Bijlage 3 Concept Reactie op toetsingsadvies Cie mer OER

(Concept) Nota van antwoord: reactie op het toetsingsadvies Commissie m.e.r. De Commissie m.e.r. heeft op 30 augustus 2023 haar toetsingsadvies op het plan-OER Omgevingsvisie gemeente Vijfheerenlanden uitgebracht. Onderstaand is het advies samengevat en per onderdeel voorzien van een reactie van de gemeente. Het gehele toetsingsadvies kunt u vinden op de website van de Commissie m.e.r.: a3733ts (commissiemer.nl). Advies Commissie m.e.r. 1. Advies over het OER in het kort De Commissie vindt het positief dat het OER ingaat op mogelijke locaties voor wonen, werken en windturbines. Het OER bij de visie is daardoor vrij concreet. Dat geeft volgens de Commissie meer en goede mogelijkheden om de milieueffecten te betrekken bij de besluitvorming. Verder is het OER goed leesbaar en gestructureerd. De Commissie geeft op drie punten aan dat naar haar oordeel informatie ontbreekt die nodig is het belang van de leefomgeving volwaardig mee te kunnen wegen bij het besluit over de Omgevingsvisie Vijfheerenlanden. Het gaat om adviezen ten aanzien van wind, landelijk gebied en mobiliteit. Deze drie punten, die de Commissie heeft samengevat in de tekstblokken in hoofdstuk 2 van haar advies zijn hieronder overgenomen, aangevuld met hun nadere toelichting op het advies uit hoofdstuk 3 en voorzien van een inhoudelijke reactie.

2.1 Zoekgebieden voor wind Tekstblok in hoofdstuk 2: De Commissie adviseert om voorafgaand aan het besluit over de visie in een aanvulling op het OER het bestaande onderzoek naar de zoekgebieden voor wind compleet en – voor natuur en landschap - gedetailleerder te maken. Voeg een onderbouwing toe van de keuze en omkadering van de zoekgebieden en beschouw de mogelijke invullingen van de zoekgebieden (en de effecten van een eventuele beperkte invulling daarvan). Vergelijk tot slot de milieueffecten van de locaties niet met elkaar, maar met de situatie zonder besluit over de omgevingsvisie (referentiesituatie).

Reactie gemeente

Aanvulling plan-OER

De gemeente neemt dit ter kennisgeving aan.

N.v.t.

Zie hieronder per punt beschreven.

N.v.t.

Hieronder is per onderdeel van het advies nader uiteengezet op welke wijze de gemeente omgaat met dit advies op het aspect wind.

Zie hieronder.

1

Advies Commissie m.e.r. Afbakening zoekgebieden: - Geef inzicht in de afbakening van de zoekgebieden, bijvoorbeeld op basis van belemmeringenkaarten met (harde) belemmeringen, zoals woningen, infrastructuur, natuur en beschermde) landschappen. Benoem de gehanteerde criteria (afstanden/normen) om zoekgebieden af te bakenen. Ga ook in op de locaties die in de landschapsvisie voor windturbines zijn aangewezen. - Ga ook in op de locaties die in de landschapsvisie voor windturbines zijn aangewezen

Invulling zoekgebieden: Geef inzicht in de mogelijke invullingen van de zoekgebieden. Ga specifiek in op locaties 6 en 13, die beide potentieel veel ruimte bieden aan meerdere windturbines. De Commissie verwacht dat gedetailleerder onderzoek naar de mogelijke invulling van de zoekgebieden tot meer inzicht kan leiden.

Vergelijking milieueffecten: Vergelijk de milieueffecten met de referentiesituatie in plaats van met andere locaties (ofwel: maak ze absoluut, in plaats van relatief). Daarmee wordt het oordeel over de impact op milieu helder. Gebruik daartoe bijvoorbeeld een 5-punts- of 7-puntsschaal met bandbreedtes. Denk bijvoorbeeld aan het aantal woningen binnen bepaalde afstanden tot de zoeklocaties. Voor een aantal milieuthema’s (zoals geluid en

Reactie gemeente - In het kader van de RES zijn de zoekgebieden reeds zorgvuldig afgebakend. In de Notitie ruimtelijke analyse zoekgebieden (Bureau Overmorgen, 19 juli 2021) is de afbakening van deze zoekgebieden voor wind binnen gemeente Vijfheerenlanden met gehanteerde criteria uiteengezet. In het windonderzoek wordt dit verhelderd, de memo wordt als bijlage opgenomen bij het windonderzoek. - Bij vaststelling van de landschapsvisie is een aanvulling opgesteld, waarin is geconstateerd dat er in de tussentijd een aantal ontwikkelingen heeft plaatsgevonden, waardoor de landschapsvisie op een aantal punten niet meer actueel is. Eén van deze punten betreft de in de landschapsvisie aangewezen locaties voor windturbines. In een gevoeligheidsanalyse worden de effecten van locatie 6 en 13 en (summier) van de overige zoekgebieden beschouwd met het uitgangspunt dat niet het gehele zoekgebied, maar slechts een deel daarvan wordt gehanteerd als zoekgebied.

