bijlage 1 Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden
Tekst van het document
Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden Meerjarenagenda VN-Verdrag Handicap 2023-2025
1
Inhoudsopgave Samenvatting in begrijpelijke taal ................................................................................................................ 3 Woord van dank ........................................................................................................................................ 3 Hoofdstuk 1 - Wat betekent het VN-Verdrag Handicap in VIJFHEERENLANDEN? .......................................... 5 VN-Verdrag Handicap ................................................................................................................................. 5 Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden ........................................................................................................ 5 Niets over ons, zonder ons .......................................................................................................................... 6 Ervaringsdeskundigheid in Vijfheerenlanden ................................................................................................... 6 Afkortingen ............................................................................................................................................... 7 Hoofdstuk 2 – De zeven thema’s ...................................................................................................................
8 Thema 1 – Bewustwording en Ontmoeting ..................................................................................................... 8 Thema 2 – Toegankelijkheid ...................................................................................................................... 11 Thema 3 – Informatie en Communicatie ...................................................................................................... 14 Thema 4 – Wonen .................................................................................................................................... 16 Thema 5 – School, Werk en Inkomen .......................................................................................................... 18 Thema 6 – Sport, Vrije tijd en Toerisme....................................................................................................... 21 Thema 7 – Vervoer .................................................................................................................................. 24 Bijlage 1 - Samenvatting/ Overzicht acties ...................................................................................................... 26
2
Samenvatting in begrijpelijke taal
In Hoofdstuk 1 leggen we uit wat het VN-Verdrag voor de gemeente Vijfheerenlanden betekent. In Hoofdstuk 2 staat per
In de gemeente Vijfheerenlanden hoort iedereen erbij en doet iedereen mee. Ook als je slecht kunt zien of horen, een lichamelijke, verstandelijke, of andere beperking hebt. De landen van de Verenigde Naties (VN) vinden dit ook, en
onderwerp wat er in Vijfheerenlanden aan de hand is, wat we al doen om de problemen van mensen met een beperking aan te pakken en wat we nog gaan doen. In de bijlage staat een overzicht van alle activiteiten die we gaan uitvoeren.
daarom hebben ze afspraken gemaakt over de rechten en positie van mensen met een beperking. Die afspraken staan in het VN-Verdrag Handicap. In het VN-Verdrag staat dat de gemeente een plan moet
Woord van dank
maken. Met dat plan regelt de gemeente hoe iedereen mee kan
Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden kwam tot stand
doen in de samenleving. Het plan van de gemeente
dankzij de enthousiaste, gemotiveerde en ook kritische inbreng
Vijfheerenlanden heet “Onbeperkt Meedoen in
van deelnemers aan drie inwonersbijeenkomsten, de
Vijfheerenlanden”. In Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden
klankbordgroep VN-Verdrag Handicap, het Platform
staan plannen voor 2023, 2024 en 2025. Deze plannen gaan
Gehandicaptenbeleid en de Adviesraad Sociaal Domein.
over de volgende onderwerpen:
Zonder hun inzet hadden we nooit kunnen komen tot een zo breed gedragen plan. Wij bedanken al deze betrokkenen en in
1. Bewustwording en Ontmoeting
het bijzonder de ervaringsdeskundigen van harte voor hun
2. Toegankelijkheid
inbreng. In het vervolg van dit project hopen wij een beroep op
3. Informatie en Communicatie
hen te mogen blijven doen.
4. Wonen 5. School, Werk en Inkomen 6. Sport, Vrije tijd en Toerisme 7. Vervoer
3
Ook bedanken we Jan Troost. Jan heeft zich ruim 50 jaar ingezet voor de rechten van mensen met een beperking in Nederland. Vanuit zijn rolstoel en altijd met een lach toonde hij zich voor en achter de schermen een echte vertegenwoordiger voor iedereen die iets anders is dan de norm. Onder zijn inspirerende begeleiding werden de drie inwonersbijeenkomsten over het VN-Verdrag in Vijfheerenlanden een groot succes. Begin 2023 werd Jan gediagnosticeerd met een agressieve vorm van slokdarmkanker en is op 16 mei 2023 overleden. Hij was een grote inspiratiebron voor velen.
4
Hoofdstuk 1 - Wat betekent het VNVerdrag Handicap in Vijfheerenlanden? VN-Verdrag Handicap In juli 2016 heeft Nederland het ‘VN-Verdrag inzake de rechten
Het VN-Verdrag gaat over mensenrechten. Het beschrijft de rechten van mensen met een beperking of chronische ziekte, zodat zij gelijk behandeld worden en mee kunnen doen. Gemeenten hebben hierbij een belangrijke rol: Zij moeten maatregelen nemen zodat mensen met een beperking zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk kunnen leven. Iemand met een beperking moet bijvoorbeeld:
van personen met een handicap’ 1 ondertekend. Dit Verdrag wordt meestal VN-Verdrag Handicap genoemd. Veel mensen
-
en wonen;
vinden de term “handicap” vervelend. Daarom gebruiken we in de gemeente Vijfheerenlanden de term “beperking”, behalve
Vrij kunnen kiezen waar, met wie en hoe zij willen leven
-
Toegang hebben tot zorg en diensten die helpen mee te doen in de samenleving;
als we direct verwijzen naar het VN-Verdrag. -
Toegang hebben tot informatie, producten, openbare
Het VN-Verdrag Handicap heeft als doel dat de wereld
voorzieningen, maatschappelijke diensten, gebouwen en
toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. In een inclusieve
openbare ruimte.
samenleving zijn zo min mogelijk drempels voor mensen met een beperking om mee te doen. Mensen met een beperking
Daar moet de gemeente Vijfheerenlanden dus ook werk van maken.
kunnen zoveel mogelijk dezelfde dingen doen als mensen zonder beperking.
Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden Na het ondertekenen van het VN-Verdrag Handicap hebben alle gemeenten de opdracht gekregen om een plan te maken voor
1
https://wetten.overheid.nl/BWBV0004045/2016-07-14
5
mensen met een beperking2. In dit plan moet aandacht zijn
Bijvoorbeeld bij bijeenkomsten voor mantelzorgers of voor
voor mensen die slechtziend, blind, slechthorend of doof zijn,
vrijwilligers in de zorg of juist voor professionals. Dus het is
voor mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking,
niet alleen bij de planvorming, maar ook bij de
psychische problemen of een chronische ziekte.
deskundigheidsbevordering belangrijk dat ervaringsdeskundigen worden betrokken.
