Bijlage 4 - Omgevingsprogramma Werken
Tekst van het document
Gemeente Vijfheerenlanden Postbus 11, 4140 AA Leerdam T 088 - 599 7000 E info@vijfheerenlanden.nl vijfheerenlanden.nl Omgevings- programma Werken Uitvoering omgevingsvisie 7 september 2026 Auteur(s): Jelco Michielse CONCEPT Omgevings-programma Werken 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Uitgangspunten 7 2.1 Opgave vanuit de omgevingsvisie 7 2.2 Trends en ontwikkelingen 7 3. Uitwerking 10 3.1 Actielijn 1 – Nieuwe werklandschappen ontwikkelen 10 3.2 Actielijn 2 – Ruimte bieden voor groei 13 3.3 Actielijn 3 – Vitale binnensteden behouden en creëren 16 3.4 Actielijn 4 – Bestaande bedrijventerreinen toekomstbestendig maken 18 3.5 Actielijn 5 – Agrariërs helpen met een vitale agrarische sector 20 3.6 Actielijn 6 – Actieve sturing op de arbeidsmarkt 23 4 Vervolgstappen 25 4.1 Instrumenten en de beleidscyclus 26 Omgevings-programma Werken 3 1. Inleiding In 2040 is Vijfheerenlanden een gemeente waar het goed leven is: groen, rustig en ruim, met vitale dorpen en steden. Inwoners en bezoekers genieten van het landschap, voorzieningen dichtbij en een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving. De gemeente gebruikt schone energie en werkt aan een klimaatbestendig, biodivers en toegankelijk buitengebied. Er is ruimte voor landbouw, lokaal ondernemerschap en recreatie. Dit is de kern van de Omgevingsvisie 2040, die de gemeenteraad op 8 februari 2024 heeft vastgesteld.
De omgevingsvisie bevat vijf doelen voor Vijfheerenlanden, met betrekking tot de volgende thema’s: Wonen, Werken, Mobiliteit, Landschap en Energie. Met dit omgevingsprogramma werken we het Thema “Werken” uit: we breiden onze werklandschappen uit met 70-75 hectare bruto bedrijvigheid. Het programma vormt daarmee de schakel tussen visie en uitvoering en maakt duidelijk welke doelen we nastreven, welke acties we uitvoeren en hoe we daarop sturen. Naast de vijf doelen zijn elf ambities geformuleerd. Deze ambities vormen een belangrijke leidraad bij de uitwerking in programma's. De ambities uit de omgevingsvisie 1. We bouwen woningen naar behoefte. 2. We versterken en behouden onze landschappelijke en cultuurhistorische waarden. 3. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid. 4. We zetten in op duurzame bereikbaarheid. 5. We zetten in op een toekomstbestendige landbouw. 6. De recreatie in de gemeente past bij onze identiteit. 7. Er zijn voldoende, toegankelijke en bereikbare voorzieningen. 8. We realiseren een leefomgeving die positieve gezondheid stimuleert. 9. We waarborgen een gezonde en veilige leefomgeving. 10. We zijn een klimaatbestendige gemeente en we vergroten de biodiversiteit. 11. We zetten in op een duurzame, energie- en klimaat neutrale inrichting. In hoofdstuk 2 zijn de uitgangspunten voor dit programma beschreven.
In hoofdstuk 3 werken we dit uit in concrete maatregelen, Omgevings-programma Werken 4 ondergebracht in actielijnen. Op de pagina’s 8 en 9 zijn de doelen uit de omgevingsvisie en de daaruit voorkomende actielijnen en maatregelen in een infographic samengevat. Om te volgen of de uitvoering bijdraagt aan de doelen van dit programma, werken we met KPI’s: Kritieke Prestatie Indicatoren. Dit zijn meetbare indicatoren die inzicht geven in de voortgang en effecten van maatregelen. In hoofdstuk 3 zijn de KPI’s gekoppeld aan de programmaonderdelen. Hoe we hierover rapporteren en hoe we verder met de programma's werken staat in hoofdstuk 4. Figuur 1: Samenvatting van de omgevingsvisie Vijfheerenlanden
Omgevings-programma Werken 5 Actielijn 2 Ruimte bieden voor groei Omgevingsvisie: We breiden onze werklandschappen uit met 70-75 hectare bruto bedrijvigheid. Ambitie: We zitten in op duurzame werkgelegenheid We zetten in op een toekomstbestendige landbouw Omgevingsprogramma Werken Actielijn 3 Vitale binnensteden behouden en creëren Ontwikkeling van regionale en lokale terreinen • Ontwikkelen Gaasperwaard 2 • Ontwikkelen Gaasperwaard 3 • Ontwikkelen Meerkerk IVa • Ontwikkelen Meerkerk V • Verplaatsen werkgelegenheid Kortenhoeven naar De Bull • Onderzoek doen naar lokale ruimtebehoefte Bestaande bedrijventerreinen optimaliseren Aantrekkelijke centrumgebieden met weinig leegstand • Minimale milieucategorie op bedrijventerreinen • Uitsterfconstructie opzetten voor niet passende bedrijven • Digitale connectiviteit optimaliseren • Aanmoedigen van ondernemers om te intensiveren • Harmoniseren omgevingsplan • Binnenstad Leerdam doorontwikkelen • Bezoekersaantallen monitoren • Leegstand monitoren & actief aanpakken • Ondernemers actief betrekken • Detailhandel per kern faciliteren • Detailhandelsnota actualiseren indien nodig Actielijn 1 Nieuwe werklandschappen ontwikkelen Omgevings-programma Werken 6 Actielijn 5 Agrariërs helpen met een vitale agrarische sector Omgevingsvisie: We breiden onze werklandschappen uit met 70-75 hectare bruto bedrijvigheid.