- De effecten (zoals het aantal woningen dat mogelijk wordt beïnvloed, zie paragraaf 4.2 van het windonderzoek) zijn in het windonderzoek beschreven ten opzichte van de referentiesituatie. Dus in feite is dit al gedaan (absoluut, en ten opzichte van de referentiesituatie). Daarmee is ook de rangschikking in feite gebaseerd op de mate van impact.

2

Aanvulling plan-OER De afbakening van zoekgebieden is verhelderd in het windonderzoek en de onderliggende notitie ruimtelijke analyse zoekgebieden is als bijlage bij het windonderzoek opgenomen.

Er is een gevoeligheidsanalyse uitgevoerd op zoekgebieden 6 en 13 en (summier) op de overige zoekgebieden in het windonderzoek. Uit de gevoeligheidsanalyse blijkt dat er bij elk zoekgebied mogelijkheden zijn tot optimalisatie en inpassing. Deze vervolgstappen vinden plaats in de nog op te starten project-m.e.r.’s van de voorkeursgebieden, waarbij onderzoek wordt gedaan naar de effecten met concrete windturbine-opstellingen De gevoeligheidsanalyse leidt niet tot wezenlijk andere conclusies: de beoordeling ten opzichte van de andere zoekgebieden zal bij mogelijke aanpassing van de zoekgebieden niet wezenlijk verschillen. We wijken beargumenteerd af van dit advies, er is geen aanleiding om het plan-OER bij de omgevingsvisie hierop aan te passen.

Advies Commissie m.e.r. slagschaduw) is de informatie daarvoor al beschikbaar in het OER.

Natuur: Toon de uitvoerbaarheid aan van de alternatieven in het kader van de Wet natuurbescherming. Gebruik ook de provinciale windturbine risicokaarten om de (mogelijke) effecten op vogels en vleermuizen vollediger te beschrijven.

Landschap: Breng de landschappelijke impact concreter in beeld voor de verschillende zoekgebieden. Geef aan in hoeverre de kwaliteit van bepaalde landschapstypen beinvloed wordt door de plaatsing van windturbines. Tabel 4.2 in de bijlage gaat in op de aanwezigheid van grote infrastructuur en keringen, maar toont niet aan in hoeverre de kwaliteiten van bepaalde landschapstypen beïnvloed worden door de plaatsing van windturbines.

Reactie gemeente - Voor de weergave van de effectbeoordeling van de zoekgebieden is in het windonderzoek gekozen voor een 5-puntsschaal (met score 1 t/m 5 in plaats van plussen en minnen) en heeft een beoordeling plaatsgevonden met behulp van gewichtensets Mens, Groen en Energie (multi-criteria-analyse, zie paragraaf 6.2 van het windonderzoek), om een concretere vergelijking van de zoekgebieden te kunnen uitvoeren. Daarmee is de impact op milieu reeds helder in beeld gebracht. In het locatieonderzoek is reeds gebruik gemaakt van de kaarten voor de gevoeligheid van vogels (broedvogels en niet-broedvogels) voor windturbines waarnaar het advies van de Commissie verwijst. Het windonderzoek wordt wel op de mogelijke effecten op vleermuizen aangevuld.

Het windonderzoek richt zich op het beoordelen van de geschiktheid van de zoekgebieden, zonder dat daarbij wordt gekeken naar concrete (mogelijke) opstellingen van windturbines. Het heeft in deze planfase dan beperkte meerwaarde de landschappelijke impact concreter in beeld te brengen, omdat de windturbine-opstellingen nog niet bekend zijn. Niettemin wordt op basis van de vier landschapstypen binnen de gemeente een nadere analyse van de zoekgebieden op landschappelijke effecten uitgevoerd. Bij de verdere invulling, uitwerking en effectenstudie van de zoekgebieden voor windturbines in de project-m.e.r.’s zal de

