden van geluidshinder. Er zijn relatief veel woningen in de omgeving. In locatie 12 zijn al 3 windturbines geplaatst. Er kan hier nog ca. 1 turbine worden ingepast (rekening houdend met afstand tot de bestaande windturbines). Het gebied is hiermee niet geschikt om te kunnen voorzien in de opgave van 15 MW. Locatie 13: scoort zeer goed op Mens en Energie Locatie 13 scoort zeer goed op de categorieën Mens en Energie (beide 3e van de 14 locaties). Voor de categorie Groen scoort de locatie daarentegen gemiddeld (7e van de 14 locaties). De locatie is relatief groot, grenst aan de Molenwetering en ligt relatief dichtbij de snelweg. Locatie 13 ligt gedeeltelijk in het NNN. Bij deze locatie is sprake van een van de grootste oppervlakte

Blad 5 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

NNN in of binnen 500 meter van een locatie. Er kunnen ca. 7 turbines worden ingepast en een lijnopstelling is mogelijk. Locatie 14: scoort zeer goed op alle categorieën Locatie 14 scoort het zeer goed op de categorie groen (1e van de 14 locaties). Ook voor de categorieën Mens en Energie wordt relatief goed gescoord (2e en 4e van de 14 locaties). Locatie 14 grenst aan de A2 en ligt grotendeels in weidevogelkerngebied. Daarnaast grenst het aan NNN. Op deze locatie is een kleine kans op het optreden van geluidshinder. Er zijn relatief weinig woningen in de omgeving. Deze locatie heeft een relatief hoog risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. Er kunnen ca. 4 turbines worden ingepast en is een opstelling mogelijk in lijn met de snelweg.

Blad 6 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

1

Inleiding De uitkomst voor de Regionale Energie Strategie (RES) 1.0 U16 voor de gemeente Vijfheerenlanden is, zoals vastgesteld in de raadsvergadering van 30 september 2021, een bijdrage van 0,072 TWh (streefgetal). Omdat binnen de gemeente Vijfheerenlanden bestuurlijk ervoor is gekozen om geen zonnevelden op agrarische gronden te willen faciliteren, dient de opgave ingevuld te worden door duurzame opwek van energie door middel van windturbines. Binnen de gemeente zijn in het kader van de RES veertien potentiële gebieden voor windenergie aangeduid. In dit rapport is de uitspraak van de gemeenteraad van september 2021 gehanteerd als het uitgangspunt voor de opgave voor windenergie. Inmiddels wordt overwogen om de inzet op zonne-energie te vergroten en de inzet op wind navenant te verkleinen. Met deze mogelijke verschuiving in de opgave is in dit rapport geen rekening gehouden. In dit rapport zijn deze gebieden door middel van een omgevingstechnische analyse onderzocht op hun geschiktheid voor het plaatsen van windturbines, mede in relatie tot de pijlers van de omgevingsvisie en de omgevingseffecten die kunnen optreden als windturbines worden geplaatst. Daarbij zal – voor zover relevant - ook worden gekeken naar verschillende types en afmetingen van windturbines.

In het najaar van 2022 krijgen de inwoners een participatiegelegenheid om op basis van de onderzoeksresultaten van het verdiepend onderzoek naar locaties voor windturbines hun wegingsvoorkeuren aan te geven.

Figuur 1-1 De veertien zoekgebieden voor windenergie in Vijfheerenlanden

Plan-m.e.r.-onderzoek naar windlocaties koppelen aan de o.e.r. bij Omgevingsvisie De raad van de gemeente Vijfheerenlanden heeft besloten dat de zoekgebieden voor windenergie uit de RES, zowel de kansrijke en minder kansrijke, nader worden onderzocht in een plan-

Blad 7 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

m.e.r. Omdat energie ook één van de opgaves is voor de omgevingsvisies en omdat de (mogelijke) keuze van locaties voor windenergie impact kan hebben op de leefomgeving en ruimtelijk relevant is, wordt het plan-m.e.r. voor de windlocaties in samenhang uitgevoerd met de o.e.r. voor de omgevingsvisie. De zoekgebieden Bij het afbakenen van de zoekgebieden (onderdeel van het proces van RES 1.0) is onder andere gebruik gemaakt van afstandscriteria tot woningen en woonkernen. Het ging daarbij om een afstand van 900 m tot woonkernen en 500 m tot woningen buiten de woonkernen. Figuur 1.2 laat zien wat het effect op de zoekgebieden is als andere afstandscriteria tot de woonkernen1 worden aangehouden. Een aantal zoekgebieden ligt geheel of grotendeels binnen de contouren van 1.200 of 1.500 m rondom woonkernen. Voor enkele zoekgebieden (10 en in mindere mate 6, 13 en 1) heeft het hanteren van een grotere afstand tot woonkernen relatief weinig invloed.

Figuur 1-2. Ligging van de veertien zoekgebieden ten opzichte van de woonkernen. Rond de woonkernen zijn contouren aangebracht met afstanden van 500 m (binnenste contour)– 900 m– 1.200 m en 1.500 m (buitenste contour). Roze zijn de woonkernen (stedelijke gebieden conform de omgevingsverordening

1

dit zijn de stedelijke gebieden conform de Omgevingsverordening

Blad 8 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

2

Onderbouwing aanpak Aanpak De geschiktheid van de locaties voor windturbines en de effecten die bij de locaties kunnen optreden zijn onderzocht. Het onderzoek richt zich op het beoordelen van de geschiktheid van de locaties, zonder dat daarbij wordt gekeken naar concrete (mogelijke) opstellingen van windturbines. Deze aanpak is gevolgd omdat in de praktijk het ontwikkelen van plannen voor windparken wordt gedaan door private partijen – dat kunnen energiemaatschappijen, maar ook private personen, coöperaties of (lokale) overheden zijn. Dat stadium van het proces (het ontwikkelen van concrete plannen) is nog niet bereikt, omdat de locaties nog niet zijn vastgesteld. Bekend is dat grondposities – welke grondeigenaren stemmen in met het plaatsen van windturbines – een belangrijke factor zijn bij het ontwikkelen van plannen voor windparken. Er is daarom in dit rapport geen analyse gedaan aan de hand van de mogelijke opstellingen, maar wel indicatief gekeken naar de ruimte en de landschappelijke situatie van de locaties en de kansen die dat biedt en de schuifruimte die er is om een windpark in te passen. Doordat in dit rapport niet is gekeken naar concrete opstellingen van windturbines heeft de beoordelen van de mogelijke effecten deels het karakter van een beoordeling van kansen en risico’s. Dit laat onverlet dat waar mogelijk de eigenschappen van de locaties zijn gekwantificeerd.

