Bijlage 3 Participatieverslag omgevingsvisie def

in opdracht van

PARTICIPATIEVERSLAG OMGEVINGSVISIE VIJFHEERENLANDEN

29 maart 2022

INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING

3

Participatie over de participatieaanpak ................................................................................................ 3 Onderwerpen van de participatie ......................................................................................................... 3 Wijk- en dorpsgericht werken ............................................................................................................. 3 Leeswijzer ........................................................................................................................................... 4

2. DOELEN EN OPZET PARTICIPATIE

5

3. OVERZICHT COMMUNICATIEMIDDELEN

6

Participatieplatform Natuurlijk Vijfheerenlanden ............................................................................... 6 Ansichtkaarten ..................................................................................................................................... 6 Infographic .......................................................................................................................................... 6 nieuwsberichten in het Kontakt ........................................................................................................... 7 Gemeentelijke sociale media ............................................................................................................... 7 Gemeentelijke website ........................................................................................................................ 7

4. OVERZICHT PARTICIPATIEACTIVITEITEN

8

werkconferentie dorps- en wijkraden .................................................................................................. 8 Participatieplatform Natuurlijk Vijfheerenlanden ............................................................................... 9 enquête .............................................................................................................................................. 10 Marktsessies ...................................................................................................................................... 16 Schoolsessies ..................................................................................................................................... 18 Participatiebijeenkomst Stakeholders ................................................................................................ 20

5. TOT SLOT

23

BIJLAGE I - REACTIES PARTICIPATIEPLATFORM NATUURLIJK VIJFHEERENLANDEN

24

BIJLAGE II: VERSLAG PARTICIPATIE STAKEHOLDERS.

26

Gespreksverslag groep 1 ................................................................................................................... 27 Gespreksverslag groep 2 ................................................................................................................... 30

BIJLAGE III – SAMENVATTINGEN ENQUETERESULTATEN PER DORP/WIJK

32

Hoef en Haag ..................................................................................................................................... 32 Everdingen ........................................................................................................................................ 33 hagestein ............................................................................................................................................ 34 Zijderveld .......................................................................................................................................... 35 Schoonrewoerd .................................................................................................................................. 36 Hei- en Boeicop ................................................................................................................................. 38

1

Kedichem .......................................................................................................................................... 39 Oosterwijk ......................................................................................................................................... 40 Nieuwland ......................................................................................................................................... 41 Leerbroek .......................................................................................................................................... 43 Meerkerk ........................................................................................................................................... 44 Ameide .............................................................................................................................................. 45 Tienhoven aan de Lek ....................................................................................................................... 46 Lexmond............................................................................................................................................ 47 Vianen - centrum, Hogeland en Blankenborch .................................................................................

49 Vianen – oost, de hagen en de biezen................................................................................................ 50 Vianen – west, monnikenhof en amaliastein ..................................................................................... 51 Leerdam centrum............................................................................................................................... 52 Leerdam-Noord ................................................................................................................................. 53 Leerdam-Oost .................................................................................................................................... 55 Leerdam-West ................................................................................................................................... 56

BIJLAGE IV – SAMENVATTING ENQUETERESULTATEN TABEL

2

0

1. INLEIDING De omgevingsvisie is één van de instrument in de Omgevingswet, die de gemeente verplicht is op te stellen. Hierin maakt de gemeente strategische keuzes voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving. Om die keuzes aan te laten sluiten bij hoe de inwoners (en andere belanghebbenden, zoals ondernemers) die toekomst zien, is een communicatie- en participatietraject uitgevoerd. In dit verslag staan de opzet en doelen van het traject, de ingezette communicatiemiddelen en de resultaten van de uitgevoerde participatieactiviteiten.

PARTICIPATIE OVER DE PARTICIPATIEAANPAK Het communicatie- en participatietraject liep van oktober 2021 tot en met februari 2022. De participatieaanpak is gebaseerd op de participatie-startnotitie van de Omgevingsvisie (onderdeel van de ‘Bouwstenennotitie Omgevingsvisie’ van mei 2021) en ‘Uitwerking participatie omgevingsvisie’ van september 2021. Bij de ‘Uitwerking participatie omgevingsvisie’ is gebruik gemaakt van de input uit de brainstormbijeenkomsten met het participatieteam. Ook is er een werkconferentie met vertegenwoordigers van de dorps- en wijkraden georganiseerd op 6 juli 2021 over de participatieaanpak. Op advies van deze vertegenwoordigers is de voorgestelde aanpak uit de startnotitie aangepast. Zij adviseerden inwoners te raadplegen met een enquête in plaats van met bijeenkomsten in de dorpen en wijken. Verderop in dit verslag staat een korte terugblik op deze bijeenkomst. In de afgelopen twee jaar heeft de gemeente, vanwege de fusie, voor bijna alle disciplines beleidsnota’s en visies opgesteld. Daar is veel participatie voor georganiseerd. Het huidige participatietraject is complementair aan de eerder uitgevoerde participatie.

ONDERWERPEN VAN DE PARTICIPATIE Centraal in dit participatietraject stonden de kernwaarden (de identiteit) van de verschillende dorpen en wijken binnen Vijfheerenlanden. De kernwaarden zijn materiële en immateriële waarden, relevant voor de fysieke leefomgeving, die de gemeenschappen binnen de dorpen en wijken willen beschermen of versterken en waar in de ruimtelijke ontwikkeling rekening mee moet worden gehouden. Het gaat om waarden die zowel de eigenheid van de kernen uitdrukken als breder in Vijfheerenlanden herkend zullen worden. De onderwerpen van de participatie waren: identiteit, wonen, werken, mobiliteit, groen en landschap, toerisme en voorzieningen. Deze sloten grotendeels aan op de thema’s van de bouwstenennotitie: wonen, werken, mobiliteit, energie, natuur en landschap. Vanwege het lopende participatietraject rondom de RES (Regionale Energie Strategie) zijn er geen specifieke vragen gesteld over het thema energie. De resultaten van dat participatietraject worden wel meegenomen in het proces om te komen tot de omgevingsvisie.

WIJK- EN DORPSGERICHT WERKEN Het participatietraject richtte zich op het ophalen van de meningen en ideeën van de verschillende gemeenschappen, wijken en dorpen binnen gemeente Vijfheerenlanden. Inwoners voelen zich sterker verbonden met hun eigen dorp of wijk, dan met Vijfheerenlanden als

3

gemeente. Zij voelen zich eerder betrokken als het gaat over de toekomst van hun eigen dorp of wijk, dan over de toekomst van de gemeente Vijfheerenlanden. Daarom zijn de participatiemiddelen en de uitkomsten opgezet en geanalyseerd per dorp en wijk. De voorbereiding en begeleiding van het communicatie- en participatietraject werd verzorgd door een extern bureau: Bureau Buhrs.

LEESWIJZER Achtereenvolgens wordt in dit participatierapport beschreven:  De opzet en doelen van de participatie (hoofdstuk 2);  De ingezette communicatiemiddelen (hoofdstuk 3);  De uitgevoerde participatieactiviteiten (hoofdstuk 4);  De conclusie (hoofdstuk 5).

4

2. DOELEN EN OPZET PARTICIPATIE In de omgevingsvisie legt de gemeente voor de lange termijn haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving vast. Participatie is hierbij een belangrijk onderdeel. Het in een vroeg stadium betrekken van inwoners vergroot de kans op draagvlak en zorgt voor een kwalitatief sterkere omgevingsvisie. Daarbij werkt de gemeente wijk- en dorpsgericht. Dit betekent dat we willen aansluiten bij de behoefte en identiteit van een specifieke wijk, dorp of stad. Een stad als Vianen is niet hetzelfde als een dorp zoals Hagestein. Dit vergt maatwerk. De inhoud van de omgevingsvisie stond bij aanvang van het communicatie- en participatietraject nog niet vast. Er was ruimte voor inbreng van inwoners en andere stakeholders. De gemeente hecht hier grote waarde aan. Met het participatietraject wilde de gemeente: 

 



Kernwaarden (per gemeenschap) achterhalen. De kernwaarden geven een beeld van de identiteit en de leefwereld van de gemeenschappen. Hiermee wordt inzicht verkregen in wat behouden, versterkt en beheerd moet worden. Meningen, overwegingen en ideeën ophalen die bij inwoners en belanghebbenden in Vijfheerenlanden leven. Een betere inhoudelijke kwaliteit van de omgevingsvisie Vijfheerenlanden, zodat deze aansluit bij wat de inwoners en ondernemers in de gemeente belangrijk vinden voor de toekomst van hun dorp of wijk. Een wijk- en dorpsgerichte aanpak: een omgevingsvisie die aansluit bij de behoefte en identiteit van de specifieke wijken, dorpen en steden.