Niets over ons, zonder ons Een op de acht mensen in Vijfheerenlanden heeft een
Ervaringen uit Vijfheerenlanden
beperking3. Het is dus heel normaal om een beperking te
Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden is ontstaan dankzij de
hebben, al is niet iedere beperking zichtbaar. Veel inwoners in
inbreng van talloze ervaringsdeskundigen uit onze eigen
onze gemeente hebben ervaring met het leven met een
gemeente. Tijdens drie inwonersbijeenkomsten hebben zij
beperking. Die ervaring is heel waardevol en moeten we
verteld welke drempels zij tegenkomen in het dagelijks leven.
benutten.
Ook zijn tientallen interviews gehouden met
Bij het VN-Verdrag Handicap is de inbreng van ervaringsdeskundigen zelfs onmisbaar. Het motto van het VN-
ervaringsdeskundigen, mantelzorgers, zorgverleners en andere betrokkenen.
Verdrag Handicap is daarom “niets over ons, zonder ons”.
Alle ervaring die we hebben opgehaald is verdeeld over de
Alleen door de mensen om wie het gaat in het hele proces – bij
volgende zeven thema’s:
de start, ontwikkeling en uitvoering – te betrekken, weten we
1. Bewustwording en Ontmoeting
zeker dat we werken aan de juiste dingen.
2. Toegankelijkheid
Het is ook belangrijk dat ervaringsdeskundigen en lotgenoten
3. Informatie en Communicatie
bij bijeenkomsten, workshops en trainingen worden betrokken.
4. Wonen
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/amendementen/detail?id=2015Z 24063&did=2015D48479 2
3
https://www.rivm.nl/
6
5. School, Werk en Inkomen 6. Sport, Vrije tijd en Toerisme 7. Vervoer Bewustwording is het vaakst genoemd en staat daarom met stip op één. Alle thema’s die daarna komen tellen ongeveer even zwaar.
Afkortingen In dit plan staat een aantal afkortingen. Hieronder staan alle gebruikte afkortingen op een rijtje, zodat het eenvoudig is om de betekenis terug te vinden: ADHD
Attention Deficit Hyperactivity Disorder
GIPS
Gehandicapten Informatie Project Scholen
NAH
Niet Aangeboren Hersenletsel
OCO
Onafhankelijke Cliëntondersteuning
OV
Openbaar Vervoer
VN
Verenigde Naties
Wmo
Wet maatschappelijke ondersteuning
7
Hoofdstuk 2 – De zeven thema’s
met een beperking, bijvoorbeeld bij het bedenken van nieuwe plannen. Terwijl juist goed nadenken vóórdat nieuwe plannen
Thema 1 – Bewustwording en Ontmoeting
worden uitgevoerd, voorkomt dat (dure) aanpassingen achteraf nodig zijn. In Vijfheerenlanden speelt verder dat vooral mensen met een
Wat zegt het VN-Verdrag? We moeten bewustwording over mensen met een beperking stimuleren. Vooroordelen en discriminatie moeten we voorkomen. Mensen met een beperking hebben hun eigen capaciteiten en kunnen een bijdrage leveren aan de samenleving.
niet-zichtbare beperking zich niet gezien en gehoord voelen. We zijn ons er vaak onvoldoende bewust van dat een beperking niet altijd te zien is – soms zit die beperking van binnen. Denk bijvoorbeeld mensen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH), autisme of ADHD. Ervaringsdeskundigheid
Wat speelt er in Vijfheerenlanden? Onder dit kopje staat voor ieder thema de opbrengst van de inwonersbijeenkomsten en de gesprekken met ervaringsdeskundigen. Dit is wat er volgens onze eigen inwoners speelt in de gemeente Vijfheerenlanden.
Een van de beste manieren om mensen bewust te maken van de drempels die er in onze gemeente zijn voor inwoners met een beperking, is om gebruik te maken van ervaringsdeskundigheid. We moeten vaker ervaringsdeskundigheid inschakelen, en dat moeten we doen voordat onze plannen klaar zijn. Ontmoeting
Drempels door onwetendheid Ongeveer een op de acht inwoners van Vijfheerenlanden heeft Op dit moment is er te weinig bewustwording bij inwoners, ambtenaren, de politiek, bedrijven, verenigingen en scholen. Hierdoor wordt onvoldoende rekening gehouden met mensen
een beperking, zichtbaar of onzichtbaar. Het is dus heel normaal om een beperking te hebben. Toch is het voor iemand met een beperking vaak lastig om lotgenoten te vinden.
8
Daarom is er behoefte aan meer ontmoetingsmogelijkheden, zodat mensen met vergelijkbare beperkingen elkaar kunnen ontmoeten en van elkaar kunnen leren. Vooral voor jongeren en jongvolwassenen met niet-aangeboren hersenletsel (NAH) worden bijeenkomsten met
ChillAut ChillAut is een ontmoetingsplek in Leerdam voor jongeren (tot en met 20 jaar) met autisme. Voor de leeftijdsgroep 20 tot 35 ontbreekt zo’n ontmoetingsplek nog. Dementievriendelijke gemeente
gelijkgestemden gemist. Dat moeten prikkelarme activiteiten zijn, waar (eenzame) jonge mensen met NAH naartoe kunnen.
Het aantal mensen met dementie neemt de komende jaren
Daarbij is het belangrijk dat er ook aandacht is voor de
toe, ook in onze gemeente. Wij willen graag een
kleinere kernen, want vooral daar worden laagdrempelige
dementievriendelijke gemeente zijn. Dat betekent dat mensen
ontmoetingsplekken gemist. Een eerste stap hiermee is gezet
met dementie zo lang mogelijk mee kunnen doen in de
met de NAH Vraagwijzer4.
samenleving. Daarvoor moet iedereen dementie accepteren: van de bakker en de buurman tot de sportclub en de
Wat doen we al? Platform Gehandicaptenbeleid
wijkagent. Prokkel
In de gemeente Vijfheerenlanden (en daarvoor in de drie voormalige gemeenten) is het Platform Gehandicaptenbeleid
Een Prokkel5 is een prikkelende ontmoeting tussen mensen met
actief. Het Platform doet al jaren veel aan bewustwording,
een verstandelijke beperking en mensen zonder die beperking.
bijvoorbeeld op basisscholen.