Voor dit rapport zijn voor een aantal aspecten met behulp van GIS contouren rond de windturbines gemaakt (aangeduid als ringen), met verschillende afstanden. Afhankelijk van het beschouwde aspect zijn aantallen (bijvoorbeeld woningen) of oppervlaktes (bijvoorbeeld weidevogelkerngebied) berekend voor een bij het betreffende aspect passende (effect)afstand. In de betreffende paragrafen is aangegeven welke (effect)afstanden zijn gehanteerd. Daarnaast is voor kwalitatieve aspecten een schaal gehanteerd, waarbij een score is gegeven binnen de schaal 1 t/m 5. Daarbij is de volgende schaal gehanteerd: score 1 2 3 4 5

beoordeling niet aan de orde / geen ruimtelijke overlap kleine kans op negatieve effecten kans op negatieve effecten grote kans op negatieve effecten grote kans op grote negatieve effecten, grote mate van strijdigheid met status/beleid

Het doel hiervan is om een heldere beschrijving te geven in hoeverre een locatie vergelijkbaar, beter, of slechter scoort ten opzichte van de andere mogelijke locaties.

Beoordelingskader Voor het vraagstuk van de windlocaties zijn niet alle onderdelen van het beoordelingskader uit het OER onderscheidend. Belangrijk zijn in geval de effecten op energie (CO 2-reductie, energieopbrengst/potentie), de leefomgeving (geluid, slagschaduw, omgevingsveiligheid), landschap, cultuurhistorie, archeologie en natuur (soorten, Natura 2000, NNN en weidevogelgebieden). Hiermee wordt in dit rapport een beoordeling gegeven voor de thema’s energie en circulariteit, vitaliteit en inclusiviteit, groen en landschap en gezondheid en milieu. Waar mogelijk zijn de effecten kwantitatief bepaald met behulp van GIS.

Blad 9 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

In dit onderzoek is nog geen rekening gehouden met de eventuele beperkingen van de locaties in relatie tot de verstoring van de defensieradar. Bij een concreet voornemen voor het plaatsen van een windturbine moet een beoordeling van de radarverstoring worden gedaan door het ministerie van Defensie. Om dit toets te kunnen doen is concrete informatie over de te plaatsen windturbines noodzakelijk. Gezien de ligging en afmetingen van de locaties en gezien de nog onzekere ontwikkelingen ten aanzien van een nieuw radarstation is er voor dit onderzoek van uitgegaan dat dit niet leidt tot onderscheid tussen de locaties. Tabel 2-1 Beoordelingskader OER omgevingsvisie Vijfheerenlanden.

Thema Aspecten Energie en circulariteit CO2-uitstoot Energievraag Huidige en potentie duurzame energiebronnen Circulariteit (grondstoffengebruik, afval) Vitaliteit en inclusiviteit Woningaanbod Voorzieningen Leefbaarheid Inclusiviteit Sociale cohesie Economie Werkgelegenheid Werklandschappen Beroepsbevolking Mobiliteit Bereikbaarheid Verkeersafwikkeling/knelpunten Modal split Verkeersveiligheid Groen en landschap Archeologie Cultuurhistorie Landschap Natuurgebieden Biodiversiteit Kwaliteit openbare ruimte Gezondheid en milieu Gezonde leefstijl Geluid Luchtkwaliteit Geur Omgevingsveiligheid Slagschaduw en schittering Bodemkwaliteit Klimaatadaptatie Waterkwaliteit Wateroverlast Waterveiligheid Hitte Droogte Bodemdaling

Blad 10 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

3

Uitgangspunten Opgave van 15 MW (RES) Uitgangspunt voor dit onderzoek is het bod van gemeente Vijfheerenlanden aan de RES U16 van 0,072 TWh (71.512 MWh), zoals gedaan in 2021. Hiervan is destijds – in 2021 – uitgegaan van 53.800 MWh opbrengst aan windenergie (dat is 24 MW vermogen) 2. De bestaande windturbines van Windpark Autena tellen hierin mee. Dat zijn drie windturbines van ieder 3 MW. De rest van het bod van Vijfheerenlanden (15 MW opgesteld vermogen) wordt ingevuld door drie windturbines van ongeveer 5,6 MW. Daarnaast wordt er ook ingezet op grootschalige zonne-energie op daken. Dit bod is in het democratisch proces binnen de gemeenteraad tot stand gekomen. Inmiddels is er (zie ook de inleiding) een ontwikkeling binnen de gemeente om een groter deel van de opgave te realiseren met zonne-energie. De opgave voor windenergie wordt in dat geval kleiner. In dit rapport is echter de opgave zoals vastgesteld in september 2021 gehanteerd. De opgave voor de gemeente Vijfheerenlanden voor windenergie komt dit neer op: • Opbrengst: 33.625 MWh/jaar • Vermogen: 15 MW

Categorieën windturbines Zoals ook al beschreven in hoofdstuk 2 vindt de feitelijke planvorming en realisatie van windturbines in de meeste gevallen plaats door private partijen, zoals energiebedrijven of energiecoöperaties. Welke turbines worden geplaatst en waar, hangt af van veel factoren, zoals grondposities en de mogelijkheden om te beschikken over kapitaal en subsidie. In dit stadium van het proces is dus nog veel onzeker. Vanuit deze onzekerheid is er voor gekozen in dit onderzoek te kijken naar drie categorieën turbines (tabel 3-1). Ook geeft dit inzicht in de consequenties van het (door de gemeente) stellen van eisen aan de afmetingen van de turbines. Doordat in dit onderzoek wordt gewerkt met drie categorieën ontstaat een beeld van de kansen en beperkingen van de locaties. De drie categorieën zijn gebaseerd wat op dit moment door windturbineleveranciers wordt aangeboden. Voor het kleinste type is gekeken naar een type windturbine dat (vooral) in het noorden van het land (veel) wordt geplaatst bij boerderijen, als onderdeel van een systeem om de boerderijen energieneutraal te maken (samen met zon). Het gaat om turbines met een ashoogte van circa 15 m, een rotordiameter van ongeveer 12 m en een vermogen van 0,015 MW.

