Bijlage 3 - 1275152 - Raadsinformatiebrief Gemeentefonds september 2024

Gemeente Vijfheerenlanden T.a.v. de leden van de Gemeenteraad Postbus 11 4140 AA LEERDAM

Ons kenmerk

: 1275152

Onderwerp

: Raadsinformatiebrief septembercirculaire Gemeentefonds

Datum : 8 oktober 2024

Geachte leden van de raad, Via deze raadsinformatiebrief wordt u geïnformeerd over de uitkomsten van de septembercirculaire 2024 van het Gemeentefonds en het effect van deze uitkomsten op de onlangs ter behandeling aan u toegestuurde 2e bestuursrapportage 2024 en de begroting 2025-2028. De verschijning van de septembercirculaire – en de doorrekening daarvan naar de resultaten voor Vijfheerenlanden – vindt plaats op een moment dat er geen gelegenheid meer is om deze integraal in de nog vast te stellen 2e bestuursrapportage 2024 en begroting 2025 te verwerken. Daarom hebben we met u afgesproken om deze uitkomsten via een raadsinformatiebrief met u te delen. Via de slotwijziging 2024 – een nieuw onderdeel in de planning- en controlcyclus van de gemeente Vijfheerenlanden – worden de uitkomsten van de septembercirculaire via een begrotingswijziging verwerkt in het begrotingsjaar 2024 en het begrotingsjaar 2025. In deze raadsinformatiebrief informeren we u over de aanvullende gevolgen van de septembercirculaire 2024. Hierbij maken we een splitsing tussen het uitkeringsjaar 2024 en de uitkeringsjaren 2025-2028. Uitkeringsjaar 2024 De septembercirculaire laat voor 2024 per saldo een positief resultaat zien van € 2.149.000 ten opzichte van de meicirculaire. De voordelige bijstelling komt voor het grootste deel uit de bijstelling van de uitkeringsbasis.

Bij de ontwikkeling van de uitkeringsbasis gaat het om de mutaties van de Vijfheerenlandse aantallen inwoners, woonruimten, leerlingen, uitkeringsgerechtigden, WOZ-waarden enzovoort, afgezet tegen de landelijke aantallen. Een grote ontwikkeling hier is het groeiende relatieve aandeel dat Vijfheerenlanden inneemt. Met name de maatstaf Huishoudens met een laag inkomen vormt hierin een factor, gecombineerd met de hogere bedragen die in de algemene

Gemeente Vijfheerenlanden / Postbus 11 / 4140 AA Leerdam / 088 – 599 7000 / vijfheerenlanden.nl / info@vijfheerenlanden.nl

uitkering voor deze maatstaf worden toegekend. In eerdere circulaires is deze wijziging wel aangekondigd, nu wordt echter pas inzichtelijk wat het voor Vijfheerenlanden betekent. Als gevolg van de wijzigingen in de uitkeringsbasis neemt de algemene uitkering met € 2,6 miljoen toe. In de begroting was al deels geanticipeerd op de positieve ontwikkeling van de uitkeringsbasis als geheel, via een stelpost van € 0,8 miljoen. De stelpost wordt nu ingevuld vanuit deze toename. Accres Het accres is gesplitst in een volume- en een nominaal deel, waarbij het nominale deel ter compensatie is van loon- en prijsstijging en het volumedeel ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres. In de septembercirculaire 2024 zijn de accressen voor het lopende jaar 2024 bijgewerkt. De bijwerking houdt in dit geval in, dat de totale omvang van het Gemeentefonds is toegenomen. Als gevolg hiervan ontvangen we een hogere algemene uitkering van € 0,5 miljoen. Dit is een algemeen dekkingsmiddel dat dient om de loon- en prijsontwikkeling en de kosten die gemoeid zijn met de groei van aantallen (inwoners, jongeren, ouderen, wegennet, bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen etc.) op te kunnen vangen.

Taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen Taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen zijn toevoegingen (en soms ook onttrekkingen) aan het Gemeentefonds die zijn bedoeld voor de uitvoering van specifieke, vaak nieuwe, taken. De met deze mutaties gemoeide bedragen worden beschikbaar gesteld voor deze doelen, mits voor de uitvoering van deze taken nog niet de middelen in de begroting zijn opgenomen. De mutaties in de septembercirculaire 2024 die we gaan verwerken in de begroting 2024 betreffen: 1. Alleenverdienersproblematiek: Gemeenten kunnen financiële ondersteuning bieden aan huishoudens die als gevolg van de alleenverdienersproblematiek in 2023 en 2024 onder het bestaansminimum uitkomen. Gemeenten kunnen de gemiste huur- en zorgtoeslag compenseren vanuit de individuele bijzondere bijstand. De Tweede Kamer heeft met de motie Warmerdam c.s. verzocht om de betrokken huishoudens actief te benaderen. Met de VNG is afgesproken dat gemeenten dit gefaseerd oppakken. Via deze decentralisatie-uitkering ontvangen gemeenten budget om aan de betreffende huishoudens bijzondere bijstand te verstrekken. Nu wordt een bedrag van € 22,6 miljoen uitgekeerd. Een toelichting op de budgetten per gemeente staat op rijksoverheid.nl.