Samen iets doen en elkaar zo beter leren kennen, dat is waar Prokkelen om draait. De komende jaren blijven we meedoen
4
5
https://www.prokkel.nl/
https://www.vijfheerenlanden.nl/Zorg/Overzichtspagina_Zorg/Lichte_algemen e_ondersteuning/nah_vraagwijzer
9
aan de jaarlijkse prokkelweek om ontmoeting tussen mensen
van de basisscholen. Met het GIPS project leren kinderen over
met en zonder een beperking te stimuleren.
hoe het is om een beperking te hebben. Ook voor volwassenen
Wat gaan we doen? Aanjager VN Verdrag (2024) Om de doelstellingen uit het VN Verdrag te realiseren is het onmisbaar dat iemand Onbeperkt Meedoen in Vijfheerenlanden
kan dit erg leerzaam zijn. Daarom gaan we GIPS (of vergelijkbare projecten) toepassen op de doelgroep volwassenen. Bijvoorbeeld bij de ambtelijke organisatie, bij sportverenigingen of tijdens markten en braderieën. VN-Verdrag Toets in college- en raadsvoorstellen (2024)
uitvoert. Daarvoor gaat de gemeente Vijfheerenlanden een aanjager aanstellen, die er voor gaat zorgen dat de acties uit
Het VN-Verdrag Handicap hoort onderdeel te zijn van de
dit plan worden uitgevoerd en dat de positie van mensen met
beleidsvorming en hoort onderdeel te zijn van de
een beperking in onze gemeente altijd aandacht heeft.
werkprocessen van de gemeente Vijfheerenlanden. Daarom wordt bij college- en raadsvoorstellen voortaan aandacht
Week van de toegankelijkheid (2023 en verder) Jaarlijks is de Week van de Toegankelijkheid. In die week vragen we aandacht voor de toegankelijkheid van de openbare
gevraagd voor het VN-Verdrag Handicap en de invloed van plannen op mensen met een beperking. Bewustwordingscampagne (2024 en 2025)
ruimte en gebouwen. Samen met de Klankbordgroep VNVerdrag en het Platform Gehandicaptenbeleid doen we vanaf 2023 jaarlijks mee aan de Week van de Toegankelijkheid. Dit
Om de bewustwording te verbeteren gaat de gemeente een bewustwordingscampagne opzetten. Doel is om zowel binnen
jaar is de Week van de Toegankelijkheid van 2 t/m 7 oktober
als buiten de gemeentelijke organisatie meer bewustwording te
2023.
creëren over de drempels die we voor inwoners met een beperking (vaak onbedoeld) creëren. Dit kunnen we
GIPS voor andere doelgroepen (2024) GIPS (Gehandicapten Informatie Project Scholen) is een bewustwordingsproject voor leerlingen van groepen 6, 7 en 8
bijvoorbeeld doen door in onze communicatie vaker personen met een beperking te laten zien (zoals het meisje op de coverafbeelding van dit plan). De bewustwordingscampagne koppelen we aan de week van de toegankelijkheid. 10
Thema 2 – Toegankelijkheid
en fysiopraktijken zijn lastig bereikbaar met een rolstoel. Diverse fietspaden zitten vol kuilen of lopen te schuin af, wat voor scootmobielen en driewielfietsen erg gevaarlijk is.
Wat zegt het VN-Verdrag? Inwoners met een beperking moeten bij en in alle openbare gebouwen kunnen komen. Zij moeten gebruik kunnen maken van alle openbare voorzieningen. Straten, wegen en pleinen zijn goed bereikbaar. Als het nodig is, worden aanpassingen gedaan.
Handhaving Bij evenementen of bijvoorbeeld markt wordt onvoldoende gehandhaafd op objecten op de stoepen: Er staan auto’s, fietsen, reclameborden, lantaarnpalen, tafels, bars of steigers op de stoep. Mensen in een rolstoel of met een rollator of wandelwagen kunnen er dan niet goed langs. Afval
Wat speelt er in Vijfheerenlanden? Beperkte toegankelijkheid
Glasbakken en afvalcontainers zijn een grote doorn in het oog van inwoners met een beperking. Vooral de nieuwe containers zijn te hoog, onhandig geplaatst of de toegankelijkheid om bij
Veel mensen met een beperking hebben problemen met de
de containers te komen is slecht geregeld. Deze signalen zijn
toegankelijkheid van de openbare ruimte, van vervoer, van
door het Platform Gehandicaptenbeleid gedeeld met de
horeca en van andere voorzieningen.
gemeente en met Waardlanden die de containers plaatst.
Drempels en afritten zijn vaak te steil. Onze wandelgebieden
Kleedkamers en parkeren
en natuurwater zijn niet of nauwelijks toegankelijk vanwege zware poortjes, onverharde paden en wildroosters waar hulphonden last van hebben.
Zelfs wanneer er wel rekening is gehouden met inwoners met een beperking is de toegankelijkheid soms slecht: In sommige sporthallen zijn de aangepaste kleedkamers niet goed
Diverse winkels zijn slecht toegankelijk door te hoge drempels,
toegankelijk, door bijvoorbeeld een dranger op de deur. En
en zelfs sommige artsen/dokterspraktijken, gezondheidscentra
zelfs gehandicaptenparkeerplaatsen zijn niet altijd
11
toegankelijk: Te smal (daardoor geen goede uitstap) of
volgen wordt de openbare ruimte steeds beter ingericht voor
paaltjes op de stoep net naast de parkeerplaats.
mensen met een beperking.
Wat doen we al?