3

Aanvulling plan-OER

Het windonderzoek is aangevuld op het aspect natuur (vleermuizen) met de voorgestelde informatie van de Commissie. Uit de aanvullende effectanalyse op vleermuizen blijkt dat, ook gezien de disclaimer in het bij de gebruikte kaarten behorende rapport bij de gehanteerde kaarten (dat niet op voorhand met enkel deze kaarten te bepalen is of op een bepaalde locatie zonder problemen een windturbinepark geplaatst kan worden of niet’), met deze informatie geen nadere uitspraak gedaan kan worden over de haalbaarheid van de zoekgebieden m.b.t. vleermuizen. De analyse leidt daarom niet tot wezenlijke andere conclusies. Het windonderzoek is aangevuld op het aspect landschap. Uit de aanvullende effectanalyse op landschap blijkt dat de beoordelingen niet tot een voorkeur voor één van de zoekgebieden leiden. Wel kan worden gesteld dat voor de locaties in het veenweidegebied er een voorkeur is om – als er een windpark komt – te kiezen voor grootschaligheid en een duidelijke, herkenbare en éénduidige opstelling. Dat pleit meer voor een groter zoekgebied dan voor kleinere zoekgebieden. Voor de zoekgebieden in de overige landschapstypen kunnen ook kleinere opstellingen goed landschappelijk worden ingepast. De analyse leidt niet tot wezenlijke andere conclusies.

Advies Commissie m.e.r.

Onderzoek ook voor alle locaties in grote lijnen welke maatregelen genomen kunnen worden om de milieueffecten te verminderen. Laat van deze maatregelen de effectiviteit zien. Zorg dat de onderbouwing van de keuzes in het OER goed navolgbaar is en zelfstandig leesbaar is. Ga daarbij in op de milieuoverwegingen. (aanbeveling) Toekomstige opgave: Voor een eventuele toekomstige opgave (na RES 1.0) voor de opwekking van windenergie beveelt de Commissie aan om een plan-MER op te stellen. Vermoedelijk zijn dan meer locaties nodig (om de doelstelling te realiseren), waarvan de effecten in samenhang moeten worden beschouwd. Onderzoek dan alternatieven die uitgaan van de hoeken van het speelveld van de volgende milieuthema's: leefomgeving, natuur, landschap en maximale energie opwek. Voeg hierbij visualisaties toe van de voorbeeldopstellingen. 2.2 Beoordeling effecten landelijk gebied Tekstblok: De Commissie adviseert om voorafgaand aan het besluit over de visie in een aanvulling op het OER bij de beoordeling van de effecten voor de opgave landelijk gebied uit te gaan van de kernkwaliteiten van verschillende landschapstypen en daarvoor een relatie te leggen met de landschapsvisie en waardenkaart. Laat de effectbeoordeling van landbouw, klimaatadaptatie en CO2-uitstoot hierop aansluiten en beschrijf mogelijke mitigerende maatregelen.

2.3 Mobiliteit Tekstblok: De Commissie adviseert om voorafgaand aan het besluit over de visie in een aanvulling op het OER de referentiesituatie opnieuw te beoordelen. Betrek hierbij de concrete mobiliteitsmaatregelen voor OV en fiets.

Reactie gemeente landschappelijke impact concreter in beeld worden gebracht. Daarbij zal dit advies ook worden meegenomen. Het heeft in deze planfase geen meerwaarde om mitigerende maatregelen te onderzoeken, omdat de windturbine-opstellingen nog niet bekend zijn. Bij de verdere invulling, uitwerking, en effectenstudie van de zoekgebieden voor windturbines in de project-m.e.r’s zal dit in beeld worden gebracht. De gemeente neemt deze aanbeveling voor het vervolgproces ter kennisgeving aan.

Aanvulling plan-OER

Het plan-OER wordt hierop aangevuld.

In het plan-OER is de effectenanalyse van de opgave 5: opgaven in het landelijk gebied aangevuld, waarbij nader is ingegaan op effecten per landschapstype. De analyse leidt niet tot wezenlijke andere conclusies en geen andere effectbeoordeling van de opgaven in het landelijk gebied.

Het plan-OER wordt hierop aangevuld.

In het plan-OER is de referentiesituatie voor het aspect mobiliteit aangevuld met o.a. concrete mobiliteitsmaatregelen voor OV en fiets en opnieuw beoordeeld. De analyse leidt tot een nuancering van de beoordeling van

4

We wijken beargumenteerd af van dit advies, er is geen aanleiding om het plan-OER bij de omgevingsvisie hierop aan te passen.

Deze aanbeveling heeft betrekking op het traject na 2030 (na RES 1.0). Er is geen aanleiding om het plan-OER bij de omgevingsvisie hierop aan te passen.

Advies Commissie m.e.r.