Ambitie: We zitten in op duurzame werkgelegenheid We zetten in op een toekomstbestendige landbouw Omgevingsprogramma Werken Actielijn 6 Actieve sturing op de arbeidsmarkt Samen met ondernemers terreinen verduurzamen • Doorontwikkelen Nieuw Schaik • Doorontwikkelen De Hagen / De Biezen • Doorontwikkelen Meerkerk 1,2 en 3 • Inzetten op behoud en verbeteren van de organisatiegraad van ondernemers • Onderzoek doen naar een gemeentebreed beeldkwaliteitsplan Een toekomstbestendige agrarische sector Meer bewustwording creëren bij zowel de arbeidsmarkt als het onderwijs • VAB kaders onder de aandacht brengen • In gesprek met agrariërs om kansen te identificeren (werkgroep landbouw) • Inzetten op gezamenlijke kansen voor de agrarische sector • Vanuit de RegioDeal “Waarden van het groene hart” het ondersteunen van innovatie en samenwerking bij agrarische bedrijven • Actief onderwijs met bedrijven koppelen • Gesprekken met bedrijven over arbeidsmigranten • Aanhaken op nieuw beleid rondom arbeidsmigranten Actielijn 4 Bestaande bedrijventerreinen toekomstbestendig maken Omgevings-programma Werken 7 2. Uitgangspunten 2.1 Opgave vanuit de omgevingsvisie Het omgevingsprogramma Werken geeft uitvoering aan de omgevingsvisie, specifiek aan de ambities: we zorgen voor duurzame werkgelegenheid en we zetten in op een toekomstbestendige landbouw.
De Omgevingsvisie Vijfheerenlanden geeft daarin de volgende duiding: • We stimuleren initiatieven die de relatie tussen onderwijs, werkgelegenheid en arbeidsmarkt versterken. • We zorgen voor voldoende ruimte op bestaande of nieuwe werklandschappen voor de vestiging van lokale en regionale bedrijven. • Met beleidsmaatregelen zorgen we voor een goede balans tussen bedrijvigheid en omliggende woningen. • We brengen voor de huidige bedrijventerreinen in beeld welke maatregelen op het gebied van onder andere biodiversiteit, duurzaamheid en klimaatadaptie nodig zijn om de omvorming naar werklandschap mogelijk te maken. • We zetten in op de ontwikkeling van Gaasperwaard 3 als regionaal werklandschap. • We koesteren werklocaties met zwaardere bedrijvigheid. • We geven ruimte voor ontwikkeling van zwaardere bedrijven die activiteiten in relatie tot circulaire economie vervullen. • We zetten in op een toekomstbestendige landbouw. In dit omgevingsprogramma werken we deze ambities uit in acties en maatregelen. 2.2 Trends en ontwikkelingen Beleid en regelgeving rond het thema werken zijn voortdurend in beweging. Nieuwe wet- en regelgeving en aangescherpte ambities op verschillende bestuursniveaus vragen om een actuele gemeentelijke aanpak.
In deze paragraaf beschrijven we welke gevolgen deze ontwikkelingen hebben voor de gemeente Vijfheerenlanden en welke aanvullende inspanningen binnen het programma nodig zijn om hier tijdig en passend op in te spelen. Omgevings-programma Werken 8 2.2.1 Nota Ruimte en programma Ruimte voor Economie De Nota Ruimte wordt de nieuwe nationale omgevingsvisie en vervangt de huidige Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Daarnaast is er vanuit het Rijk ook nog de toenemende aandacht voor het programma 'Ruimte voor Economie'. Deze landelijke ontwikkelingen dragen vooral bij aan de bewustwording van het belang van een gezonde economie. De ruimte in Nederland staat onder druk en daarmee dient de ruimte die economie nu heeft niet zomaar getransformeerd te worden naar bijvoorbeeld woningbouw. 2.2.2 Integraal ruimtelijk perspectief Voor de regio MRU West (het vroegere U10, samenwerkingsverband van 16 Utrechtse gemeenten) geldt de uitvoeringsagenda van het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP), de regionale strategie. Vanuit de MRU West wordt er in lijn met het IRP gewerkt met de regionale bedrijventerreinenstrategie. De provincie werkt momenteel aan de vaststelling van het provinciaal beleidsprogramma Economie en een uitvoeringsprogramma ruimte voor de circulaire transitie.