Melding Doen openbare ruimte
Bouw & Schouw
De ‘openbare ruimte’ is een verzamelnaam voor de plekken die
Het Platform Gehandicaptenbeleid Vijfheerenlanden heeft een commissie Bouw & Schouw. Deze bestaat uit ervaringsdeskundigen en komt op voor de belangen van mensen met een beperking. De commissie Bouw & Schouw adviseert de gemeente op het gebied van Toegankelijkheid
door ons allemaal worden gebruikt. Het is belangrijk dat deze plekken veilig, netjes en toegankelijk zijn. Inwoners kunnen problemen met de toegankelijkheid melden op de website van de gemeente Vijfheerenlanden6. Toegankelijkheidsonderzoek
voor de openbare ruimte, openbare gebouwen, wonen, woongebouwen en woonomgeving. Zij adviseert volgens de
Onderzoeksbureau WeCity heeft voor de gemeente
richtlijnen van het Handboek voor Toegankelijkheid (zie
Vijfheerenlanden een QuickScan toegankelijkheid gedaan. Deze
hieronder) en voor de woningbouw volgens de richtlijnen van
QuickScan laat zien hoe toegankelijk onze stoepen en
WoonKeur (zie pagina 16).
voetgangersgebieden zijn. Vooral in de (historische) binnensteden is nog veel te doen om de toegankelijkheid voor
Handboek toegankelijkheid De gemeente heeft een handboek toegankelijkheid, waarin
mensen met een beperking te verbeteren. Het onderzoek van WeCity heeft een overzichtskaart opgeleverd die we kunnen
kaders en afspraken staan over de toegankelijkheid van de
koppelen aan ons reguliere onderhoud van de straten.
openbare ruimte. Door de handleiding toegankelijkheid te
Wanneer aanpassingen moeten worden gedaan (bijvoorbeeld voor nieuwe verlichting, stroomkabels of gewoon onderhoud)
6
https://www.vijfheerenlanden.nl/Inwoners/Overzicht_Inwoners/Wonen_en_bo uwen/Melding_doen
12
passen we de oude situatie aan naar een meer toegankelijke stoep.
“Tikkers” bij ieder stoplicht (2024) Blinden en slechtzienden hebben “tikkers” bij het stoplicht nodig om veilig te kunnen oversteken. Op dit moment is het
Wat gaan we doen? Toegankelijkheid handhaven (2023) Met alleen regels en plannen komen we er niet. Wanneer er een markt of festival wordt georganiseerd blijft de
nog te vaak zo dat er of helemaal geen werkende tikker bij een oversteek zit, of dat de tikker maar aan één kant van de weg zit, bijvoorbeeld op het Recht van Ter Leede. Dit veroorzaakt onveilige situaties. We gaan daarom alle stoplichten bij oversteekplaatsen voorzien van tikkers.
rolstoelgebruiker vaak buiten beschouwing. Hierdoor blokkeren fietsen, auto’s, hekken, reclameborden of andere zaken de stoepen en straten, en kun je er niet meer door. We gaan beter handhaven zodat de toegankelijkheid zo veel mogelijk gewaarborgd blijft. Speeltuinen toegankelijk (2024) Spelen en bewegen is belangrijk, ook voor kinderen met een beperking. Maar meespelen in een speeltuin kan vaak niet. In Vijfheerenlanden starten we met het toegankelijker maken van een aantal speeltuinen, inclusief toegankelijke speeltoestellen. Hierdoor kunnen kinderen met en zonder beperking samen spelen.
13
Thema 3 – Informatie en Communicatie
De leesbaarheid van de informatiepagina van de gemeente in Het Kontakt kan beter. Met een grotere en beter leesbare letter op de Informatiepagina kunnen we communiceren over
Wat zegt het VN-Verdrag?
ontmoetingen, sportmogelijkheden of andere voorzieningen.
Niet alleen de fysieke leefomgeving moet toegankelijk zijn. Ook (digitale) informatie en communicatie moet toegankelijk en begrijpelijk zijn voor iedereen.
Dus niet alleen maar over wet- en regelgeving. Ook gaan we bij drukwerk minder kleur-op-kleur drukken, wat de leesbaarheid voor slechtziende mensen verbetert. Toegang tot informatie
Wat speelt er in Vijfheerenlanden? Communicatie
Ervaringsdeskundigen geven aan dat gemeentelijke regelgeving voor iemand zonder kennis vaak ondoorzichtig is. Het is ingewikkeld om te weten waar je moet zijn met je
De communicatie van de gemeente kan vaak beter. De
hulpvraag, en ook de cliëntondersteuning van MEE heeft niet
communicatie mag simpeler en duidelijker (B1, geen vaktaal
altijd het juiste antwoord. In de praktijk is het vaak zo dat je
en afkortingen,).
toevallig de juiste mensen moet kennen om snel en goed
De informatie moet worden afgestemd op de doelgroep. Ondanks de digitalisering kan niet alles digitaal. Voor sommige inwoners werkt papier veel beter. Bij het aanvragen van een gehandicaptenparkeerkaart of Wmovoorziening krijgen inwoners met een beperking niet altijd de indruk dat zij gehoord worden: Luistert de medewerker wel echt naar mij? De gemeente moet naast en niet tegenover de inwoners staan.
geholpen te worden. Terwijl de toegang voor iedereen gelijk moet zijn. Mensen met een beperking moeten zoveel mogelijk vanuit huis, zonder voorkennis, weten waar ze naartoe moeten en hoe ze bepaalde zaken moeten regelen. Wat doen we al? Plan van Aanpak Duidelijke Taal Het plan van aanpak Duidelijke Taal is in 2023 door de gemeenteraad vastgesteld. In dit plan staan acties om de
14
communicatie naar inwoners begrijpelijker te maken. We gaan er voor zorgen dat onze brieven eenvoudig te begrijpen zijn.