De data van de verschillende activiteiten waren als volgt:      

6 juli 2021 20 oktober t/m half december 2021

Werkconferentie Platform Natuurlijk Vijfheerenlanden (www.natuurlijkvijfheerenlanden.nl) 20 oktober t/m 20 november 2021 Enquête 27 & 30 oktober en 12 & 13 november 2021 Marktsessies 29 november en 9 december 2021 Schoolsessies Het Heerenland en De Joost 22 februari 2022 Stakeholdersbijeenkomst

We richtten het participatietraject primair op de inwoners van de verschillende dorpen en wijken in Vijfheerenlanden, met speciale aandacht voor jongeren. Daarnaast zijn in de deze fase maatschappelijke organisaties, andere publieke organisaties en ondernemers (‘stakeholders’) op diverse manieren betrokken (afhankelijk van hun rol en belang). Voor hen is ook een aparte avond georganiseerd.

5

3. OVERZICHT COMMUNICATIEMIDDELEN Om inwoners, ondernemers en andere stakeholders te informeren over de participatieactiviteiten zijn de volgende middelen ingezet:

PARTICIPATIEPLATFORM NATUURLIJK VIJFHEERENLANDEN In oktober is de pagina ‘Omgevingsvisie’ gelanceerd op de website Natuurlijk Vijfheerenlanden. Dit al bestaande online platform is gebruikt voor het delen van informatie over de omgevingsvisie en de participatieactiviteiten (m.b.v. een infographic) en het uitzetten van de enquête. Daarnaast werd voor elk dorp en elke wijk een discussieplek ingericht, waar inwoners konden reageren op een aantal stellingen. Momenteel wordt het platform ook gebruikt voor het delen van de enquêteresultaten. De resultaten worden per dorp en wijk weergegeven.

ANSICHTKAARTEN Om de aandacht van de marktbezoekers te trekken en hen uit te nodigen om de enquête online in te vullen, deelden we aantrekkelijk ogende ansichtkaarten uit met op de achterkant informatie over de enquête en een verwijzing naar www.natuurlijkvijfheerenlanden.nl en een QR-code die direct naar de enquête leidde.

INFOGRAPHIC Om de aandacht te trekken van de marktbezoekers en te informeren over de omgevingsvisie en het doel van de participatie, ontwikkelden we foamborden met een infographic. Een infographic maakt informatie toegankelijk, overzichtelijk en aantrekkelijk. Bovendien onthouden mensen korte teksten en visuele informatie sneller, waardoor de boodschap langer blijft hangen. De infographic is tevens gedeeld via de gemeentelijke sociale media kanalen. Daarnaast stond één van de foamborden tijdelijk in de bibliotheek van Vianen. Op de infographic stond een verwijzing naar www.natuurlijkvijfheerenlanden.nl en een QR-code die direct naar de enquête leidde.

6

NIEUWSBERICHTEN IN HET KONTAKT  



Er zijn nieuwsberichten geplaatst op de gemeentepagina in het Kontakt over de aanwezigheid van de gemeente op de verschillende markten en de online enquête. Daarnaast zijn er nieuwsberichten geplaatst op de gemeentepagina in het Kontakt met een eerste samenvatting van de resultaten uit de enquête en de gesprekken met jongeren op de scholen. Ook zijn er zes berichten geplaatst met de samenvatting van de enquêteresultaten per dorp/stad, gericht op de kernwaarden.

GEMEENTELIJKE SOCIALE MEDIA De gemeentelijke sociale media-kanalen Facebook en Twitter zijn ingezet om aandacht te vragen voor de marktsessies, het platform www.natuurlijkvijfheerenlanden.nl en om de inwoners uit te nodigen de enquête in te vullen.

GEMEENTELIJKE WEBSITE Op de gemeentelijke website www.vijfheerenlanden.nl zijn diverse nieuwsberichten geplaatst over de enquête, marktbezoeken en de samenvatting van de enquêteresultaten.

7

4. OVERZICHT PARTICIPATIEACTIVITEITEN Om inwoners, ondernemers en andere stakeholders te betrekken bij de omgevingsvisie en ideeën en suggesties op te halen, zijn er verschillende participatieactiviteiten ingezet. Deze worden hieronder beschreven.

WERKCONFERENTIE DORPS- EN WIJKRADEN Op 6 juli 2021 is er een werkconferentie participatie omgevingsvisie georganiseerd voor bestuursleden van diverse dorps- en wijkraden. Alle dorps- en wijkraden ontvingen een uitnodiging. Vier gaven hier gehoor aan. Het doel van de bijeenkomst was om ideeën op te halen over de wijze waarop we het beste geïnteresseerde inwoners en ondernemers kunnen betrekken bij het opstellen van de omgevingsvisie. Welke participatie-aanpak sluit het beste aan bij de behoefte van de inwoners en ondernemers in de verschillende wijken en dorpen in Vijfheerenlanden? De uitkomsten van de werkconferentie zijn gebruikt om het participatietraject voor de omgevingsvisie verder vorm te geven. De belangrijkste uitkomsten waren: Duidelijke en transparante communicatie 

 

Ga naar de inwoners toe en zorg voor persoonlijk contact. Maak duidelijk wat de aanleiding is voor de samenspraak. Zet uiteen wat we precies ‘ophalen’ en wat we daarmee gaan doen. Koppel tevens duidelijk terug wat er achteraf mee gedaan is. Met name als ideeën van inwoners en/of ondernemers niet overgenomen worden, is het van belang om dit duidelijk uit te leggen. Wees transparant en geef het proces weer, waar de samenspraak onderdeel van uit maakt. Maak gebruik van wat er al ligt. Meerdere wijk- en dorpsraden voeren zelf ook gesprekken en nemen enquêtes af over onderwerpen die betrekking hebben op de leefbaarheid in de wijk of in het dorp. Belangrijk is dat inwoners en ondernemers niet het gevoel krijgen dat ze steeds hetzelfde wordt gevraagd en ze er daarna niets meer van horen.

Aansluiting belevingswereld inwoners 

 

De onderwerpen moeten aansluiten bij wat de inwoners belangrijk vinden en in het dagelijks leven mee te maken krijgen. De wetten voor de fysieke leefomgeving en de Omgevingswet zijn abstract. Vertaal de onderwerpen die in de omgevingsvisie moeten komen naar onderwerpen die dichtbij de mensen staan en die hen wel interesseren. De taak van de opstellers van de omgevingsvisie is vervolgens om de inbreng op deze onderwerpen naar een hoger abstractieniveau terug te vertalen Onderzoek vooraf wat er leeft in een wijk of dorp. Ga in gesprek met de wijk- of dorpsraad. Bied perspectief. Onderwerpen die pas over 20 jaar aan de orde zijn, voelen als veel te ver weg. Bespreek ook onderwerpen die nu spelen en over 5 of 10 jaar gerealiseerd kunnen worden.

8

Passende participatieactiviteiten en communicatiemiddelen     

De voorkeur gaat uit naar een enquête in plaats van een bijeenkomst. Hiermee heb je een groter bereik en kan iedereen anoniem zijn of haar mening geven. Eventueel kunnen er bijeenkomsten georganiseerd worden om de uitkomsten van de enquête terug te leggen bij de inwoners. Maak gebruik van lokale communicatiemiddelen. Pas de inzet van middelen aan op de verschillende doelgroepen. Maak gebruik van beelden om de onderwerpen tot leven te laten komen.