Deze regionale ontwikkelingen geven meer duidelijkheid over de rol van de provincie in regionale werklandschappen en daarmee dus Gaasperwaard III. Daarnaast moet er meer ruimte komen voor grootschalige circulaire bedrijvigheid, bescherming van specifieke bedrijventerreinen met een hoge milieucategorie en is er meer regelgeving rondom perifere detailhandel. Met de introductie van het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) krijgen de opgaven voor natuur, water, klimaat en landbouw een centrale plek in de ontwikkeling van het landelijk gebied van Vijfheerenlanden. Voor de gemeente betekent dit werken aan een toekomstbestendig buitengebied, waarin ruimte wordt gezocht voor zowel natuurherstel en duurzaam waterbeheer als een economisch vitale landbouwsector. 2.2.3 Bevolkingsgroei en UPLG Een belangrijke lokale ontwikkeling die invloed heeft op de werkgelegenheid is de verwachte groei van de gemeente Vijfheerenlanden naar 75.000 inwoners. Daarmee hangt de groei samen van het aantal werkenden en het aantal banen. De lokale banengroei vindt grotendeels plaats op bestaande en nieuw te ontwikkelen werklandschappen. Omgevings-programma Werken 9 De gemeente Vijfheerenlanden ondersteunt agrariërs actief bij de transitie naar een toekomstbestendige landbouw die past bij bodem, water en landschap.
Zij biedt ontwikkelruimte in het omgevingsplan, stimuleert nieuwe verdienmodellen en zoekt passende herbestemming voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB). Daarbij werkt de gemeente samen met gebiedspartners aan een vitaal buitengebied waarin landbouw, natuur en andere functies worden gecombineerd. De gemeente stelde een VAB-beleidskader (Erven vol Kansen, december 2025, vrijkomende agrarische bebouwing) en een Landbouwvisie 2040 vast (augustus 2023). Hiertoe zet de gemeente in op drie pijlers: ondersteuning bij transitie, versterking van economische kansen en samenwerking en kennisdeling. Omgevings-programma Werken 10 3. Uitwerking De ambities voor het omgevingsprogramma Werken, werken we uit via de volgende actielijnen: • Actielijn 1 – Nieuwe werklandschappen ontwikkelen • Actielijn 2 – Ruimte bieden voor groei • Actielijn 3 – Vitale binnensteden behouden en creëren • Actielijn 4 – Bestaande bedrijventerreinen toekomstbestendig maken • Actielijn 5 – Agrariërs helpen met een vitale agrarische sector • Actielijn 6 – Actieve sturing op de arbeidsmarkt 3.1 Actielijn 1 – Nieuwe werklandschappen ontwikkelen Voor het uitbreiden van duurzame werkgelegenheid kijken we onder andere naar het realiseren van nieuwe werklandschappen. Hier spreken we over werklandschappen omdat we bij nieuw te realiseren terreinen deze meteen kunnen inrichten volgens het principe van een werklandschap.
Daarmee bedoelen we 'groen-blauwe' werklocaties. Groen-blauwe werklocaties zijn aangepast aan de effecten van klimaatverandering (hitte, droogte, wateroverlast) en leveren een bijdrage aan de biodiversiteit. Daarnaast zijn werklandschappen fijnere plekken om te recreëren en te verblijven dan bedrijventerreinen. Bij bestaande terreinen hebben we het over bedrijventerreinen. Deze terreinen zijn nog niet toekomstbestendig ingericht en willen we dus graag opwaarderen naar een werklandschap. Dit volgt in actielijn 4. In de huidige situatie zijn er verschillende nieuwe werklandschappen in verschillende fasen van ontwikkeling. De werklandschappen waar binnen dit programma aan gewerkt wordt zijn: Meerkerk IVa, Meerkerk V, Gaasperwaard 2, Gaasperwaard 3 en De Bull / Kortenhoeven. Gaasperwaard 3 wordt als regionaal werklandschap ontwikkeld. We realiseren de werklandschappen vanuit een vraag naar ruimte voor bedrijven. Deze ruimtevraag is onderzocht en uitgedrukt in benodigde hectares voor de lokale ondernemers door autonome groei. Inzicht hebben en houden in de vraag naar ruimte en voor welke bedrijven is belangrijk. Daardoor kan er op tijd worden gekeken naar nieuwe geschikte gebieden. Ook kan door dit inzicht worden bepaald voor welk Omgevings-programma Werken 11 soort bedrijven een terrein ontwikkeld wordt.