Ter vergelijking: de drie windturbines bij Autena hebben een vermogen van 3 MW, tiphoogte 165,5 m, rotordiameter 131 m en ashoogte 100 m en een onderlinge afstand van ongeveer 310 m. Voor de grotere turbines zijn twee categorieën gehanterd. De ene daarvan is iets groter dan de Autena-turbines. De maximale categorie is gebaseerd op de actuele stand van de markt van windturbines (nog groter en hoger, met meer vermogen). Voor de opbrengst is hoger en groter gunstig, omdat het op grotere hoogte meer waait en de opbrengst kwadratisch toeneemt met hogere windsnelheid. Een hogere turbine levert daardoor (per opgesteld vermogen) meer elektriciteit.

2

De relatie tussen opgesteld vermogen (in MW) en de jaarlijkse opbrengst (in MWh) wordt doorgaans berekend door het vermogen te vermenigvuldigen met het aantal uren dat een turbine jaarlijks op vol vermogen draait. Voor de opgave voor Vijheerenlanden is uitgegaan van 2240 vollasturen per jaar

Blad 11 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Blad 12 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Tabel 3-1: De drie beschouwde categorieën windturbines Categorie Vermogen Ashoogte RotorTiphoogte diameter

Schatting vollasturen per jaar

Opbrengst per jaar MWh

Aantal benodigd voor opgave VHL (opbrengst)

Aantal benodigd voor opgave VHL (vermogen)

30

1120

1000

MW

m

m

m

0,015

15

12

21

2000

groot

4

120

130

185

2250

9.000

3,7

3,8

maximaal

6,2

150

160

230

2500

15.500

2,2

2,4

klein

Voor de opbrengst en het ruimtebeslag houdt dit indicatief in dat ruim 1000 kleine turbines nodig zijn voor de opgave. Van de grotere turbines zijn tenminste drie of vier nodig (tabel 3-2), waarmee dan overigens wel een groter vermogen wordt geplaatst dan de opgave. Bij de grotere (hogere) turbines wordt uitgegaan van een groter aantal vollasturen per jaar dan bij de kleinere (lagere) turbines. Mede hierdoor is de opbrengst van de grootste turbines het grootst. Dit komt ook doordat om aan de opgave van het opgesteld vermogen te kunnen voldoen er van is uitgegaan dat drie turbines nodig zijn (2,4 afgerond naar boven). Tabel 3-2: Benodigd aantal turbines per categorie en een indicatie van de benodigde ruimte en opbrengst. Categorie aantal Tussenlengte lijnopsteloppervlak Vermogen benodigd (naar afstand ling boven afgerond) m m ha MW Klein 1000 35 34.965 245 15 Groot 4 400 1.200 146 16 Maximaal 3 450 900 145 18,6

opbrengst GWh/jaar 30,0 36,0 46,5

NB voor de opbrengst hier uitgegaan van een gelijk aantal vollasturen voor de drie categorieën. Dit is waarschijnlijk niet helemaal correct.

Beleidskader Uitgangspunten Provinciaal beleid en RES In de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en de Interim omgevingsverordening zijn de volgende aspecten rondom windenergie relevant: • Natura 2000-gebieden en Ganzenrustgebieden zijn uitgesloten voor zonnevelden en windenergie. • De (Interim) Omgevingsverordening stelt regels en voorwaarden aan ontwikkelingen in het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en de Groene Contour, om de natuurwaarden in deze gebieden te beschermen. Zonnevelden en windenergie zijn hier niet uitgesloten, mits aan deze voorwaarden wordt voldaan. Als windturbines worden geplaatst binnen de Groene contour, moet nieuwe natuur worden gerealiseerd. • Ontwikkeling van zonnevelden en windturbines in weidevogelkerngebieden is mogelijk, mits de kwaliteit van het leefgebied van de weidevogels aantoonbaar per saldo minimaal wordt behouden. • In stiltegebieden gelden voorwaarden voor windturbines. Deze voorwaarden zijn onder andere dat windturbines in een in de omgeving passende combinatie van meerdere windturbines moeten worden opgesteld en dat de windturbines zodanig worden opgesteld dat de effecten op het stiltegebied zo beperkt mogelijk zijn. • Nieuwe Hollandse Waterlinie: Zonnevelden en windenergie kunnen hier alleen worden ingepast wanneer sprake is van bescherming en benutting van deze waarden, of van instandhouding en versterking van deze waarden (UNESCO gebieden).

Blad 13 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

De ruimtelijke kenmerken van een gebied bepalen de mogelijkheden en knelpunten van nieuwe energievoorzieningen. Vijfheerenlanden behoort volgens de RES tot het landschaptype Waarden. Hier kan het opwekken van hernieuwbare windenergie het beste worden ingepast door: • Windturbines in lijnopstelling langs de snelweg; • Windturbines in lijnopstelling langs weteringen. Bovenwettelijke voorwaarden De gemeente Vijfheerenlanden voegt de volgende voorwaarden toe (Memo Ruimtelijke analyse zoekgebieden, 2021): • We beschermen natuurgebieden, daarom geen windturbines in Natura 2000 en Natuur Netwerk Nederland (NNN) gebieden; als gemeente willen we de beschermde natuurgebieden in stand houden en we denken dat buiten deze gebieden nog voldoende mogelijkheden zijn. De haalbaarheid van realisatie is binnen deze gebieden al vrij laag vanwege de negatieve effecten op flora en fauna die in een latere fase in beeld komen. • We willen de overlast voor inwoners beperken, daarom geen windturbines binnen 900 meter rondom woonkernen. Dit is circa 400 meter extra vergeleken met de wettelijke norm. Dit is ook de contour die vanuit de ruimtelijke ordening vaak als kernrandzone wordt aangeduid. • We willen de overlast voor inwoners beperken, daarom geen windturbines binnen 500 meter van meer verspreide woningen.