Reactie gemeente

(aanbeveling) Vervolgonderzoek mobiliteit: De Commissie De gemeente neemt deze aanbeveling voor het beveelt aan om in een volgende fase (mobiliteitsvisie en vervolgproces ter kennisgeving aan. uitvoeringsprogramma) meer inzicht te geven in voorkeurslocaties voor wonen en werken. Benoem voor deze locaties de risico’s van de toename van verkeer en beperk mogelijke verkeersknelpunten met maatregelen. De volgende punten zijn door de Commissie niet als tekortkomingen aangeduid, maar als aanbevelingen 2.4 Navolgbaarheid Doelbereik: De locaties zijn beoordeeld op effecten, maar In het plan-OER zijn de doelen uit de omgevingsvihet OER geeft weinig inzicht in het behalen van de gesie gebundeld in vijf opgaven, die vervolgens op efstelde doelen (doelbereik). Het doel is niet altijd helder fecten zijn beoordeeld. Op het niveau van de omgeformuleerd. Voor landschap is de ambitie in standhougevingsvisie zijn de doelen naar mening van de geden, de beweging is behoud en versterken. De Commissie meente voldoende beoordeeld op doelbereik. Hier beveelt aan om het aan te geven in welke mate de doelen is in hoofdstuk 7 van het plan-OER ook nader aanbereikt worden. dacht aangegeven.

Effectscores: - Waterkwaliteit: De doelen voor de KRW zijn over- Voor waterkwaliteit heeft de gemeente zelf geen beleid genomen in het Utrechtse Programma Landelijk en verwijst het OER naar het beleid van het Waterschap. Gebied (UPLG) van de provincie Utrecht, te weten, Daarmee blijft onduidelijk of gestelde (KRW)doelen dan het realiseren van de KRW-doelen in 2027, o.a. (tijdig) gehaald gaan worden en wat dit kan betekenen door reductie van nutriënten en gewasbeschervoor ingrepen in landelijk gebied, zowel qua gebruik als mingsmiddelen. Het UPLG vormt een belangrijke landschappelijk. impuls om de waterkwaliteit nog verder te verbe- Voor de energievraag is nog niet concreet gemaakt hoe teren, naast de KRW-maatregelen. Het is onzeker die verkleind moet worden. De Commissie kan de neuof alle KRW-doelen tijdig in 2027 worden gehaald, trale en positieve effectbeoordeling hiervoor daarom niet zowel voor grond- als oppervlaktewater. Het plannagaan. De Commissie beveelt aan om de effectscores na- OER wordt met deze informatie aangevuld. der te onderbouwen. - De effectscore van de energievraag wordt nader onderbouwd in het plan-OER.

5

Aanvulling plan-OER een licht positieve tot positieve beoordeling naar een neutraal tot licht positieve beoordeling in de referentiesituatie 2040. De beoordeling van de huidige situatie, alsook de effectbeoordeling van opgave 3: de mobiliteitsopgaven wijzigen niet. Deze aanbeveling heeft betrekking op de uitvoeringsfase. Er is geen aanleiding om het plan-OER bij de Omgevingsvisie hierop aan te passen.

Er is geen aanleiding om het plan-OER bij de Omgevingsvisie hierop aan te passen.

Het plan-OER is aangevuld met mate van haalbaarheid KRW-doelen (dat onzeker is of alle KRW-doelen tijdig in 2027 worden gehaald) en een nadere onderbouwing van de effectscore energievraag. De analyse leidt niet tot wezenlijke andere conclusies.

Advies Commissie m.e.r. Optelling van scores: In het OER is gebruik gemaakt van een compact en vereenvoudigd beoordelingskader voor de opgaven. De Commissie beveelt aan om na te gaan of er binnen de opgaven effecten op (sub)criteria optreden. Dit om te voorkomen dat die wegvallen in de totaalscore terwijl ze wel relevant kunnen zijn voor de te maken keuzes. Samenvatting: De samenvatting van het OER geeft geen toelichting bij de effecttabellen “Beoordeling zoekgebieden voor woningbouw” en “Beoordeling gebieden voor werklandschappen”. De Commissie beveelt aan om de samenvatting aan te vullen met een toelichting bij de effecttabellen. 2.5 Integratie De Commissie beveelt aan om de integraliteit te bewaken van de keuzes die na het vaststellen van de omgevingsvisie worden gemaakt. Dit kan bijvoorbeeld bij de actualisatie van de omgevingsvisie, uitvoeringsprogramma’s en het OER.

Reactie gemeente In het windonderzoek, alsook de analyse van de verschillende woongebieden en werklandschappen zijn de effectscores per criterium weergegeven. Extra analyses zijn derhalve niet nodig.

Aanvulling plan-OER Er is geen aanleiding om het plan-OER bij de Omgevingsvisie hierop aan te passen.

De samenvatting van het plan-OER wordt hierop aangevuld.

De samenvatting in het plan-OER is aangevuld met een toelichting bij de effecttabellen.

De gemeente neemt deze aanbeveling voor het vervolgproces ter kennisgeving aan.

Er is geen aanleiding om het plan-OER bij de Omgevingsvisie hierop aan te passen.

6