Wat gaan we doen? Onafhankelijke Cliëntondersteuning Verbeteren (2023)
De (nieuwe) medewerkers worden opgeleid om in begrijpelijke taal te spreken en schrijven. Ook zorgen we ervoor dat we bij
Onafhankelijke Cliëntondersteuning (OCO) van MEE helpt
het drukwerk geen kleur op kleur gebruiken. Dit zorgt voor een
inwoners bij het aanvragen van bijvoorbeeld een Wmo-
betere leesbaarheid.
voorziening. De bekendheid van OCO kan nog veel beter: De meeste inwoners van onze gemeente hebben nog nooit van
Website gemeente
OCO gehoord. Daarom onderzoeken we hoe we de bekendheid
De website van de gemeente voldoet aan alle vereisten voor
van de OCO kunnen verbeteren, en hoe we de positie van OCO
digitale toegankelijkheid. We zorgen dat ook de nieuwe website
kunnen versterken.
aan alle vereisten voor digitale toegankelijkheid voldoet. “Wie-wat-waar”-boekje (2024) Sociale Kaart – Zorg4Vijfheerenlanden Samen met Zorg4Vijfheerenlanden gaan we een (digitaal) Zorg4Vijfheerenlanden is onze “sociale kaart”. Dat is een
boekje ontwikkelen met daarin de meest gestelde vragen en
digitale plek waar informatie staat over alle aanbieders van
bijbehorende antwoorden over de zorg in onze gemeente. Dit
gezondheid, welzijn en zorg in onze gemeente. Ben je op zoek
noemen we een “wie-wat-waar”-boekje.
naar een zorgverlener, een maatje, thuiszorg, hulp bij chronische ziekte, vrijwilligerswerk, ouderenzorg, een kinderdagverblijf of diëtist? Kijk dan op www.zorg4vijfheerenlanden.nl.
Bewegwijzering in Braille (2025) Slechtzienden zijn afhankelijk van een hulphond of hulpmiddel om zich van A naar B te verplaatsen. Om hen in het nieuwe gemeentehuis een handje te helpen willen we bewegwijzering in Braille, zodat ze niet de weg hoeven vragen. Bij de ontwikkeling van de visie op mobiliteitshubs (zie ook pagina 25) wordt bewegwijzering in Braille ook meegenomen.
15
Thema 4 – Wonen
Zelfstandigheid Zelfstandig zijn, zelfstandig wonen en je eigen zelfstandigheid houden zijn erg belangrijk. Als dat niet kan, is dat voor
Wat zegt het VN-Verdrag? Inwoners met een beperking moeten zelfstandig kunnen wonen. En daarbij de zorg en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Zij moeten ook zelf kunnen beslissen waar ze wonen en met wie, waarbij zij dus niet verplicht worden op een bepaalde plek te wonen. Op deze manier kunnen zij zo gewoon mogelijk meedoen in de samenleving.
jongeren die zich willen ontwikkelen vervelend. Maar ook voor ouderen die zelfstandig in de eigen vertrouwde omgeving willen blijven wonen. We hebben behoefte aan meer woningen voor mensen die ondersteuning nodig hebben om zelfstandig te gaan of blijven wonen. In de nog op te stellen woonzorgvisie besteden we daar meer aandacht aan. Ouderinitiatieven Soms komen ouders zelf met woonoplossingen voor hun kinderen. Wanneer samenwerkende ouders zelf iets opzetten
Wat speelt er in Vijfheerenlanden?
noemen we dat een ouderinitiatief. Ouderinitiatieven vormen
Wonen
voor veel jongeren met een beperking een goed passende
Ook in de gemeente Vijfheerenlanden is er krapte op de woningmarkt. Zo bestaat behoefte aan meer passende woonvormen voor inwoners met een beperking. We willen bijvoorbeeld meer begeleide woonvormen voor jongeren en jongvolwassenen. Levensloopbestendige woningen zijn ook
oplossing. Het duurt vaak lang voordat een ouderinitiatief gerealiseerd wordt. Ouders missen vaak de specifieke kennis, en hebben niet altijd de financiële middelen om iemand in te huren. Hiervoor gaan we in de woonzorgvisie een oplossing zoeken.
belangrijk. Voor bestaande woningen is toegankelijkheid een aandachtspunt, soms zelfs voor nieuwbouw.
16
Wat doen we al? Bouwen met WoonKeur
veiligheid van samenwonen. Ook werken we als Vijfheerenlanden mee aan de pilot Tuinkamers met Aandacht. Een Tuinkamer met Aandacht is een zelfstandig klein huis (tiny
WoonKeur is een bewijs dat aangeeft dat een woning
house) op iemands erf, waar een kwetsbare jongere kan
levensloopbestendig is. Woningen die een WoonKeur certificaat
wonen.
krijgen moeten toegankelijk, flexibel en aanpasbaar zijn. Onze woningcorporaties bouwen al volgens de richtlijnen van WoonKeur. Bij nieuwbouw en renovatie adviseert de commissie
Wat gaan we doen?
Bouw & Schouw aan woningcorporaties aan de hand van WoonKeur. Pré-mantelzorgwoningen
Woonzorgvisie (2024) Iedere gemeente moet een woonzorgvisie hebben. In de woonzorgvisie is aandacht voor bijzondere doelgroepen, zoals
Ouderen van ten minste 70 jaar kunnen onder bepaalde
ouderen of mensen met een beperking. De aandachtspunten
voorwaarden dichterbij hun (toekomstige) mantelzorgers gaan
uit dit hoofdstuk over jongvolwassenen met NAH,
wonen in pré-mantelzorgwoningen. Dit zijn zelfstandige
zelfstandigheid en (ondersteuning van) ouderinitiatieven
woonruimtes van maximaal 100 vierkante meter, die bij
worden in de lokale Woonzorgvisie meegenomen.
mensen in hun directe netwerk geplaatst kunnen worden. Kamers met Aandacht Bij Kamers met Aandacht7 verhuren mensen een kamer aan een jongere die nét iets meer aandacht nodig heeft. Daarmee krijgen deze jongeren een zelfstandige woonruimte, met de
7
https://kamersmetaandacht.nl/
17
Thema 5 – School, Werk en Inkomen
zoveel mogelijk in het reguliere onderwijs mee. Bij De Brug in Vianen kunnen kinderen terecht die extra aandacht nodig hebben.