Dit is de ruime interpretatie van de maximale wettelijke geluidsbelasting en daarmee dus bovenwettelijk. • Windturbines zoveel mogelijk plaatsen in de buurt van infrastructuur en/of grotere infrastructurele werken. Deze gebieden hebben al te maken met overlast en daardoor is de impact van windturbines minder groot dan in rustige gebieden. Ook is het landschappelijk wenselijk om de infrastructuur te volgen. • Naast de al aanwezige geluidsbelasting in delen van onze gemeente willen we in andere delen de rust bewaken. Daarom sluiten we de stiltegebieden uit voor windturbines. Windturbines in dit gebied sluiten ook niet aan bij het principe om de nabijheid te zoeken van infrastructuur. • Weidevogelgebieden zijn onderdeel van de provinciale omgevingsverordening en sluiten we uit van windturbines. Bij deze gebieden moet wel altijd onderzocht worden welke vogelsoorten daadwerkelijk van het gebied gebruik maken. Het gebied is niet leidend, maar de vogels wel.

Blad 14 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

4

Beoordeling per thema Voor het vraagstuk van de windlocaties zijn niet alle onderdelen van het beoordelingskader uit het OER onderscheidend. Hiermee wordt in dit hoofdstuk een beoordeling gegeven voor de relevante thema’s energie en circulariteit, vitaliteit en inclusiviteit, gezondheid en milieu en groen en landschap. Waar mogelijk zijn de effecten kwantitatief bepaald met behulp van GIS.

Energie en circulariteit Potentie opbrengst locaties Per locatie is inzichtelijk gemaakt hoeveel windturbines er ongeveer zouden passen voor de twee categorieën grote turbines, groot en maximaal. Dit is in beeld gebracht op basis van de tussenafstand die nodig is per turbine3. Hierbij is geen rekening gehouden met de landschappelijke inpassing en een goede lijnopstelling of een van de andere thema’s. • Voor de categorie groot (vermogen van 4 MW) is de tussenafstand 400 meter. • Voor de categorie maximaal (vermogen van 6,2 MW) is de tussenafstand 450 meter. Om in de opgave van 15 MW te kunnen voorzien zijn 4 grote windturbines of 3 maximale windturbines nodig. Er zijn drie locaties waarbij dit niet mogelijk is, namelijk locatie 5, 11 en 12. Op locatie 12 zijn al drie windturbines aanwezig. Tabel 4-1 Potentie per locatie om te voorzien in de opgave van Vijfheerenlanden Zoekgebied Oppervlakte In te passen turbines In te passen turbines in hectare groot maximaal 1 38,0 Ca. 4 Ca. 3 2 33,4 Ca. 3 Ca. 3 3 20,5 Ca. 4 Ca. 3 4 20,3 Ca. 4 Ca. 4 5 11,4 Ca. 2 Ca. 2 6 69,2 Ca. 9 Ca. 8 7 13,9 Ca. 3 Ca. 3 8 23,8 Ca. 3 Ca. 3 9 26,0 Ca. 4 Ca. 4 10 71,6 Ca. 8 Ca. 7 11 9,5 Ca. 2 Ca. 2 12 37,1 Ca. 1 Ca. 1 13 63,7 Ca. 7 Ca. 7 14 23,1 Ca. 4 Ca. 4

Voldoende om de opgave in te passen

Vitaliteit en inclusiviteit Aantal woningen binnen 1.500 meter Een eerste indicatie van de effecten op de leefomgeving kan worden gegeven op basis van het aantal woningen in de omgeving. Per zoekgebied zijn de aantallen woningen binnen 1.500 m van de rand van de locaties in beeld gebracht. De tellingen zijn gebeurd door middel van GIS en BAG informatie. Daarbij valt de logische constatering te maken dat de aantallen in de ringen 500 t/m 3

Deze tussenafstand zijn indicatief. In de praktijk kunnen ook kleinere of grotere afstanden worden toegepast. Dit is o.a. afhankelijk van de grondposities en de oriëntatie ten opzicht van de overheersende windrichting. Bij turbines die (te) dicht bij elkaar staan is er een negatief effect op de opbrengst doordat de ene turbine als het ware de wind afvangt van de andere.

Blad 15 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

1.000 m en 1.000 t/m 1.500 m (veel) groter zijn dan in ring 1 t/m 500 m. Dit omdat de zoekgebied locaties betreffen waar geen of weinig woningen staan. De zoekgebied 5, 10, 7 en 14 hebben de minste woningen in de omgeving. Daarentegen hebben de zoekgebieden 12, 9, 4 en 6 de meeste woningen in de omgeving, waarbij 12 en 9 hier fors bovenuit steken. De woningen bevinden zich wel grotendeels op een afstand van 1.000 tot 1.500 m van de zoekgebieden.

aantal woningen

20 15 10 5 0 8

2

11

7

3

5

6

1

4

9

10

13

12

14

2

13

14

12

5

10

11

2

14

7

10

5

locaties 0 t/m 500 m

aantal woningen

200 150 100 50 0 9

4

11

6

8

3

7

1

locaties

aantal woningen

500 t/m 1.000 m 2500 2000 1500 1000 500 0 12

9

4

6

1

13

3

8

locaties 1.000 t/m 1.500 m Figuur 4-1 Aantal woningen in drie ringen rondom de zoekgebieden. Per ring gerangschikt naar aflopend aantal woningen

Blad 16 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Gezondheid en milieu 4.3.1

Geluidhinder Aanpak kans op geluidhinder De geluidbelasting door windturbines en de eventuele hinder die daardoor bij woningen kan worden ervaren is afhankelijk van de geluidproductie van de windturbines, de afstand tussen woningen en de turbines, de ligging ten opzichte van de windrichting en de eventuele afscherming of demping van het geluid in het gebied tussen de woning en de windturbine. Deze factoren zijn voor de locaties grotendeels niet bekend. Om toch een beeld te kunnen geven van de mate waarin windturbines in de zoekgebieden kunnen leiden tot geluidhinder in de woonomgeving is met behulp van GIS het aantal woningen en woonboten rond de zoekgebieden geteld. Hierbij is gekeken naar schillen met een breedte van 250 m. Er is gekeken tot een afstand van 2 km tot de rand van locaties. Hierbij is gebruik gemaakt van de gegevens uit de BAG4. Vervolgens zijn deze aantallen woningen gecombineerd met een uit de literatuur en op basis van geluidberekeningen afgeleide relatie tussen de afstand en het aandeel van de bewoners dat hinder of ernstige hinder ervaart. Hierbij is gebruik gemaakt van geluidberekeningen voor de twee grote categorieën windturbines. Deze berekeningen laten zien op welke afstand van de turbines welk geluidniveau optreedt.