Naar aanleiding van de uitkomsten van de wijkconferentie is gekozen om een enquête als de primaire participatieactiviteit in te zetten, in plaats van verschillende bijeenkomsten te organiseren. Deelnemers werd gevraagd de enquête in te vullen vanuit het referentiekader van hun eigen dorp of wijk. Bij het opstellen van de enquêtevragen zijn de dorp- en wijkraden betrokken. Ook is er gebruik gemaakt van beelden om de onderwerpen in de omgevingsvisie meer tot leven te laten komen.

PARTICIPATIEPLATFORM NATUURLIJK VIJFHEERENLANDEN In oktober 2021 is de pagina ‘Omgevingswet’ gelanceerd op het al bestaande participatieplatform Natuurlijk Vijfheerenlanden. Op dit platform kunnen inwoners meepraten over duurzame onderwerpen, zoals de Regionale Energiestrategie, energiezuinig wonen, afval- en grondstoffenbeleid, de Transitievisie Warmte en sinds oktober ook over de Omgevingswet. Via verschillende wegen verwezen wij inwoners naar het platform (via de infographic, ansichtkaarten, sociale media berichten en berichten op de gemeentepagina in het Kontakt). De participatie-website werd gebruikt voor:    

Het delen van informatie over de Omgevingswet- en omgevingsvisie (m.b.v. de infographic) Het uitzetten van de enquête Interactie met inwoners d.m.v. een discussieplek/online gespreksforum voor elk dorp en elke wijk Het delen van een samenvatting van de enquêteresultaten per dorp en wijk

Reacties inwoners Het platform werd niet veelvuldig gebruikt door inwoners. Toch reageerden enkele inwoners uit verschillende dorpen en wijken op een aantal stellingen. Uit de reacties van de inwoners kwam een aantal aandachtspunten naar voren. Zo is er de wens om in te zetten op het bouwen van meer betaalbare woningen voor de eigen inwoners. Daarnaast is verkeersveiligheid een veelbesproken thema. Zie bijlage I voor alle gegeven reacties.

9

ENQUÊTE Om ervoor te zorgen dat alle inwoners in Vijfheerenlanden hun inbreng konden geven over de thema’s van de omgevingsvisie, is een enquête uitgezet. De enquête had als doel om de kernwaarden, meningen, overwegingen en ideeën van de inwoners over de toekomst van hun dorp of wijk te achterhalen. Om de enquête goed aan te laten sluiten op de lokale behoefte, zijn de dorps- en wijkraden gevraagd om mee te denken bij het opstellen van de van de enquêtevragen. De dorps- en wijkraden van Hagestein, Leerdam Noord en Leerdam Centrum hebben hier actief gehoor aan gegeven. De enquête bestond uit 26 vragen, waarvan een deel meerkeuze- en een deel open vragen. De vragen gingen over de thema’s ‘identiteit’, ‘wonen’, ‘werken’, ‘mobiliteit’, ‘groen en landschap’ en ‘toerisme’. Het detailniveau van de antwoorden wordt vertaald door de betreffende beleidsambtenaar tot een niveau passend bij de abstractere vorm van de omgevingsvisie. Behalve vragen specifiek over de omgevingsvisie zijn er voor de thema’s wonen, werken en toerisme ook vragen toegevoegd vanuit de verschillende vakafdelingen van de gemeente. De antwoorden op deze vragen gebruiken deze vakafdelingen bij de uitwerking van bijvoorbeeld de woonvisie en de economische visie. De oproep om de enquête in te vullen is uitgegaan via verschillende kanalen, zoals de sociale media-kanalen en het Kontakt.

Daarnaast hebben we op tien verschillende week- en minimarkten gestaan om de enquête te promoten. We deelden ansichtkaarten uit met instructies hoe inwoners de enquête online konden invullen. Daarnaast deelden we papieren versies van de enquête uit, met antwoordnummer, voor de inwoners die minder digitaal vaardig zijn. Doelgroep De inwoners van Vijfheerenlanden kregen van 20 oktober tot 20 november de gelegenheid om de enquête in te vullen. In totaal hebben 1095 respondenten de enquête ingevuld. Niet in elk dorp of stad hebben, naar ratio inwoners, evenveel respondenten de enquête ingevuld. Voor de representativiteit van de participatierespons kijken we naar:  

De verdeling van de response over de verschillende wijken en dorpen. De verdeling van de respons over de verschillende leeftijdsgroepen.

In de tabel staat het absolute aantal respondenten per dorp of stad en het percentage respondenten op basis van inwonersaantal.

10

Dorp/stad

Aantal respondenten

Aantal inwoners

Leerdam Kedichem Schoonrewoerd Oosterwijk Vianen Everdingen Hagestein Hoef en Haag Meerkerk Ameide Tienhoven a/d Lek Lexmond Hei- en Boeicop Leerbroek Nieuwland Zijderveld

306 8 45 5 215 18 42 35 104 84 16 58 33 32 24 15

18.963 835 1.655 240 16.455 1.174 1.460 1.940 3.860 3.075 805 2.960 1.000 1.575 1.023 870

% respondenten o.b.v. inwonersaantal 1.61% 0,96% 2,72% 2,08% 1,31% 1,53% 2,88% 2,16% 2,69% 2,73% 1,99% 1,96% 3,3% 2,03% 2,35% 1,72%

Vijfheerenlanden heeft in totaal 57.829 inwoners (2021). Daarom is de enquête, met een betrouwbaarheidsniveau van 95% en een foutmarge van 3%, representatief voor heel Vijfheerenlanden. Het betrouwbaarheidsinterval geeft aan in hoeverre de resultaten overeenkomen met de mening van de hele populatie. De hoge respons duidt op een hoge mate van betrokkenheid van inwoners met hun woonplaats. Er is bewust voor gekozen om de enquête uit te zetten per dorp of wijk om zo vanuit alle gemeenschappen input te krijgen. Gevolg hiervan is dat voor een aantal kleine gemeenschappen de input niet statistisch representatief is. In een kleinere populatie is in verhouding een hogere steekproefgrootte nodig om het representatief te houden. Voor de omgevingsvisie is echter de representativiteit niet het belangrijkste. Het gaat er vooral om dat iedereen de mogelijkheid heeft gekregen om input te geven en dat wat meegegeven wordt ook betrokken wordt bij de omgevingsvisie. Daarnaast heeft elke inwoner nog de mogelijkheid om tijdens de formele procedure te reageren via een zienswijze. Zo’n 90% van alle respondenten was ouder dan 31 jaar. Hiervan valt 42,2% in de leeftijdscategorie 51-50 jaar. De enquête is dus minder representatief voor jongeren en jong volwassenen (tot 30 jaar). Dit lag in de lijn der verwachting.

Om dit (gedeeltelijk) te ondervangen zijn we naar twee scholen gegaan, om jongeren te vragen hoe zij hun woonplaats ervaren (zie participatieactiviteit schoolsessies). Resultaten Hieronder staan de bevindingen uit de enquêteresultaten per thema. De samenvatting van de resultaten van de verschillende dorpen en wijken is hier te vinden en in bijlage III. Daarnaast hebben alle dorps- en wijkraden en ondernemersverenigingen op aanvraag de enquêteresultaten ontvangen. Identiteit

11

 

  

 

De meest genoemde kernwaarden in Vijfheerenlanden zijn een groene omgeving, rust en ruimte en alles bij de hand hebben. In het centrum van Leerdam en Vianen wordt tevens de ontstaansgeschiedenis veel genoemd als kernwaarde. Met name in Vianen zijn inwoners trots op hun ‘historische binnenstad’. Ook de waarden ons kent ons en het omzien naar elkaar wordt in veel dorpen vaak genoemd. Er is een hoge mate van betrokkenheid en sociale cohesie in de dorpen. In Zijderveld, Leerbroek en Schoonrewoerd wordt de kerkgemeenschap veel genoemd als belangrijke waarde. Opvallend is dat meerdere respondenten aangaven niet altijd blij te zijn met de komst van nieuwe inwoners van buiten de gemeente. Maar in Leerdam-West wordt het multiculturele karakter van hun wijk juist benoemd als iets waar inwoners trots op zijn. In vrijwel alle dorpen worden de rust, de natuur/het groen en de saamhorigheid. benadrukt als hetgeen waar inwoners het meest trots op zijn. In Kedichem en Meerkerk zijn inwoners ook trots op hun rijke verenigingsleven.