Wat zegt het VN-Verdrag? Iedereen moet mee kunnen doen. Dat betekent dat onderwijs zo veel mogelijk inclusief is. Als het nodig is, worden maatregelen genomen om het onderwijs toegankelijk te maken. Iedereen krijgt gelijke kansen. Ook heeft iedereen recht op betaald werk of een daginvulling die bij hen past. Inwoners met een beperking moeten voldoende inkomen hebben, waardoor zij genoeg eten, kleding en goede huisvesting kunnen betalen.
Werk Avres is een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Vijfheerenlanden, Molenlanden en Gorinchem. Avres helpt inwoners die willen werken aan een baan. Werken zorgt voor structuur, zelfstandigheid, een zinvolle tijdbesteding en contact met andere mensen. Sommige ervaringsdeskundigen gaven aan dat het werk dat via Avres aangeboden wordt soms te simpel, praktisch of te weinig uitdagend is. Voorbeeldrol gemeente De gemeente kan hierin een voorbeeld zijn. Er werken bij onze
Wat speelt er in Vijfheerenlanden? School
uitvoerende teams veel mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, maar er zijn ook hele teams / afdelingen waar geen mensen met een beperking werken. De gemeente zou als
Het onderwijs moet toegankelijk zijn voor iedereen. Dat geldt
werkgever het goede voorbeeld moeten geven, zodat mensen
zowel voor de fysieke toegankelijkheid als de mogelijkheid om
met een beperking ook “theoretisch” in plaats van praktisch
onderwijs te volgen op het niveau dat je aankan én dat bij je
werk kunnen doen. Dat vraagt een andere manier om te kijken
past. Vijfheerenlanden heeft 30 basisscholen en drie scholen
naar het personeelsbestand en het uitzetten van vacatures.
voor voortgezet onderwijs (Oosterlicht, De Joost en
Mensen met een beperking moeten nadrukkelijk worden
Heerenlanden). Op de scholen in Vijfheerenlanden is aandacht
uitgenodigd om te reageren op een vacature die bij hen past.
voor kinderen met een beperking en waar mogelijk doen zij 18
Inkomen en mantelzorg
Mantelzorgwaardering
Inwoners met een beperking hebben extra kosten ten opzichte
Mantelzorgers in de gemeente Vijfheerenlanden worden op
van inwoners zonder beperking. De huren en de energielasten
meerdere momenten in het jaar gewaardeerd met
zijn voor iedereen hoog, maar voor iemand zonder inkomen uit
verschillende waarderingsacties. Je kunt denken aan
werk zijn huurstijgingen en hogere energielasten een groot
ontspannen uitjes, bonnen, etc. Deze acties organiseert de
probleem. De leges voor de gehandicaptenparkeerkaart waren
gemeente vaak samen met lokale ondernemers. Bindkracht
in de gemeente Vijfheerenlanden te hoog, maar dat is
heeft speciaal voor mantelzorgers ook allerlei financiële
inmiddels gecorrigeerd.
regelingen op een rijtje gezet 9.
Wat doen we al?
Avres
Mantelzorgpunt
Avres helpt mensen hun plek in de maatschappij (weer) te
Als mantelzorger is het belangrijk dat je op tijd hulp inschakelt voor jezelf, zodat je de zorg voor je naaste goed vol kunt
vinden. Door het vinden van passend werk. Of door tijdelijke inkomensondersteuning en coaching bij geldproblemen. Met
(blijven) houden. Welzijnsorganisatie Bindkracht helpt
behulp van het Avres Ambitiefonds kunnen nieuwe initiatieven
mantelzorgers een goede balans te vinden tussen werk, privé
worden ondersteund10.
en mantelzorg. Via het Mantelzorgpunt8 kunnen mantelzorgers
Studietoeslag Werk en inkomen
handige tips en praktische ondersteuning ontvangen. Inwoners die door ziekte of beperking niet kunnen werken naast hun studie kunnen gebruik maken van een studietoeslag “Werk en Inkomen”.11
8
https://mantelzorg.bindkrachtvhl.nl/
9 https://mantelzorg.bindkrachtvhl.nl/geldzaken-wetten-regels/
10
11
https://www.wil-lekstroom.nl/over-wil/bestuur/stukken-algemeenbestuur/vergadering-15-september-2022
https://www.avres.nl/ambitiefonds
19
Beleidsregel toegankelijke scholen De gemeente Vijfheerenlanden heeft een subsidieregeling voor de toegankelijkheid van scholen. Scholen die de
gemeente Vijfheerenlanden Ervaringsdeskundigenbeleid ontwikkelen. Dat doen we natuurlijk mét de ervaringsdeskundigen in onze gemeente.
toegankelijkheid willen verbeteren kunnen hiervoor subsidie
In het nieuwe ervaringsdeskundigenbeleid nemen we op hoe
aanvragen.
ervaringsdeskundigen beter betrokken kunnen worden bij de planvorming van de gemeente.
Wat gaan we doen? GIPS op alle basisscholen (2024)
Mantelzorg belonen (2025) Mantelzorgers voeren heel veel intensieve zorgtaken vrijwillig uit. Een goede beloning of compensatie voor mantelzorgers zou
Gehandicapten Informatie Project Scholen (GIPS) is een
passend zijn. Dat is veel goedkoper dan zorg inkopen en
bewustwordingsproject voor leerlingen van groepen 6, 7 en 8
hiermee laten we zien dat we de mantelzorgers waarderen. We
van de basisscholen. Op veel scholen is GIPS al, maar nog niet
gaan onderzoeken in hoeverre we mantelzorgers kunnen
bij allemaal. In Vianen zijn bijvoorbeeld te weinig vrijwilligers,
belonen voor hun zorg.
waardoor daar op dit moment geen GIPS is. De komende tijd gaan we GIPS verder uitbreiden en op iedere basisschool langs laten komen, ook in Vianen. Beleid Ervaringsdeskundigheid opstellen (2024) Het motto van het VN-Verdrag Handicap is “niets over ons, zonder ons”. Ervaringsdeskundigen moeten in het hele proces van planvorming worden betrokken. Alleen dan weten we zeker dat we geen besluiten nemen over mensen, maar onze inwoners eigenaar maken van wat er gebeurt. Daarom gaat de
20
Thema 6 – Sport, Vrije tijd en Toerisme
Onze gemeente is misschien niet groot genoeg om voor iedereen met een beperking de gewenste sportmogelijkheid te creëren. Daarom is regionale samenwerking onmisbaar. Zo
Wat zegt het VN-Verdrag? Iedereen heeft het recht om iets te doen in hun vrije tijd. Iedereen moet kunnen genieten van muziek, toneel, boeken, sport en vakantie. Als iemand daarvoor aanpassingen nodig heeft, moeten die er komen.