De gemeente geeft allereerst ruimte aan lokale bedrijven op lokaal te ontwikkelen werklandschappen, waar vooral lokale werknemers actief zullen zijn. 3.1.1 Dit gaan we doen 1. We gaan nieuwe werklandschappen ontwikkelen Maatregelen • We ontwikkelen Gaasperwaard 2; • We ontwikkelen Gaasperwaard 3; • We ontwikkelen Meerkerk IVa; • We ontwikkelen Meerkerk V; • We verplaatsen de werkgelegenheid van Cortenhoeve naar “de Bull”; • We onderzoeken en monitoren de lokale ruimtebehoefte van ondernemers. Ambitie omgevingsvisie 3. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid Kader Provinciaal Programma Wonen en Werken (PPWW), Beleid van bedrijventerreinen naar werklandschap, omgevingsplan Wanneer Verschillende opleveringen tot 2040 Financiën Per ontwikkeling een aparte grondexploitatie Gerelateerd aan Gebiedsvisie Vianen Gebiedsvisie Meerkerk Dorpswoonvisie Lexmond Omgevingsprogramma Mobiliteit Omgevingsprogramma Energie Omgevingsprogramma Landschap Externe partijen Provincie Utrecht, MRU West Betrokkenheid raad P&C Cyclus, vaststellen grondexploitatie, vaststellen stedenbouwkundigplan 3.1.2 Monitoring Hier staan we nu • Meerkerk IVa is momenteel bezig met de uitgifte van kavels. • Meerkerk V is opgenomen door de provincie in het PPWW. Binnen de gemeente moet dit nog worden opgestart.
• Voor Gaasperwaard 2 en 3 richten we ons op eind 2026 voor het laten vaststellen van de stedenbouwkundige plannen. • De Bull II is opgenomen in het PPWW van de provincie. De gesprekken zijn opgestart met de initiatiefnemers. Omgevings-programma Werken 12 KPI’s Het aantal hectare bruto werklandschap dat is ontwikkeld sinds het aannemen van de omgevingsvisie. Dit geeft direct antwoord op de opgave van dit programma, namelijk 75 hectare bruto nieuwe werklandschap. Streefwaarde 2023 2024 2025 2026 2027 Totaal aantal hectare werklandschap 430,4 355,4 355,4 355,4 355,4 Omgevings-programma Werken 13 3.2 Actielijn 2 – Ruimte bieden voor groei Het juiste bedrijf op de juiste plek. Met het juiste bedrijf op de juiste plek bedoelen we dat bedrijfspanden op een bedrijventerrein niet in gebruik genomen zouden moeten worden door activiteiten die daar niet thuishoren. Denk hierbij aan een dansschool, sportschool of kringloopwinkel. Een uitzondering hierop is denkbaar wanneer er in combinatie met een ander bedrijf, met hogere milieueisen, naar kansen worden gezocht. Denk hierbij aan een padelbaan op een logistiek pand. De dansscholen, sportscholen, etc. horen meer richting een centrum van een kern, zodat ze bijdragen aan de levendigheid daar. Op een bedrijventerrein rijden vrachtwagens en daar past het verkeer van een sportschool niet goed tussen.
De grens die de gemeente wil gaan aanhouden voor perifere detailhandel is 1500m². Boven deze grens passen deze bedrijven aan de randen van de bedrijventerreinen. De gemeente wil ondernemers graag stimuleren om bij ruimtetekort eerst te kijken wat er nog mogelijk is op de huidige kavel. Door het beter benutten van de huidige kavel kan er door middel van optoppen of het toevoegen van meer bebouwing wellicht een verhuizing voorkomen worden. Op deze manier gebruiken we elk perceel op een bedrijventerrein optimaal. De gemeente kan hierbij helpen door het verruimen van de bouwhoogtes of andere aanpassingen in het omgevingsplan. We willen ook bedrijven helpen die niet op een bedrijventerrein gevestigd zijn. Het is belangrijk om kleinschalige bedrijven te houden in de kernen voor de leefbaarheid. Hier proberen we bij redelijke verzoeken te handelen volgens het principe van “ja,mits”. De intentie van de gemeente is om lokale ondernemers die groei doormaken in elke vraag naar passende bedrijfsruimte te kunnen faciliteren. Een natuurlijke groei van een bedrijf lokaal kunnen faciliteren zorgt ervoor dat de werkgelegenheid hier blijft en dat er korte verkeersbewegingen zijn. 3.2.1 Dit gaan we doen 2.
We faciliteren ruimte voor groei Maatregelen • We voeren een minimale milieucategorie in op de bedrijventerreinen; • We zetten een uitsterfconstructie op voor bedrijven die niet passen binnen de minimale milieucategorie; Omgevings-programma Werken 14 • We optimaliseren de digitale bereikbaarheid binnen de gehele gemeente door het aanleggen van glasvezel en een goede 5G dekking; • We moedigen ondernemers aan om te intensiveren en faciliteren door actief mee te denken in het aanpassen van het omgevingsplan waar dat mogelijk is; • We passen het omgevingsplan aan om het begrip perifere detailhandel en bedrijf aan huis te harmoniseren. Ambitie omgevingsvisie 5. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid Kader Beleid van bedrijventerreinen naar werklandschappen, omgevingsplan, Routekaart 5G Wanneer 2030 Financiën Kadernota en begroting Gerelateerd aan Gebiedsvisie Leerdam Gebiedsvisie Vianen Gebiedsvisie Meerkerk Externe partijen Provincie Utrecht, Monet, Delta Betrokkenheid raad P&C Cyclus 3.2.2 Monitoring Hier staan we nu • Er is een duidelijke planning voor de planomzetting van bestemmingsplannen naar omgevingsplannen, bedrijventerreinen staan hier op de planning 2030. • Delta is vergevorderd bij de aanleg van glasvezel. • We richten op eind 2026 om het antennebeleid (5G) voor Vijfheerenlanden vast te laten stellen.