Wonen 







 

Een minderheid van de inwoners in Vijfheerenlanden (37%) heeft verhuiswensen. Van de inwoners die verhuiswensen hebben, heeft de meerderheid (60%) de voorkeur om in Vijfheerenlanden te blijven wonen. Vrijwel alle inwoners van Vijfheerenlanden zijn het ermee eens dat er meer woningen gebouwd moeten worden. De vraag is echter wat de beste plek daarvoor is. o In Leerdam-Oost, Schoonrewoerd, Oosterwijk, Everdingen, Hagestein, Hoef en Haag, Lexmond en Leerbroek ziet de meerderheid uitbreiding buiten het dorp niet zitten. In Kedichem, Hei- en Boeicop en Zijderveld is de mening hierover verdeeld. In de overige plaatsen wordt uitbreiding buiten het dorp wel als een mogelijkheid gezien. o In Tienhoven a/d Lek, Hoef en Haag, Vianen, Oosterwijk zijn de meeste inwoners het niet eens met de stelling: het volbouwen van open plekken binnen het dorp. In Leerdam-Centrum, Leerdam-Noord, Everdingen en Hagestein zijn inwoners hierover verdeeld. In de overige plaatsen ziet de meerderheid verdichting op deze wijze wel zitten. o In tegenstelling tot de overige dorpen en wijken, wil de meerderheid in LeerdamCentrum, Oosterwijk, Hoef en Haag, Hei en Boeicop en Zijderveld geen sloop van (oude) woningen of andere gebouwen binnen het dorp of de wijk voor nieuwbouw. In alle dorpen en wijken is de meerderheid van de inwoners voorstander van het bouwen van meer verschillende typen woningen.

Dus naast eengezinswoningen ook woningen voor starters, ouderen, etc. Bouwen voor eigen inwoners, klimaatneutraal wonen en het ondersteunen van initiatieven van inwoners voor het bouwen van woningen wordt in alle dorpen en wijken het meest genoemd als ontwikkelingen waarop ingezet moet worden op gebied van nieuwbouw. In Oosterwijk wordt door een aantal inwoners benadrukt dat zij helemaal geen nieuwbouw meer willen. In Hoef en Haag, een dorp in aanbouw bestaande uit enkel nieuwbouw, benoemen inwoners dat er meer ingezet moet worden op het verbeteren van het openbaar vervoer,

12

de beschikbaarheid van deelauto’s en meer groen. Ook zijn er nu nog te weinig parkeerplaatsen. Voorzieningen 





De genoemde voorzieningen die verbeterd moeten worden om ervoor te zorgen dat ouderen zelfstandig kunnen blijven wonen, komen in alle dorpen en wijken grotendeels overeen, namelijk: het aantal seniorenwoningen, de zorgservice, de toegankelijkheid van gebouwen en straten (bijvoorbeeld voor de rolstoel/rollator) en ontmoetingsplekken. o In Nieuwland, Zijderveld, Kedichem en Hei- en Boeicop wordt een boodschappenservice ook genoemd als gemiste voorziening voor ouderen. o In Ameide, Everdingen, Kedichem en Oosterwijk wordt een buurtbus voor ouderen gemist. Voorzieningen die verbeterd moeten worden om te ervoor zorgen dat de jeugd en jongeren veilig, gezond en met plezier op kunnen groeien komen in heel Vijfheerenlanden overeen, namelijk: toegankelijkheid met het openbaar vervoer, ontmoetingsplekken, veilige fietspaden en speelplekken. o In Leerdam centrum en Oosterwijk zijn inwoners voorstander van een autoluw centrum of woonwijk, ten behoeve van het veilig opgroeien voor de jeugd. o In Oosterwijk, Hoef en Haag en Nieuwland worden horecagelegenheden het meest gemist als voorziening voor jongeren. Voor zowel jongeren als ouderen wordt de mobiliteitsvoorziening als een aspect gezien wat verbeterd kan worden. Voor de jeugd is het soms ver fietsen naar school, vrienden of andere voorzieningen zoals winkels of de kroeg. Ouderen moeten soms ver reizen voor de dagelijkse boodschappen.

Voor beide leeftijdsgroepen is een goede openbaar vervoer verbinding dus belangrijk. Voor de jeugd is veilig met de fiets kunnen reizen essentieel. Voor ouderen zou een buurtbus of boodschappenservice een uitkomst kunnen bieden.

Werken 



Van alle respondenten in heel Vijfheerenlanden werkt 45% binnen de gemeente. Dit houdt in dat zij ‘thuiswerken’, ‘binnen hun eigen dorp/wijk werken’ of ‘buiten hun eigen dorp/wijk, maar binnen Vijfheerenlanden werken’. Binnen heel Vijfheerenlanden zou een kleine meerderheid (55%) in de toekomst (gedeeltelijk) thuis willen werken. In de dorpen/wijken Leerdam-Noord, Kedichem, Vianen (west, Monnikenhof en Amaliastein), Hoef en Haag, Meerkerk ligt dit percentage een stuk hoger (boven de 60%) dan in de plaatsen Oosterwijk, Vianen (oost, De Hagen, De Biezen), Everdingen, Tienhoven a/d Lek, Hei- en Boeicop, Nieuwland en Zijderveld (minder dan 40%)

Mobiliteit  

In alle dorpen en wijken zijn inwoners het erover eens dat er meer ruimte voor fietsen en wandelen moet komen in nieuwe woonlocaties. Over het algemeen zijn de meeste inwoners in alle dorpen en wijken het ermee eens dat er bij nieuwe woonlocaties meer geïnvesteerd moet worden in fietspaden dan in autowegen. Alleen in Tienhoven a/d Lek was een kleine meerderheid het hier niet mee eens.

13

 

  

Ook is de meerderheid in alle dorpen en wijken het ermee eens dat er bij nieuwe woonlocaties voldoende elektrische deelscooters/auto’s moeten komen. In bijna alle dorpen en wijken zijn inwoners het eens dat nieuwe woonlocaties autoluw ingericht moeten worden, behalve in Leerdam-West. Daarnaast zijn in Leerdam-Oost, Oosterwijk, Hoef en Haag, Meerkerk en Ameide ongeveer evenveel inwoners het ermee eens als oneens. Opvallend is dat in bijna alle dorpen en wijken inwoners van mening zijn dat er geen parkeerplaatsen plaats moeten maken voor meer groen. Verder is de meerderheid in alle dorpen en wijken het ermee eens dat openbaar vervoerverbindingen verbeterd moeten worden. Over vervoer op aanvraag (zoals een belbus) zijn de meningen verdeeld. In Kedichem, Oosterwijk, Vianen (Centrum, Hogeland en Blankenborch), Hagestein, Leerbroek en Nieuwland ziet een (kleine) meerderheid vervoer op aanvraag wel zitten. In de overige plaatsen in Vijfheerenlanden is de meerderheid geen voorstander van vervoer op aanvraag.

Groen en landschap 





De meest gestelde aspecten waar de gemeente op moet inzetten als het gaat om groen in Vijfheerenlanden zijn: inwoners motiveren om hun eigen tuin te vergroenen (tegels eruit halen), meer bomen planten, meer groen waar kinderen kunnen spelen aanleggen (zoals een park of natuurspeeltuin) en meer kleine parkjes binnen de bebouwde kom aanleggen. Hier zat weinig verschil in tussen de dorpen en wijken. De gemeente kan een aantal aspecten inzetten om inwoners te motiveren vaker naar buiten te gaan. De meest genoemde aspecten waren verbeteren fiets- en wandelpaden, beter aangeven fiets- en wandelroutes, openbare toiletten en uitzetten wandelpaden, zoals klompenpaden. In Leerdam-Centrum, Oosterwijk, Vianen (centrum, Hogeland en Blankenborch), Vianen (west, Monnikenhof en Amaliastein), Kedichem, Tienhoven a/d Lek, Lexmond en Zijdeveld gaven veel respondenten aan dat er al genoeg is. Meerdere inwoners geven aan dat het groenonderhoud verbeterd moet worden binnen de gemeente.