De hoogte van het budget per gemeente is mede gebaseerd op informatie van de Belastingdienst over (1) de voorlopige aantallen huishoudens waar de alleenverdienersproblematiek speelt, en (2) de gemiddelde hoogte van de misgelopen toeslagen. De budgetten worden zo nodig bijgesteld wanneer definitieve gegevens beschikbaar zijn, naar verwachting bij de meicirculaire 2025 en de meicirculaire 2026. Gemeente Vijfheerenlanden ontvangt in 2024 eenmalig € 116.000. 2. Wet betaalbare huur: Het Rijk stelt middelen ter beschikking om gemeenten financieel te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van het wetsvoorstel. De financiering bestaat uit een incidentele bijdrage van circa € 5,5 miljoen in 2024 voor de eenmalige kosten die gemeenten maken bij de implementatie van het wetsvoorstel. Deze implementatiegelden worden verdeeld aan de hand van de grootte van de gemeenten. Gemeente Vijfheerenlanden ontvangt in 2024 € 27.700.

BTW-compensatiefonds Het BTW-Compensatiefonds (BCF) heeft een plafond. Dit plafond muteert jaarlijks met het accrespercentage. In 2024 bedraagt het BCF-plafond voor gemeenten € 4,3 miljard. Als de gezamenlijke declaraties onder dit plafond blijven, wordt het verschil in het gemeentefonds gestort. Bij overschrijding volgt een uitname. Jaarlijks wordt bij de septembercirculaire een voorschot verstrekt op de verwachte onderschrijding van dat kalenderjaar. In de meicirculaire van het volgende jaar volgt dan de afrekening. In deze circulaire bedraagt het voorschot voor het jaar 2024 € 447 miljoen. Via een stelpost van € 0,7 miljoen hebben wij hier in de begroting al op geanticipeerd. Nu wordt de stelpost ingevuld. Overig We zien in deze en eerdere circulaires aankondigingen gedaan worden waarvan de concrete uitkering pas later bekend wordt. Ook nu al is onze verwachting dat we in december met nadere (zowel positieve als negatieve) doorrekeningen te maken krijgen. Er moet nog een aanpassing komen van de OZB-aftrek als gevolg van de ontwikkeling van de WOZ-waarden (nu geraamd op een voordeel van € 0,4 miljoen) en we verwachten een nadere uitwerking ten aanzien van de maatstaf Huishoudens met een laag inkomen.

Mogelijkerwijs wordt een voordelige bijstelling van 0,8 miljoen op deze maatstaf door het rijk aangewend voor de bekostiging van een andere maatregel, op de maatstaf Lage inkomens. Dit komt mogelijk te laat om via de slotwijziging in 2024 nog te kunnen verwerken en zal dan tot een verschil in de jaarrekening 2024 leiden. Uitkeringsjaren 2025-2028 In de begroting zijn de verwachtingen voor de jaren 2025-2028 vanuit de meicirculaire verwerkt. De septembercirculaire leidt tot de volgende uitkomsten:

Verwachting AU Gemeentefonds (x € 1.000) op basis van de meicirculaire op basis van de septembercirculaire Verschil

2025 118.965 121.377 2.412

2026 111.308 115.900 4.592

2027 111.563 117.199 5.636

2028 112.132 118.576 6.444

2027 1.763 1.934 1.939 5.636

2028 2.366 2.134 1.944 6.444

Het structurele voordelige verschil is als volgt opgebouwd:

Verklaring van verschil (x € 1.000) accres taakmutaties uitkeringsbasis Verschil

2025 0 232 2.180 2.412

2026 751 1.893 1.948 4.592

Accres Het accres is gesplitst in een volume- en een nominaal deel, waarbij het nominale deel ter compensatie is van loon- en prijsstijging en het volumedeel ter compensatie van bevolkingstoename en reëel accres. In de septembercirculaire 2024 zijn de accressen voor de jaren 2025 tot en met 2029 bijgewerkt. De bijwerking houdt in dit geval in, dat de totale omvang van het Gemeentefonds is toegenomen. Als gevolg hiervan ontvangen we een hogere algemene uitkering. Dit is een algemeen dekkingsmiddel dat dient om de loon- en prijsontwikkeling en de kosten die

gemoeid zijn met de groei van aantallen (inwoners, jongeren, ouderen, wegennet, bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen etc.) op te kunnen vangen. Taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen Taakmutaties en decentralisatie-uitkeringen zijn toevoegingen (en soms ook onttrekkingen) aan het Gemeentefonds die zijn bedoeld voor de uitvoering van specifieke, vaak nieuwe, taken. De met deze mutaties gemoeide bedragen worden beschikbaar gesteld voor deze doelen, mits voor de uitvoering van deze taken nog niet de middelen in de begroting zijn opgenomen. De mutaties in de septembercirculaire 2024 die we gaan verwerken in de begroting 2025 betreffen:

Toekenning van taakmutaties Alleenverdienersproblematiek Wet betaalbare huur Openbare bibliotheken Integratie-uitkering participatie Vervallen besparing jeugdzorg Saldo

2025

2026

37.000 182.000 39.800

31.500 182.000 40.400 1.520.000 1.773.900

258.800

2027

2028

17.400

13.900

40.100 1.555.000 1.612.500

40.800 1.555.000 1.609.700

1. Wet betaalbare huur: Het Rijk stelt middelen ter beschikking om gemeenten financieel te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van het wetsvoorstel. De financiering bestaat uit een incidentele bijdrage van circa € 5,5 miljoen in 2024 voor de eenmalige kosten die gemeenten maken bij de implementatie van het wetsvoorstel. Deze implementatiegelden worden verdeeld aan de hand van de grootte van de gemeenten. Daarnaast ontvangen gemeenten een bijdrage voor het ontvangen en behandelen van meldingen en de handhaving op deze meldingen. Voor deze werkzaamheden ontvangen gemeenten vanaf 2024 een structurele bijdrage van circa € 6,5 miljoen per jaar. Deze middelen worden verdeeld op basis van het aandeel private huur per gemeente en de lokale woningmarktdruk (gemeten op basis van de gemiddelde WOZwaarde). Vanwege de piekperiode in de eerste jaren na inwerkingtreding van de wet is er een aanvullende incidentele bijdrage beschikbaar. De incidentele middelen worden in de periode 2024-2028 uitgekeerd op basis van inschattingen van de piek. Daarmee wordt er zorg voor gedragen dat de gemeenten die naar verwachting veel meldingen zullen ontvangen, hiervoor ook gecompenseerd worden. Deze incidentele middelen worden eveneens verdeeld op basis van het aandeel private huur per gemeente en de lokale woningmarktdruk (gemeten op basis van de gemiddelde WOZ-waarde). 2.

De decentralisatie-uitkering openbare bibliotheken: In de periode 2023-2024 konden gemeenten een specifieke uitkering ontvangen voor het versterken van het lokale bibliotheekstelsel. Daarna zal een wettelijke zorgplicht voor gemeenten worden ingevoerd ten aanzien van de openbare bibliotheek. Voor het uitvoeren van deze taak zullen gemeenten een structurele bijdrage via het gemeentefonds ontvangen. In de periode tussen de specifieke uitkering en de invoering van de wettelijke zorgplicht ontvangen de gemeenten een decentralisatie-uitkering, om zich op de periode van de zorgplicht te kunnen voorbereiden. Hiervoor is in 2025 en 2026 in totaal een bedrag van € 59,3 miljoen beschikbaar. Gemeente Vijfheerenlanden ontvangt in 2025 en 2026 € 182.000 per jaar.

3. Het Rijk compenseert gemeenten via de integratie-uitkering Participatie (IU Participatie) vanaf 2025 voor de afschaffing van het lage-inkomensvoordeel (LIV) in de sociale werkvoorziening. 4. Taakmutatie vervallen besparing jeugdzorg: Het kabinet Rutte IV had besloten om te besparen op jeugdzorg. Deze besparing (oplopend tot € 511 miljoen in 2027) was in mindering gebracht op de middelen voor jeugdzorg op de aanvullende post van het ministerie van Financiën. Het nieuwe kabinet Schoof kiest ervoor om deze besparing te laten vervallen. De genoemde besparing wordt daarom nu toegevoegd aan het cluster Individuele voorzieningen jeugd van de algemene uitkering van het gemeentefonds. Het gaat om € 500 miljoen in 2026 en € 511 miljoen vanaf 2027. Gemeente Vijfheerenlanden ontvangt in 2026 € 1.520.000 en vanaf 2027 € 1.555.000. Deze middelen worden toegevoegd aan de budgetten voor jeugdzorg om de terugval in middelen die in de meerjarenbegroting waren verwerkt te herstellen. Het restant van de taakmutaties wordt voornamelijk bepaald door de demografische indexatie van de Wmo. De uitgaven van de Wmo zijn in de begroting geactualiseerd opgenomen, deze bijdrage dient ter dekking van de kosten en wordt derhalve niet meer separaat beschikbaar gesteld.