KPI’s Om inzicht te krijgen in de voortgang van de ambitie 'We zetten in op duurzame werkgelegenheid’, volgen we de KPI ’ontwikkeling van het aantal banen’. De lichte daling van het aantal banen vindt een logische verklaring binnen een nationale economische trend. Het aantal banen per hectare bedrijventerrein daalt namelijk ieder jaar door automatisering. Daardoor zijn er voor dezelfde werkzaamheden steeds minder Streefwaarde 2023 2024 2025 2026 2027 Ontwikkeling aantal banen 30.300 30.930 30.150 n.n.b. Omgevings-programma Werken 15 arbeidskrachten nodig. Daartegenover staat dat de gemeente bezig is met het uitgeven van nieuwe werklandschappen. Dit zou weer voor nieuwe banen moeten zorgen en daarmee het gemiddelde aantal banen handhaven. Omgevings-programma Werken 16 3.3 Actielijn 3 – Vitale binnensteden behouden en creëren Levendige centrumgebieden, een breed aanbod aan winkels verhoudingsgewijs per kern, gezonde detailhandel, voldoende plek voor markten, bereikbaar en weinig leegstand. Dit is de beschrijving van een binnenstad of centrumgebied waar wij naar streven. Dit vraagt constante inzet van ons en van de ondernemers ter plaatse. Toerisme en evenementen zijn hier een belangrijk onderdeel van. Het streven is dat de ondernemers maximaal kunnen profiteren van deze bezoekers en daarmee goed kunnen aansluiten op de kansen die toerisme biedt.
In de gemeente Vijfheerenlanden zijn de centra van Leerdam en Vianen het grootst. Duurzame werkgelegenheid uit zich hier in het uitgebreide aanbod aan winkels, het tegengaan van (winkel)leegstand, horeca naast toeristische trekpleisters, zoals het glas in Leerdam en het museum in Vianen, maar ook de bekende evenementen spelen een rol. Denk hierbij aan de sleepbootdagen, de paardenmarkten en de muziekevenementen. Winkels en horeca profiteren hiervan. Ook de goede samenwerking met de ondernemersverenigingen van deze binnensteden draagt bij aan de vitaliteit van hun centra. 3.3.1 Dit gaan we doen 3. We helpen mee aan het behouden en creëren van vitale binnensteden Maatregelen • We helpen met het doorontwikkelen van de binnenstad van Leerdam; • We monitoren de bezoekersaantallen in de binnenstad van Leerdam; • We monitoren de leegstand van winkels en proberen deze terug te dringen; • We betrekken ondernemers actief; • We faciliteren een goed niveau van detailhandel per kern; • We controleren of de informatie in de detailhandelsnota nog klopt en passen deze eventueel aan; • Samen met het omgevingsprogramma mobiliteit zorgen we voor bereikbare binnensteden en winkels. Ambitie omgevingsvisie 3.
We zorgen voor duurzame werkgelegenheid Kader Binnenstadvisie Leerdam, detailhandelsnota Wanneer Is al lopende Financiën Investeringsagenda Gerelateerd aan Alle dorpswoon- en gebiedsvisies Omgevingsprogramma Wonen Omgevings-programma Werken 17 Omgevingsprogramma Mobiliteit Externe partijen Ondernemersverenigingen van de binnensteden, individuele ondernemers Betrokkenheid raad P&C Cyclus 3.3.2 Monitoring Hier staan we nu • We hebben een binnenstadvisie voor Leerdam en een aanpak voor de leegstand in de binnenstad van Leerdam. • We hebben telramen hangen in het centrum van Leerdam om bezoekerscijfers te kunnen monitoren. • We hebben al verschillende mobiliteitsmaatregelen uitgevoerd in zowel Vianen als Leerdam. • Gesprekken lopen met ondernemers over een gezond detailhandelniveau in snelgroeiende kernen als Lexmond en Meerkerk. KPI’s De leegstand van een gebied is maar een onderdeel van een leefbare binnenstad. Maar dit is wel een belangrijke KPI die inzicht kan verschaffen op dit onderdeel.
Streefwaarde 2023 2024 2025 2026 2027 Leegstand gemeente Vijfheerenlanden (verkooppunten) 5% 5,6% 6,2% 9,3% 8,7% Leegstand winkelgebied centrum Leerdam (verkooppunten) 5% 8,9% 9,0% 15,5% 12,6% Omgevings-programma Werken 18 3.4 Actielijn 4 – Bestaande bedrijventerreinen toekomstbestendig maken In de rapportage “van bedrijventerreinen naar werklandschappen” is beschreven waar we als gemeente naar toe willen met onze bedrijventerreinen. In eerste instantie is voor de drie grotere bedrijventerreinen in Leerdam, Meerkerk en Vianen een op de rapportage gebaseerde Uitvoeringsagenda opgesteld. De doorontwikkeling van deze bedrijventerreinen naar werklandschappen is een grote opgave, maar noodzakelijk om met de opgedane ervaring ook de andere kleinere terreinen aan te pakken. Dat kunnen we alleen doen in nauwe samenwerking met de ondernemers(verenigingen). Hierin speelt de accountmanager van de gemeente en belangrijke rol. Zo kunnen we als gemeente kansen signaleren, aanhaken op investeringen van ondernemers en snel reageren op behoeftes van ondernemers. In de gemeente liggen diverse bedrijventerreinen. Een plek waar de ondernemer van Vijfheerenlanden hard werkt en daarmee bijdraagt aan de gezonde lokale economie, naast het bieden van werkgelegenheid. Om werkgelegenheid hier te behouden of zelfs te versterken dienen deze bedrijventerreinen toekomstbestendig te worden.