Op basis van literatuurgegevens over de relatie tussen geluidniveau en het aandeel van de populatie dat hinder of ernstige hinder ervaart is vervolgens de totale kans op hinder bepaald. Hierbij is een aanname gedaan voor het gemiddeld aantal inwoners per woning. Bij deze aanpak wordt dus niet gekeken naar de (inmiddels niet meer bestaande) norm uit het Activiteitenbesluit van de maximale geluidbelasting van 47 dB Lden, maar ook naar de hinder die kan optreden bij een lagere geluidbelasting. Deze aanpak heeft in zekere zin het karakter van een worst-casebenadering, omdat in feite het uitgangspunt is dat op alle punten van de grenzen van de gehele locatie geluid wordt geproduceerd door windturbines. In de praktijk zal dat, zeker bij de grotere locaties en de locaties waar het mogelijk is turbines niet op of dichtbij de grens van het zoekgebied te plaatsen, niet het geval zijn. Daarnaast is geen rekening gehouden met afscherming die vooral in woonkernen van belang kan zijn. Een tweede kanttekening is dat de gehanteerde relatie tussen afstand en hinderpercentages is gebaseerd op een indicatieve berekening van de geluidemissie voor de twee turbinecategorieën. Een derde kanttekening is dat de hinderpercentages zijn gebaseerd op onderzoeken van meer dan tien jaar oud. Recentere informatie is in deze vorm echter niet beschikbaar.

Ondanks deze onzekerheden geeft de gehanteerde methodiek wel een beeld van de gevoeligheid van de locaties voor het optreden van geluidhinder. Kans op hinder De kans op hinder (A) en ernstige hinder (HA) kan worden weergegeven op grond van de uit literatuur bekende relatie tussen geluidbelasting door windturbines en het aandeel van de blootgestelden dat daarvan hinder of ernstige hinder ervaart. Hiervoor is de rapportage ‘Hinder door geluid van windturbines’ (Janssen, et al., 2008)5 gebruikt. Bij toenemende geluidbelasting neemt 4

Basisadministratie gebouwen.

5

https://www.tno.nl/media/2187/hinder_door_geluid_van_windturbines.pdf; Dit is de meest actuele informatie over de dosis-effectrelatie. Deze gegevens worden ook vermeld in het rapport Windturbines: invloed op de beleving en

Blad 17 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

het percentage gehinderden en ernstig gehinderden sterk toe, maar ook bij relatief lage geluidniveaus ervaart een deel van de blootgestelden hinder of ernstige hinder. Op basis van de curves van figuur 3.1a en praktijkervaring met de afstand van geluidcontouren tot windturbines zijn de percentages voor hinder en ernstige hinder bepaald als functie van de afstand (Figuur 4-2).

Figuur 4-2 Hinder door windturbines: relatie tussen geluidniveau en percentage (ernstige) gehinderden (Janssen, et al., 2008).

Relevante afstanden situatie Vijfheerenlanden Als onderdeel van de analyse voor de locaties in Vijfheerenlanden zijn indicatieve geluidberekeningen uitgevoerd voor de beschouwde categorieën grote windturbines en de windcondities in de gemeenten. In de geluidberekeningen is uitgegaan van lijnopstellingen van 3 of 4 turbines en gegevens van de geluidproductie van representatieve turbines. Vervolgens zijn de afstanden van de geluidcontouren gemeten haaks op de lijnen vanuit het midden van de lijnopstelling. Dat kan worden beschouwd als worst-case omdat aan de uiteinden van de lijnen de effectafstanden wat kleiner zijn (Figuur 4-3). Dit resulteert in een relatie tussen de afstand tot de lijn en de geluidbelasting (Figuur 4-4). Uit deze berekening blijkt dat het verschil tussen de twee grote turbinecategorieën voor wat betreft de afstand van de geluidcontouren erg klein is en er een groot verschil is met de kleinste turbinecategorie.

Figuur 4-3 Methodiek van het meten van de afstand van de geluidcontouren tot de windturbines.

Gezondheid van omwonenden: I. van Kamp et al, RIVM, 2013) en in WHO, 2018: Environmental Noise Guidelines for the European Region. Een review van de literatuur laat overigens zien dat de relatie tussen geluidniveau, hinderbeleving en gezondheid complex is (Van Kamp & Van den Berg, Gezondheidseffecten van windturbinegeluid, RIVM, 2021). Inmiddels is (naar aanleiding van de Nevele-uitspraak) een landelijk onderzoek gestart.

Blad 18 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4-4 Relatie tussen afstand en geluidbelasting, zoals bepaald met behulp van de indicatieve geluidmodellering

Vertaling afstanden naar kans op hinder Als volgende stap in de analyse is de informatie van de relatie tussen hinder en geluidbelasting (Figuur 4-2) gecombineerd met de informatie over de afstand van de geluidcontouren tot de windturbines (Figuur 4-3). Dit resulteert in een relatie tussen afstand en de kans op het optreden van hinder of ernstige hinder (Figuur 4-4). Voor de berekeningen zijn de afgeleide percentages per afstandklasse van telkens 250 m breed gehanteerd, zoals aangegeven in Figuur 4-5.

Figuur 4-5: Hinder door windturbines: afgeleide relatie tussen afstand en percentage (ernstige) gehinderden. In de berekeningen voor dit rapport zijn de percentages van de ‘treden’ in de figuur gehanteerd.