Toerisme 



 

In alle dorpen en wijken, behalve Everdingen, Hei- en Boeicop en Leerbroek, is een meerderheid voorstander van het meer inzetten op toeristische promotie van de gemeente. Ook is er consensus tussen bijna alle dorpen en wijken wat betreft overlast door bezoekers. In alle dorpen en wijken voorziet het grootste deel geen overlast door de komst van (meer) bezoekers, behalve in Oosterwijk en Everdingen. Alle dorpen zijn het erover eens dat stiltegebieden stil moeten blijven. Over de vraag of er meer voorzieningen nodig zijn voor toeristen zijn de meningen verdeeld. Respondenten zijn niet uitgesproken voor of tegen. In ongeveer de helft van de dorpen en wijken is een (kleine) meerderheid het hiermee eens (Leerdam (centrum, noord, oost en west), Kedichem, Schoonrewoerd, Hagestein, Hoef en Haag, Hei- en Boeicop, Nieuwland en Zijderveld). In de overige dorpen en wijken is de (kleine) meerderheid het hier niet mee eens.

14

 

Een ruime meerderheid in alle dorpen en wijken is het ermee eens dat zij liever individuele bezoekers verwelkomen dan grote groepen toeristen. Om zich op de komst van meer bezoekers voor te bereiden, moet de gemeente meer inzetten op het verbeteren van het openbaar vervoer en fietspaden, zodat bezoekers minder met de auto komen. Ook het toevoegen van toeristische overstappunten (TOP’s) buiten de centra kan een bijdrage leveren aan de uitdaging die meer bezoekers met zich meebrengt op gebied van vervoer. Dit geldt voor alle dorpen en wijken.

Afsluitend Afsluitend werd de open vraag gesteld of men de gemeente Vijfheerenlanden nog iets wilde meegeven. Onderstaand staan de meest genoemde antwoorden, gecategoriseerd per thema. De meeste opmerkingen gingen over het groen, mobiliteit, wonen en voorzieningen. Het detailniveau van de opmerkingen wordt vertaald naar het abstractere niveau van de omgevingsvisie. Algemene opmerkingen   

Luister goed naar de inwoners en neem de mening van de mensen serieus. In de kleinere kernen heerst het gevoel dat zij sinds de fusie Vijfheerenlanden ‘vergeten’ worden en de aandacht primair naar de steden Vianen en Leerdam gaat. Neem de initiatieven vanuit inwoners serieus.

Opmerkingen over ‘identiteit’  

Het belang van het behouden van het authentieke dorpskarakter en de landelijke identiteit wordt veel onderschreven. Focus als gemeente op het behouden van rust, ruimte en natuur.

Opmerkingen over ‘groen en landschap’  

Investeer als gemeente in meer groen, onderhoud en biodiversiteit in de wijk; plant meer bomen. Bescherm agrarische gronden van de boeren.

Opmerkingen over ‘mobiliteit’ 

 

Veel opmerkingen gaan over het verkeer (de verkeersveiligheid). Een aantal voorbeelden: o De inrichting van 30km zones verbeteren door verkeers- en snelheidsbeperkende maatregelen (meer drempels, wegversmallingen, etc.). o Tegengaan van vrachtverkeer en hardrijden op de dijken. o Overlast door sluipverkeer vanaf de A2 verminderen. o De Hei- en Boeicopseweg als pilot voor ‘auto te gast’ gebruiken. o Handhaving van de parkeerregels verbeteren. o Ontmoedigen van te hard rijden op de Kortenhoevenseweg. Ook een gebrek aan parkeergelegenheid wordt veel benoemd, met name in Leerdam, Hoef en Haag, Meerkerk, Schoonrewoerd en Vianen. Een veel genoemd punt is het openbaar vervoer. De openbaar vervoersverbinding kan beter. Met name in de kleine kernen. Verschillende inwoners spreken bijvoorbeeld de wens uit voor een betere busverbinding van de kleine dorpen naar de grote steden.

15

   

Meerdere opmerkingen gaan over het beter onderhouden van wegen, zoals de Horndijk, vanaf de Hoogstraat tot aan het kruispunt richting Asperen. Ook het beter onderhouden van fiets- en wandelpaden wordt meermaals benoemd. Het bemoedigen van fietsen en ontmoedigen van automobilisten wordt veel genoemd in Leerdam. Toegankelijkheid van bestrating voor mindervaliden in Leerdam is voor een aantal inwoners een verbeterpunt.

Opmerkingen over ‘wonen’  

 

Betaalbare (nieuwbouw) woningen voor jongeren, starters en senioren is een veelbesproken thema. Enerzijds gaan veel opmerkingen over het bouwen van meer woningen, met name voor starters en ouderen. Anderzijds gaan veel opmerkingen over het niet moeten volbouwen, omdat het landelijke karakter daaraan te niet gedaan wordt. De balans tussen bouwen en groen moet gewaarborgd worden. Bouwen binnen de bebouwde kom en het met rust laten van de buitengebieden wordt veelvuldig genoemd. Gewaarschuwd wordt om niet vol te bouwen, zonder de infrastructuur aan te pakken.

Opmerkingen over ‘voorzieningen’ 



Een aantal voorzieningen wordt veel genoemd als gemist door inwoners, met name in de kleine kernen: o Speelvoorzieningen voor kinderen, bijvoorbeeld groen/speeltuinen/natuurspeeltuinen o Losloopgebieden voor honden o Kinderopvang en scholen (met name in Hoef en Haag) o Meer (essentiële) winkels in de bepaalde kernen (zoals in Leerbroek en Hagestein) o Voorzieningen voor jongeren, zoals voetbalveldjes of buurthuizen Ook wordt meermaals benoemd dat inwoners geen bedrijventerreinen rondom Hagestein meer willen.

MARKTSESSIES De gemeente stond in oktober en november op meerdere (mini-) markten in Vijfheerenlanden. De marktsessies hadden als doel om inwoners te informeren over de enquête en hen aan te moedigen deze in te vullen. We gingen actief de dorpen in om de inwoners op te zoeken. We deelden ansichtkaarten uit, waarop stond hoe inwoners de enquête online konden invullen. Ook hadden we een foamboard staan met de infographic, koffie- en thee en een vlag van Vijfheerenlanden om onze zichtbaarheid te vergroten. Op de eerste marktdag (in Vianen, Hagestein, Hei- en Boeicop) kregen de inwoners de gelegenheid om de enquête ter plekke online op de tablet in te vullen. De enquête bleek hier echter te lang voor. De meeste bezoekers komen gericht naar de markt om hun

16

wekelijkse boodschappen te doen. Zij hebben geen tijd om lang te blijven staan en de enquête ter plekke in de vullen. Daarnaast waren er papieren versies van de enquête aanwezig. Deze konden ter plekke ingevuld worden, of meegenomen naar huis met een envelop en antwoordnummer. Op deze manier gaven we inwoners die minder digitaal vaardig zijn ook de mogelijkheid om te participeren. Programma Woensdag 27 oktober:  Weekmarkt Vianen (10:00-16:00)  Minimarkt Hagestein (10:30-13:00)  Minimarkt Hei- en Boeicop (14:00-15:30) Zaterdag 30 oktober  Minimarkt Ameide (9:00-10:30)  Minimarkt Meerkerk (11:00-12:30)  Minimarkt Leerdam (13:30-15:30) Vrijdag 12 november  Minimarkt Lexmond (9:00-12:00)  Minimarkt Hoef en Haag (16:00-18:00) Zaterdag 13 november  Minimarkt Leerbroek (13:00-14:30)  Minimarkt Nieuwland (15:00-17:00) Ervaringen De reacties op onze aanwezigheid van marktbezoekers verschilden, ook tussen de markten onderling. Onderstaand een korte beschrijving van de ervaringen op de verschillende markten. Op de weekmarkt in Vianen stonden we een volledige dag met een koffiebar en barista. Dit zorgde ervoor dat we opvielen. De meeste marktbezoekers namen de tijd om ons verhaal aan te horen en reageerden enthousiast op het invullen van de enquête.