Het gaat vooral om het samenspel tussen openbare ruimte en bebouwde omgeving. Door de bedrijventerreinen toekomstbestendig te maken blijft dit een fijne plek om te werken en lukt het de ondernemers op deze terreinen ook om nieuwe werknemers te werven. Door de directe omgeving aantrekkelijk te maken en te houden straalt dit ook af op de bedrijven. Een directe groene aantrekkelijke omgeving nodigt de werknemers op een terrein eerder uit voor een wandeling tijdens de pauze. 3.4.1 Dit gaan we doen 4. We helpen mee aan het toekomstbestendig maken van bestaande bedrijventerreinen Maatregelen • We ontwikkelen Nieuw Schaik geleidelijk door van bedrijventerrein naar werklandschap; • We ontwikkelen De Hagen/De Biezen geleidelijk door van bedrijventerrein naar werklandschap; • We ontwikkelen Meerkerk I, II en III geleidelijk door van bedrijventerrein naar werklandschap; • We zetten in op het behoud en het verbeteren van de organisatiegraad van ondernemers; • We gaan onderzoeken of een gemeentelijk breed beeldkwaliteitsplan toegevoegde waarde heeft en op welke manier deze het beste vorm kan krijgen. Omgevings-programma Werken 19 Ambitie omgevingsvisie 3.
We zorgen voor duurzame werkgelegenheid Kader Beleid van bedrijventerreinen naar werklandschappen Wanneer Tot 2040 Financiën Investeringsagenda, subsidie vanuit de provincie, samen met ondernemers en de Bedrijveninvesteringszone (BIZ) ter plaatse Gerelateerd aan Gebiedsvisie Leerdam Gebiedsvisie Vianen Gebiedsvisie Meerkerk Omgevingsprogramma Mobiliteit Omgevingsprogramma Energie Omgevingsprogramma Landschap Externe partijen BIZ van het bedrijventerrein Individuele ondernemers Provincie Utrecht Werklandschappen van de toekomst Betrokkenheid raad P&C Cyclus 3.4.2 Monitoring Hier staan we nu • We hebben een investeringsagenda laten opstellen voor de grootste bedrijventerreinen in onze gemeente, De Hagen/De Biezen, Meerkerk 1 t/m 3 en Nieuw Schaik. • De ondernemers zijn goed verenigd in ondernemersverenigingen. KPI’s Binnen de gemeente zijn er geen KPI’s die inzicht geven bij deze actielijn. Omgevings-programma Werken 20 3.5 Actielijn 5 – Agrariërs helpen met een vitale agrarische sector Agrarische ondernemers hebben te maken met flinke uitdagingen op het gebied van wet – en regelgeving. Ons doel als gemeente is om hen te helpen met deze uitdagingen om te gaan.
Dit doen we middels de pijlers van de Landbouwvisie 2040: Ondersteuning bij transitie naar natuurinclusieve landbouw; Versterking van economische kansen; Samenwerking en kennisdeling De gemeente begeleidt agrariërs bij de overgang naar natuurinclusieve en kringlooplandbouw, met behoud van economische rendabiliteit. We organiseren een nauwe samenwerking en kennisdeling én we bieden duidelijkheid, ruimte en perspectief bij de transitie van hun bedrijf. Dat doen we op de volgende manieren: 1. Ondersteuning bij transitie naar natuurinclusieve landbouw • Er is een adviseur Landbouw beschikbaar die makkelijk benaderbaar is voor (voormalig) ondernemers. Deze persoon werkt als laagdrempelig aanspreekpunt bij de agrariërs en weet wat er individueel speelt, bijvoorbeeld bij nieuwe wet- en regelgeving op het gebied van duurzaamheid. • Met vastgestelde beleidskaders geven we duidelijkheid over de mogelijkheden voor bedrijven en agrarische erven. Het in 2025 vastgestelde beleidskader Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB-beleidskader), biedt mogelijkheden voor multifunctioneel gebruik. Daarnaast biedt de Landbouwvisie 2040 perspectief aan ondernemers die willen verduurzamen én aan ondernemers die besluiten om hun bedrijf te beëindigen. Daarnaast geeft de visie antwoord op de vraag hoe een sociaaleconomisch duurzame landbouw een optimale balans kan vinden. 2.