kunnen diverse sporters uit omliggende gemeenten samen sporten. Daarbij is goed toegankelijk vervoer van en naar de sportvoorziening essentieel. Zwemmen is een prettige sport om te beoefenen voor mensen met een spierziekte, maar niet in ieder zwembad is een passende rolstoel voor de zwembadlift aanwezig. Ook zijn er geen (goede) liften voor het zwemmen in buitenwater / zwemplassen in onze gemeente. In Leerdam was elke zaterdagochtend zwemmen voor mensen met een beperking,
Wat speelt er in Vijfheerenlanden?
maar dat is tijdens de coronacrisis gestopt. Daarna is het niet
Sport en bewegen
meer opnieuw opgestart.
Voor iemand met een beperking zijn er in onze gemeente
Cultuur
onvoldoende mogelijkheden om zelf te bepalen hoe je je vrije tijd invult en welke sport je doet. Het aanbod dat er is, is niet bij iedereen bekend. Ook sluit het aanbod vaak niet aan op de behoeften van de inwoner. Zo zijn er bijvoorbeeld wel voetbalteams voor jongeren met fysieke beperkingen in onze gemeente, maar een volwassene die wil voetballen past daar niet tussen.
Slechthorenden hebben in een theater of concertzaal vaak last van omgevingsgeluid. Daarom is het fijn als een zaal een ringleiding heeft. Een ringleiding zorgt ervoor dat slechthorenden met hun hoortoestel het geluid van de show kunnen horen, zonder storend omgevingsgeluid. In de gemeente Vijfheerenlanden is nog niet in ieder theaterzaal een ringleiding aanwezig. We gaan zorgen voor een ringleiding in
21
de gemeentelijke panden, en stimuleren de andere theaters
bezoekers aan de gemeente Vijfheerenlanden bekijken hoe het
etc. om dit ook te doen.
met de toegankelijkheid van enkele horecalocaties, musea,
Toerisme Openbare toiletten
wandelgebieden en andere trekpleisters gesteld is. Wat doen we al? Vijfheerenlanden Actief en Uniek Sporten
Er zijn te weinig toegankelijke toiletten in de gemeente. Als ze er al zijn, zijn ze maar beperkt open. Hierdoor blijven mensen
Iedereen, van 0 tot 100, moet in onze gemeente kunnen
met een zwakkere blaas gedwongen thuis, wat slecht is voor
bewegen op hun eigen niveau. Om iedere inwoner langdurig,
de middenstand en het toerisme. De droom is daarom ook dat
met plezier te laten bewegen moet er wel een weg zijn naar
er in iedere kern tenminste één goed toegankelijk openbaar toilet is, dat ook open is als het gemeentehuis toevallig op slot zit, bijvoorbeeld in de weekenden of avonden.
het juiste aanbod. Op www.Vijfheerenlandenactief.nl staan allerlei activiteiten, zoals een proefles kickboksen, wandelen of naschoolse activiteiten. Voor inwoners met een beperking is er daarnaast “Uniek Sporten” 12 en Multisport.
Toegankelijkheid toeristische trekpleisters Overzichtskaart Gehandicaptenparkeerplaatsen Wanneer een toerist met een beperking onze gemeente wil bezoeken, moet diegene van te voren weten die naartoe kan.
Voor toeristen met een beperking die met de auto komen is het
Waar kan ik parkeren, kan ik met de trein? Welke toeristische
niet altijd duidelijk waar ze wel of niet kunnen parkeren.
trekpleisters zijn toegankelijk voor iemand in een rolstoel, of
Daarom hebben we een overzichtskaart gemaakt met daarop
voor iemand die slechtziend is? Wanneer dit van te voren bekend is kan iemand zijn bezoek goed plannen. Daarom werkt de gemeente Vijfheerenlanden sinds kort samen met
alle openbare gehandicaptenparkeerplaatsen in onze gemeente. Deze komt binnenkort op de website van de gemeente Vijfheerenlanden.
Ongehinderd. Via de website www.ongehinderd.nl kunnen
12
https://www.unieksporten.nl/utrecht/vijfheerenlanden
22
Wat gaan we doen? Hoge Nood (2023) Op de Hoge Nood-app kunnen gebruikers openbare en openbaar gestelde toiletten vinden. Daarvoor moeten die toiletten wel eerst worden aangemeld en opengesteld. Dorpshuizen, sporthallen en de gemeentehuizen zijn hierop al aangemeld. Het streven is om in iedere kern in een straal van 500 meter ten minste één openbaar (gesteld) toegankelijk toilet te hebben. Dat halen we alleen als ook ondernemers (Horeca) hun toiletten aanmelden. Daarom stimuleren we
meer. We gaan zwemmen voor mensen met een beperking weer opnieuw opstarten. Ongehinderd (2024) Ongehinderd is een maatschappelijk gedreven onderneming die zich inzet voor een toegankelijker Nederland 13. Ongehinderd helpt ons om de toegankelijkheid van onze toeristische trekpleisters en historische centra in kaart te brengen. Op dit moment zijn 18 locaties in kaart gebracht, maar om onze gemeente echt toegankelijk te maken voor bezoekers met een beperking willen we ook horeca en winkels laten keuren.
ondernemers om hun toiletten open te stellen en aan te melden.
Ringleiding in alle theaterzalen (2025)
Daarnaast gaan we de app van Hoge Nood onder de aandacht
Niet in iedere theaterzaal in onze gemeente is een ringleiding
brengen in de openbare ruimte, bijvoorbeeld met posters.
voor slechthorenden aanwezig. We gaan zorgen voor een
Bezoekers aan onze gemeente weten dan als ze hoge nood
ringleiding in de gemeentelijke panden, en stimuleren de
hebben waar ze het dichtstbijzijnde toilet kunnen vinden.
andere theaters etc. om dit ook te doen.