Blad 19 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Aantal (ernstig) gehinderden per locatie Voor elke locatie voor windenergie is het aantal woningen (verblijfsobjecten met woonfunctie zoals gedefinieerd in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen) bepaald en in schillen met een breedte van 250 meter (gerekend vanaf de rand van de locaties) bepaald. De aantallen zijn vermenigvuldigd met een gemiddeld aantal bewoners per adres (2,3) en de hinderpercentages van Figuur 4-5. Het resultaat van deze berekeningen is weergegeven in de Figuur 4-6 en Figuur 4-7. In Figuur 4-6 zijn de aantallen potentieel gehinderden per schil van 250 m ronde de locaties weergegeven. Uit deze figuur blijkt dat ook op grotere afstanden hinder kan worden ervaren – bijvoorbeeld bij de locaties 1, 9 en 12 zijn pieken aanwezig voor de afstand boven 1250 m. Dat komt doordat op deze afstand relatief veel woningen aanwezig zijn, waardoor ondanks een relatief lage geluidbelasting en daardoor ook een relatief laag percentage gehinderde, het aantal potentieel gehinderden relatief groot is. Zoals hiervoor al aangegeven gaat het wel om een worst-case benadering (qua afstand en door niet rekening te houden met afscherming).

Figuur 4-6: Kans op hinder, per schil van 250 m rond de locaties

Een overzicht van de kans op hinder is opgenomen in Figuur 4-7, waarin de totalen van hinder en ernstige hinder zijn weergegeven. Hier is de volgorde van de locaties aangepast op basis van (van link naar rechts) toenemend aantal gehinderden. Uit dit overzicht blijkt dat de kleinste kans op het optreden van hinder aanwezig is bij de locaties 10, 5, 14 en 7. De grootste kans op het optreden van hinder is aanwezig bij de locaties 9 en 12.

Blad 20 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4-7 Indicatie van het potentieel aantal geluidgehinderden per locatie

Stiltegebieden Twee gebieden binnen de gemeente zijn aangewezen als stiltegebied, namelijk het gebied bij tussen de A27 en de Lek en het landelijk gebied tussen globaal de A27 en de N484. In het gemeentelijk beleid worden windturbines in de stiltegebieden in principe uitgesloten. Een aantal van de zoekgebieden grenst aan het stiltegebied en ligt in het aandachtsgebied.

Figuur 4-8 Stiltegebieden Vijfheerenlanden

4.3.2

Slagschaduw Aanpak hinder door slagschaduw Voor de bepaling van de kans op hinder door slagschaduw is gekeken naar het aantal woningen in een sector tot 1.200 m afstand van de locaties, uitgezonderd woningen ten zuiden van de locaties. Hiermee wordt rekening gehouden met de overwegende stand van de zond en de richting van de slagschaduw. Meer concrete bepalingen van de kans op slagschaduw zijn niet mogelijk omdat voor de locaties geen windturbineopstellingen bekend zijn. Resultaat De resultaten van de GIS-berekening zijn opgenomen in figuur Figuur 4-9.

Blad 21 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4-9 Aantal woningen in sector ten noorden van de locaties (tot 1200 m afstand)

4.3.3

Omgevingsveiligheid In onderstaande figuur zijn buisleidingen weergeven voor giftige stoffen met een verhoogd risico. Bij risicovolle buisleidingen kun je denken aan (hogedruk) transport van aardgas, olie, benzine, kerosine, chemische producten en industriële gassen. Door zoekgebied 2 en 13 loopt een buisleiding. Daarnaast grenst een buisleiding aan de zoekgebieden 1, 10, 12 en 14. Hierbij dit rekening gehouden te worden met eventuele positionering van windturbines en graafwerkzaamheden. De grootste kans op een beschadiging aan een buisleiding ontstaat door graafwerkzaamheden.

Figuur 4-10 Buisleidingen (rood) in Vijfheerenlanden en de zoekgebieden voor wind (risicokaart.nl)

Blad 22 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Groen en landschap 4.4.1

Landschap Het aspect landschap is onderzocht aan de hand de structuur van het landschap. Hiervoor is gebruik gemaakt van de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040. Om te beoordelen of de geprojecteerde windmolens in het landschap passen is gebruik gemaakt van een kwalitatieve benadering. Daarbij wordt gekeken naar de landschappelijke elementen van elk landschapstype. In zijn algemeenheid kenmerkt het landschap van Vijfheerenlanden zich door de openheid en overwegend onbebouwde ruimte. Deze waarde van openheid geldt voor nagenoeg de gehele gemeente, waarmee er geen groot onderscheid te maken is in aantasting van deze waarde voor de verschillende zoekgebieden. Bij de daadwerkelijke inpassing van windturbines is het van belang dat de opstelling aansluit op de structuur en verkaveling van het landschap. Uitgangspunt in het gemeentelijk beleid is windturbines zoveel mogelijk plaatsen in de buurt van infrastructuur en/of grotere infrastructurele werken. Voor elke locatie is in beeld gebracht in hoeverre dit mogelijk is. In het RES is aangegeven dat hernieuwbare windenergie het beste worden ingepast door: • Windturbines in lijnopstelling langs de snelweg; • Windturbines in lijnopstelling langs weteringen. Tabel 4-2 Landschaptypen per zoekgebied (o.b.v. de Landschapsvisie Vijfheerenlanden 2040) ZoekLandschapstypen Aangrenzend aan infra- Aangrenzend aan gebied structuur? weteringen?