Versterking van economische kansen • We zetten ons in om transitie mogelijk te maken Dat doen we onder andere door ons in te zetten voor gebiedsgerichte aanpakken bij provincie en Rijk en mee te werken aan initiatieven van agrariërs die bijdragen aan een toekomstperspectief. We ondersteunen we bij het toepassen van kaders, bijvoorbeeld voor multifunctioneel gebruik van agrarische gebouwen en erven. Ook geven ruimte aan innovatie en experimenteerruimte. Omgevings-programma Werken 21 3. Samenwerking en kennisdeling • De gemeente verbindt partijen, coördineert initiatieven en stimuleert kennisdeling om ondersteuning te kunnen bieden waar dat mogelijk en gewenst is. De werkgroep Landbouw speelt hier een grote rol in. In deze werkgroep haalt de gemeente informatie en sentiment op uit de omgeving en bespreekt ze kansen, knelpunten en maatwerkoplossingen met agrariërs uit het gebied. Leden zitten op persoonlijke titel en brengen praktijkervaring in. 3.5.1 Dit gaan we doen 5.
We faciliteren agrariërs richting een toekomstbestendige landbouw Maatregelen • De gemeente informeert, faciliteert en monitort de uitvoering van het VAB-beleidskader, met als belangrijk onderdeel de sloopmetersystematiek; • In gesprek met agrariërs over het identificeren van kansen; • Het uitvoeren van de landbouwvisie; • We geven ruimte aan voedsel- en vezelproductie door middel van kringlooplandbouw met aandacht voor klimaat, natuur en landschap; • Vanuit de RegioDeal “Waarden van het groene hart” het ondersteunen van innovatie en samenwerking bij agrarische bedrijven (o.a. nieuwe technologieën, mestvergisting, vezelteelt); • Samenwerking met medeoverheden om maatwerk mogelijk te maken. Ambitie omgevingsvisie 5. We zetten in op een toekomstbestendige landbouw Kader Beleid Ervan vol kansen, landbouwvisie, UPLG Wanneer Hiermee zijn we bezig en is doorlopend Financiën Binnen bestaand budget Gerelateerd aan Omgevingsprogramma Landschap Externe partijen Agrariërs, belangenverenigingen, Provincie Utrecht Betrokkenheid raad P&C Cyclus Omgevings-programma Werken 22 3.5.2 Monitoring Hier staan we nu • We voeren constant gesprekken met allerlei agrariërs. (o.a. via de werkgroep landbouw). • We hebben vastgestelde VAB-kaders en een Landbouwvisie. • We vertegenwoordigen onze agrariërs richting de provincie voor een goede positie in het UPLG.
KPI’s Om gedeeltelijk inzicht te bieden bij deze actielijn gebruiken we de KPI ’aantal landbouwbedrijven in de gemeente’. We streven ernaar dat onze agrariërs die door willen ook door kunnen gaan en dat agrariërs die willen stoppen hun bedrijfsactiviteiten op een goede manier kunnen beëindigen. Streefwaarde 2023 2024 2025 2026 2027 Aantal landbouwbedrijven - 284 280 280 Omgevings-programma Werken 23 3.6 Actielijn 6 – Actieve sturing op de arbeidsmarkt De gemeente Vijfheerenlanden wil een zo goed mogelijke afstemming van de arbeidsmarkt. Een evenwicht van de openstaande vacatures en het aanbod aan werknemers. Om dit ideaalbeeld zo dicht mogelijk te benaderen wil de gemeente haar rol pakken op verschillende plekken binnen de arbeidsmarkt. Dit kan op het gebied van onderwijs, om het aanbod van studenten zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de vraag in de markt. Dit kan ook op het gebied van statushouders, arbeidsmigranten en seizoensarbeiders, om deze mensen aan het werk te krijgen binnen de gemeente. De arbeidsmarkt in Vijfheerenlanden is, net als landelijk, erg krap. In de sector techniek zijn veel openstaande vacatures en te weinig geschoold personeel. Dit zorgt voor een rem op de groei van bedrijven.
Samen met de arbeidsmarktregio Gorinchem, waar Vijfheerenlanden is aangesloten, probeert de gemeente talenten te binden en werkzoekende te matchen of op te leiden om de openstaande vacatures in te vullen. Koppelkansen zijn hier te maken, onder andere, via het Techlab in Leerdam en i_Lab in Gorichem. 3.6.1 Dit gaan we doen 6. We faciliteren kansen tussen het bedrijfsleven en het onderwijs en creëren bewustwording bij bedrijven omtrent arbeidsmigranten Maatregelen • Actief bedrijfsleven met het lokale onderwijs koppelen; • In gesprek met bedrijven over arbeidsmigranten; • Aanhaken bij nieuw huisvestigingsbeleid arbeidsmigranten vanuit het omgevingsprogramma wonen. Ambitie omgevingsvisie 5. We zorgen voor duurzame werkgelegenheid Kader Wanneer 2027 - 2028 Financiën Binnen bestaand budget Gerelateerd aan Omgevingsprogramma Wonen Externe partijen Individuele bedrijven Uitzendbureaus Betrokkenheid raad P&C Cyclus Omgevings-programma Werken 24 3.6.2 Monitoring Hier staan we nu • We hebben een bestaand beleid voor arbeidsmigranten, deze wordt aangepast. • Er zijn op het gebied van techniekonderwijs verschillende initiatieven die nog niet optimaal worden benut. KPI’s Binnen de gemeente zijn er geen KPI’s die inzicht geven bij deze actielijn. Omgevings-programma Werken 25 4.