Uitkeringsbasis Bij de ontwikkeling van de uitkeringsbasis gaat het om de mutaties van de Vijfheerenlandse aantallen inwoners, woonruimten, leerlingen, uitkeringsgerechtigden, WOZ-waarden enzovoort, afgezet tegen de landelijke aantallen. Een grote ontwikkeling hier is het groeiende relatieve aandeel dat Vijfheerenlanden inneemt. Met name de maatstaf Huishoudens met een laag inkomen vormt hierin een factor. Verwerking in de begroting 2025-2028 De uitkomsten van de septembercirculaire leiden in iedere jaarschijf van de begroting 2025-2028 tot positieve bijstellingen: 1. De voordelige bijstelling in 2025 leidt er toe dat de voorgestelde onttrekking aan de algemene reserve van € 4,9 miljoen naar beneden wordt bijgesteld naar een onttrekking van € 2,8 miljoen. 2. De voordelige bijstelling in 2026 (na aftrek van de taakmutaties resteert een bedrag van € 2,8 miljoen) wordt conform eerdere besluitvorming ingezet ter dekking van de resterende incidentele stelpost dekking klifjaar. Deze incidentele stelpost bedraagt nog € 3,3 miljoen en is hiermee voor ruim 80% weggewerkt. 3. De voordelige bijstellingen in 2027 en verder worden ingezet om het in de begroting 2025-2028 geprognotiseerde tekort terug te dringen.

Hiermee wordt de opgave om vanaf 2026 via ombuigingen een sluitende meerjarenbegroting op te kunnen stellen aanzienlijk teruggebracht, van structureel € 10,3 miljoen naar structureel € 5,5 miljoen. Dit is nog steeds wel een aanzienlijke opgave

Baten en lasten programma's Begroting 2025 (bedragen x € 1.000)

Begroting 2026

Begroting 2027

Begroting 2028

Lasten programma's Baten programma's Saldo van baten en lasten

214.893 202.641 12.252

206.881 196.291 10.590

202.438 190.971 11.467

204.038 191.826 12.213

Toevoegingen aan reserves Onttrekkingen aan reserves

0 7.347

0 4.341

0 4.341

0 4.341

Saldo

4.905

6.249

7.126

7.871

Waarin nog in te vullen taakstelling lijn 2

2.500

2.500

2.500

Verzwaarde opgave in te vullen ombuiging

8.749

9.626

10.371

-2.412

-4.592

-5.636

-6.444

232

1.693

1.534

1.534

5.525

5.462

Positieve bijstelling septembercirculaire tov meicirculaire Taakmutaties inzet restant bijstelling voor stelpost klifjaar Bijgestelde prognose mjb

2.899

2.725

8.749

Zoals hierboven weergegeven laten de bijgestelde meerjarige begrotingssaldo’s voor de jaren 2025-2028 een stevige verbetering zien ten opzichte van de eerder gepubliceerde verwachting voor het verschijnen van de septembercirculaire. De voorgestelde onttrekking aan de algemene reserve ter dekking van het tekort in 2025 is bijna gehalveerd. Het structurele perspectief is ook verbeterd ten opzichte van de voorgelegde begroting 2025, maar in vergelijking met de eerdere aannames (uit de Begroting 2024 en de Kadernota 2025) neemt de bezuinigingsopgave nog steeds toe. Van de oorspronkelijke opgave van € 2,5 miljoen naar € 5,5 miljoen structureel. Dit betekent dus dat onze opdracht om voor de Kadernota 2026 via een gezamenlijk proces tot structurele ombuigingen te komen nog steeds actueel en noodzakelijk is. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vijfheerenlanden, de secretaris,

de burgemeester,

08/10/2024 11:22:08 CEST {{signer1}}

08/10/2024 11:27:14 CEST {{signer2}}

Signed By: j.de.jonge@vijfheerenlanden.nl

Signed By: s.frohlich@vijfheerenlanden.nl

ID: 85e4b342-7137-4609-8535-0b0b75a5ed6b

ID: 85e4b342-7137-4609-8535-0b0b75a5ed6b

Auth: Consent

Auth: Consent

W.J. (Judith) de Jonge

S. (Sjors) Fröhlich