Onder het genot van een kopje goede koffie of luxe thee, voerden we het gesprek met de inwoners over de thema’s uit de omgevingsvisie. Een aantal inwoners uitte hun kritiek op de gemeente. Bijvoorbeeld over de drukte in de Voorstraat of de fusie van Vijfheerenlanden en het toekomstig verdwijnen van het gemeentehuis in Vianen. Daarbij is de bereikbaarheid van het gemeentehuis in Leerdam een aandachtspunt. In Hagestein reageerden bijna alle marktbezoekers positief. De inwoners van Hagestein zijn over het algemeen actief betrokken bij hun dorp. De meeste inwoners gaven aan de enquête thuis in te vullen, omdat zij het belangrijk vinden om mee te denken en hun kritiek ofwel tevredenheid uit te drukken. Daarentegen was in Hei- en Boeicop een ander geluid te horen. Veel mensen weigerden de enquête in te vullen, omdat zij ontevreden waren over de manier waarop bepaalde zaken verliepen. Aspecten die o.a. genoemd werden:  Voorzieningen: er zijn vrijwel geen voorzieningen meer;  Criminaliteit: veel drugsgebruik, gevoel van onveiligheid;

17

 

Mobiliteit: fietspaden zijn gevaarlijk, auto’s rijden te hard; Identiteit: er zijn veel nieuwkomers. De gezelligheid is verdwenen en men kijkt niet meer naar elkaar om. Inwoners voelen zich niet gehoord en hebben geen vertrouwen meer in de gemeente. Opvallend was dat er de afgelopen tijd vaker mensen met enquêtes en promotie hadden gestaan (van bijvoorbeeld het CDA), waardoor men geen zin had in ‘weer een enquête’. Ook op de markten Ameide, Meerkerk en Leerdam waren de reacties wisselend. Het was een koude regenachtige dag. Het slechte weer droeg eraan bij dat marktbezoekers snel de markt open afliepen om de boodschappen te doen. Daarnaast kwamen veel passanten in Leerdam niet uit Vijfheerenlanden, maar waren enkel op bezoek. In Lexmond was het ook een koude mistige ochtend. Daardoor namen marktbezoekers niet snel de tijd voor een uitgebreid praatje. Wel werden wat kritische noten geuit over de plannen voor windmolens in de buurt van een Natura 2000 gebied. Hoef en Haag is een gloednieuw dorp, dat nog volop in ontwikkeling is. Dit merkte je ook aan het type inwoners: veelal jonge gezinnen met kleine kinderen en honden. Hier waren de meeste inwoners vriendelijk en positief. Een bewoner die in de eerste bouwfase in Hoef en Haag is komen wonen, klaagde over dat het ‘nog steeds’ een bouwput is en dat inmiddels alweer veel buurtgenoten (uit fase 1) verhuisd zijn.

Ook gaf iemand aan weinig saamhorigheid te voelen, omdat de meeste inwoners kleine kinderen hebben en fulltime werken. Echter was dit niet onze eigen empirische waarneming. De markt diende als samenkomstplaats, waar veel inwoners een praatje met elkaar maakten. Het voelde daardoor aan als een ‘ons-kent-ons’ dorp. In Leerbroek waren de herbestemming van het oude schoolgebouw en de plek van de nieuwe school onderwerpen van gesprek. Daarnaast het gebrek aan seniorenwoningen. Ook gaven inwoners aan dat de gemeente wel vaak de mening vraagt van de inwoners, maar dat ze er nooit iets van terugzien of -horen. Ook de fusie met Vianen tot Vijfheerenlanden en dat ze nu bij provincie Utrecht horen doet hier nog steeds zeer. Ten slotte leek iedereen in Nieuwland haast te hebben. Ze lieten zich wel een kaartje in de hand drukken en gaven aan nog wel te kijken of ze de enquête zouden invullen. Ook hier gaven meerdere inwoners aan teleurgesteld te zijn. Zo wilde een oudere vrouw geen enquête invullen, omdat ze erg teleurgesteld was dat Nieuwland bij de fusie ook provincie Utrecht is geworden. Alles duurt nu veel langer, is haar ervaring. Zij heeft in april 2021 een hulpvraag gedaan voor ondersteuning, maar heeft op 24 november 2021 pas een afspraak gekregen.

SCHOOLSESSIES

18

Jongeren zijn de toekomst van Vijfheerenlanden. Daarom is het belangrijk om te weten hoe zij hun toekomst in Vijfheerenlanden zien en wat zij als kernwaarden zien van hun gemeenschap. Deze groep is lastig te bereiken met een online enquête. Daarom zocht de gemeente de jongeren op in de schoolbanken. Op 29 november en 9 december gaf de gemeente een aantal lessen op twee middelbare scholen om de mening van jongeren op te halen over bepaalde thema’s van de omgevingsvisie. In totaal spraken wij met 73 jongeren. Op 29 november spraken wij met drie klassen (vmbo 4, havo 4 en vwo 5) op Het Heerenlanden. Op 9 december gaven wij twee lessen voor vmbo-k leerlingen op De Joost. Beide scholen zijn gevestigd in Leerdam. Op De Joost kwamen bijna alle leerlingen uit Leerdam. Ook op Het Heerenlanden kwam het meerendeel uit Leerdam. Een aantal leerlingen kwam uit andere dorpen binnen Vijfheerenlanden, zoals Nieuwland, Meerkerk, Schoonrewoerd en Leerbroek. Ook kwam een aantal leerlingen uit dorpen buiten Vijfheerenlanden. We vroegen de leerlingen die niet uit Vijfheerenlanden kwamen om de vragen te beantwoorden vanuit het perspectief van Leerdam. Zij kennen Leerdam namelijk goed, omdat zij hier bijna elke dag naartoe reizen voor school. Opzet De opzet was bij iedere les hetzelfde. We begonnen met een kennismaking en uitleg over de aanleiding van ons bezoek.

We gaven een korte presentatie over wat een gemeente doet en wat de Omgevingswet en omgevingsvisie inhouden. Deze presentatie pasten we aan op het niveau van de leerlingen. Vervolgens stelden we de leerlingen een aantal vragen via Mentimeter. Deze vragen waren voor alle leerlingen gelijk. Uitkomsten Onderstaand een aantal van de meest relevante uitkomsten uit alle schoolsessies: 



 

De haven en glasstad werden het meest genoemd als ‘typisch’ Leerdams. Ook werden agrarische kenmerken, zoals (oude) boerderijen, koeien en weilanden veel genoemd als kenmerkend voor Vijfheerenlanden. Veel jongeren noemen het ‘ons-kent-ons’ vervelend, of zelfs een reden om niet meer in Vijfheerenlanden te blijven wonen. Hoewel dit vaak als plezierig ervaren wordt door de oudere generatie, vinden de leerlingen het juist hinderlijk dat je op straat altijd wel iemand tegen komt die je kent. Daarnaast, als er iets gebeurt, weet direct de hele buurt het. De jongeren vinden dat mensen te veel met hun mede dorps-of wijkbewoners bezig zijn. Er is niet genoeg te doen voor jongeren. Zij missen faciliteiten zoals (kleding)winkels, fastfood ketens, sportscholen/-verenigingen en een bioscoop. Vrijwel alle leerlingen gaven aan een plek te willen waar zij naartoe kunnen om met hun vrienden te zijn, zoals een buurthuis. Nu hangen zij vaak op straat en worden zij overal (lees, de informele hangplekken) weggestuurd. Mensen klagen snel over de overlast die de jongeren veroorzaken en dat vinden zij niet altijd terecht.

19

 











Bijna alle leerlingen verkiezen ‘meer groen’ boven ‘meer parkeerplaatsen’. Behalve de jongensklas op De Joost. Zij kozen vrijwel allemaal voor meer parkeerplaatsen. Op beide scholen kiezen de leerlingen voor de bus en de auto boven de fiets. Het concept van deelauto’s spreekt hen niet aan. Met name het probleem van beschikbaarheid als je de auto nodig hebt, werd daarbij als reden genoemd. De meerderheid gaf aan meer ruimte te willen om te kunnen wonen. Echter, de jongensklas op De Joost gaf vrijwel unaniem aan meer ruimte te willen voor werkgelegenheid. De meeste leerlingen in de jongensklas op De Joost willen niet dat er meer de hoogte in gebouwd wordt, omdat flatgebouwen niet passen bij het karakter van hun woonplaats. De dominante mening van de meisjesklas op De Joost was echter het tegenovergestelde. Daar gaven alle meiden aan dat het beter is om de hoogte in te bouwen, als er daardoor meer ruimte over blijft voor groen en voorzieningen. Wel gaven zij aan liever niet zelf in een flat te wonen. Op Het Heerenland waren de meningen hierover verdeeld. Op De Joost bleek de verdeeldheid uit de variabele ‘geslacht’ te komen. De meiden wilden liever geen auto’s in het centrum, omdat dit kan leiden tot gevaarlijke situaties. De jongens wilden wel auto’s in het centrum, omdat het onhandig is als je niet alles met de auto kunt bereiken.