1

Halfopen griendenlandschap

2

Veenweidelandschap met rivierinvloeden

3

Stroomruggen

4

Veenweidelandschap met rivierinvloeden

5 6

13

Veenweidelandschap met rivierinvloeden Halfopen griendenlandschap en veenweidelandschap met rivierinvloeden Uiterwaarden Halfopen griendenlandschap en aangrenzend aan veenlint Veenweidelandschap met rivierinvloeden en aangrenzend aan veenlint Halfopen griendenlandschap Halfopen griendenlandschap Stroomruggen en aan een stads- en dorpsrand Halfopen griendenlandschap

14

Halfopen griendenlandschap

7 8 9 10 11 12

Grenst gedeeltelijk aan kleine Vliet Grotendeels aan Middelbroeksche Wetering Grenst aan Achthovensche Wetering Grenst gedeeltelijk aan de A27 Grenst aan de Bastaardkade

Grenst aan Overboeicopperwetering Grenst aan de A2 Grenst aan de A27 en A2 Grenst aan de Molenwetering Grenst aan de A2

Blad 23 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4-11 Ligging zoekgebieden ten opzichte van hoofdinfrastructuur

4.4.2

Archeologie en cultuurhistorie Risico aantasting archeologische waarden Het risico op aantasting van archeologische is niet in de beoordeling van de locaties betrokken. Dit is gedaan vanwege het relatief geringe oppervlak dat voor het plaatsen van windturbines nodig is en de mogelijkheden om effecten op archeologische waarden te voorkomen (bijvoorbeeld door te schuiven met de exacte locatie van de turbine) of te mitigeren (door eventueel aanwezige archeologische waarden te documenteren). Risico aantasting cultuurhistorische waarden Belangrijke cultuurhistorische waarden in Vijfheerenlanden die in kaart zijn gebracht zijn rijksmonumenten, molens en eendenkooien. Rondom de Diefdijk ligt het oude militaire landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Dit is in 2021 aangemerkt als UNESCO werelderfgoed. Naast de hoge Diefdijk zelf zijn Fort Everdingen, het inundatiekanaal, groepsschuilplaatsen en kazematten (oostzijde) en relicten van een batterij (westzijde) nog duidelijk herkenbaar. Er is in beeld gebracht in hoeverre in de zoekgebieden sprake is van rijksmonumenten, molens en eendenkooien en in hoeverre de gebieden overlappen met de Noord Hollandse Waterlinie. • Er is een locatie die binnen de Nieuwe Hollandse Waterlinie ligt, namelijk zoekgebied 11. • Er is een locatie waarbinnen een eendenkooi is gelegen, namelijk zoekgebied 1. Daarnaast grenst aan zoekgebied 2 een eendenkooi.

Blad 24 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

• In de zoekgebieden is geen sprake van rijksmonumenten of molens. Zoekgebied 8 en 9 zijn wel aangrenzend aan een veenlint.

Figuur 4-12 Ligging zoekgebieden ten opzichte van cultuurhistorische waarden (de blauwe gebieden zijn eendenkooien, lichtgroen is NHW en de punten molens en rijksmonumenten)

Afwegingskader energietransitie Hollandse Waterlinies (2021) De Liniecommissie heeft een afwegingskader opgesteld en geeft aan waar ruimte is voor energiewinning (zon en wind) zonder een negatief effect op de kernkwaliteiten van het werelderfgoed en waar energiewinning een hoog risico vormt voor de te beschermen werelderfgoedwaarden. Op basis van een zonering is aangegeven of sprake kan zijn van een significant negatief effect op de kernkwaliteiten. Rood staat voor een significant negatief effect. In de oranje zone zijn ontwikkelingen van hernieuwbare energie onder voorwaarden mogelijk, zonder de kernkwaliteiten significant aan te tasten. De gele zone heeft een signaalfunctie en geeft aan in welke gebieden ontwikkelingen een mogelijk negatieve visuele impact op de kernkwaliteiten van het werelderfgoed hebben. Voor het bepalen van de zones is onderscheid gemaakt tussen windturbines van 5,6 MW en 3,0 MW. Alleen zoekgebied 11 in Vijfheerenlanden valt binnen de rode, oranje of gele zone voor wind (Figuur 4-13). De zoekgebieden 10 en 14 vallen er net buiten. Hiermee is bij de ontwikkeling van windturbines in de zoekgebieden naar verwachting geen sprake van mogelijke negatieve effecten op de kernkwaliteiten van de Noord Hollandse Waterlinie.

Blad 25 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4-13 Zoneringskaarten voor opwekking windenergie in relatie tot mogelijke negatieve effecten op de Nieuwe Hollandse Waterlinie

4.4.3

Natuur Natuurgebieden De mogelijke impact van de plannen op natuurwaarden zijn beoordeeld aan de hand van de indeling in (effecten op) beschermde gebieden. Ten aanzien van de beschermde gebieden Natura 2000 en het NatuurNetwerk Nederland (NNN) kan het in principe gaan om ruimtebeslag in die gebieden. Mogelijke effecten op weidevogelgebieden zijn daarnaast beschouwd. Geen van de locaties is gelegen in Natura 2000 gebieden, maar een groot deel van de locaties is wel gelegen in NNN of bevindt zich binnen 500 meter van deze gebieden af. De locaties 8 en 10 zijn gelegen in de Groene contour.

Blad 26 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Zouweboezem

Figuur 4-14 Ligging zoekgebieden ten opzichte van natuur (groen betreft Natura 2000-gebied & NNN, en roze betreft de Groene contour)

Het Natura 2000-gebied Zouweboezem nabij Ameide is aangewezen als Vogelrichtlijngebied en Habitatrichtlijngebied. De Zouweboezem is een van de belangrijkste broedgebieden van Nederland voor de purperreiger. De Purperreiger is een trekvogel die in Nederland aanwezig is van april tot half september. Trek vindt vooral 's avonds en 's nachts plaats. Het is hier een zeldzame soort. Voor de habitatrichtlijn is het gebied van belang vanwege de grote populatie grote modderkruiper, waarop de purperreigers foerageren. Purperreigers foerageren tot op twintig kilometer afstand van de kolonie, maar veelal binnen tien kilometer. Een groot deel van Vijfheerenlanden betreft foerageergebied ( Figuur 4-15). De purperreigers uit de Zouweboezem foerageren ook in andere omringende gebieden zoals de Lopikerwaard, Alblasserwaard en in beperkte mate in de oostelijke Krimpenerwaard (beheerplan Zouweboezem). De zwarte stern is ook een broedvogel met een instandhoudingsdoel in de Zouweboezem en deze vogel foerageert ook in de Polder Achthoven (ook in Vijfheerenlanden). Tot slot is de krakeend mogelijk van belang in het kader van risico’s. Het aantal slachtoffers purperreigers door windturbines is niet bekend; een aanvaringskans voor deze soort ontbreekt in de literatuur. Uit verschillende gebieden zijn purperreigers wel meer of minder regelmatig gemeld als slachtoffer van hoogspanningsmasten.