Zwemmen voor mensen met een beperking (2024) In Leerdam was er elke zaterdagmorgen zwemmen voor mensen met een beperking. Sinds corona bestaat dit niet
13
https://www.ongehinderd.nl/municipality/219/Vijfheerenlanden
23
Thema 7 – Vervoer
Regiotaxi Over Regiotaxi zijn veel klachten. De taxi kan niet komen, komt niet opdagen zonder iets te vermelden, komt veel te laat
Wat zegt het VN-Verdrag?
of staat op het verkeerde adres. De regels voor gebruikers zijn
Inwoners met een beperking moeten zich zelfstandig kunnen verplaatsen van deur tot deur. Eventueel met hulp van hulpmiddelen die zij daarvoor nodig hebben. Zij moeten ook makkelijk zelfstandig met het openbaar vervoer kunnen reizen.
veel te strak, terwijl Regiotaxi zelf de afspraken niet waar kan maken. Door de Zonnebloem werd hier ook met name aandacht voor gevraagd: Veel ouderen willen graag activiteiten met De Zonnebloem doen, maar komen niet vanwege de problemen met Regiotaxi. Geeft veel ergernis, frustratie en te lang wachten voor een kwetsbare doelgroep. Het vervoer voor
Wat speelt er in Vijfheerenlanden?
ouderen met Regiotaxi wordt gezien als een ramp.
Voor veel inwoners met een beperking is vervoer een groot
Openbaar vervoer
probleem. Je zelfstandig kunnen verplaatsen is belangrijk voor
De gemeente heeft maar een kleine rol in het Openbaar
de zelfredzaamheid, maar de vervoersmogelijkheden van
Vervoer (OV), maar toch is daar ook wel iets te verbeteren. In
inwoners met een beperking laten te wensen over.
de lokale lijnbus kan de rolstoel bijvoorbeeld niet mee. De
Veilige fiets- en voetpaden
toegankelijkheid van het OV is slecht geregeld. Daarnaast rijdt het OV in sommige kernen te beperkt. Na 19:00 rijden er al
Veilig en ongehinderd wandelen en fietsen is van groot belang
nauwelijks meer bussen. Het vervoer binnen de gemeente is
voor de zelfredzaamheid van mensen met een beperking.
niet goed geregeld, het vervoer van buiten naar de gemeente
Steeds meer verschillende gebruikers gaan over het fietspad:
toe niet, en van de gemeente naar buiten ook niet: “Je zit niet
fietsen, elektrische fietsen, speed-pedelecs, driewielfietsen,
voor je lol in het openbaar vervoer”.
scootmobiels en duofietsen. De fietspaden zijn niet ontworpen voor zoveel gebruikers. Daarom is het van belang dat wordt nagedacht over de ontwikkeling van de fietspaden. 24
Veilig Fietsen (2025)
Wat doen we al?
Steeds meer verschillende gebruikers gaan over het fietspad.
Fietsmaatjes
De fietspaden zijn niet ontworpen voor zoveel gebruikers. In onze gemeente is het prachtig fietsen, maar niet iedereen
Daarom gaan we de komende jaren bij de herinrichting van
kan dat zelfstandig. Fietsmaatjes Vijfheerenlanden
fietspaden meer aandacht besteden aan de veiligheid hiervan,
14
helpt
inwoners die niet zelf kunnen fietsen door met hen samen te
zodat ook mensen met een beperking gebruik kunnen blijven
gaan fietsen op de duo-fiets met elektrische
maken van fietspaden.
trapondersteuning. Dit helpt om mensen weer in beweging te krijgen en haalt hen uit hun isolement. Wat gaan we doen? Aanbesteding Wmo-vervoer (2023)
Visie Mobiliteitshubs (2023) Mobiliteitshubs zijn plekken waar verschillende vervoersmiddelen, zoals bus, trein, fiets of auto, samenkomen. De gemeente Vijfheerenlanden maakt in 2023 een visie op
In de loop van 2023 wordt het contract van Regiotaxi opnieuw
mobiliteitshubs. Daarbij kijken we naar alle fysieke en
aanbesteedt. Bij deze aanbesteding nemen we de
ruimtelijke onderdelen, maar ook naar de sociale: hoe maken
aandachtspunten uit de gesprekken met onze inwoners
we hubs toegankelijk voor ouderen of mensen met een
expliciet mee. Zo verbeteren we de kwaliteit van het Wmo-
beperking, hoe zorgen we voor veilige ontmoetingsplaatsen en
vervoer in onze gemeente.
welke sociale voorzieningen hebben we bij deze hubs zonder meer nodig.
14
https://www.fietsmaatjesvijfheerenlanden.nl/
25
Bijlage 1 - Samenvatting acties
THEMA
WAT?
WANNEER?
Aanjager VN Verdrag
2024, 2025
Week van de toegankelijkheid
2023, 2024, 2025
GIPS voor andere doelgroepen
2024
VN-Verdrag Toets in college- en raadsvoorstellen
2024
Bewustwordingscampagne
2024 en 2025
Toegankelijkheid handhaven
2023, 2024, 2025
Speeltuinen toegankelijk
2024
Tikkers bij ieder stoplicht
2024
Onafhankelijke cliëntondersteuning verbeteren
2023
“Wie-wat-waar”-boekje
2024
Bewegwijzering in Braille (gemeentehuis en HUB’s)
2025
1 BEWUSTWORDING EN ONTMOETING
2 TOEGANKELIJKHEID
3 INFORMATIE EN COMMUNICATIE
4
Woonzorgvisie
2024
GIPS op alle scholen
2024
Beleid Ervaringsdeskundigheid opstellen
2024
Mantelzorg belonen
2025
Hoge Nood
2023
Ongehinderd
2024
Ringleiding in alle theaterzalen
2025
Aanbesteding Wmo-Vervoer
2023
Veilig Fietsen
2025
Visie mobiliteitshubs
2023
WONEN
5 SCHOOL, WERK EN INKOMEN
6 SPORT, VRIJE TIJD EN TOERISME
7 VERVOER