De mening over het plaatsen van een windmolen in de buurt is verdeeld. Enerzijds zien zij de noodzaak voor de energietransitie in, anderzijds willen zij liever geen windmolen in de achtertuin. Vrijwel alle leerlingen gaven aan geen gebruik te maken van beweegparcoursen/fitnessapparaten buiten. Ze voelen zich bekeken, omdat ‘niemand anders het doet’.

PARTICIPATIEBIJEENKOMST STAKEHOLDERS Op 22 februari 2022 heeft er een (digitale) bijeenkomst plaatsgevonden met vertegenwoordigers van ondernemersverenigingen en maatschappelijke organisaties in Vijfheerenlanden. Tijdens de bijeenkomst werd ingegaan op de ambities voor Vijfheerenlanden die in de omgevingsvisie opgenomen worden:  Aantrekkelijk en groen;  Vitaal en krachtig;  Duurzaam en klimaatbestendig;  Gezond en veilig. In twee groepen werd gepraat over trends en ontwikkelingen die op Vijfheerenlanden af komen. Het complete verslag van deze bijeenkomst is opgenomen als bijlage. Onderstaand de samenvatting van de besproken onderwerpen. De krapte op de woningmarkt en de krapte op de arbeidsmarkt versterken elkaar. Woningen zijn nodig voor zowel arbeidsmigranten, als voor de eigen inwoners van Vijfheerenlanden. In alle kleinere kernen moet organische groei mogelijk gemaakt worden. Gepleit wordt voor flexibele woningbouw en nieuwe woonvormen (bijvoorbeeld Tiny houses). Binnensteden veranderen, ga daar zorgvuldig mee om.

20

Het streven is een aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving. Houdt alle kernen leefbaar. Houd ook het verenigingsleven en de winkels overeind. Leg de focus niet alleen op intensivering van bedrijventerreinen maar ook op uitbreiding; ook in het buitengebied. Zet leegkomende agrarische bebouwing in voor passende bedrijvigheid. Ook in de dorpen moet voldoende groeiruimte voor bedrijvigheid zijn, zodat bedrijven kunnen meegroeien met de bevolkingsgroei. Verduurzaming/energietransitie van bedrijventerreinen is belangrijk. Een punt van zorg is de infrastructuur in combinatie met de woningbouw en nieuwe werklocaties. Aandacht voor balans tussen wonen en parkeren. Werk dichtbij betekent minder mobiliteit. Inwoners kunnen vaker fietsend of lopend. Er moet goed worden nagedacht over variatie. Welke functie wordt op welke plek vervuld? Er moet er een aantrekkelijk vestigingsbeleid worden gevoerd. Ondernemen moet in balans zijn met wonen, werken, mobiliteit. Gemeente moet in overleg gaan met inwoners en ondernemers (dorpsraden, -initiatieven ondernemersverenigingen etc.). Dit wordt momenteel gemist. Betrek ondernemers en bewoners bij gebiedsprofielen. Wees als gemeente duidelijk en eerlijk over wat wel en niet kan. Aandacht voor openbaar vervoer, trein en bus. Zet als gemeente in op een goed en fijnmazig openbaar vervoer, elektrisch rijden en deelauto’s.

Zoek naar alternatieve vormen voor mobiliteit. Neem dit mee in de omgevingsvisie. Aandacht voor duurzaamheid, wind- en zonne-energie. Benut eerst de daken voor zonnepanelen. Hier is nog genoeg ruimte voor op de bedrijventerreinen. Denk ook aan kleine groene molentjes. Neem in nieuwe vergunningen op dat dakconstructie geschikt moet zijn voor zonnepanelen en/of ondersteun dit via subsidie. In ons unieke landschap liever geen windturbines. Maak economische afwegingen op het niveau van Vijfheerenlanden, niet op dorp- of wijkniveau. Door teveel uit te werken op het niveau van dorp of wijk bestaat het risico van ongelijkheid. Wat wordt verstaan onder duurzame, extensieve en kringloop landbouw? Voorgestelde nieuwe verdienmodellen zijn niet nieuw, zoals agrarisch natuurbeheer en landschapsonderhoud. De opbrengsten hiervan zijn echter nihil. Hoe houden we dan de bedrijfsvoering gezond? Welke rol kan de gemeente hierin spelen? Het kleiner worden van het achterland als aandachtspunt. Indien door woningbouw de dorpen en steden in omvang toenemen, wordt het achterland kleiner. Dit heeft ook gevolgen voor de waterhuishouding. In relatie tot de energietransitie is aandacht nodig voor de capaciteit van het elektriciteitsnet. Welke rol kan de gemeente hierin spelen?

21

Het is van belang om goed na te denken over waar je bepaalde functies neerlegt. Bij inbreidingslocaties moet voldoende ruimte zijn voor wateropvang. Naast aandacht voor voldoende water(opvang) moet ook aandacht zijn voor voldoende groen. Niet overal kan het water voldoende afgevoerd worden.

22

5. TOT SLOT De omgevingsvisie gaat over alles wat er zich in de fysieke leefomgeving afspeelt. De betrokkenheid van inwoners is essentieel, omdat het effect heeft op de directe leefomgeving. Meer dan duizend inwoners in Vijfheerenlanden hebben de enquête ingevuld. Dit laat zien dat Vijfheerenlanden een gemeente is met veel betrokken inwoners. De thema’s ‘identiteit’, ‘wonen’, ‘voorzieningen’, ‘werken’, ‘mobiliteit’, ‘groen en landschap’ en ‘toerisme’ leven bij hen. De gemeente hecht waarde aan het betrekken van jongeren bij de omgevingsvisie. Met het bezoek aan twee middelbare scholen, waarbij er met ruim 70 leerlingen is gesproken, is dit gelukt. Het participatietraject richtte zich op de verschillende dorpen en wijken binnen de gemeente Vijfheerenlanden. Inwoners voelen zich namelijk sterker verbonden met hun dorp en wijk, dan met de gemeente Vijfheerenlanden. Daarnaast heeft elk dorp en elke wijk een eigen identiteit. Om beter aan te sluiten bij wat er speelt in de verschillende wijken en dorpen, zijn de dorps- en wijkraden betrokken bij het participatietraject en bij het opstellen van de enquête. Daarnaast zijn zij op de hoogte gehouden gedurende het traject. De resultaten uit de participatieactiviteiten geven een waardevol beeld van wat er leeft bij de verschillende gemeenschappen en wat men belangrijk vindt voor de toekomst van de fysieke ruimte.

Hiermee is inzicht verkregen in wat er behouden, versterkt en beheerd moet worden. De uitkomsten van dit traject worden meegenomen bij het opstellen van de omgevingsvisie van Vijfheerenlanden. Op deze wijze sluit de koers, die de gemeente uitzet, aan op wat inwoners willen voor de toekomst van hun dorp of wijk in Vijfheerenlanden. Daarnaast worden de uitkomsten gebruikt voor het geven van een verdere invulling aan het beleid op de thema’s mobiliteit, wonen en werken.