Dit zijn allemaal locaties waar de hoogspanningsmasten, nabij de kolonie, haaks staan op de hoofduitvliegrichtingen van purperreigers die naar de foerageergebieden vliegen (van der Windsen & van Horssen, 2001). Uit onderzoek (Bureau Waardenburg, 2006) blijkt dat de vlieghoogte van de purperreiger gemiddeld 45 meter hoog is (20 tot 70 meter). Door windturbines en daarmee de bladen voldoende hoog te bouwen kan mogelijk het risico voor aanvaring worden verminderd. Maar door de aanwezigheid

Blad 27 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

van de A27 die het het Natura 2000-gebied doorsnijdt, zijn hogere vlieghoogtes niet uit te sluiten. Aangezien purperreigers foerageren over een grote afstand is er een kans op negatieve effecten bij alle zoekgebieden.

Figuur 4-15 Ligging van de foerageergebieden van de purperreiger in Nederland in agrarisch gebied (van der Windsen & van Horssen, 2004)

Weidevogelgebieden Een groot deel van de locaties ligt in of nabij weidevogelkerngebieden. Het grootste oppervlakte weidevogelgebieden in of binnen 500 meter van een zoekgebied is bij locatie 2, 4 en 9.

oppervlak (ha)

250 200 150 100 50 0 1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

locatie Weidevogelkerngebieden

NNN

Figuur 4-16 Oppervlakte aan Weidevolgelgebieden en NNN binnen de zoekgebieden of binnen 500 meter van een zoekgebied

Blad 28 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4-17 Ligging zoekgebieden ten opzichte van de weidevogelkerngebieden (licht groen)

Gevoeligheidskaarten vogels Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft voor vogels gevoeligheidskaarten in relatie tot windenergie op land opgesteld. In de rode gebieden zijn de risico’s het grootst. In de lichter blauw/groen gekleurde gebieden het laagst. Met name voor broedvogels is in een aantal gebieden in Vijfheerenlanden sprake van een hoge kans op negatieve effecten. Ook voor niet-broedvogels is sprake van een aantal gebieden met een hoge kans op negatieve effecten. Van mogelijke negatieve effecten op overtrekkende vogels is met name in het zuidelijke deel van Vijfheerenlanden sprake (Sovon, 2021). Op basis van de gevoeligheidskaarten kent het gebied rond Zouweboezem de grootste risico’s met betrekking tot negatieve effecten van windturbines op broedvogels. De zoekgebieden 1, 2, 3, 4 en 13 liggen in of nabij het gebied met de hoogste risico’s. Voor niet broed-vogels zijn er met name in de omgeving van zoekgebieden 8 en 9 de meeste risico’s. Figuur 4-21, Figuur 4-22 en Figuur 4-23 tonen de locaties ten opzichte van de gevoeligheid van vogels voor windturbines. Met behulp van GIS is per locatie de gemiddelde gevoeligheid (de kaart bevat gegevens voor een raster van 250x250 m). Het resultaat hiervan is weergegeven in de figuren 4.24 en 4.25.

De verschillen tussen de locaties zijn relatief klein en in verhouding met andere gebieden in de provincie is de gevoeligheid relatief laag.

Blad 29 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4-18 Gevoeligheidskaart niet-broedvogels en windturbines (Sovon, 2021)

Figuur 4-19 Gevoeligheidskaart broedvogels en windturbines (Sovon, 2021)

Figuur 4-20 Gevoeligheidskaart vogeltrek en windturbines (Sovon, 2021)

Blad 30 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4-21: Gevoeligheid broedvogels

Figuur 4-22 Gevoeligheid niet-broedvogels

Figuur 4-23: Gevoeligheid broedvogels en niet-broedvogels

Blad 31 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

Figuur 4.24: Gevoeligheid van de locaties voor effect op broedvogels en niet-broedvogels

Figuur 4.25 Gevoeligheid van de locaties voor effect op broedvogels en niet-broedvogels samengenomen

Blad 32 van 52

Locatieonderzoek wind Vijfheerenlanden projectnummer 0472188.100 14 oktober 2022 Gemeente Vijfheerenlanden

5

Beoordeling per locatie Per locatie is de geschiktheid van de locatie beoordeeld en is inzichtelijk gemaakt hoeveel windturbines er ongeveer zouden passen (op basis van de tussenafstand per turbine). Hierbij is geen rekening gehouden met een goede landschappelijke inpassing. De geschiktheid is op basis van drie gewichtensets beoordeeld namelijk Mens, Groen en Energie (voor verdere uitleg zie paragraaf 6.2). Mens is vooral gericht op de impact voor omwonenden. Groen is vooral gericht op de aspecten natuur en landschap. Bij Energie ligt de nadruk op de geschiktheid van de locatie voor het realiseren van een windpark.

Zoekgebied 1: scoort relatief slecht op alle categorieën Zoekgebied 1 scoort slecht op de categorie Mens (12e van de 14 locaties). Ook op de categorieën Groen en Energie scoort het gebied onder gemiddeld (9e en 10e van de 24 locaties). In zoekgebied 1 is een eendenkooi gelegen en behoort een deel tot het NNN. Dit zoekgebied heeft een relatief hoog risico op negatieve effecten voor broedvogels en niet-broedvogels. Het zoekgebied heeft geen relatie met een grotere infrastructurele lijn en heeft een grotere afstand tot de snelweg. Afhankelijk van de categorie kunnen er ca. 3 tot 4 windturbines ingepast worden.

Figuur 5-1 Ligging zoekgebied 1 Tabel 5-1 indicatie van het maximaal in te passen windturbines in het zoekgebied* Zoekgebied Oppervlakte in hectares In te passen turbines In te passen turbines groot maximaal 1 38,0 Ca. 4 Ca. 3 *geen rekening houdend met een optimale landschappelijke inpassing