Vervolgstappen Met dit programma Werken leggen we vast hoe we de doelen en ambities met betrekking tot Werken uit de omgevingsvisie concreet maken. De volgende stap is de vertaling naar concrete projecten en uitvoering. Integrale uitwerking Bij de uitwerking krijgt integraliteit expliciet onze aandacht. De vijf programma's zijn nauw met elkaar verweven en kunnen elkaar versterken. Zo draagt het opwaarderen van bedrijventerreinen naar werklandschappen bij aan het reduceren van CO2 binnen het thema Energie en versterkt het de biodiversiteit binnen het Landschap, water en groen. Daarom toetsen we iedere maatregel op samenhang met en mogelijke meerwaarde voor andere programma’s. Koppeling met dorps- en gebiedsvisies Daarnaast toetsen we de thematische omgevingsprogramma’s aan de dorps-, woon- en gebiedsvisies. Juist op gebiedsniveau komen de verschillende thema’s samen. Deze toets helpt om te komen tot maatregelen die effect hebben op meerdere programma’s. Prioritering van maatregelen We maken bewuste keuzes. In dit programma is een eerste afweging gemaakt van de maatregelen waarop we inzetten. Bij de verdere prioritering spelen onder meer het collegeprogramma en de investeringstafel een rol. Kompas Het kompas uit de omgevingsvisie wijst de weg naar een vitaal en leefbaar Vijfheerenlanden, met gezondheid, duurzaamheid en veiligheid als vaste uitgangspunten.
Bij de uitwerking van maatregelen en nieuwe ontwikkelingen gebruiken we dit kompas als leidraad. Omgevings-programma Werken 26 Figuur 2: Het kompas Samen tot uitvoering komen De uitvoering van de omgevingsvisie is een gezamenlijke opgave. We nodigen ontwikkelaars, woningcorporaties, de provincie, het waterschap en inwoners uit om hieraan bij te dragen. De gemeente kan daarbij verschillende rollen vervullen, zoals aanjager, facilitator, kadersteller of voorwaardenschepper. Per maatregel, project en fase bepalen we welke rol het meest effectief is. Monitoren en bijsturen We volgen de voortgang en financiën via de bestaande planning-en- controlcyclus. Via deze cyclus informeren we de gemeenteraad periodiek over de uitvoering en sturen we waar nodig bij. 4.1 Instrumenten en de beleidscyclus Continu proces De Omgevingswet biedt verschillende instrumenten om onze doelen te bereiken. Deze instrumenten hangen onderling samen en vormen gezamenlijk de beleidscyclus. In de praktijk is sprake van een voortdurende wisselwerking: inzichten uit de uitvoering kunnen aanleiding geven om de visie, het programma of het omgevingsplan bij te stellen. Daarbij blijven de bevoegdheden duidelijk verdeeld. Het college stelt de programma’s vast; de gemeenteraad stelt de omgevingsvisie en het omgevingsplan vast.
Uitzondering vormen de verplichte programma's, zoals het volkshuisvestelijk of warmteprogramma, waarbij de inhoudelijke opzet, procedure en vaststelling soms anders zijn vastgelegd.
Omgevings-programma Werken 27 Gemeentelijke instrumenten uit de Omgevingswet • Omgevingsvisie (strategisch): het kaderstellende document voor de lange termijn. De visie beschrijft de kernwaarden, strategische ambities, ruimtelijke opgaven en identiteit van de gemeente. Vaststelling: gemeenteraad. • Omgevingsprogramma (tactisch en uitvoerend): de schakel tussen beleid en uitvoering voor de korte tot middellange termijn, in dit geval 2026–2030. In het programma vertalen we de visie naar concrete actielijnen, meetbare maatregelen en projecten. Vaststelling: college. • Omgevingsplan: hierin leggen we de juridische regels vast waarbinnen ontwikkelingen mogelijk zijn. Vaststelling: gemeenteraad. • Beleidsregels en toetsingskaders: deze instrumenten bieden flexibiliteit en ondersteunen een zorgvuldige en tijdige beoordeling van initiatieven. Ze vormen de verbinding tussen het programma en de vergunningverlening. Vaststelling: college, tenzij anders bepaald. Doorwerking in de omgevingsvisie De omgevingsvisie is een levend document. Actuele ontwikkelingen, zoals nieuwe wetgeving, veranderende maatschappelijke behoeften of aangescherpte ambities, kunnen aanleiding geven om de koers te herzien. Via de omgevingsprogramma’s signaleren we tijdig of aanpassing van de visie nodig is.
Doorwerking in het omgevingsplan De omgevingsprogramma’s kunnen ook vragen om een juridische vertaling in het omgevingsplan. Het programma beschrijft de ambities voor een gebied of thema; het omgevingsplan bevat de bijbehorende regels en juridische kaders.