23

BIJLAGE I - REACTIES PARTICIPATIEPLATFORM NATUURLIJK VIJFHEERENLANDEN Onderwerp: meer woningen in Ameide. Reactie bewoner: er moet beperkt gebouwd worden, voor de genoemde doelgroep. Geen grote woonwijken tegen het dorp aanzetten. Onderwerp: verkeersveiligheid in Hagestein Reactie bewoner: de Biezenweg is vrij smal en is nu afdoende om twee auto's elkaar te kunnen laten passeren. Ik weet niet of hier dan ook nog een voetpad, die breed genoeg is, bij kan. Kijkende naar de Dorpsstraat, dan is deze bijvoorbeeld niet afdoende voor de inwoners met een rollator. Voor wandelen en rustig fietsen wordt nu vaak de Achterweg gebruikt. Reactie bewoner: tracht maatregelen te treffen die afdoende zijn om snelheid terug te brengen tot 30 km. Voorrang voor voetgangers en fietsers. Onderwerp: verkeersveiligheid Hei- en Boeicop Reactie bewoner: Overboeicop is de hoofdweg naar het dorp. Daar is belijning heel erg nodig. Ik denk aan fietsstroken. Deze weg is erg gevaarlijk voor voetgangers en fietsers. Reactie bewoner: het is een hele drukke weg met veel groot landbouwverkeer, vrachtwagens en helaas ook auto’s die te hard rijden. Er fietsen ook veel kleine kinderen die de weg met dit verkeer moeten delen. Mensen moeten ook op de weg lopen. Je houdt je hart vast af en toe. Reactie bewoner: het beperken van de hoeveelheid verkeer zou ook een goed idee zijn; alleen toegankelijk voor lokaal verkeer.

Onderwerp: verkeersveiligheid Hoef en Haag Reactie bewoner: allebei volmondig ja! Ik voel me zeker onveilig op straat in Hoef en Haag. Auto’s rijden zo hard en roekeloos dat ik mijn kind, die net bezig is met lopen, eerst in een tuigje hijs voordat we de straat op gaan. Het verbaast me ook dat er nog geen auto tegen een gevel van één van de hoekhuizen is gereden. Doordat er zo hard gereden wordt, wordt de hoek afgesneden. Onderwerp: verkeersveiligheid Leerdam Noord Reactie bewoner: meer gerichte verkeerscontroles door politie op snelheid en geluidsoverlast voertuigen op de Schaikseweg en Parallelweg. Reactie bewoner: sluipverkeer door de woonwijk Noord Onderwerp: voorzieningen Leerdam Noord Reactie bewoner: upgrade het winkelcentrum Leerdam Noord door meer ingerichte plekken voor bijvoorbeeld marktkramen, zoals bakkerij Het Stoepje. Onderzoek het winkelaanbod voor de inwoners in Noord.

24

Onderwerp: behoud landschap Reactie bewoner: Zijderveld heeft recentelijk een nieuwbouwwijk gekregen. Jammer dat de prijzen zo hoog waren dat de lokale bevolking hier bijna niet van heeft kunnen profiteren. Rek de groene grens wat op zodat het dorp verder kan groeien. Nu moeten koppels, die gaan trouwen, nog steeds buiten het dorp gaan wonen. Denk aan de weide achter De Krooshof, waar een nieuwe wijk gebouwd kan worden. Belangrijk is dat daar betaalbare koop- en huurwoningen komen te staan, zodat familie in het dorp kan blijven wonen. Reactie inwoners: betaalbaarheid van woningen wordt vooral bepaald door vraag en aanbod. Er is meer aanbod nodig voor betaalbare woningen. Daarnaast zijn de prijzen in de huizenmarkt hoog, omdat de rente erg laag is. Voor starters zullen we in Vijfheerenlanden echt op korte termijn duurzame realistische woningen moeten creëren.

25

BIJLAGE II: VERSLAG PARTICIPATIE STAKEHOLDERS. Datum: dinsdag 22 februari (19.30u-21.00u) Aanwezigen: vertegenwoordigers van de volgende ondernemersverenigingen en maatschappelijke organisaties:          

VVE de Bull Lexmond Leerdamse Ondernemers Vereniging, stadshart Stadmanager Leerdam LOV Lexmon OV Leerdam West Koninklijke horeca Nederland Fien Wonen Waterschap Rivierenland Nederlandse Fruitteelt Organisatie Stichting Blauwzwaam

Daarnaast waren er een aantal ondernemers aanwezig. Het programma voor de avond was als volgt: 1. Opening en welkom door wethouder ruimtelijke ontwikkeling Huib Zevenhuizen. 2. Toelichting op de Omgevingswet en de omgevingsvisie Vijfheerenlanden door Monique Ramaekers, projectleider omgevingsvisie gemeente. 3. Toelichting op het gesprek met aanwezigen over de omgevingsvisie Vijfheerenlanden door Judith Pronk, projectleider omgevingsvisie BugelHajema In de omgevingsvisie hebben we de volgende ambities voor Vijfheerenlanden: 1. Aantrekkelijk en groen 2. Vitaal en krachtig 3. Duurzaam en klimaatbestendig 4. Gezond en veilig De komende tijd gaan we deze ambities uitwerken. We gaan uiteen in twee groepen om met elkaar te praten over de vragen:  Welke trends en ontwikkelingen ziet u op Vijfheerenlanden af komen? Waar loopt u tegen aan?  Welke claims leggen die trends en ontwikkelingen op de huidige inrichting van de ruimte?  Wat is de oplossing/aanpak/wens/doel?  Wat zou uw eigen rol in de aanpak of bij het realiseren van ambities kunnen zijn? Wat zou de rol van de gemeente kunnen zijn? De aanwezigen gaven hierop hun visie.

26

GESPREKSVERSLAG GROEP 1 Ronde 1 De vraag wordt gesteld of de aanwezigen zich herkennen in de trends en ontwikkelingen? Wat speelt er en wat betekent dat voor de inrichting van de ruimte?  Er is krapte op de arbeidsmarkt. Er worden arbeidsmigranten aangetrokken. Dat zal toenemen in de toekomst, maar er is ook krapte op de woningmarkt. Woningen zijn nodig voor zowel arbeidsmigranten als voor de eigen inwoners van Vijfheerenlanden. Er is ook verdringing door opkoop van woningen door bedrijven. Uitbreiding van bedrijventerreinen  Hier is vraag naar. Er wordt gepleit voor ruimte voor uitbreiding van bedrijven in het buitengebied. Maar kijken we dan naar nieuwe terreinen of het beter gebruiken van bestaande terreinen?  In omgevingsvisies van andere gemeenten is er volledige focus op intensivering van bedrijventerreinen zonder ruimte om uit te breiden op huidige locaties. Deze bedrijven moeten dan verhuizen naar bedrijventerreinen. De voorkeur wordt uitgesproken voor uitbreiding op huidige locaties, ook in het buitengebied. Uitbreiding dorpen en wijken  In verzorgingsdorpen moet voldoende groeiruimte zijn voor bedrijvigheid. Bedrijven moeten kunnen meegroeien met de bevolkingsgroei. Er is dan een beter evenwicht.  We hebben een prachtig landschap. Het is dus altijd een afweging waar uitbreiding mogelijk is? Groen is een belangrijke factor voor toerisme. Dus zoek naar balans.

Maar ook mobiliteit in het centrum van Leerdam is een issue (onderdeel van Centrumvisie Leerdam). Er zijn 90 woningen gebouwd in korte tijd in centrum Leerdam. Ga zorgvuldig om met de komst van arbeidsmigranten, die niets besteden bij winkels. Het streven is een aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving). Verduurzaming bedrijventerreinen  Verduurzaming/energietransitie van bedrijventerreinen wordt benoemd als belangrijk. Infrastructuur en woningbouw  Een punt van zorg is de infrastructuur in combinatie met de woningbouw: het vastlopen van verkeersstromen. Uitbreidingen woningbouw en bedrijventerreinen, moeten gelijk opgaan. Temporiseer en investeer hierop. Broekgraaf Noord is een mooi voorbeeld van duurzame woningbouw.  Aandacht voor balans tussen wonen en parkeren. Voorkom wat in Leerdam is gebeurd. Trends woningmarkt dit gebied  Woningbouw in kleine kernen is een punt van zorg, want daar worden geen woningen gebouwd. Houd alle kernen leefbaar. Houd ook het verenigingsleven en de winkels overeind.  Een trend die gaande is, is dat de Randstedelingen hierheen komen. Zij hebben een overwaarde van hun woning en kunnen meer bieden dan de mensen hier. Arbeidsmigranten vragen ook ruimte.  Een andere trend is dat gezinnen kleiner worden. Dit vraagt om meer woningen.  Bekijk per kern woningbouw in relatie tot winkels of verenigingsleven.